CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG 1.1 GIỚI THIỆU CHUNG Thành phố Hồ Chí Minh (Tp.HCM) với diện tích 2.098,7 km2 dân số là 6,347 triệu người (2007) là một trong những thành phố lớn nhất của Việt Nam, là trung tâm công nghiệp, dịch vụ, khoa học - công nghệ của cả nước.1 Bản đồ thành phố Hồ Chí Minh.HCM nằm trong tọa độ địa lý từ 10010’ đến 10038’ vĩ độ Bắc và từ 106022’ đến 106054’ kinh độ Đông. Phía Bắc giáp tỉnh Bình Dương; phía Tây Bắc giáp tỉnh Tây Ninh; phía Đông và Đông Bắc giáp tỉnh Đồng Nai và biển Đông; phía Đông Nam giáp tỉnh Bà Rịa -Vũng Tàu; phía Tây và Tây Nam giáp tỉnh Long An và Tiền Giang.HCM có hệ thống kênh rạch chằng chịt dài trên 1000 km2 thuộc các lưu vực chính là: Tân Hóa - Lò Gốm, Tham lương - Vàm Thuật, Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Kinh Đôi - Kinh Tẻ. Nhiều năm qua Thành Phố đã giải tỏa trên 15.000 hộ dân sống 1 http://www.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=7337. Download 30/04/2011 2 http://www.com/tintuc/nganh/73425A.
Download 30/04/2011 1 Khoá Luận Tốt Nghiệp SVTH: Hoàng Trung Hiếu trên các kênh rạch nội thành và gần 2000 cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường (trong đó nhiều cơ sở xả chất thải xuống kênh rạch)(2). Hiện nay (2011) mỗi ngày Tp.HCM vẫn phải tiếp nhận khoảng 1 triệu m3 nuớc thải sinh họat, gần 400.000 m3 nước thải công nghiệp, 4000-5000 tấn rác thải sinh hoạt,.thải trực tiếp xuống kênh rạch. Do vậy phần lớn các kênh rạch của thành phố đều bị bùn lắng rất nhanh và ô nhiễm nghiêm trọng, hầu hết đều có màu đen và hôi thối, gây ảnh hưởng đến cuộc sống và môi trường. Thành phố cũng đã tiến hành nạo vét nhiều kênh rạch như: nạo vét trên 10km kênh Tham Lương, nạo vét kênh Lò Gốm, kênh Tẻ,.và Công Ty Thoát Nước Đô Thị Tp.HCM cũng đã huy động lực lượng công nhân thường xuyên tiến hành nạo vét bùn ở các hệ thống tiêu thoát nước của thành phố với khối luợng bùn thải lên đến hàng trăm tấn/ngày.
Thành phố hiện chỉ có 2 bãi đổ bùn thải tạm thời là Vườn Lan (quận Tân Bình) và Phạm Văn Hai (huyện Bình Chánh) và 1 nhà máy xử lý bùn thải là nhà máy xử lý bùn Đa Phước đang trong thời gian xây dựng nên chưa thể đáp ứng nhu cầu. Hầu như tất cả bùn thải hiện chỉ được thu gom một phần nhưng cũng chưa hề được xử lý, tái chế, gây ô nhiễm môi trường và lãng phí tài nguyên do trong bùn thải có hàm lượng dinh dưỡng cao có thể tận dụng cho mục đích nông nghiệp.2 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đã có nhiều chuyển biến đáng kể, đặc biệt là quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa, dẫn đến sự hình thành nhiều khu công nghiệp, thu hút nhiều dự án đầu tư trong nước và nước ngoài. Đi kèm với quá trình công nghiệp hóa và đô thị là sự ô nhiễm, đặc biệt là sự gia tăng của các loại chất thải, một trong số đó bùn thải là vấn đề được chú ý nhiều nhất hiện nay. Bùn được sinh ra từ quá trình nạo vét cống rãnh, kênh rạch, từ hoạt động sản xuất và từ các nhà máy xử lý nước thải.
2 Khoá Luận Tốt Nghiệp SVTH: Hoàng Trung Hiếu Bên cạnh những thành quả đạt được từ phát triển kinh tế, cũng cần nhìn nhận một cách thực tế là thành phố đang đứng trước mối nguy cơ rất lớn do sự suy giảm nhanh chống chất lượng môi trường sống. Nếu như trong những năm trước đây, giải quyết ô nhiễm do nước thải và khí thải là mối quan tâm hàng đầu thì hiện nay, ô nhiễm môi trường do chất thải rắn, chất thải nguy hại và đặc biệt là bùn thải đang là thách thức lớn đối với xã hội, đặc biệt là nhà nước và các cơ quan có chức năng cần đề ra nhưng biện pháp quản lý chặt chẻ hơn về việc thu gom xử lý, cung như có phương an xây dựng hợp lý các bãi đỗ tập trung cho bùn thải. Sự lắng động và trầm tích lâu đời các vật chất ô nhiễm có trong nước thải đô thị của hệ thống kênh rạch – cống rãnh, sự vứt rác bừa bãi xuống dòng kênh, sự lôi cuốn đất, cát,… trên đường phố theo nước mưa xuống các kênh rạch kèm theo ảnh hưởng của triều cường đã dẫn đến sự bồi lắng các kênh rạch và các vật chất trầm tích dưới đáy kênh. Để xử lý lượng bùn kênh rạch – cống rãnh mỗi năm Nhà Nước đã phải chi ra hàng chục tỷ đồng để thu gom, vận chuyển và đổ bỏ.
Tuy nhiên, với các biện pháp xử lý bùn thải như hiện nay là chôn lấp tại các bãi chôn lấp (đa phần là đổ bỏ bừa bãi), một phần nhỏ dùng san lấp mặt bằng sẽ gây ảnh hưởng đến nước ngầm, nước mặt và các phương pháp trên không đảm bảo kỹ thuật, không phù hợp với xu hướng phát triển bền vững. Với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa ngày càng cao, quỹ đất ngày càng thu hẹp, chúng ta cần phương án hữu hiệu để xử lý thu hồi và tái sử dụng bùn thải. Như thành phần chất hữu cơ cao trong bùn là nguồn cải tạo đất rất tốt và hàm lượng chất vô cơ trong bùn hoàn toàn có thể xử dụng cho mục đích san lấp mặt bằng hoặc làm vật liệu xây dựng. Từ đó, giảm chi phí xử lý, tận dụng hiệu quả các thành phần có giá trị trong bùn, giảm lượng bùn thải chôn lấp và tiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên.
3 Khoá Luận Tốt Nghiệp SVTH: Hoàng Trung Hiếu Ngoài bùn kênh rạch và cống rãnh, bùn thải phát sinh từ hệ thống xử lý nước thải của các nhà máy, các cơ sở công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp có chứa nhiều thành phần ô nhiễm và được xả thải vào môi trường ngày càng nhiều cả về lượng và thành phần. Trong các thành phần gây ô nhiễm, kim loại nặng (KLN) là thành phần cần được quan tâm đặc biệt do khả năng tồn tại bền vững trong môi trường và khả năng tích tụ sinh học cao.HCM có rất nhiều loại hình công nghiệp phát sinh bùn thải chứa kim loại nặng (crom, niken, chì, kẽm,…) như công nghiệp xi mạ, điện tử, công nghiệp thuộc da, công nghiệp sản xuất mực in, công nghiệp hóa chất,… và thực tế cho thấy việc xử lý bùn thải hiện này hầu như không được thực hiện do chi phí xử lý bùn thải rất cao. Do đó, việc thải bỏ chất thải một cách bừa bãi vào môi trường làm gia tăng hàm lượng kim loại nặng trong đất, làm ô nhiễm nguồn nước ngầm và lãng phí do không tận dụng lại thành phần kim loại có giá trị trong bùn. Dựa vào đặc tính của từng loại bùn có thể xử lý và tận dụng với các phương pháp khác nhau: phần chất hữu cơ cao trong bùn là nguồn cải tạo đất rất tốt, trong khi hàm lượng chất vô cơ trong bùn hoàn toàn có thể sử dụng cho mục đích san lấp mặt bằng hoặc làm vật liệu xây dựng.
Nhờ đó, giảm chi phí xử lý, tận dụng hiệu quả các thành phần có giá trị trong bùn, giảm lượng bùn thải chôn lấp và tiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên. Ước tính mỗi ngày các thành phố lớn ở Việt Nam thải ra hơn 600 tấn bùn(3) từ cống rãnh, kênh rạch, nhà máy xử lý nước thải tập trung của các khu công nghiệp (KCN), nhà máy nước, nhà máy luyện kim,. Lượng bùn thải ra quá nhiều song vẫn chưa có biện pháp xử lý thích hợp chủ yếu là chôn lấp, gây mùi hôi thối cho khu vực xung quanh vừa tốn kém, lại vừa bỏ phí những thành phần hữu ích trong đó. Ít ai biết rằng bùn có thể tái chế và sử dụng lại một cách có hiệu quả từ các thành phần có trong bùn.
Một số nước trên thế giới cũng đã nhận định được tầm quan trọng của vấn đề này và hiện nay ở các nước cũng đang tiến hành áp dụng những 3 Theo : http://www. Download 03/03/09 4 Khoá Luận Tốt Nghiệp SVTH: Hoàng Trung Hiếu nghiên cứu tái chế bùn từ cống rãnh và từ một số nguồn khác một cách có hiệu quả. Việc nghiên cứu để tìm ra một giải pháp xử lý và tái chế bùn một cách có hiệu quả nhất đang được các nhà khoa học đặt ra, tuy nhiên để làm được điều đó đòi hỏi sự hợp tác của nhiều nhà khoa học của nhiều ban ngành khác nhau, đòi hỏi sự đầu tư kỷ lưỡng về tiền bạc thời gian và con người vì vậy đối với điều kiện của một sinh viên Cao Đẳng thực hiện bài khoá luận tốt nghiệp đề tài chỉ có thể thực hiện nhiệm vụ thu thập tài liệu và tìm hiểu về vấn đề đã đặt ra tạo tiền đề về mặt nội dung của đề tài do đó em đã lựa chọn đề tài này.3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Tìm hiểu hiện trạng quan lý bùn cống rãnh kênh rạch tai Tp. Tìm hiểu các giải pháp công nghệ nhằm tái chế và xử lý bùn được nạo vét từ cống rảnh, kênh rạch trong địa bàn nội thành Tp.4 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Để đạt được các mục tiêu nêu trên, đề tài đã tiến hành các nội dung công việc sau đây: Đánh giá hiện trạng bùn thải tại khu vực nội thành Tp.HCM - Thu thập số liệu và thông tin về hệ thống cống rảnh, kênh rạch trong nội thành Tp.HCM - Thu thập số liệu và thông tin về tổng quan hệ thống thoát nước trên địa bàn Tp.HCM - Tìm hiểu về qui trình nạo vét bùn cống rãnh, kênh rạch ở Tp.HCM, hiện trạng vận chuyển và thải bỏ bùn ở Tp.HCM 5 Khoá Luận Tốt Nghiệp SVTH: Hoàng Trung Hiếu - Ảnh hưởng của bùn thải đối với môi trường Các phương pháp xử lý bùn cống rãnh kênh rạch có hiệu quả - Phương pháp thủy lực - Phương pháp rây Một số giải pháp tái chế bùn cống rãnh, kênh rạch - Phương pháp tái sử dụng bùn và cát thu được sau quá trình sử lý bùn cống rãnh – kênh rạch làm gạch Block, và gạch thẻ.
- Tái chế làm compost. - Phương pháp tái sử dụng bùn cho mục đích cải tạo đất.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Tổng hợp các tài liệu nghiên cứu về đề tài đã có sẵn sao cho phù hợp với nội dung chính của đề tài đã lựa chọn. 6 Khoá Luận Tốt Nghiệp SVTH: Hoàng Trung Hiếu CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN HỆ THỐNG CỐNG RÃNH – KÊNH RẠCH VÀ NGUỒN PHÁT SINH BÙN THẢI TRÊN ĐỊA BÀN NỘI THÀNH TP.1 TỔNG QUAN HỆ THỐNG CỐNG RÃNH – KÊNH RẠCH NỘI THÀNH Tp.1 Hệ thống kênh rạch nội thành thành phố Khu vực nội thành Tp.