Luận văn thạc sĩ ueh giải pháp cho các ngân hàng thương mại việt nam thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueh giải pháp cho các ngân hàng thương mại việt nam thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu năm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đào Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Thị Hồng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp cho các ngân hàng thương mại Việt Nam thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHTM
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH
• 1.2. TÁC ĐỘNG CỦA KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHTM
• 1.2.1. Khái niệm về Ngân hàng Thương mại
• 1.2.2. Các hoạt động kinh doanh của NHTM
• 1.2.2.1. Hoạt động huy động vốn
• 1.2.2.2. Hoạt động cấp tín dụng
• 1.2.2.3. Các hoạt động khác
• 1.2.3. Tác động khủng hoảng đến hoạt động của NHTM
• 1.2.3.1. Tác động đến hoạt động huy động vốn
• 1.2.3.2. Tác động đến hoạt động tín dụng
• 1.2.3.3. Tác động đến các hoạt động khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH TOÀN CẦU NĂM 2008 VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHTM VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG CỦA KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH TOÀN CẦU
• 2.1.1. Chính sách tiền tệ nới lỏng và chính sách nhà cho người có thu nhập thấp
• 2.1.2. Khủng hoảng cho vay nhà đất và khủng hoảng tín dụng
• 2.1.3. Chứng khoán hóa các khoản vay trên thị trường cho vay thế chấp bất động sản
• 2.1.4. Buông lỏng quản lý, giám sát đối với hoạt động tài chính
• 2.1.5. Đòn bẩy tài chính tăng cao
• 2.2. Tác động của khủng hoảng tài chính đối với nền kinh tế thế giới
• 2.3. Tác động của khủng hoảng tài chính đối với nền kinh tế Việt Nam
• 2.3.1. Đối với tăng trưởng kinh tế
• 2.3.2. Đối với hệ thống tài chính – ngân hàng
• 2.3.3. Đối với vốn đầu tư của nước ngoài
• 2.3.4. Hoạt động của thị trường chứng khoán – Bất động sản
• 2.3.5. Đối với thị trường hàng hoá và dịch vụ
• 2.4. TÁC ĐỘNG CỦA KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH TOÀN CẦU ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.4.1. Hệ thống NHTM Việt Nam
• 2.4.2. Hoạt động ngân hàng trước khủng hoảng
• 2.4.3. Tác động của khủng hoảng đến hoạt động của NHTM
• 2.4.3.1. Hoạt động huy động vốn
• 2.4.3.2. Hoạt động tín dụng
• 2.4.3.3. Các hoạt động khác
• 2.4.3.4. Các chỉ tiêu lợi nhuận
• 2.5. CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC THỜI KỲ HẬU KHỦNG HOẢNG
• 2.5.1. Thách thức
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHO CÁC NHTM THỜI KỲ HẬU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH TOÀN CẦU 2008
• 3.1. GIẢI PHÁP CHO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VÀ CHÍNH PHỦ
• 3.1.1. Hoàn thiện môi trường pháp lý
• 3.1.2. Nâng cao hiệu quả chính sách tiền tệ
• 3.1.3. Nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý tài chính tiền tệ
• 3.1.4. Cải cách hệ thống tài chính – ngân hàng
• 3.1.5. Xây dựng hệ thống phòng ngừa rủi ro
• 3.2. GIẢI PHÁP CHO CÁC NHTM
• 3.2.1. Tăng vốn cho các NHTM
• 3.2.2. Nâng cao chất lượng tín dụng
• 3.2.3. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý điều hành
• 3.2.4. Nâng cao năng lực quản trị rủi ro
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và tác động đến ngân hàng thương mại Việt Nam

Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã gây ra những tác động sâu sắc đến nền kinh tế thế giới, trong đó có Việt Nam. Ngành ngân hàng thương mại Việt Nam không nằm ngoài vòng xoáy của cuộc khủng hoảng này. Mặc dù không bị ảnh hưởng nặng nề như các ngân hàng ở Mỹ hay châu Âu, nhưng các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự sụt giảm trong hoạt động tín dụng, tăng trưởng chậm lại và tỷ lệ nợ xấu gia tăng là những vấn đề nổi bật mà các ngân hàng phải giải quyết.

1.1. Tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu đến ngân hàng thương mại Việt Nam

Khủng hoảng tài chính toàn cầu đã làm giảm sút niềm tin của người tiêu dùng và doanh nghiệp vào hệ thống ngân hàng. Nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam đã phải đối mặt với tình trạng rút tiền gửi ồ ạt, dẫn đến khủng hoảng thanh khoản. Tỷ lệ nợ xấu gia tăng, ảnh hưởng đến khả năng cho vay và lợi nhuận của ngân hàng.

1.2. Những thách thức lớn mà ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt

Các ngân hàng thương mại Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều thách thức như: quản lý rủi ro tài chính, cải cách hệ thống ngân hàng, và nâng cao chất lượng tín dụng. Những thách thức này đòi hỏi các ngân hàng phải có những giải pháp kịp thời và hiệu quả để phục hồi và phát triển.

II. Các giải pháp phục hồi kinh tế cho ngân hàng thương mại Việt Nam sau khủng hoảng

Để phục hồi sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, các ngân hàng thương mại Việt Nam cần thực hiện một loạt các giải pháp nhằm cải thiện tình hình tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động. Những giải pháp này không chỉ giúp các ngân hàng vượt qua khó khăn mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

2.1. Tăng cường quản lý rủi ro tài chính trong ngân hàng

Quản lý rủi ro tài chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng thương mại Việt Nam vượt qua khủng hoảng. Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, từ đó giảm thiểu tác động của các biến động kinh tế đến hoạt động của mình.

2.2. Cải cách hệ thống ngân hàng để nâng cao hiệu quả hoạt động

Cải cách hệ thống ngân hàng là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng cần đổi mới công nghệ, cải thiện quy trình làm việc và nâng cao chất lượng dịch vụ để thu hút khách hàng và tăng trưởng bền vững.

2.3. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng

Hợp tác quốc tế sẽ giúp ngân hàng thương mại Việt Nam tiếp cận được các nguồn vốn và công nghệ mới. Điều này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường quốc tế.

III. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiên cứu về các giải pháp phục hồi cho ngân hàng thương mại Việt Nam sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp này không chỉ giúp ngân hàng vượt qua khó khăn mà còn tạo ra những cơ hội mới cho sự phát triển. Các ngân hàng đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện chất lượng tín dụng và quản lý rủi ro.

3.1. Kết quả đạt được từ các giải pháp phục hồi

Sau khi áp dụng các giải pháp phục hồi, nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong hoạt động kinh doanh. Tỷ lệ nợ xấu giảm, lợi nhuận tăng và niềm tin của khách hàng được khôi phục.

3.2. Những bài học kinh nghiệm từ khủng hoảng

Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 đã để lại nhiều bài học quý giá cho ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro, cải cách hệ thống ngân hàng và tăng cường hợp tác quốc tế là những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng phát triển bền vững trong tương lai.

IV. Kết luận và triển vọng tương lai cho ngân hàng thương mại Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng ngân hàng thương mại Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong việc phục hồi sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Tuy nhiên, để duy trì sự phát triển bền vững, các ngân hàng cần tiếp tục cải cách và đổi mới. Triển vọng tương lai cho ngân hàng thương mại Việt Nam là rất sáng sủa nếu các ngân hàng có thể áp dụng hiệu quả các giải pháp đã đề ra.

4.1. Triển vọng phát triển của ngân hàng thương mại Việt Nam

Với những nỗ lực cải cách và đổi mới, ngân hàng thương mại Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Sự gia tăng đầu tư nước ngoài và cải thiện môi trường kinh doanh sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho ngân hàng.

4.2. Những thách thức cần vượt qua trong tương lai

Mặc dù có nhiều triển vọng, ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng nước ngoài và sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu. Việc chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với những thách thức này là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 bùng nổ từ sự sụp đổ của thị trường cho vay thế chấp dưới chuẩn tại Mỹ với quy mô dư nợ cầm cố lên tới 1.300 tỷ USD, nhanh chóng lan rộng và kéo giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu từ 5,2% năm 2007 xuống còn 3,4% năm 2008. Tại Việt Nam, sau giai đoạn tăng trưởng kinh tế ấn tượng đạt gần 8,5% vào năm 2007, tốc độ tăng trưởng GDP năm 2008 đã suy giảm đáng kể xuống mức hơn 5% và hồi phục nhẹ lên 6,23% vào năm 2009. Mặc dù hệ thống ngân hàng trong nước chưa hội nhập sâu và không chịu tác động trực tiếp dẫn đến đổ vỡ hàng loạt như các tập đoàn tài chính phương Tây, song những cú sốc vĩ mô gián tiếp đã gây áp lực thanh khoản nghiêm trọng, khiến giá bất động sản sụt giảm tới 40% và làm gia tăng nhanh chóng tỷ lệ nợ xấu.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán ứng phó rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn hậu khủng hoảng. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về các mô hình khủng hoảng tài chính; phân tích toàn diện các kênh truyền dẫn tác động từ khủng hoảng kinh tế thế giới đến hoạt động kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam; đánh giá thực trạng biến động huy động vốn, tín dụng và tỷ suất sinh lời của 21 ngân hàng thương mại; từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ cho giai đoạn phục hồi.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu tài chính vi mô của 21 ngân hàng thương mại Việt Nam, bao gồm 3 ngân hàng thương mại nhà nước và 18 ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn ba năm từ 2007 đến 2009. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi đặt trong bối cảnh tổng tài sản toàn hệ thống ngân hàng năm 2007 đã vượt mức 1.500 nghìn tỷ đồng (tương đương hơn 130% GDP) và tỷ trọng cho vay bất động sản chiếm khoảng 9,5% tổng dư nợ, cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác để tái cấu trúc bảng cân đối tài sản và củng cố hệ thống phòng ngừa rủi ro.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng có chọn lọc ba mô hình lý thuyết kinh điển về khủng hoảng tài chính và tiền tệ để làm sáng tỏ bản chất các cú sốc tài chính:

Thứ nhất, mô hình khủng hoảng tiền tệ thế hệ thứ nhất do Paul Krugman phát triển năm 1979, tập trung giải thích sự sụp đổ của chế độ tỷ giá cố định dưới áp lực tấn công đầu cơ khi các yếu tố nền tảng vĩ mô bị suy yếu, ngân sách thâm hụt kéo dài và dự trữ ngoại hối cạn kiệt.

Thứ hai, mô hình khủng hoảng thế hệ thứ hai của Maurice Obstfeld công bố năm 1994 và 1995, nhấn mạnh tính tự phát sinh của khủng hoảng xuất phát từ sự thay đổi trong kỳ vọng thị trường, tình trạng thông tin bất cân xứng và tâm lý bầy đàn dẫn đến làn sóng rút tiền gửi ồ ạt khỏi hệ thống tổ chức tín dụng.

Thứ ba, mô hình khủng hoảng thế hệ thứ ba của Yoshitomi và Ohno xây dựng năm 1999, giải thích hiện tượng khủng hoảng tài khoản vốn dẫn tới khủng hoảng kép trên cả thị trường tiền tệ và hệ thống ngân hàng. Mô hình chỉ rõ tác hại của việc tự do hóa tài khoản vốn thiếu kiểm soát, dòng vốn ngắn hạn đảo chiều đột ngột và hiện tượng sai lệch kép nghiêm trọng về kỳ hạn cũng như cơ cấu đồng tiền trong bảng cân đối tài sản.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ các khái niệm cốt lõi theo Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, bao gồm nghiệp vụ huy động vốn, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất, đòn bẩy tài chính và cơ chế vận hành của hệ thống ngân hàng ngầm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học:

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 21 ngân hàng thương mại tiêu biểu tại Việt Nam, đại diện cho hơn 80% thị phần và tổng tài sản toàn hệ thống, chia thành 2 nhóm rõ rệt: 3 ngân hàng thương mại nhà nước quy mô lớn (Agribank, BIDV, Vietcombank) và 18 ngân hàng thương mại cổ phần năng động (tiêu biểu như ACB, Sacombank, Techcombank, Eximbank). Mẫu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên tiêu chí sẵn có của dữ liệu kiểm toán và mức độ ảnh hưởng trọng yếu đến hệ thống tài chính quốc gia.

Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 21 ngân hàng giai đoạn 2007 - 2009, hệ thống thống kê chính thức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, Tổng cục Thống kê cùng các báo cáo kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian so sánh đa chiều (trước khủng hoảng năm 2007, trong khủng hoảng năm 2008 và giai đoạn bước đầu phục hồi năm 2009) và phân tích tương quan giữa các hệ số an toàn vốn (CAR), tỷ lệ nợ xấu, biên lãi thuần, tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và trên vốn chủ sở hữu (ROE). Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm nhận diện chính xác sự biến thiên của các chỉ số tài chính vi mô dưới tác động cộng hưởng từ các biến số kinh tế vĩ mô quốc tế và trong nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm trên 21 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2009 mang lại những phát hiện then chốt sau:

Thứ nhất, biến động mạnh mẽ của nguồn vốn huy động và căng thẳng thanh khoản cục bộ. Năm 2008 chứng kiến cuộc đua tăng lãi suất huy động tiền đồng lên mức đỉnh điểm do lạm phát gia tăng và Ngân hàng Nhà nước thực thi chính sách thắt chặt tiền tệ. Sự mất cân đối kỳ hạn thể hiện rõ nét khi các ngân hàng sử dụng nguồn vốn ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn để tài trợ cho các khoản vay trung và dài hạn, làm tăng nguy cơ rủi ro thanh khoản khi người gửi tiền dịch chuyển dòng vốn sang vàng hoặc ngoại tệ.

Thứ hai, suy giảm chất lượng tín dụng và gia tăng áp lực nợ xấu. Trước khủng hoảng, tổng dư nợ cho vay tăng trưởng nóng, trong đó tín dụng bất động sản chiếm tỷ trọng bình quân khoảng 9,5% tổng dư nợ toàn ngành. Khi bong bóng bất động sản vỡ khiến giá nhà đất sụt giảm tới 40% trong năm 2008, giá trị tài sản thế chấp bị bào mòn nghiêm trọng. Tỷ lệ nợ xấu của nhóm 21 ngân hàng khảo sát có xu hướng tăng liên tục qua các biểu đồ phân tích từ năm 2007 đến năm 2009.

Thứ ba, sự sụt giảm rõ rệt của các chỉ tiêu sinh lời ROA và ROE. Dù tổng tài sản toàn ngành năm 2007 đạt trên 1.500 nghìn tỷ đồng, nhưng đến giai đoạn 2008 - 2009, chi phí huy động vốn tăng vọt cùng với việc phải trích lập dự phòng rủi ro tín dụng lớn đã làm xói mòn lợi nhuận thuần. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) bình quân của 18 ngân hàng thương mại cổ phần sụt giảm đáng kể so với thời kỳ đỉnh cao năm 2007.

Thứ tư, sự phân hóa về hệ số an toàn vốn (CAR) giữa các khối ngân hàng. Hệ số CAR trung bình của các ngân hàng thương mại nhà nước tăng từ 7% năm 2006 lên 9% năm 2007, trong khi khối ngân hàng thương mại cổ phần duy trì mức bình quân trên 12%. Tuy nhiên, mức độ tăng trưởng nghĩa vụ tiềm ẩn và hoạt động bảo lãnh ngoại thương lại tiềm ẩn rủi ro rất lớn khi thị trường xuất khẩu sang Mỹ và EU suy giảm mạnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự suy giảm hiệu quả hoạt động kinh doanh bắt nguồn từ cơ chế truyền dẫn kép. Ở bình diện quốc tế, sự sụt giảm sức mua tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm (Mỹ chiếm 20 - 21% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam) khiến kim ngạch xuất khẩu tháng 11/2008 giảm xuống dưới 5 tỷ USD/tháng, làm nhiều doanh nghiệp sản xuất trong nước rơi vào cảnh đình trệ, mất khả năng trả nợ ngân hàng. Ở bình diện trong nước, chính sách thắt chặt tiền tệ đột ngột kết hợp với việc kiểm soát lỏng lẻo dòng vốn chảy vào đầu cơ chứng khoán và bất động sản giai đoạn 2006 - 2007 đã bộc lộ điểm yếu khi thị trường đảo chiều.

Các bảng tổng hợp tăng trưởng huy động vốn, dư nợ cho vay và ma trận chỉ số ROE, ROA của 21 ngân hàng trong luận văn phản ánh rõ mối tương quan giữa quy mô vốn điều lệ và khả năng chống đỡ cú sốc. Kết quả nghiên cứu có sự tương đồng sâu sắc với mô hình khủng hoảng thế hệ thứ ba của Yoshitomi và Ohno về sự tổn thương của hệ thống tài chính khi tồn tại chênh lệch kỳ hạn tài sản Nợ - tài sản Có. Đồng thời, công trình đóng góp điểm mới so với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào khía cạnh thương mại vĩ mô hoặc thị trường chứng khoán, bằng việc lượng hóa chính xác mức độ tổn thương trên bảng cân đối kế toán vi mô của từng phân nhóm ngân hàng thương mại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn xây dựng bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm tái cơ cấu và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam thời kỳ hậu khủng hoảng:

Thứ nhất, tăng cường quy mô vốn tự có và nâng cao hệ số an toàn vốn. Các ngân hàng thương mại cổ phần cần khẩn trương thực hiện lộ trình tăng vốn điều lệ lên mức tối thiểu 3.000 tỷ đồng theo quy định pháp luật, chủ động phát hành trái phiếu chuyển đổi và tìm kiếm cổ đông chiến lược nước ngoài. Mục tiêu nâng hệ số CAR toàn hệ thống đạt mức tối thiểu từ 9% đến 12% theo chuẩn mực quản trị rủi ro tiên tiến trong giai đoạn 2010 - 2012.

Thứ hai, tái cơ cấu danh mục cấp tín dụng và nâng cao chất lượng thẩm định. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các ngân hàng thương mại phải thiết lập hạn mức tín dụng nghiêm ngặt đối với các lĩnh vực rủi ro cao, kiểm soát tỷ trọng dư nợ cho vay bất động sản dưới mức 10% tổng dư nợ. Chủ động phân loại nợ theo đúng chuẩn mực, đẩy nhanh tiến độ trích lập quỹ dự phòng rủi ro và xử lý tài sản bảo đảm để kiểm soát tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống duy trì dưới mức an toàn 3% trong suốt giai đoạn 2011 - 2013.

Thứ ba, hiện đại hóa công tác quản trị rủi ro thanh khoản và cân đối kỳ hạn dòng tiền. Khối quản trị rủi ro tại các ngân hàng cần thiết lập hệ thống kiểm tra sức chịu đựng (Stress Testing) định kỳ hàng quý, khống chế tỷ lệ sử dụng nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn ở mức an toàn dưới 30% - 40%. Đa dạng hóa các sản phẩm huy động tiền gửi ổn định từ dân cư để giảm thiểu sự phụ thuộc vào thị trường liên ngân hàng.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế quản lý và nâng cao hiệu quả giám sát vĩ mô. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp cùng Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia triển khai thi hành đồng bộ Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 có hiệu lực từ ngày 01/01/2011. Đổi mới mô hình thanh tra giám sát trên cơ sở rủi ro, vận hành linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ (lãi suất tái cấp vốn, tỷ lệ dự trữ bắt buộc) nhằm duy trì thanh khoản hệ thống và ngăn ngừa các cơn sốt lãi suất cục bộ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm và khung giải pháp toàn diện, đặc biệt giá trị đối với bốn nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Ban lãnh đạo và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để đánh giá độ nhạy cảm của bảng cân đối tài sản, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất và xây dựng đệm vốn tự có an toàn trước các cú sốc chu kỳ kinh tế.

Thứ hai, các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia). Tài liệu đóng vai trò là cơ sở khoa học để đánh giá thực trạng cơ cấu hệ thống ngân hàng hai cấp, hoàn thiện quy chế thanh tra giám sát và điều hành linh hoạt các công cụ vĩ mô thích ứng với bối cảnh hội nhập quốc tế.

Thứ ba, giới nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng. Đây là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp giữa lý thuyết khủng hoảng tiền tệ hiện đại với phân tích số liệu vi mô thực chứng trên chuỗi dữ liệu 21 ngân hàng thương mại.

Thứ tư, các chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư tổ chức. Nghiên cứu mang lại góc nhìn sâu sắc về chất lượng tài sản, cơ cấu nguồn vốn và năng lực sinh lời (ROA, ROE) của các ngân hàng thương mại Việt Nam, giúp nhận diện chính xác tiềm năng tăng trưởng và mức độ rủi ro của cổ phiếu ngành ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 tác động gián tiếp đến hệ thống ngân hàng Việt Nam là gì? Khủng hoảng nợ dưới chuẩn tại Mỹ làm suy giảm kinh tế toàn cầu, kéo giảm nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm (Mỹ chiếm 20 - 21% kim ngạch của Việt Nam). Điều này làm suy yếu năng lực tài chính của các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước, kéo theo nợ xấu ngân hàng gia tăng và áp lực thanh khoản lan rộng.

Mẫu nghiên cứu 21 ngân hàng thương mại trong luận văn được lựa chọn dựa trên những tiêu chí nào? Mẫu nghiên cứu gồm 3 ngân hàng thương mại nhà nước quy mô lớn (chiếm tổng tài sản bình quân trên 200.000 tỷ đồng/ngân hàng năm 2007) và 18 ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu. Mẫu đại diện cho hơn 80% thị phần tín dụng và tài sản toàn hệ thống, đảm bảo tính khái quát và độ tin cậy thực nghiệm cao.

Sự suy thoái của thị trường bất động sản năm 2008 ảnh hưởng như thế nào đến các ngân hàng thương mại? Khi thị trường bất động sản đóng băng và giá nhà đất giảm tới 40% trong năm 2008, các khoản vay thế chấp bất động sản (chiếm khoảng 9,5% tổng dư nợ toàn ngành) đối mặt rủi ro mất vốn lớn do giá trị tài sản đảm bảo sụt giảm nghiêm trọng, đẩy tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu tăng cao.

Hệ số an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2007 biến động ra sao? Hệ số CAR bình quân của khối ngân hàng thương mại nhà nước được cải thiện từ 7% năm 2006 lên 9% năm 2007. Trong khi đó, khối ngân hàng thương mại cổ phần duy trì hệ số CAR bình quân trên 12%, phản ánh nỗ lực gia tăng vốn điều lệ nhưng vẫn cần củng cố thêm trước các biến động vĩ mô.

Đâu là giải pháp trọng tâm nhất được đề xuất cho các ngân hàng thời kỳ hậu khủng hoảng? Giải pháp then chốt là tăng cường năng lực vốn tự có đạt chuẩn CAR tối thiểu 9%, đồng thời tái cấu trúc quy trình quản trị rủi ro tín dụng, kiểm soát chặt chẽ tỷ trọng cho vay lĩnh vực phi sản xuất và chuẩn bị thực thi Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 từ ngày 01/01/2011.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết khủng hoảng tài chính và làm rõ cơ chế truyền dẫn tác động vi mô lên hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Đánh giá thực chứng sâu sắc biến động huy động vốn, chất lượng tín dụng, nợ xấu và chỉ tiêu sinh lời (ROA, ROE) trên mẫu dữ liệu 21 ngân hàng thương mại giai đoạn 2007 - 2009.
• Chỉ ra các điểm nghẽn trọng yếu trong quản trị thanh khoản, mất cân đối kỳ hạn và rủi ro tập trung vào thị trường bất động sản trong giai đoạn tăng trưởng nóng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi kết hợp giữa nỗ lực tự thân của các tổ chức tín dụng với sự điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước.
• Xác lập lộ trình tái cấu trúc toàn diện gắn liền với việc triển khai Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2011.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh toàn cảnh về sức chịu đựng của hệ thống ngân hàng Việt Nam trước các cú sốc ngoại sinh, tạo tiền đề khoa học cho công tác quản trị rủi ro ngân hàng thương mại. Các nhà quản trị ngân hàng, cơ quan điều hành chính sách và giới nghiên cứu cần tiếp tục khai thác những phát hiện này để chủ động xây dựng đệm vốn vững chắc và củng cố năng lực thích ứng của hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHTM 1.1 TỔNG QUAN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH 1.1 Các loại khủng hoảng tài chính Khủng hoảng tiền tệ: là hiện tượng giá trị đơn vị tiền tệ quốc gia bị suy giảm giá trị so với ngoại tệ một cách nghiêm trọng và nhanh chóng. Chính phủ trở nên vô cùng khó khăn khi kiểm soát tỷ giá hối đoái và khi ngân hàng trung ương cố gắng can thiệp tỷ giá để bảo vệ giá trị của tiền tệ thì dự trữ ngoại hối của quốc gia bị mất đi ở quy mô lớn. Đặc trưng của khủng hoảng tiền tệ là "nạn đói tiền" hay là sự "rối loạn" toàn bộ lưu thông tiền tệ, và sự mất giá đồng tiền. Khủng hoảng tiền tệ, với ý nghĩa là khủng hoảng thị trường tín dụng ngắn hạn, thường gây ra khủng hoảng thị trường vốn (tư bản) là nơi cấp phát các khoản tín dụng dài hạn, dẫn đến khủng hoảng tài chính - tiền tệ.

Khủng hoảng tài chính là sự thất bại của một hay một số nhân tố của nền kinh tế trong việc đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ, bổn phận tài chính của mình. Dấu hiệu của khủng hoảng tài chính là: - Các NHTM không hoàn trả được các khoản tiền gửi của người gửi tiền. - Các khách hàng vay vốn, bao gồm cả khách hàng được xếp loại A cũng không thể hoàn trả đầy đủ các khoản vay cho ngân hàng. - Chính phủ từ bỏ tỷ giá hối đoái cố định.

Khi xẩy ra hiện tượng mất cân đối nghiêm trọng giữa tài sản có và nghĩa vụ phải thanh toán về số lượng, thời hạn, chủng loại tiền thì có thể xẩy ra khủng hoảng tài chính. Như vậy khủng hoảng tài chính là khái niệm bao trùm được sử dụng chung cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 mọi loại khủng hoảng gắn với mất cân đối về tài chính và thường là gắn với nghĩa vụ phải thanh toán lớn hơn nhiều phương tiện dùng để thanh toán tại một thời điểm nào đó. Chính vì vậy, khủng hoảng tài chính có đặc điểm của khủng hoảng "thiếu" chứ không giống khủng hoảng "thừa" diễn ra trong nền kinh tế thị trường từ nhiều năm nay. Một số dạng khủng hoảng tài chính đặc thù như: khủng hoảng ngân hàng; khủng hoảng nợ quốc gia; khủng hoảng tiền tệ; khủng hoảng thị trường chứng khoán.

Đây là những dạng khủng hoảng tài chính cơ bản. Khủng hoảng ngân hàng: đây là tình trạng diễn ra khi các khách hàng đồng loạt rút tiền ồ ạt khỏi ngân hàng. Vì ngân hàng cho vay phần lớn số tiền gửi vào nên khi khách hàng đồng loạt rút tiền, sẽ rất khó để các ngân hàng có khả năng hoàn trả các khoản nợ. Sự rút tiền ồ ạt có thể dẫn tới sự phá sản của ngân hàng, khiến nhiều khách hàng mất đi khoản tiền gửi của mình, trừ khi họ được bồi thường nhờ bảo hiểm tiền gửi.

Nếu việc rút tiền ồ ạt lan rộng sẽ gây ra khủng hoảng ngân hàng mang tính hệ thống. Cũng có thể hiện tượng không lan rộng, nhưng lãi suất tín dụng được tăng lên do lo ngại về sự thiếu hụt trong ngân sách. Lúc này, chính các ngân hàng sẽ trở thành nhân tố gây ra khủng hoảng tài chính. Khủng hoảng nợ quốc gia: là tình trạng một quốc gia phải đề nghị thương thảo lại về các khoản thỏa thuận vay nợ, hoãn trả lãi và vốn gốc, hay nói cách khác quốc gia đó rơi vào tình trạng không thể chi trả.2 Các mô hình khủng hoảng tài chính Dựa trên những đặc điểm và tính chất của các cuộc khủng hoảng tài chính đã nổ ra, người ta đã xây dựng nên 3 mô hình khủng hoảng cơ bản.

Mô hình khủng hoảng tiền tệ thứ nhất, mô hình này được P. Krugman (1979) xây dựng và chủ yếu đặc trưng cho các cuộc khủng hoảng cán cân vãng lai trong điều kiện tỷ giá cố định bị các hoạt động đầu cơ tấn công. Mô hình này xẩy ra ở một số LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 nước có nền tảng kinh tế vĩ mô quá yếu kém, ngân sách thâm hụt trầm trọng, cung tiền tăng quá mức (có thể do Chính phủ in tiền để bù đắp thâm hụt ngân sách) khiến lạm phát gia tăng; những điều này dẫn đến cán cân vãng lai thâm hụt trầm trọng. Trước nguy cơ đồng nội tệ bị giảm giá, Chính phủ buộc phải liên tục can thiệp bằng cách bán ngoại tệ ra thị trường để duy trì tỷ giá cố định.

Khi lượng dự trữ ngoại hối giảm xuống một mức thấp nhất định nào đó, các cuộc tấn công mang tính đầu cơ bắt đầu xẩy ra, cùng với các điều kiện nền tảng kinh tế vĩ mô quá yếu kém và thậm chí là sự gia tăng căng thẳng về chính trị và xã hội, đến một thời điểm nào đó, Chính phủ buộc phải chấm dứt chế độ tỷ giá cố định và chuyển sang thả nổi tỷ giá làm cho đồng nội tệ bị mất giá liên tục và khủng hoảng tiền tệ xảy ra. Mô hình này được thể hiện rõ nhất trong các cuộc khủng hoảng ở một số nước châu Mỹ - Latinh vào cuối những năm 1970, đầu những năm 1980 và trong những năm 1990. Mô hình khủng hoảng thế hệ thứ hai được Obstfeld (1994 và 1995) xây dựng. Khủng hoảng dạng này còn được gọi là khủng hoảng tự phát sinh, có thể xảy ra ở những nước có mức độ yếu kém về tài chính và vĩ mô vừa phải, song cam kết duy trì chế độ tỷ giá cố định của Chính phủ bị suy yếu do các biện pháp bảo vệ tỷ giá quá tốn kém (chẳng hạn do thắt chặt tiền tệ, lãi suất bị đẩy lên cao, gây tác động xấu tới tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm).

Trước tín hiệu đó, các nhà đầu cơ có thể bán tháo đồng nội tệ để mua ngoại tệ. Những sức ép này buộc Chính phủ không còn cách nào khác là phải từ bỏ chế độ tỷ giá cố định để thực thi chính sách tiền tệ mở rộng trước những cuộc tấn công quy mô của giới đầu cơ tiền tệ, và hậu quả là khủng hoảng bùng phát. Biến thể khác của mô hình khủng hoảng thế hệ thứ hai xuất phát từ tình trạng thông tin không hoàn hảo và mất đối xứng. Trong điều kiện một hoặc một số ngân hàng có khủng hoảng, tình trạng này dẫn đến hành vi bày đàn, gây hoảng loạn tài chính và dẫn đến khủng hoảng tài chính.

Mô hình này có thể thấy trong cuộc khủng hoảng của Hệ thống tiền tệ châu Âu năm 1992 - 1993. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Mô hình khủng hoảng thế hệ thứ ba được Yoshitomi và Ohno (1999) xây dựng, đặc trưng cho các cuộc khủng hoảng tài khoản vốn trong cán cân thanh toán quốc tế. Khủng hoảng tài khoản vốn thường dẫn đến khủng hoảng kép: khủng hoảng tiền tệ và khủng hoảng ngân hàng. Việc tự do hóa tài khoản vốn thiếu một trình tự thích hợp đã dẫn đến hai hệ quả là tiền đề cho cuộc khủng hoảng kép: luồng vốn đổ vào ồ ạt vượt quá mức thâm hụt cán cân vãng lai, và vốn ngắn hạn chiếm tỷ trọng quá lớn.

Luồng vốn đổ vào ồ ạt vượt quá mức thâm hụt cán cân vãng lai đã khiến cán cân thanh toán thặng dư và dự trữ ngoại hối tăng. Điều này đã dẫn tới sự bành trướng tín dụng, đầu tư và tiêu dùng trong nước. Điểm mấu chốt ở đây là việc đầu tư quá mức, đầu tư kém hiệu quả, đã dẫn tới hậu quả là thâm hụt cán cân vãng lai, xuất hiện nền kinh tế bong bóng và mức cung dư thừa. Khi các nhà đầu tư nhận thức được những yếu kém kể trên và những dấu hiệu bất ổn khác như sự sụt giảm bất động sản và cổ phiếu cũng như các hoạt động đầu cơ tiền tệ tấn công, họ đồng loạt rút vốn ra khỏi nền kinh tế.

Hậu quả là cán cân thanh toán trở nên thâm hụt trầm trọng và dự trữ ngoại hối dần cạn kiệt, báo hiệu về một cuộc khủng hoảng tiền tệ xẩy ra. Trong điều kiện tự do hóa cán cân vốn, một lượng vốn ngắn hạn với tỷ trọng quá lớn đã đổ vào nền kinh tế. Việc giám sát các khoản vay nợ kém hiệu quả, một lượng lớn vốn vay ngắn hạn bằng ngoại tệ đã được cho vay bằng nội tệ để đầu tư dài hạn vào những dự án kém hiệu quả dẫn đến vấn đề sai lệch kép trầm trọng. Bảng cân đối tài khoản của các công ty cũng như của hệ thống ngân hàng xấu đi một cách trầm trọng khi đồng nội tệ mất giá và một lượng vốn lớn của các nhà đầu tư nước ngoại bị rút ra đột ngột; đến lúc đó, tài sản ròng của các ngân hàng bị sụt giảm, dẫn đến tín dụng càng bị thắt chặt và bảng cân đối tài sản của các ngân hàng càng tồi tệ hơn trước.

Quá trình tác động vòng xoáy và cộng hưởng này gây nên khủng hoảng bùng phát trong một thời gian rất ngắn và đẩy các nền kinh tế ngập sâu vào vòng suy thoái. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 TÁC ĐỘNG CỦA KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHTM 1.1 Khái niệm về Ngân hàng Thương mại Ngân hàng thương mại là loại hình tổ chức tín dụng trực tiếp giao dịch với các công ty, xí nghiệp, các tổ chức kinh tế và cá nhân bằng cách nhận tiền gửi, tiền tiết kiệm rồi sử dụng số vốn đó để cho vay, để chiết khấu và cung ứng các dịch vụ ngân hàng cho các đơn vị, các tổ chức kinh tế và cá nhân trong xã hội. Theo Luật các Tổ chức Tín dụng số 47/2010/QH12 thì khái niệm NHTM được hiểu là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ như nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.

Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận.