Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Cơ sở l lun về xây dng nông thôn mới 1. Khi qut về nông thôn 1. Khái niệm về Nông thôn Có nhiu quan điểm khc nhau v nông thôn.
Có quan điểm cho rằng nông thôn l khi niệm dùng để chỉ mt địa bn m ở đó sn xut nông nghiệp chiếm tỷ trng ln. Cũng có quan điểm cho rằng dựa vo trình đ pht triển cơ sở hạ tầng hoặc dựa vo chỉ tiêu trình đ tiếp cn thị trưng để xc định vùng nông thôn. - Theo Từ điển tiếng Việt: “Nông thôn là danh từ để chỉ khu vực dân cư tập trung chủ yếu làm nghề nông, phân biệt với thành thị”. - Theo Điu 1, Thông tư s 54/2009/TT-BNNPTNT ngy 21 thng 8 năm 2009 của B Nông nghiệp v Pht triển nông thôn: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã”.
- Theo tc gi Bùi N Hong Anh (2013): “Nông thôn là một hệ thống xã hội, một cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt như một xã hội nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội. Nông thôn được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các lĩnh vực nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Qua cc khi niệm trên có thể hiểu, Nông thôn l phần lnh th không thuc ni thnh, ni thị, dân cư tp trung chủ yếu lm ngh nông v có nhng đặc trưng riêng biệt như mt x hi nhỏ, trong đó có đầy đủ cc yếu t, cc vn đ x hi v các thiết chế x hi. Đặc trưng cơ bản của Nông thôn - Nông thôn phi gắn chặt vi mt ngh lao đng x hi truyn thng, đặc trưng v ni bt l hoạt đng sn xut nông nghiệp.
Điu ny thể hiện ở chỗ, tư liệu sn xut cơ bn v chủ yếu của nông thôn l đt đai. Chính vì vy, nó tạo ra sự gắn kết ngh nghiệp của ngưi dân nông thôn vi quê hương của mình. - Nông thôn bao gm nhng tụ điểm quần cư như lng, bn, buôn, p. Nhng 8 tụ điểm quần cư ny thưng có quy mô nhỏ v mặt s lượng.
- So vi đô thị thì nông thôn l vùng có kết cu hạ tầng chm pht triển hơn, mức đ phúc lợi x hi kém hơn; trình đ sn xut hng ho v tiếp cn thị trưng thp hơn. Vì vy nông thôn chịu sức hút của đô thị v nhiu mặt, dân cư nông thôn thưng hay di chuyển tự do ra cc đô thị để kiếm việc lm v tìm cơ hi sng tt hơn. - Nông thôn có thu nhp v đi sng thp hơn, trình đ văn hóa, khoa hc công nghệ thp hơn đô thị. Nông thôn có mt li sng đặc thù của mình - li sng nông thôn, li sng của cc cng đng x hi được hình thnh chủ yếu trên cơ sở của mt hoạt đng lao đng nông nghiệp.
- Nông thôn có mt đ dân cư thp nhưng giu tim năng v ti nguyên thiên nhiên như đt đai, ngun nưc, khí hu, rừng, biển. Ở nông thôn có mt môi trưng tự nhiên ưu tri, con ngưi gần gũi vi thiên nhiên hơn. Chính điu ny đ hình thnh mt đặc trưng ni tri của nông thôn - tính c kết cng đng, đó l văn ho nông thôn, mt loại hình văn ho đặc thù mang đm nét dân gian, nét truyn thng dân tc luôn gắn kết vi thiên nhiên. - X hi nông thôn cũng rt đa dạng v điu kiện kinh tế x hi, đa dạng v trình đ t chức qun lý, đa dạng v quy mô v mức đ pht triển.
Tính đa dạng đó không chỉ khc biệt vi đô thị m ngay c gia cc vùng nông thôn cũng có sự khc nhau. Cung cch ứng x x hi nặng v tục lệ nhiu hơn l php lý. Điu đó có nh hưởng không nhỏ đến kh năng khai thc ti nguyên v cc ngun lực để đp ứng yêu cầu pht triển bn vng. Vai trò của nông thôn trong sự nghiệp phát triển của đất nước - Sự phát triển của kinh tế nông thôn sẽ góp phần tạo ra những tiền đề quan trọng không thể thiếu bảo đảm thắng lợi cho tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Pht triển kinh tế nông thôn trưc hết l pht triển kinh tế nông nghiệp mt cch mạnh mẽ v n định, tạo cho ton b nn kinh tế quc dân, nht l cho công nghiệp mt cơ sở vng chắc v nhiu phương diện, trưc hết l lương thực, thực phẩm, nguyên liệu, vn v thị trưng. Dù cho nn kinh tế nưc ta sau ny pht triển đến đâu v tỷ lệ lao đng lm nông nghiệp gim xung do năng sut lao đng trong nông 9 nghiệp tăng lên thế no thì nông nghiệp bao gi cũng vn đóng mt vai trò quan trng vì nó tạo ra lương thực, thực phẩm tho mn nhu cầu hng đầu của con ngưi l nhu cầu ăn. Cc ngnh công nghiệp nhẹ như chế biến lương thực, thực phẩm, công nghiệp dệt, giy, đưng. phi dựa vo ngun nguyên liệu chủ yếu từ nông nghiệp.
Vi việc pht triển đng b cc ngnh ngh, dịch vụ ở nông thôn, kinh tế nông thôn sẽ tạo ra mt khi lượng sn phẩm vi gi trị ngy cng tăng v điu đó góp phần gii quyết vn đ vn để công nghiệp hóa, hiện đại hóa đt nưc. Đng thi nông nghiệp, nông thôn l thị trưng quan trng của cc ngnh công nghiệp v dịch vụ. - Sự phát triển của kinh tế nông thôn sẽ góp phần thực hiện có hiệu quả quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại chỗ. Pht triển kinh tế nông thôn sẽ lm cho cc hoạt đng ở nông thôn trở nên sôi đng hơn.
Cơ cu kinh tế, phân công lao đng chuyển dịch đúng hưng có hiệu qu. Công nghiệp gắn bó chặt chẽ vi nông nghiệp tại chỗ. Vn đ đô thị ho sẽ được gii quyết theo phương thức đô thị ho tại chỗ. Vn đ việc lm cho ngưi lao đng sẽ được gia tăng ngy cng nhiu trên địa bn tại chỗ.
Trên cơ sở đó, tăng thu nhp, ci thiện từng bưc đi sng vt cht v tinh thần của mi tầng lp dân cư; gim sức ép của sự chênh lệch kinh tế v đi sng gia thnh thị v nông thôn, gia vùng pht triển v vùng kém pht triển. - Sự phát triển của kinh tế nông thôn sẽ góp phần to lớn trong việc bảo vệ, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường sinh thái. Nông thôn nưc ta bao gm nhng khu vực rng ln. Ở đây, cc ti nguyên của đt nưc chiếm tuyệt đại b phn như: đt đai, khong sn, đng thực vt, rừng, biển, ngun nưc.
Pht triển kinh tế nông thôn cho phép khai thc v s dụng hợp lý cc ngun ti nguyên thiên nhiên, đng thi bo vệ chúng trong qu trình khai thc v s dụng. - Sự phát triển của kinh tế nông thôn sẽ tạo cơ sở vật chất cho sự phát triển văn hóa ở nông thôn. Nông thôn nưc ta vn l vùng kinh tế, văn hóa lạc hu, sn xut v sinh hoạt phân tn, nhiu hủ tục. Mặt khc, nông thôn l nơi có truyn thng văn hóa cng đng còn sâu đm.
Pht triển kinh tế nông thôn sẽ tạo điu kiện để vừa gi gìn, bo tn v 10 pht huy truyn thng văn hóa x hi tt đẹp, bi trừ văn hóa lạc hu cũ, vừa t chức tt đi sng văn hóa v tinh thần ở nông thôn. Khái niệm v nguyên tắc xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm về nông thôn mới Theo Nghị quyết 26-NQ/TW ngy 05 thng 8 năm 2008 của Ban Chp hành Trung ương khóa X v nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thì “Nông thôn mới là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Vi tinh thần đó, nông thôn mi có năm ni dung cơ bn, đó l - Có lng x văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại.
- Có sn xut bn vng, theo hưng hng hóa. - Có đi sng vt cht v tinh thần của ngưi dân ngy cng được nâng cao. - Có bn sắc văn hóa dân tc được gi gìn v pht triển. - Có x hi nông thôn được qun lý tt v dân chủ.
Xây dựng nông thôn mi l cuc cch mạng v cuc vn đng ln để cng đng dân cư ở nông thôn đng lòng xây dựng thôn, x, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; pht triển sn xut ton diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sng văn ho, môi trưng v an ninh nông thôn được đm bo; thu nhp, đi sng vt cht, tinh thần của ngưi dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mi l sự nghiệp cch mạng của ton Đng, ton dân, của c hệ thng chính trị. Nông thôn mi không chỉ l vn đ kinh tế – x hi, m l vn đ kinh tế – chính trị tng hợp. Xây dựng nông thôn mi giúp cho nông dân có nim tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đon kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn pht triển giu đẹp, dân chủ, văn minh.
Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay Trong đ n Xây dựng nông thôn mi thi kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giai đoạn 2010-2020 của B Nông nghiệp v Pht triển nông thôn năm 2009, đ n đ chỉ ra sự cần thiết phi xây dựng nông thôn mi ở nưc ta l do cc lý do sau: 11 - Nông thôn hiện nay pht triển thiếu quy hoạch, mang tính tự pht. Quy hoạch dân cư nông thôn đến nay mi có khong 23% trên tng s x có quy hoạch. Thiếu quy hoạch tng thể v quy hoạch chi tiết s dụng đt cho từng lĩnh vực như: sn xut nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ; quy hoạch pht triển hạ tầng kinh tế x hi. Không có quy định, quy chế qun lý pht triển theo quy hoạch.