Giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu hay giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện cô tô tỉnh quảng ninh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Việt Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thanh Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.2. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.4. Nội dung của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.5. Cơ sở thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.6. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của một số địa phương
• 1.7. Những bài học kinh nghiệm cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Cơ sở phương pháp luận
• 2.4. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN CÔ TÔ, TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Cô Tô ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.3. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.4. Những thuận lợi và khó khăn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh
• 3.5. Thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2011 - 2013
• 3.6. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành
• 3.7. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo vùng
• 3.8. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo thành phần kinh tế
• 3.9. Đánh giá chung về tình hình chuyển chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2011 - 2013
• 3.10. Những kết quả đạt được
• 3.11. Những tồn tại, hạn chế
• 3.12. Nguyên nhân của những tồn tại
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN CÔ TÔ, TỈNH QUẢNG NINH
• 4.1. Quan điểm, phương hướng, mục tiêu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Cô Tô, Quảng Ninh. Quan điểm và Phương hướng
• 4.2. Một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Cô Tô
• 4.3. Hoàn thiện quy hoạch, kế hoạch và cơ chế chính sách
• 4.4. Triển khai triệt để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 4.5. Khuyến khích áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ cho nông nghiệp
• 4.6. Phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng phục vụ nông nghiệp
• 4.7. Mở rộng mạng lưới khuyến nông tới cơ sở
• 4.8. Huy động các loại nguồn lực cho chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp. Nâng cao năng lực của nông dân đáp ứng yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp thị trường
• 4.9. Tiếp cận thị trường tiêu thụ hàng hóa nông nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Cô Tô

Huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh, với đặc điểm là một huyện đảo, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Việc chuyển dịch này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần cải thiện đời sống của người dân. Giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, nhằm phát huy tiềm năng và lợi thế của địa phương.

1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội huyện Cô Tô ảnh hưởng đến chuyển dịch

Huyện Cô Tô có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù, với tỷ lệ dân cư sống ở nông thôn cao. Đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn, thu nhập thấp, và tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn trên 6%. Những yếu tố này ảnh hưởng lớn đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.

1.2. Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh huyện Cô Tô đang tìm kiếm các giải pháp phát triển bền vững.

II. Những thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Cô Tô

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô gặp nhiều thách thức. Từ việc cơ cấu nông nghiệp còn bất hợp lý đến việc thiếu nguồn lực đầu tư, những vấn đề này cần được giải quyết để thúc đẩy sự phát triển.

2.1. Cơ cấu nông nghiệp chưa hợp lý

Tình trạng độc canh cây lương thực vẫn tồn tại, trong khi nhiều tiềm năng phát triển chăn nuôi và thủy sản chưa được khai thác. Điều này dẫn đến sự mất cân đối trong sản xuất nông nghiệp.

2.2. Thiếu nguồn lực và chính sách hỗ trợ

Việc thiếu hụt nguồn lực đầu tư và chính sách hỗ trợ cho nông dân là một trong những rào cản lớn trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư và hỗ trợ nông dân trong sản xuất.

III. Giải pháp chính thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Cô Tô, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện đời sống người dân.

3.1. Hoàn thiện quy hoạch và chính sách nông nghiệp

Cần hoàn thiện quy hoạch và kế hoạch phát triển nông nghiệp, đồng thời xây dựng các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất.

3.2. Khuyến khích áp dụng công nghệ mới

Khuyến khích nông dân áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Việc này không chỉ nâng cao năng suất mà còn giúp sản phẩm nông nghiệp cạnh tranh hơn trên thị trường.

3.3. Phát triển hạ tầng nông nghiệp

Đầu tư phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng phục vụ nông nghiệp là rất cần thiết. Hệ thống giao thông, thủy lợi và các cơ sở chế biến cần được cải thiện để hỗ trợ nông dân trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Cô Tô

Việc áp dụng các giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã mang lại những kết quả tích cực tại huyện Cô Tô. Những mô hình sản xuất mới đã được triển khai và bước đầu cho thấy hiệu quả.

4.1. Mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả

Một số mô hình sản xuất nông nghiệp đã được triển khai thành công, giúp nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân. Những mô hình này cần được nhân rộng để phát huy hiệu quả.

4.2. Kết quả từ việc áp dụng công nghệ mới

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp đã giúp cải thiện chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc đổi mới công nghệ trong nông nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho nông nghiệp huyện Cô Tô

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Cô Tô là một quá trình cần thiết và cấp bách. Với những giải pháp đã được đề xuất, tương lai của nông nghiệp huyện Cô Tô sẽ có nhiều triển vọng.

5.1. Tương lai của nông nghiệp huyện Cô Tô

Với sự hỗ trợ của chính sách và đầu tư, nông nghiệp huyện Cô Tô có thể phát triển bền vững, nâng cao đời sống người dân và góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của tỉnh.

5.2. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững cần được chú trọng, nhằm bảo vệ môi trường và phát huy tiềm năng sản xuất của huyện. Các giải pháp cần được thực hiện đồng bộ để đạt được hiệu quả cao nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện đảo Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh, với trên 89% dân cư sống ở nông thôn và 75,7% lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, đang đối mặt với nhiều thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Giai đoạn 2011-2013, cơ cấu nông nghiệp tại đây còn bất hợp lý, trồng trọt chiếm tỷ trọng cao trong khi chăn nuôi và thủy sản chưa được khai thác hiệu quả. Thu nhập của người dân còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo trên 6%, đòi hỏi cần có các giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cô Tô trong giai đoạn 2011-2013, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy quá trình chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH). Nghiên cứu tập trung trên địa bàn huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh, trong phạm vi thời gian 2011-2013, nhằm cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp địa phương. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Cô Tô không chỉ góp phần nâng cao năng suất lao động, đa dạng hóa sản phẩm mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững, phù hợp với xu hướng phát triển chung của tỉnh Quảng Ninh và cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, trong đó cơ cấu kinh tế nông nghiệp được hiểu là tổng thể các mối quan hệ giữa các yếu tố sản xuất và quan hệ sản xuất trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là sự thay đổi tỷ trọng các ngành, thành phần kinh tế và vùng lãnh thổ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Lý thuyết phân công lao động xã hội và mô hình phát triển nông nghiệp hàng hóa cũng được áp dụng để phân tích sự chuyển dịch giữa các ngành trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản và dịch vụ nông nghiệp. Các khái niệm chính bao gồm: cơ cấu ngành nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản), cơ cấu thành phần kinh tế (kinh tế hộ, hợp tác xã, doanh nghiệp), cơ cấu vùng kinh tế nông nghiệp, và các nhân tố ảnh hưởng như điều kiện tự nhiên, thị trường, vốn, khoa học công nghệ, chính sách nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội, niên giám thống kê huyện Cô Tô giai đoạn 2011-2013, các tài liệu chính sách và ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp. Phương pháp nghiên cứu bao gồm: phân tích thống kê mô tả để đánh giá sự biến động và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp; phân tổ thống kê nhằm phân tích sự khác biệt giữa các ngành và vùng trong huyện; phương pháp so sánh dãy số thời gian để đánh giá sự thay đổi qua các năm. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu thống kê chính thức và các ý kiến chuyên gia có liên quan. Phân tích số liệu được thực hiện bằng phần mềm Microsoft Excel 2007, tập trung vào các chỉ tiêu như tỷ trọng giá trị sản xuất ngành nông nghiệp, cơ cấu lao động, năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2013, phù hợp với phạm vi và mục tiêu đề tài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp: Giai đoạn 2011-2013, trồng trọt chiếm tỷ trọng lớn nhất trong giá trị sản xuất nông nghiệp huyện Cô Tô, tuy nhiên tỷ trọng này có xu hướng giảm nhẹ, từ khoảng 70% xuống còn khoảng 65%, trong khi tỷ trọng chăn nuôi và thủy sản tăng từ 20% lên 25%. Điều này cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng đa dạng hóa sản phẩm.

2. Cơ cấu lao động nông nghiệp: Lao động trong ngành trồng trọt giảm từ 78% xuống còn 72%, trong khi lao động trong chăn nuôi và thủy sản tăng từ 15% lên 22%, phản ánh sự chuyển dịch lao động theo hướng tăng tỷ trọng các ngành có giá trị gia tăng cao hơn.

3. Hiệu quả sản xuất: Năng suất một số loại cây trồng chủ lực tăng trung bình 5-7%/năm, trong khi sản lượng thủy sản tăng khoảng 10%/năm, cho thấy hiệu quả áp dụng kỹ thuật và công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp.

4. Cơ cấu thành phần kinh tế: Kinh tế hộ vẫn chiếm ưu thế với trên 80% giá trị sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên tỷ trọng kinh tế hợp tác xã và doanh nghiệp tăng nhẹ, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu theo hướng chuyên nghiệp hóa và quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Cô Tô chủ yếu do tác động của chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và ứng dụng khoa học kỹ thuật. So với các địa phương khác như Vĩnh Long và Hải Dương, huyện Cô Tô có tốc độ chuyển dịch chậm hơn do điều kiện tự nhiên đặc thù là huyện đảo, hạn chế về diện tích đất canh tác và nguồn lực đầu tư. Tuy nhiên, xu hướng chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng trồng trọt, tăng chăn nuôi và thủy sản phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp hàng hóa và nâng cao giá trị gia tăng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu giá trị sản xuất theo ngành và bảng so sánh tỷ trọng lao động qua các năm để minh họa rõ nét quá trình chuyển dịch. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của việc đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện đảo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy hoạch và chính sách hỗ trợ: Xây dựng và điều chỉnh quy hoạch phát triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện đặc thù của huyện đảo, ưu tiên phát triển các ngành chăn nuôi và thủy sản có giá trị kinh tế cao. Thời gian thực hiện trong 3 năm tới, chủ thể là UBND huyện phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

2. Khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ: Đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật, áp dụng giống mới, công nghệ nuôi trồng tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Triển khai trong vòng 2 năm, do các trung tâm khuyến nông và các tổ chức nghiên cứu thực hiện.

3. Phát triển kết cấu hạ tầng nông nghiệp: Đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn, kho bảo quản và chế biến sản phẩm để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ. Kế hoạch thực hiện trong 5 năm, do chính quyền địa phương và các nhà đầu tư phối hợp thực hiện.

4. Huy động nguồn lực và nâng cao năng lực người dân: Tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ năng sản xuất, quản lý kinh tế cho nông dân; đồng thời huy động các nguồn vốn từ ngân sách, tín dụng và đầu tư tư nhân để phát triển sản xuất. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là các tổ chức chính trị xã hội và ngân hàng.

5. Mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm: Xây dựng thương hiệu sản phẩm nông nghiệp, phát triển các kênh tiêu thụ trong và ngoài tỉnh, hỗ trợ liên kết giữa người sản xuất và doanh nghiệp. Thực hiện trong 3 năm, do các phòng ban kinh tế và doanh nghiệp địa phương phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước địa phương: Giúp hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện đặc thù của huyện đảo, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế nông thôn.

2. Nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành kinh tế nông nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại địa bàn đặc thù, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Hỗ trợ đánh giá tiềm năng, cơ hội đầu tư phát triển các ngành chăn nuôi, thủy sản và chế biến nông sản tại huyện Cô Tô.

4. Nông dân và các tổ chức hợp tác xã: Giúp nâng cao nhận thức về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, áp dụng các giải pháp kỹ thuật và tổ chức sản xuất hiệu quả, tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là quá trình thay đổi tỷ trọng các ngành, thành phần kinh tế và vùng sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Ví dụ, giảm tỷ trọng trồng trọt, tăng chăn nuôi và thủy sản.

2. Tại sao huyện Cô Tô cần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp?
   Do điều kiện tự nhiên đặc thù, nguồn lực hạn chế và cơ cấu hiện tại chưa hợp lý, chuyển dịch cơ cấu giúp đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng và cải thiện đời sống người dân.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên, thị trường, vốn đầu tư, trình độ lao động, khoa học công nghệ và chính sách nhà nước. Ví dụ, chính sách hỗ trợ vốn và kỹ thuật giúp thúc đẩy phát triển chăn nuôi và thủy sản.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp, khảo sát chuyên gia, phân tích thống kê mô tả, phân tổ thống kê và so sánh dãy số thời gian nhằm đánh giá thực trạng và xu hướng chuyển dịch cơ cấu.

5. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Cô Tô?
   Bao gồm hoàn thiện quy hoạch, ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển hạ tầng, huy động nguồn lực và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, với mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập người dân trong 3-5 năm tới.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích chi tiết thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Cô Tô giai đoạn 2011-2013, xác định các điểm mạnh, hạn chế và nguyên nhân.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu theo hướng CNH-HĐH, phù hợp với điều kiện đặc thù của huyện đảo.
• Nghiên cứu góp phần bổ sung luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp địa phương và các vùng có đặc điểm tương đồng.
• Khuyến nghị triển khai các giải pháp trong vòng 3-5 năm với sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân.
• Kêu gọi các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng nông dân cùng tham gia thực hiện để đạt được mục tiêu phát triển bền vững nông nghiệp huyện Cô Tô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1. Cơ cấu kinh tế và phân loại cơ cấu kinh tế Nền kinh tế là một hệ thống phức tạp, được cấu thành bởi nhiều bộ phận khác nhau.

Các bộ phận đó có thể là các yếu tố “đầu vào”của quá trình sản xuất, gồm: đất đai, lao động, vốn và tiến bộ kĩ thuật; các khâu trong vòng tuần hoàn của tái sản xuất xã hội, gồm: sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng; các ngành sản xuất của một nền kinh tế, gồm: Nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Giữa chúng luôn có quan hệ biện chứng với nhau trong quá trình vận động và phát triển. Sự vận động và phát triển của nền kinh tế còn chứa đựng sự thay đổi của chính bản thân các bộ phận và cách thức quan hệ giữa chúng với nhau trong mỗi thời điểm và trong mỗi điều kiện cũng khác nhau. Do đó, có thể khái quát cơ cấu kinh tế là tổng thể những mối quan hệ về chất lượng và số lượng giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế trong không gian, thời gian và điều kiện KT - XH nhất định [11].

Cơ cấu kinh tế được hình thành và phát triển dựa trên những cơ sở chủ yếu sau: - Cơ cấu kinh tế là kết quả của sự phân công lao động xã hội, được bắt đầu từ việc tăng năng suất lao động và sự phát triển của các mối quan hệ trao đổi hàng hóa tiền tệ. - Cơ cấu kinh tế phản ánh sự tương tác sống động giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, trong đó vai trò quyết định là sự phát triển của lực lượng sản xuất. - Cơ cấu kinh tế có sự cân đối, đồng bộ giữa các bộ phận trong một hệ thống với các cấp độ khác nhau, gắn với thời gian, không gian và đặc điểm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 chính trị, KT - XH nhất định nhằm bảo đảm sự phát triển và có thể tái sản xuất cả về KT - XH. Như vậy, bản chất của cơ cấu kinh tế là sự biểu hiện của các mối quan hệ giữa các yếu tố của quá trình sản xuất xã hội, đó là mối quan hệ của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, nhưng không đơn thuần chỉ là quan hệ về mặt số lượng và tỉ lệ giữa các yếu tố- biểu hiện về lượng hay sự tăng trưởng của hệ thống, mà là những mối quan hệ bên trong và bên ngoài của các yếu tố đó biểu hiện về chất hay sự phát triển của hệ thống [14].

Mối quan hệ giữa lượng và chất trong cơ cấu của nền kinh tế thực chất là những biểu hiện về tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế đó. Mặt khác, nền kinh tế quốc dân được phân chia theo nhiều cách thức và ở nhiều cấp độ khác nhau mới có thể thấy hết được các mối quan hệ bên trong và bên ngoài của nền kinh tế đó và nhìn chung người ta thường xem xét từ các góc độ chủ yếu sau: Cơ cấu ngành kinh tế: phản ánh sự phân công lao động theo hướng chuyên môn hóa sản xuất, được hình thành dựa trên mối quan hệ giữa các đối tượng khác nhau của nền sản xuất, sản xuất càng phát triển thì tập hợp ngành kinh tế càng đa dạng. Cho đến nay, trên thế giới về cơ bản có hai hệ thống phân ngành kinh tế, đó là hệ thống sản xuất vật chất, được áp dụng đối với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung và hệ thống tài khoản quốc gia, được áp dụng đối với nền kinh tế thị trường. Sự phân chia các ngành như trên không phải là cách làm duy nhất mà có sự khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm, trình độ phát triển của nền kinh tế và cơ chế quản lý của mỗi nước, nhưng có thể tìm được một cách thức duy trì một cơ cấu hợp lý và có thể lựa chọn được những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư các nguồn lực nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển một cách hiệu quả nhất.

Đối với nước ta, theo Quyết định số 10/2007/QĐ- TTg ngày 23/1/2007 của Thủ tướng Chính phủ ban hành hệ thống ngành kinh tế của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Việt Nam, nền kinh tế nước ta được chia thành 21 ngành kinh tế cấp 1; 88 ngành kinh tế cấp 2; 242 ngành kinh tế cấp 3; 437 ngành kinh tế cấp 4 và 642 ngành kinh tế cấp 5. Nông nghiệp thường được xem là một ngành kinh tế, nếu hiểu theo nghĩa hẹp gồm có trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp, nếu hiểu theo nghĩa rộng còn bao hàm cả lâm nghiệp và thuỷ sản [5]. Theo hệ thống phân ngành kinh tế của nước ta hiện nay, sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản là 1 trong 21 ngành kinh tế cấp 1, trong đó được phân chia thành: - 3 ngành cấp 2 gồm: nông nghiệp và hoạt động dịch vụ có liên quan (ngành nông nghiệp); lâm nghiệp và hoạt động dịch vụ có liên quan (ngành lâm nghiệp); khai thác và nuôi trồng thuỷ sản (ngành thuỷ sản). - 13 ngành cấp 3, gồm: trồng cây hàng năm, trồng cây lâu năm, nhân và chăm sóc cây giống nông nghiệp, săn bắt, đánh bẫy và hoạt động dịch vụ có liên quan (7 ngành cấp 3 thuộc ngành nông nghiệp); trồng rừng và chăm sóc rừng, khai thác gỗ và lâm sản, thu nhặt sản phẩm từ rừng không phải là gỗ và lâm sản khác, hoạt động dịch vụ lâm nghiệp (4 ngành cấp 3 thuộc ngành lâm nghiệp); khai thác thuỷ sản, nuôi trồng thuỷ sản (2 ngành cấp 3 thuộc ngành thuỷ sản).

- 41 ngành cấp 4, bao gồm: 31 ngành thuộc ngành nông nghiệp, 5 ngành thuộc ngành lâm nghiệp và 5 ngành thuộc ngành thuỷ sản. - 56 ngành cấp 5, bao gồm: 41 ngành thuộc ngành nông nghiệp, 8 ngành thuộc ngành lâm nghiệp và 7 ngành thuộc ngành thuỷ sản. Cơ cấu thành phần kinh tế: gắn liền với các hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất và xu hướng chung là là lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, các hình thức sở hữu ngày càng đa dạng. Tương ứng với mỗi hình thức sở hữu là thành phần kinh tế.

Tuy nhiên, ngày nay giữa các hình thức sở hữu có sự đan xen lẫn nhau tùy thuộc vào sự phát triển của các nền kinh tế, dẫn đến sự phân chia nền kinh tế theo các thành phần kinh tế ngày càng phức tạp. Từ mối quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 hệ giữa các thành phần kinh tế trong quá trình vận động người ta có thể thấy được xu hướng phát triển và vai trò của từng thành phần kinh tế để từ đó có thể đưa ra các giải pháp tác động phù hợp với yêu cầu phát triển chung của nền kinh tế. Cơ cấu vùng kinh tế: phản ánh sự phân công lao động xã hội về mặt không gian địa lí. Thực chất của việc phân chia này là để làm cơ sở cho hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch phát triển, thực thi chính sách phù hợp với đặc điểm của từng vùng nhằm đạt hiệu quả cao trên từng vùng và toàn lãnh thổ.

Tùy theo mục đích quản lý mà có thể phân chia lãnh thổ của một quốc gia thành các vùng với những đặc trưng về mặt kinh tế khác nhau và trong nông nghiệp, cách phân chia lãnh thổ thành các vùng sinh thái nông nghiệp mang một ý nghĩa rất quan trọng, vì từ đó có thể xác lập được các cơ cấu cây trồng - vật nuôi hợp lý, vừa khai thác được lợi thế của mỗi vùng, vừa khắc phục tình trạng phát triển dàn trải, thiếu tập trung để có thể hình thành được các vùng sản xuất chuyên canh có khối lượng hàng hóa lớn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Cơ cấu kinh tế theo ngành, theo thành phần và theo vùng kinh tế là sự biểu hiện về bản chất ở những khía cạnh khác nhau của một nền kinh tế, giữa chúng có quan hệ tác động qua lại lẫn nhau, trong đó cơ cấu theo ngành giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ quá trình phát triển, cơ cấu theo thành phần kinh tế giữ vai trò quan trọng để thực hiện cơ cấu ngành, cơ cấu theo vùng là cơ sở cho các ngành, các thành phần kinh tế phân bố hợp lý các nguồn lực, tạo sự phát triển đồng bộ, cân đối, đạt hiệu quả cao giữa các ngành, giữa các thành phần kinh tế của một nền kinh tế. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp Nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất cơ bản, là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Kinh tế nông nghiệp bao gồm nông Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp là lĩnh vực sản xuất vật chất nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu về lương thực, thưc phẩm cho con người, làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp và làm nguồn hàng cho xuất khẩu.

Quá trình hình thành và biến đổi của các cơ cấu kinh tế nông nghiệp gắn liền với các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhưng không thể tách rời với quá trình hình thành và biến đổi của cơ cấu nền kinh tế. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một tổng thể bao gồm các mối quan hệ tương quan giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộc lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp trong khoảng thời gian và điều kiện kinh tế xã hội cụ thể. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp phụ thuộc chặt chẽ vào nhiều nhân tố đa dạng và phức tạp có thể phân thành các nhóm nhân tố sau: - Nhóm nhân tố tự nhiên: trước hết đó là điều kiện đất đai , thời tiết , khí hậu có ý nghĩa to lớn đối với sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp. Kinh tế nông nghiệp gắn với điều kiện tự nhiên rất chặt chẽ, nếu điều kiện tự nhiên thuận lợi sẽ cho năng suất cao và ngược lại - Nhóm nhân tố về kinh tế và tổ chức: Trong đó vấn đề thị trường và các nguồn lực đóng vai trò hết sức quan trọng .