MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là đất nƣớc đặc biệt nổi tiếng với kiểu thời tiết nắng lắm mƣa nhiều, thu c vùng có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Nhƣng bởi tính chia cắt địa hình phức tạp trải dài từ Bắc xuống Nam tới hơn ba nghìn cây số nên xảy ra m t nghịch lý rất phổ biến; nơi thì hạn hán thiếu nƣớc, chỗ thì mƣa bão, ngập lụt. Đó là m t đặc điểm tự nhiên vốn có. Tuy nhiên, tình trạng ngập lụt diễn ra do chính những tác đ ng của con ngƣời mới là điều cần đem ra suy xét, đặc biệt là tại những thành phố lớn nơi mà m t khi ngập lụt xảy ra sẽ gây tác đ ng lên m t số lƣợng lớn ngƣời dân địa phƣơng, kèm theo đó là gián đoạn hàng loạt các hoạt đ ng sinh hoạt, giao thông, các hoạt đ ng kinh tế thậm chí là chính trị dẫn tới nữa là vô số các vấn đề về an sinh, đặc biệt là môi trƣờng.
Tiêu biểu cho m t thành phố đông dân hay xảy ra tình trạng ngập lụt là Thành phố Hồ Chí Minh, đƣợc mệnh danh là hòn ngọc của Viễn Đông của khu vực, nằm ở vị trí có ý nghĩa kinh tế quan trọng nhƣng khi nhìn vào khía cạnh địa lý thì thực tế, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi cực kì nhạy cảm với ngập lụt, thu c khu vực Đông Nam Á, giáp biển, chịu ảnh hƣởng trực tiếp của thủy triều. Thêm vào đó, những năm gần đây, tác đ ng của việc nóng lên toàn cầu ngày m t rõ rệt mà Việt Nam cùng với Ai Cập, Bahamas là b ba chịu ảnh hƣởng nặng nhất của hiện tƣợng ấy, nƣớc biển ngày càng dâng cao do băng tan ở Greenland và Tây Nam cực. Chƣa kể vấn đề về công trình thoát nƣớc, xây dựng cơ sở hạ tầng, nhất là vấn đề trong quy hoạch tại Tp.HCM còn rất nhiều lỗ hổng lớn chƣa thể khắc phục. C ng dồn vào đó, tốc đô thị hóa cũng nhƣ tăng dân số theo kiểu tự phát cũng có những ảnh hƣởng nhất định đến tình trạng ngập mà chƣa có nghiên cứu nào tính toán chính xác.
Vì vậy, bài toán ngập lụt của Tp.HCM đang cần gấp rút hoàn thành lại đang đi vào ngõ cụt nhìn chung vì các ẩn số lớn này. Có thể tóm gọn nhƣ sau: thứ nhất, thiếu cái nhìn toàn diện trên tổng thể lƣu vực, b xót các nguyên nhân tiền ẩn về ngập; thứ hai, chƣa xem xét đầy đủ về ảnh hƣởng của đô thị hóa và xây dựng lên hệ thống tiêu nƣớc hiện có; thứ ba: các giải pháp công trình và phi công trình chƣa gắn kết với nhau hoặc chƣa hợp lý, mang tính chữa cháy, cục b. Xét về tổng thể, Tp.HCM là m t trung tâm văn hóa và kinh tế quan trọng trên cả cả nƣớc. Với diện tích hơn hai nghìn mét vuông và dân số khoảng 13 triệu ngƣời, mật đ dày đặc và có tiềm năng phát triển công nghiệp, dịch vụ.
Trong tƣơng lai, sẽ hứa hẹn phát triển và mở r ng hơn nữa. Nhu cầu về cơ sở hạ tầng, giao thông công c ng sẽ tăng cao hơn bao giờ hết và m t trong những vấn đề cản trở bƣớc tiến mạnh mẽ đó chính là ngập lụt. Đứng trƣớc bài toán trên, m t bài toán gấp rút, không quá mu n để bắt đầu nhƣng cũng không còn quá sớm. Các quốc gia phát triển khác nhận biết đƣợc các SVTH: Đỗ Minh Hùng GVHD: Nguyễn Kim Chung 1 Luận văn tốt nghiệp Đánh giá diễn biến tình trạng ngập lụt của Thành phố Hồ Chí Minh và nghiên giải pháp cải thiện chống ngập hiệu quả vấn đề này sớm đã chuẩn bị cho mình nƣớc rút hết sức khôn ngoan và khoa học.
Thật vậy, họ rất gi i trong việc “rút nƣớc”, điển hình nhƣ Nhật, Hà Lan, thậm chí Trung Quốc, Thái Lan. Ý thức đƣợc tất cả các sự việc nêu trên và hơn hết là ý thức đƣợc năng lực của bản thân, tôi xin thực hiện nghiên cứu lấy tên đề tài “Đánh giá diễn biến tình trạng ngập lụt của Thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chống ngập. Tôi nghĩ đề tài trên là phù hợp và cần thiết, mang tính cấp bách. Đề tài sẽ kế thừa và dựa trên cơ sở khoa học về nƣớc, công trình cũng nhƣ đặc tính của đô thị, dân sinh để đem đến câu trả lời xác đáng về nguyên nhân ngập từ đó đề xuất các giải pháp hợp lý cũng nhƣ giải thích tại sao nhiều giải pháp lại mãi không thể đƣa vào thực tiễn.2 Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá đƣợc diễn biến ngập lụt từ khoảng 30 năm trở lại đây tại Tp.
Hồ Chí Minh. Đề xuất đƣợc giải pháp cải thiện chống ngập cho Thành phố Hồ Chí Minh.3 Nội dung nghiên cứu Điều tra, nghiên cứu các tài liệu về nƣớc, thủy văn, đặc điểm tự nhiên liên quan tới ngập lụt. Tìm hiểu và đánh giá diễn biến ngập lụt tại thành phố trong vòng 30 năm trở lại đây. Xác định rõ nguyên nhân và phân tích chi tiết điểm quyết định của vấn đề.
Dựa vào tổng thể điều kiện của Tp.HCM kết hợp nguyên nhân sâu xa để đề xuất giải pháp chống ngập. Phân tích ƣu nhƣợc điểm của từng giải pháp.4 Phƣơng pháp nghiên cứu 1- Phƣơng pháp thu thập và tổng hợp tài liệu Tìm hiểu, tiếp cận các tài liệu tổng quan về tự nhiên, xã h i, đặc tính của TP.HCM và các tài liệu về tình hình ngập lụt của TP.HCM trong những năm gần đây. 2- Phƣơng pháp thống kê và xử lý số liệu Xử lý các số liệu, tính toán, dự đoán, lập biểu đồ, đánh giá xu thế, khuynh hƣớng của các đối tƣợng liên quan tới diễn biến ngập lụt tại TP. 3- Phƣơng pháp phân tích Dựa vào logic và quy luật khoa học cũng nhƣ triết học để rút ra kết luận hay đánh giá tƣơng đối về đối tƣợng nghiên cứu.
4- Phƣơng pháp chuyên gia SVTH: Đỗ Minh Hùng GVHD: Nguyễn Kim Chung 2 Luận văn tốt nghiệp Đánh giá diễn biến tình trạng ngập lụt của Thành phố Hồ Chí Minh và nghiên giải pháp cải thiện chống ngập hiệu quả Tham khảo ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực tiêu thoát nƣớc cũng nhƣ chống ngập.5 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng: đặc điểm tự nhiên Tp. HCM, hệ thống thoát nƣớc Tp. HCM , công tác quản lý trong lĩnh vực thoát nƣớc, đô thị hóa và dân sinh. Phạm vi: Thành phố Hồ Chí Minh.6 Ý nghĩa của đề tài Về mặt xã h i, nói lên vấn đề mà ngƣời dân thành phố đang rất quan tâm và những khó khăn mà ngập lụt mang lại cho cu c sống thƣờng nhật.
Về mặt kinh tế, đƣa ra các đánh giá về thiệt hại kinh tế cũng nhƣ các gải pháp giúp giảm bớt những hao tổn kinh tế mà ngập lụt mang lại. Về mặt khoa học, tổng quát đƣợc tình hình ngập lụt, cung cấp thông tin đóng góp cho khoa học và các giải pháp có giá trị mang tính tƣơng lai 1.7 Tính mới của đề tài Đề tài giữ đƣợc tính mới bởi phân tích rõ nguyên nhân, bản chất ngập lụt, nhìn nhận trên tổng thể để cung cấp các giải pháp, ý tƣởng và góc nhìn hoàn toàn mới về ngập lụt. SVTH: Đỗ Minh Hùng GVHD: Nguyễn Kim Chung 3 Luận văn tốt nghiệp Đánh giá diễn biến tình trạng ngập lụt của Thành phố Hồ Chí Minh và nghiên giải pháp cải thiện chống ngập hiệu quả CHƢƠNG 1.TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGẬP LỤT VÀ PHƢƠNG PHÁP CHỐNG NGẬP TRÊN THẾ GIỚI, TRONG NƢỚC VÀ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Vài nét về tình hình ngập lụt trên thế giới Ngày nay, tình hình ngập lụt xảy ra trên thế giới gia tăng và ở mức đang báo đ ng các nhà thống kê học đã đƣa ra những con số kinh ngạc về sự gia tăng đến mức báo đ ng của những hậu quả mà các trận ngập lụt gây ra.
Theo tạp chí KHCN Thủy lợi, nếu nhƣ trong khoảng đầu thế kỷ 20, trung bình mỗi năm trên thế giới, thiệt hại do ngập lụt vào khoảng 100 triệu đô la Mỹ, thì đến nửa sau của thế kỷ con số này đã vƣợt quá 1 tỷ, trong mƣời năm trở lại đây là trên 10 tỷ. Vậy là trong chỉ m t khoảng thời gian rất ngắn, các con số về ngập lụt đã gia tăng gấp b i. Dƣới đây là m t số trận ngập lụt tiêu biểu gần đây nhất. Ấn Đ phải hứng chịu hậu quả lớn từ đợt mƣa lũ kéo dài suốt tháng 8 năm 2017.
Mƣa lớn trong nhiều ngày khiến thành phố Mumbai ngập nặng. Trung tâm tài chính và văn hóa của Ấn Đ bị tê liệt mọi hoạt đ ng, các chuyến tàu h a bị hủy và m t bệnh viện bị ngập nƣớc. Ngày 29/8/2017, chính quyền thành phố bu c phải sơ tán hàng nghìn ngƣời trƣớc khi mực nƣớc tiếp tục dâng cao.1 Trận ngập lịch sử tại Ấn Độ (Nguồn: vov.vn) SVTH: Đỗ Minh Hùng GVHD: Nguyễn Kim Chung 4 Luận văn tốt nghiệp Đánh giá diễn biến tình trạng ngập lụt của Thành phố Hồ Chí Minh và nghiên giải pháp cải thiện chống ngập hiệu quả Mùa mƣa ở Ấn Đ thƣờng gây ra số thƣơng vong lớn, nhƣng năm nay tình hình còn trở nên xấu hơn. Nƣớc lũ tràn qua các tiểu bang Assam, Bihar, Odisha, Tây Bengal và các khu vực khác.
Tính đến ngày 1/9/2017, hơn 600 ngƣời đã thiệt mạng do mƣa lũ ở quốc gia này. Cũng vào năm 2017, trận ngập lụt lịch sử sau khi cơn bão Harvey đổ b vào bang Texas của Mỹ cũng là m t trong những vụ việc đáng chú ý xảy ra gần đây. Thống kê ban cho thấy khoảng 11 ngƣời thiệt mạng, hàng nghìn ngƣời bị thƣơng và mắc kẹt trên các mái nhà hay các bãi đất cao. Thiệt hại tài sản ban đầu đƣợc ƣớc tính khoảng 40 triệu đô.2 Ngập lụt sau trận bão Harvey tại bang Texas, Hoa Kì (Nguồn: Trung tâm chống ngập HCM) Tại Ai Cập, tỉnh Biển Đ , trận ngập lụt do lũ và mƣa lớn diễn ra vào ngày 27/10/2016 kéo dài khoảng 5 ngày đã khiến ít nhất 10 ngƣời thiệt mạng và 32 ngƣời bị thƣơng.
Mƣa và lũ lớn đã phá hoại,nhấn chìm hàng ngàn ngôi nhà và các tuyến đƣờng. Hằng năm, các trận mƣa mùa Thu và mùa Đông thƣờng gây ngập lụt tại Ai Cập, đặc biệt tại các khu vực có cơ sở hạ tầng yếu kém và lạc hậu. Tại Trung Quốc ngập lụt cũng thƣờng xuyên hoành hành, nhƣ đợt ngập tháng 7/2017 vừa qua tại tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc.