Giải Pháp Cổ Phần Hóa Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước Lào

Chuyên khảo kinh tế phân tích Giải pháp cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước lào, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Sengchanh Singsavang
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Công Ty
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Cổ Phần Hóa Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước Lào
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cổ Phần Hóa Ngân Hàng Thương Mại Lào

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do hóa kinh tế, cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước Lào (NHTMNN) trở thành một yếu tố then chốt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Nền kinh tế Lào đã đạt được những bước tiến đáng kể, với tốc độ tăng trưởng GDP ổn định. Tuy nhiên, khả năng cạnh tranh còn hạn chế, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, đòi hỏi phải có những cải cách mạnh mẽ. Cổ phần hóa là một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của các NHTMNN Lào. Quá trình này không chỉ giúp tăng cường năng lực tài chính mà còn cải thiện quản trị điều hành và quản trị rủi ro, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, việc triển khai cổ phần hóa gặp phải nhiều khó khăn và phức tạp, đòi hỏi sự nghiên cứu khoa học và cẩn trọng để đạt được mục tiêu đề ra.

1.1. Khái niệm và vai trò của NHTMNN trong nền kinh tế

Ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN) là loại hình ngân hàng mà vốn điều lệ do Nhà nước nắm giữ và chi phối. NHTMNN đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách tiền tệ và ổn định kinh tế vĩ mô. Theo Luật NHTM Lào năm 2006, NHTMNN được phép huy động tiền gửi, cung cấp tín dụng, mua bán ngoại tệ và thực hiện các dịch vụ thanh toán. Tuy nhiên, NHTMNN cũng cần phải hoạt động hiệu quả và cạnh tranh để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Do đó, tái cơ cấu ngân hàng Lào là một yêu cầu cấp thiết.

1.2. Mục tiêu và lợi ích của cổ phần hóa NHTMNN Lào

Mục tiêu chính của cổ phần hóa NHTMNN Lào là nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường năng lực tài chính và cải thiện quản trị điều hành. Lợi ích cổ phần hóa ngân hàng bao gồm thu hút vốn đầu tư từ khu vực tư nhân, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, và thúc đẩy cạnh tranh trong ngành ngân hàng. Theo Sengchanh Singsavang (2010), cổ phần hóa giúp các NHTMNN Lào tiếp cận với công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

II. Thách Thức Cổ Phần Hóa Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước Lào

Quá trình cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước Lào đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là định giá tài sản và xác định giá trị thực của ngân hàng. Việc thiếu minh bạch trong hoạt động tài chính và quản lý rủi ro cũng gây khó khăn cho quá trình cổ phần hóa. Ngoài ra, sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động của ngân hàng và sự thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao cũng là những trở ngại đáng kể. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ, các tổ chức tài chính và các nhà đầu tư.

2.1. Khó khăn trong định giá tài sản và xác định giá trị doanh nghiệp

Việc định giá tài sản và xác định giá trị doanh nghiệp là một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình cổ phần hóa. Các NHTMNN Lào thường có nhiều tài sản không rõ nguồn gốc hoặc khó định giá, đặc biệt là các khoản nợ xấu. Theo các chuyên gia tài chính, việc thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính và quản lý rủi ro cũng gây khó khăn cho việc xác định giá trị thực của ngân hàng. Do đó, cần có sự hỗ trợ từ các chuyên gia định giá độc lập và các tổ chức tài chính quốc tế để đảm bảo tính chính xác và khách quan.

2.2. Rào cản về chính sách và quy định pháp luật

Hệ thống chính sách và quy định pháp luật liên quan đến cổ phần hóa còn nhiều bất cập và thiếu đồng bộ. Việc thiếu các quy định rõ ràng về quyền sở hữu, quản trị doanh nghiệp và bảo vệ nhà đầu tư gây ra sự bất ổn và làm giảm sự hấp dẫn của quá trình cổ phần hóa. Theo Luật Ngân hàng Lào, cần có những sửa đổi và bổ sung để tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho quá trình cổ phần hóa và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

2.3. Yếu tố văn hóa và tâm lý trong quá trình cổ phần hóa

Yếu tố văn hóa và tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình cổ phần hóa. Nhiều cán bộ và nhân viên của NHTMNN còn e ngại về sự thay đổi và lo sợ mất việc làm. Ngoài ra, sự thiếu hiểu biết về lợi ích của cổ phần hóa và sự nghi ngờ về tính minh bạch của quá trình này cũng gây ra sự phản đối từ một số bộ phận trong xã hội. Do đó, cần có các chương trình tuyên truyền và giáo dục để nâng cao nhận thức và tạo sự đồng thuận trong xã hội.

III. Giải Pháp Cổ Phần Hóa Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước Lào

Để đẩy mạnh tiến trình cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước Lào, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm cải thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản trị, tăng cường minh bạch tài chính, và thu hút vốn đầu tư từ các nhà đầu tư chiến lược. Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ từ các tổ chức tài chính quốc tế và các quốc gia có kinh nghiệm trong cổ phần hóa để đảm bảo thành công của quá trình này. Theo kinh nghiệm của Việt Nam và Trung Quốc, việc lựa chọn đúng thời điểm và phương pháp cổ phần hóa là yếu tố then chốt để đạt được hiệu quả cao nhất.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ cổ phần hóa

Cần xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ cổ phần hóa một cách đồng bộ và minh bạch. Các quy định về quyền sở hữu, quản trị doanh nghiệp, bảo vệ nhà đầu tư và giải quyết tranh chấp cần được quy định rõ ràng và dễ hiểu. Ngoài ra, cần có các chính sách ưu đãi về thuế, phí và thủ tục hành chính để khuyến khích các nhà đầu tư tham gia vào quá trình cổ phần hóa. Theo các chuyên gia pháp lý, việc tham khảo kinh nghiệm của các quốc gia có hệ thống pháp luật phát triển là rất quan trọng.

3.2. Nâng cao năng lực quản trị và minh bạch tài chính

Các NHTMNN Lào cần nâng cao năng lực quản trị và minh bạch tài chính để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư và thị trường. Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS) và tăng cường kiểm toán độc lập là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ và nhân viên ngân hàng. Theo các chuyên gia tài chính, việc minh bạch hóa thông tin tài chính sẽ giúp tăng cường niềm tin của các nhà đầu tư và giảm thiểu rủi ro trong quá trình cổ phần hóa.

3.3. Thu hút vốn đầu tư từ các nhà đầu tư chiến lược

Việc thu hút vốn đầu tư từ các nhà đầu tư chiến lược là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của quá trình cổ phần hóa. Các nhà đầu tư chiến lược có thể cung cấp vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và mạng lưới khách hàng, giúp các NHTMNN Lào nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Theo kinh nghiệm của Việt Nam, việc lựa chọn các nhà đầu tư chiến lược có uy tín và kinh nghiệm trong lĩnh vực ngân hàng là rất quan trọng.

IV. Kinh Nghiệm Cổ Phần Hóa Ngân Hàng Từ Việt Nam Bài Học

Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm trong quá trình cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước. Việc nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm của Việt Nam có thể giúp Lào tránh được những sai lầm và tận dụng được những cơ hội trong quá trình cổ phần hóa. Một trong những bài học quan trọng là cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, kế hoạch chi tiết và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ và các tổ chức tài chính. Ngoài ra, cần có sự linh hoạt và điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của từng ngân hàng và từng giai đoạn phát triển.

4.1. Phân tích kinh nghiệm cổ phần hóa ngân hàng tại Việt Nam

Việt Nam đã thực hiện cổ phần hóa nhiều NHTMNN, như Vietcombank, Vietinbank và BIDV. Quá trình này đã giúp các ngân hàng này nâng cao năng lực tài chính, cải thiện quản trị điều hành và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, cũng có những khó khăn và thách thức, như định giá tài sản, xử lý nợ xấu và đảm bảo quyền lợi của người lao động. Theo các chuyên gia kinh tế, việc nghiên cứu kỹ lưỡng kinh nghiệm của Việt Nam sẽ giúp Lào có những bài học quý giá.

4.2. Bài học kinh nghiệm và khuyến nghị cho Lào

Từ kinh nghiệm của Việt Nam, Lào có thể rút ra một số bài học quan trọng. Thứ nhất, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và kế hoạch chi tiết trước khi tiến hành cổ phần hóa. Thứ hai, cần có sự minh bạch và công khai trong quá trình cổ phần hóa. Thứ ba, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ và các tổ chức tài chính. Thứ tư, cần có sự linh hoạt và điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của từng ngân hàng và từng giai đoạn phát triển. Theo các chuyên gia tư vấn, việc áp dụng những bài học này sẽ giúp Lào đạt được thành công trong quá trình cổ phần hóa.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Cổ Phần Hóa Ngân Hàng BCEL Lào

Ngân hàng Ngoại thương Lào (BCEL) là một trong những NHTMNN đầu tiên của Lào thực hiện thí điểm cổ phần hóa. Việc đánh giá hiệu quả của quá trình cổ phần hóa BCEL có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ra những bài học kinh nghiệm và định hướng cho quá trình cổ phần hóa các NHTMNN khác. Theo báo cáo của BCEL, sau khi cổ phần hóa, ngân hàng đã có những cải thiện đáng kể về năng lực tài chính, quản trị điều hành và hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại và hạn chế cần được khắc phục.

5.1. Phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của BCEL sau cổ phần hóa

Sau khi cổ phần hóa, BCEL đã có những cải thiện đáng kể về doanh thu, lợi nhuận và tỷ lệ sinh lời. Ngân hàng đã mở rộng mạng lưới hoạt động, phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, và tăng cường quan hệ với các đối tác quốc tế. Tuy nhiên, cũng có những thách thức, như cạnh tranh từ các ngân hàng khác, rủi ro tín dụng và biến động tỷ giá. Theo báo cáo tài chính của BCEL, cần có những giải pháp để duy trì và nâng cao hiệu quả hoạt động trong thời gian tới.

5.2. Đánh giá tác động của cổ phần hóa đến quản trị và minh bạch

Cổ phần hóa đã có tác động tích cực đến quản trị và minh bạch của BCEL. Ngân hàng đã áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế, tăng cường kiểm soát nội bộ và minh bạch hóa thông tin tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề cần được cải thiện, như nâng cao năng lực của Hội đồng quản trị, tăng cường trách nhiệm giải trình và đảm bảo tính độc lập của các bộ phận kiểm soát. Theo các chuyên gia quản trị, việc tiếp tục cải thiện quản trị và minh bạch sẽ giúp BCEL thu hút được nhiều nhà đầu tư và nâng cao uy tín trên thị trường.

VI. Triển Vọng và Tương Lai Cổ Phần Hóa Ngân Hàng Lào

Quá trình cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước Lào có nhiều triển vọng và tiềm năng phát triển trong tương lai. Với sự hỗ trợ từ chính phủ, các tổ chức tài chính quốc tế và các nhà đầu tư, Lào có thể xây dựng một hệ thống ngân hàng vững mạnh và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần có sự kiên trì, quyết tâm và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để vượt qua những khó khăn và thách thức. Theo các chuyên gia kinh tế, cổ phần hóa là một trong những yếu tố then chốt để Lào hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

6.1. Dự báo về xu hướng cổ phần hóa ngân hàng trong khu vực

Xu hướng cổ phần hóa ngân hàng đang diễn ra mạnh mẽ trong khu vực Đông Nam Á. Nhiều quốc gia đã thực hiện thành công quá trình cổ phần hóa và đạt được những kết quả tích cực. Theo các chuyên gia tài chính, xu hướng này sẽ tiếp tục trong thời gian tới, do áp lực cạnh tranh, yêu cầu hội nhập và nhu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động. Lào có thể tận dụng xu hướng này để đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa và thu hút vốn đầu tư từ khu vực.

6.2. Khuyến nghị chính sách để thúc đẩy cổ phần hóa bền vững

Để thúc đẩy cổ phần hóa bền vững, cần có những khuyến nghị chính sách cụ thể. Thứ nhất, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ cổ phần hóa. Thứ hai, cần tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình cổ phần hóa. Thứ ba, cần có sự tham gia của các bên liên quan, bao gồm chính phủ, ngân hàng, nhà đầu tư và người lao động. Thứ tư, cần có sự giám sát và đánh giá độc lập để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng của quá trình cổ phần hóa. Theo các chuyên gia chính sách, việc thực hiện những khuyến nghị này sẽ giúp Lào xây dựng một hệ thống ngân hàng vững mạnh và đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC 1. NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm, đặc điểm ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc Trong nền KTTT, có nhiều loại hình doanh nghiệp cùng tồn tại và phát triển ở nhiều ngành, lĩnh vực hoạt động khác nhau, trong đó, NHTM cũng đƣợc coi là một doanh nghiệp. Khi nền kinh tế hàng hóa càng phát triển thì các NHTM càng trở nên cần thiết và đóng vai trò là một định chế tài chính gắn liền với sự phát triển của nền KTTT và kinh tế hàng hóa.

Vậy bản chất NHTM là gì? Việc đƣa ra một khái niệm chung và chuẩn xác về NHTM là rất khó vì: các nghiệp vụ ngân hàng thƣờng đa dạng và phức tạp; mỗi vùng, mỗi nƣớc lại có những khái niệm khác về NHTM; đứng trên những góc độ khác nhau (quản lý, nhà đầu tƣ, ngƣời vay vốn.) lại có những quan điểm khác nhau về NHTM. Đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) cũng đã định nghĩa: "Ngân hàng thƣơng mại là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thƣờng xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dƣới hình thức ký thác, hoặc dƣới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính" [92, Tr 269]. Theo Luật các tổ chức tín dụng hiện hành của Việt Nam thì: "Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận "[32, Điều 4]. Trong Nghị định số 59/2009/NĐ-CP ngày 16/07/2009 của Chính phủ Việt Nam về tổ chức và hoạt động của NHTM thì khái niệm NHTM đƣợc đƣa ra rõ hơn: "Các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng không được phép sử dụng thuật ngữ "ngân hàng" trong tên của tổ chức, trong các phần phụ thêm 16 của tên, văn bản, thông báo hoặc quảng cáo của mình mà thuật ngữ đó có thể gây nhầm lẫn cho công chúng về việc tổ chức của mình là một ngân hàng" [7, Điều 3].

Tại Lào, theo Luật NHTM Lào ngày 26 tháng 12 năm 2006 thì: "Ngân hàng thương mại là một loại hình doanh nghiệp được thành lập theo quy định của Luật Ngân hàng thương mại mà kinh doanh về ngân hàng chẳng hạn như huy động tiền gửi để cung cấp tín dụng, mua bán ngoại tệ, dịch vụ thanh toán và đầu tư" [71, Điều 3]. Các khái niệm trên cho thấy một số chức năng cơ bản mà các NHTM đảm nhận, có sự khác biệt tƣơng đối với các chức năng của các trung gian tài chính khác và có thể khái quát nhƣ sau: NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội. Ngân hàng thƣơng mại là một loại doanh nghiệp đặc thù.

Tính đặc thù của NHTM thể hiện ở chỗ, đối tƣợng tác nghiệp là tiền tệ. Nhƣ vậy, NHTM là một tổ chức tài chính trung gian, hoạt động trong lĩnh vực tiền tệ và dịch vụ. Hoạt động chủ yếu và thƣờng xuyên của NHTM là nhận tiền gửi của khách hàng (huy động vốn) với trách nhiệm hoàn trả, sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nhiệm vụ chiết khấu và cung ứng các dịch vụ thanh toán (sử dụng vốn). Huy động vốn là quá trình NHTM nhận tiền gửi của tổ chức và cá nhân dƣới các hình thức tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm, phát hành giấy tờ có giá.

và tiền vay của Ngân hàng nhà nƣớc (NHNN), các tổ chức tín dụng khác. Sử dụng vốn của một NHTM chủ yếu từ hoạt động tín dụng và đầu tƣ, tín dụng là quá trình NHTM cho các tổ chức và cá nhân vay vốn để phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh của đơn vị, đầu tƣ là quá trình các NHTM 17 dùng vốn tự có và các quỹ của mình mua đi bán lại các giấy tờ có giá (tín phiếu, trái phiếu của Chính phủ, NHNN), chứng khoán hoặc góp vốn liên doanh liên kết, mua cổ phần. Hàng hóa sử dụng trong kinh doanh của NHTM là tiền tệ, thực hiện các chức năng: Trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và cung ứng dịch vụ cho khách hàng. Ở Lào hiện nay, thuộc loại hình NHTM có các dạng sau: NHTMNN, NHTM cổ phần, Ngân hàng liên doanh, chi nhánh NHTM nƣớc ngoài.

Ngân hàng thương mại nhà nước là NHTM do nhà nước đầu tư vốn, thành lập, thuộc sở hữu nhà nước. Hoạt động của NHTMNN là vì mục tiêu lợi nhuận. Tuy nhiên, do NHTMNN đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống ngân hàng nên còn đƣợc Nhà nƣớc giao cho nhiệm vụ góp phần thực hiện các chính sách kinh tế của Nhà nƣớc. Sự lồng ghép mục tiêu lợi nhuận và thực hiện các chính sách kinh tế của Nhà nƣớc đối với hoạt động của NHTMNN thể hiện rõ mối quan hệ giữa chủ sở hữu của Nhà nƣớc với NHTM.

Nhƣ vậy, NHTMNN là một NHTM có 100% vốn chủ sở hữu do Nhà nƣớc cấp và Nhà nƣớc là ngƣời có quyền quản lý điều hành, bao gồm: Bổ nhiệm bộ máy lãnh đạo, định hƣớng hoạt động kinh doanh, quản lý hoạt động, thanh tra, kiểm tra. NHTMNN chỉ là một cách phân chia của NHTM đứng trên góc độ sở hữu, chủ sở hữu của NHTMNN chính là Nhà nƣớc. * Đặc điểm hoạt động kinh doanh của NHTMNN Hoạt động kinh doanh của NHTM là một hoạt động đặc thù trong một lĩnh vực mà nó có liên quan tới mọi hoạt động của nền kinh tế xã hội. Các đặc điểm chung của NHTM nhƣ sau: Thứ nhất, hoạt động NHTM là loại hình kinh doanh với mục đích kiếm lời (bao gồm hai hình thức chủ yếu là kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng).

Trong đó, hoạt động kinh doanh tiền tệ đƣợc biểu hiện ở nghiệp vụ huy 18 động vốn dƣới các hình thức khác nhau để cấp tín dụng cho khách hàng có nhu cầu về vốn với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận. Còn hoạt động dịch vụ Ngân hàng đƣợc biểu hiện thông qua các nghiệp vụ sẵn có về tiền tệ, thanh toán, ngoại hối và chứng khoán để cam kết thực hiện công việc nhất định cho khách hàng trong một thời hạn nhất định nhằm mục đích thụ hƣởng tiền công dịch vụ do khách hàng chi trả dƣới dạng phí hay hoa hồng. Thứ hai, hoạt động NHTM là loại hình hoạt động kinh doanh có điều kiện, nghĩa là chỉ khi nào NHTM thỏa mãn đầy đủ những điều kiện khắt khe do pháp luật quy định (vốn pháp định, phƣơng án kinh doanh,.) thì mới đƣợc phép hoạt động trên thị trƣờng. Do hoạt động ngân hàng liên quan chặt chẽ với các lĩnh vực hoạt động khác của nền KT-XH nên đây đƣợc coi là một lĩnh vực kinh doanh đặc biệt đƣợc Nhà nƣớc kiểm soát chặt chẽ.

Thứ ba, hoạt động NHTM là loại hình kinh doanh có độ rủi ro cao hơn nhiều so với các loại hình kinh doanh khác và thƣờng có ảnh hƣởng sâu sắc, mang tính chất dây chuyền đối với nền kinh tế. Sở dĩ nói nhƣ vậy là vì, trong hoạt động Ngân hàng, đặc biệt là hoạt động kinh doanh tiền tệ, do các NHTM phải tiến hành huy động vốn của ngƣời khác để cấp tín dụng cho khách hàng và trên nguyên tắc NHTM chỉ có thể đòi tiền của ngƣời vay sau một thời hạn nhất định, nên đã tạo ra khả năng rủi ro cao cho hoạt động Ngân hàng, kéo theo đó là sự rủi ro đối với ngƣời gửi tiền ở NHTM, cũng nhƣ rủi ro đối với nền kinh tế. Vì vậy, hoạt động Ngân hàng ở nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới thƣờng đƣợc điều chỉnh và kiểm soát hết sức chặt chẽ bằng những đạo luật riêng biệt, nhằm đảm bảo cho hoạt động này đƣợc vận hành an toàn và hiệu quả trong nền kinh tế thị trƣờng. Bên cạnh những đặc điểm chung nhƣ các NHTM thông thƣờng, NHTMNN còn mang những đặc điểm riêng nhƣ: NHTMNN là những ngân hàng lâu năm, có vốn chủ sở hữu và tổng giá trị tài sản lớn, phạm vi hoạt 19 động rộng, có mạng lƣới hoạt động rộng khắp cả nƣớc, có uy tín cao với dân chúng; NHTMNN thƣờng chiếm thị phần lớn trong thị trƣờng ngân hàng (đặc biệt là ở các nƣớc đang phát triển); bên cạnh chức năng kinh doanh thông thƣờng, NHTMNN là trụ cột trong việc thực hiện chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nƣớc.

Vai trò của ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc trong nền kinh tế thị trƣờng NHTMNN không chỉ đóng vai trò trong nền kinh tế là nhận tiền gửi và cho vay, mà là phải thực hiện nhiều vai trò mới để có thể duy trì khả năng cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu xã hội. Các NHTM nói chung và NHTMNN nói riêng trong nền KTTT có những vai trò cơ bản sau: Vai trò trung gian; vai trò thanh toán; vai trò ngƣời bảo lãnh; vai trò đại lý; vai trò thực hiện chính sách tiền tệ. Ngày nay, khi nền KTTT đang phát triển mạnh mẽ, quan hệ đa sở hữu ngày càng trở nên phổ biến thì sở hữu nhà nƣớc đối với các NHTM đang giảm xuống rõ rệt, nhất là trong vòng 10 năm trở lại đây. Chính vì thế, tại các nƣớc có nền kinh tế phát triển, tỷ lệ vốn sở hữu nhà nƣớc trong các NHTM rất nhỏ, chỉ khoảng dƣới 10% tổng số tài sản ngân hàng.

Nguyên nhân là trong những năm qua Chính phủ các nƣớc đã tích cực chuyển đổi hình thức sở hữu, từ sở hữu nhà nƣớc sang sở hữu tƣ nhân và các hình thức sở hữu khác. Ngƣợc lại, tại các nƣớc đang phát triển và các nƣớc có nền kinh tế quá độ sang KTTT, tỷ lệ sở hữu nhà nƣớc trong các NHTMNN vẫn cao, nhƣ tại Ấn Độ là 80% tổng giá trị tài sản ngân hàng, tại Nga là 68% tổng giá trị tài sản ngân hàng, tại Ai Cập là 67% tổng giá trị tài sản ngân hàng. Tuy số lƣợng các NHTMNN trên thế giới đã giảm đi đáng kể nhƣng suốt trong quá trình tồn tại và phát triển của mình, lịch sử đã chứng minh NHTMNN đã và vẫn giữ vai trò chủ đạo, thực sự quan trọng đối với nền kinh tế.