Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số giải pháp canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc thích ứng với biến đổi khí hậu tại tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích nghiên cứu một số giải pháp canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc thích ứng với biến đổi khí, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Lê Văn Thạnh
• Người hướng dẫn: TS. Đào Thế Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Nghiên cứu một số giải pháp canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc thích ứng với biến đổi khí hậu tại tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến lĩnh vực nông nghiệp ở Việt Nam
• 1.3. Các thiệt hại và các tác động đối với ngành nông nghiệp liên quan đến biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh Hòa Bình
• 1.4. Thực trạng canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc trên địa bàn tỉnh Hòa Bình
• 1.5. Tổng quan các nghiên cứu về canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc và khả năng thích nghi của cây trồng trên đất dốc
• 1.5.1. Nghiên cứu canh tác trên đất dốc tại các quốc gia trên thế giới
• 1.5.2. Nghiên cứu canh tác trên đất dốc tại Việt Nam
• 1.5.3. Nghiên cứu về canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc trên địa bàn tỉnh Hòa Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU THÍCH ỨNG CỦA CÂY TRỒNG NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐẤT DỐC VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 3.1. Khả năng thích nghi của cây trồng trên đất dốc
• 3.1.1. Đặc điểm sinh thái, thích nghi của cây cam và cây có múi
• 3.1.2. Đặc điểm sinh thái, thích nghi của cây mía
• 3.1.3. Đặc điểm sinh thái, thích nghi của cây ngô
• 3.1.4. Đặc điểm sinh thái, thích nghi của cây sắn
• 3.1.5. Tình hình biến động diện tích, năng suất và sản lượng cam, mía, ngô, sắn
• 3.2. Đánh giá khả năng thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu của một số mô hình canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc
• 3.2.1. Đánh giá năng lực thích ứng với BĐKH ở địa phương
• 3.2.2. Khả năng dễ bị tổn thương do BĐKH của mô hình trồng cam
• 3.2.3. Khả năng dễ bị tổn thương do BĐKH của mô hình trồng mía
• 3.2.4. Khả năng dễ bị tổn thương do BĐKH của mô hình trồng ngô
• 3.2.5. Khả năng dễ bị tổn thương do BĐKH của mô hình trồng sắn
• 3.2.6. Ma trận tổng hợp đánh giá tác động, rủi ro và khả năng dễ bị tổn thương
• 3.3. Định hướng nhóm giải pháp canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc thích ứng với biến đổi khí hậu
• 3.3.1. Giải pháp canh tác truyền thống
• 3.3.2. Giải pháp canh tác cải tiến
• 3.3.3. Giải pháp về cơ cấu cây trồng
• 3.3.4. Giải pháp khuyến nông
• 3.3.5. Giải pháp về thể chế tổ chức
• 3.4. Chính sách thúc đẩy canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc thích ứng với biến đổi khí hậu
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về giải pháp canh tác cây trồng trên đất dốc thích ứng biến đổi khí hậu

Canh tác cây trồng trên đất dốc là một trong những thách thức lớn trong nông nghiệp hiện nay, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) ngày càng diễn biến phức tạp. Đất dốc chiếm phần lớn diện tích đất nông nghiệp ở các vùng đồi núi, như tỉnh Hòa Bình, nơi có địa hình phức tạp và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của BĐKH. Việc áp dụng các giải pháp canh tác bền vững trên đất dốc không chỉ giúp bảo vệ đất, chống xói mòn mà còn nâng cao năng suất cây trồng, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế địa phương. Theo nghiên cứu của Lê Văn Thạnh (2017), các giải pháp canh tác trên đất dốc cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm sinh thái, khí hậu và điều kiện địa phương để thích ứng hiệu quả với các tác động của BĐKH. Đồng thời, việc quản lý đất đai trên địa hình dốc cần kết hợp các biện pháp kỹ thuật và chính sách hỗ trợ nhằm phát triển nông nghiệp bền vững và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

1.1. Khái niệm canh tác bền vững trên đất dốc và biến đổi khí hậu

Canh tác bền vững trên đất dốc là phương pháp sản xuất nông nghiệp sử dụng các kỹ thuật và biện pháp nhằm duy trì độ màu mỡ đất, chống xói mòn và bảo vệ tài nguyên đất nước, đồng thời thích ứng với các biến động khí hậu. Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa và gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, gây áp lực lớn lên sản xuất nông nghiệp trên đất dốc. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp xây dựng các giải pháp canh tác phù hợp, giảm thiểu tác động tiêu cực và tận dụng các cơ hội từ biến đổi khí hậu.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến canh tác cây trồng trên đất dốc

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, năng suất và thời vụ của cây trồng trên đất dốc. Nhiệt độ tăng và lượng mưa thay đổi làm gia tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt, xói mòn đất và sâu bệnh hại. Đặc biệt, đất dốc dễ bị xói mòn và thoái hóa khi mưa lớn, gây mất đất canh tác và giảm năng suất. Theo báo cáo của tỉnh Hòa Bình, các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ quét, hạn hán ngày càng gia tăng, đòi hỏi các biện pháp canh tác thích ứng và bảo vệ đất đai hiệu quả.

II. Phân tích các thách thức trong canh tác cây trồng trên đất dốc dưới tác động biến đổi khí hậu

Canh tác trên đất dốc đối mặt với nhiều thách thức do đặc điểm địa hình và tác động của biến đổi khí hậu. Đất dốc dễ bị xói mòn, thoái hóa, mất độ màu mỡ, ảnh hưởng đến khả năng giữ nước và dinh dưỡng cho cây trồng. Bên cạnh đó, các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, bão, hạn hán làm gia tăng rủi ro sản xuất, gây thiệt hại về diện tích và năng suất cây trồng. Ngoài ra, tập quán canh tác truyền thống còn lạc hậu, thiếu kiến thức kỹ thuật và cơ sở hạ tầng hỗ trợ cũng là những rào cản lớn. Nghiên cứu tại tỉnh Hòa Bình cho thấy, việc thiếu các biện pháp chống xói mòn đất và quản lý nước hiệu quả làm giảm khả năng thích ứng của nông nghiệp trên đất dốc với biến đổi khí hậu.

2.1. Vấn đề xói mòn đất và thoái hóa đất trên đất dốc

Xói mòn đất là thách thức lớn nhất đối với canh tác trên đất dốc, đặc biệt khi lượng mưa tăng và phân bố không đều do biến đổi khí hậu. Xói mòn làm mất lớp đất mặt giàu dinh dưỡng, giảm khả năng giữ nước và làm suy giảm năng suất cây trồng. Tại các vùng đồi núi như Hòa Bình, hiện tượng này diễn ra nghiêm trọng, gây ra các hiện tượng sạt lở đất, ảnh hưởng đến an toàn sản xuất và đời sống người dân.

2.2. Khó khăn trong quản lý đất đai và áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại

Quản lý đất đai trên địa hình dốc gặp nhiều khó khăn do đất phân tán, nhỏ lẻ và thiếu sự phối hợp giữa các hộ nông dân. Tập quán canh tác truyền thống, thiếu kiến thức về kỹ thuật trồng cây chịu hạn và chống xói mòn làm giảm hiệu quả sản xuất. Cơ sở hạ tầng như hệ thống thủy lợi, đường giao thông nội đồng còn yếu kém, hạn chế khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển nông nghiệp bền vững.

2.3. Tác động của hiện tượng thời tiết cực đoan đến sản xuất nông nghiệp trên đất dốc

Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, hạn hán, rét đậm rét hại ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp trên đất dốc. Mưa lớn gây xói mòn đất, lũ quét làm mất đất canh tác, hạn hán kéo dài ảnh hưởng đến nguồn nước tưới và sinh trưởng cây trồng. Những tác động này đòi hỏi các giải pháp canh tác thích ứng và quản lý rủi ro hiệu quả.

III. Các phương pháp canh tác cây trồng trên đất dốc chống xói mòn và thích ứng biến đổi khí hậu hiệu quả

Để ứng phó với các thách thức do biến đổi khí hậu và đặc điểm địa hình đất dốc, nhiều phương pháp canh tác đã được nghiên cứu và áp dụng nhằm bảo vệ đất, giữ ẩm và nâng cao năng suất cây trồng. Các biện pháp bao gồm kỹ thuật trồng cây chịu hạn và chịu úng, xây dựng ruộng bậc thang, áp dụng hệ thống nông lâm kết hợp, sử dụng các biện pháp bảo vệ đất như trồng cỏ Vetiver, băng chắn đất, và cải tạo đất dốc. Ngoài ra, quản lý nước tưới hợp lý và áp dụng kỹ thuật giữ ẩm đất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

3.1. Kỹ thuật trồng cây chịu hạn và chịu úng trên đất dốc

Việc lựa chọn và áp dụng các giống cây trồng có khả năng chịu hạn và chịu úng giúp giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra. Các cây như cam, mía, ngô, sắn đã được nghiên cứu về đặc điểm sinh thái và khả năng thích nghi trên đất dốc tại Hòa Bình. Việc áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp giúp tăng cường sức đề kháng của cây, nâng cao năng suất và ổn định sản xuất trong điều kiện khí hậu biến động.

3.2. Biện pháp chống xói mòn đất hiệu quả trên đất dốc

Các biện pháp chống xói mòn như xây dựng ruộng bậc thang, trồng cỏ Vetiver, sử dụng băng chắn đất và các vật liệu tự nhiên giúp giảm tốc độ dòng chảy bề mặt, giữ đất và nước trên đất dốc. Nghiên cứu cho thấy các biện pháp này có thể giảm thiểu xói mòn đất lên đến 90-95%, góp phần bảo vệ đất đai và nâng cao hiệu quả canh tác bền vững.

3.3. Quản lý nước và giữ ẩm đất trên đất dốc trong điều kiện biến đổi khí hậu

Quản lý nước tưới hợp lý, xây dựng các công trình thu giữ nước nhỏ quy mô và áp dụng các kỹ thuật giữ ẩm đất như phủ đất, lên luống giúp cải thiện điều kiện sinh trưởng cho cây trồng trên đất dốc. Các giải pháp này giúp giảm thiểu tác động của hạn hán và mưa lớn, đồng thời tăng khả năng thích ứng của nông nghiệp với biến đổi khí hậu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu giải pháp canh tác cây trồng trên đất dốc thích ứng biến đổi khí hậu

Nghiên cứu tại tỉnh Hòa Bình đã triển khai nhiều mô hình canh tác cây trồng trên đất dốc với các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu. Kết quả cho thấy việc áp dụng các biện pháp chống xói mòn, lựa chọn cây trồng phù hợp và quản lý nước hiệu quả đã giúp nâng cao năng suất, giảm thiệt hại do thiên tai và cải thiện điều kiện sinh thái đất đai. Các mô hình trồng cam, mía, ngô, sắn trên đất dốc được đánh giá có khả năng thích ứng tốt với biến đổi khí hậu khi kết hợp các biện pháp kỹ thuật và tổ chức sản xuất hợp lý. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ và khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy áp dụng các giải pháp này tại địa phương.

4.1. Mô hình canh tác cây trồng chịu hạn và chống xói mòn tại Hòa Bình

Các mô hình canh tác cây cam, mía, ngô, sắn trên đất dốc tại huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình đã áp dụng kỹ thuật trồng cây chịu hạn, xây dựng ruộng bậc thang và sử dụng các biện pháp bảo vệ đất như trồng cỏ Vetiver. Kết quả cho thấy năng suất cây trồng được cải thiện rõ rệt, giảm thiệt hại do hạn hán và xói mòn đất. Mô hình này góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ tài nguyên đất đai bền vững.

4.2. Đánh giá hiệu quả các biện pháp quản lý đất và nước trên đất dốc

Việc áp dụng các biện pháp quản lý đất như cải tạo đất dốc, giữ ẩm đất và xây dựng hệ thống thu giữ nước nhỏ quy mô đã giúp cân bằng nước tưới, giảm thiểu thiếu hụt nước trong mùa khô và hạn chế xói mòn trong mùa mưa. Các nghiên cứu mô hình tại Hòa Bình cho thấy lượng nước thiếu hụt giảm đáng kể, đồng thời cải thiện điều kiện sinh trưởng cho cây trồng, góp phần tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

4.3. Vai trò của chính sách và khuyến nông trong thúc đẩy canh tác bền vững trên đất dốc

Chính sách hỗ trợ, khuyến nông và tổ chức sản xuất hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến kiến thức, kỹ thuật canh tác bền vững và tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn cho người dân. Tỉnh Hòa Bình đã xây dựng các kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu, trong đó tập trung phát triển nông nghiệp trên đất dốc theo hướng bền vững, góp phần nâng cao nhận thức và năng lực thích ứng của cộng đồng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho giải pháp canh tác cây trồng trên đất dốc thích ứng biến đổi khí hậu

Canh tác cây trồng trên đất dốc trong bối cảnh biến đổi khí hậu đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa kỹ thuật canh tác, quản lý đất đai, bảo vệ môi trường và chính sách hỗ trợ. Các giải pháp như chống xói mòn đất, lựa chọn cây trồng chịu hạn, quản lý nước tưới và phát triển mô hình nông lâm kết hợp đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao năng suất và bảo vệ tài nguyên đất. Định hướng tương lai cần tập trung vào nghiên cứu phát triển giống cây trồng thích ứng, ứng dụng công nghệ mới, tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân, đồng thời hoàn thiện chính sách hỗ trợ và phát triển hạ tầng nông nghiệp trên đất dốc. Việc này sẽ góp phần quan trọng vào phát triển nông nghiệp bền vững, đảm bảo an ninh lương thực và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

5.1. Tầm quan trọng của phát triển kỹ thuật canh tác bền vững trên đất dốc

Phát triển kỹ thuật canh tác bền vững trên đất dốc là yếu tố then chốt để giảm thiểu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, bảo vệ đất đai và nâng cao năng suất cây trồng. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp giúp duy trì độ màu mỡ đất, chống xói mòn và giữ ẩm, từ đó tăng khả năng thích ứng và ổn định sản xuất nông nghiệp.

5.2. Định hướng nghiên cứu và chính sách hỗ trợ trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu phát triển giống cây trồng chịu hạn, chịu úng phù hợp với điều kiện đất dốc và biến đổi khí hậu. Đồng thời, hoàn thiện chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và hạ tầng để thúc đẩy áp dụng các giải pháp canh tác bền vững. Tăng cường đào tạo, chuyển giao công nghệ và nâng cao nhận thức cộng đồng là những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng nền nông nghiệp thích ứng và phát triển bền vững.

5.3. Vai trò của cộng đồng và hợp tác liên ngành trong phát triển canh tác đất dốc

Sự tham gia tích cực của cộng đồng nông dân, các tổ chức chính quyền và chuyên gia là yếu tố quyết định thành công của các giải pháp canh tác trên đất dốc. Hợp tác liên ngành giữa các lĩnh vực nông nghiệp, môi trường, khoa học công nghệ và chính sách sẽ tạo ra các mô hình canh tác hiệu quả, bền vững và thích ứng tốt với biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang ngày càng tác động rõ nét đến các hoạt động nông nghiệp, đặc biệt tại các vùng đất dốc do địa hình phức tạp và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Tỉnh Hòa Bình, một vùng miền núi với hơn 75% diện tích là đất đồi núi, chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, hạn hán kéo dài, và rét đậm rét hại. Theo thống kê từ năm 1973 đến 2014, nhiệt độ trung bình tại Hòa Bình đã tăng khoảng 1,1°C, trong khi lượng mưa mùa mưa lại có xu hướng giảm tại nhiều trạm khí tượng. Tình trạng xói mòn đất, sự suy giảm nguồn nước sinh hoạt và sản xuất ngày càng nghiêm trọng, làm giảm năng suất cây trồng và đe dọa an ninh lương thực địa phương.

Luận văn tập trung nghiên cứu một số giải pháp canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc thích ứng với bối cảnh BĐKH tại tỉnh Hòa Bình, trong đó đi sâu vào các loại cây trồng chính như cam, mía, ngô và sắn. Mục tiêu của nghiên cứu nhằm đánh giá tác động của BĐKH đến các mô hình canh tác hiện tại, khảo sát khả năng thích nghi của cây trồng và đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể nhằm tăng cường khả năng chống chịu của nông nghiệp vùng đất dốc.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong tỉnh Hòa Bình, tập trung tại huyện Cao Phong - vùng điển hình với đa dạng mô hình canh tác trên đất dốc. Thời gian nghiên cứu dựa trên các dữ liệu khí tượng, nông nghiệp từ năm 1973 đến 2014. Kết quả không chỉ hỗ trợ công tác hoạch định chính sách địa phương mà còn góp phần nâng cao nhận thức và ứng dụng trong thực tiễn, hướng tới bảo đảm an ninh lương thực bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết thích ứng với biến đổi khí hậu và mô hình quản lý bền vững đất đai trên đất dốc. Lý thuyết thích ứng với BĐKH được hiểu là các điều chỉnh trong hệ thống tự nhiên và xã hội nhằm giảm thiểu hoặc tận dụng các tác động bất lợi của khí hậu, từ đó bảo vệ sản xuất và phát triển lâu dài. Lý thuyết quản lý đất đai bền vững tập trung vào việc bảo vệ đất khỏi xói mòn, thoái hóa và nâng cao năng suất thông qua các kỹ thuật canh tác phù hợp với địa hình dốc, bao gồm hệ thống nông-lâm kết hợp và biện pháp chống xói mòn hiệu quả.

Ngoài ra, các khái niệm chuyên ngành như đất dốc (đất có độ nghiêng từ 15 đến 45 độ), tác động của BĐKH đến hệ sinh thái đất đai và mô hình mô phỏng tác động khí hậu (WOFOST, DSSAT) cũng được sử dụng để xác định sự thay đổi trong sinh trưởng và năng suất các loại cây trồng trên đất dốc. Bảng phân loại mức độ dễ bị tổn thương dựa trên các thước đo rủi ro và tác động cũng được áp dụng để đánh giá các mô hình canh tác hiện tại.

Ba khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm:

• Thích ứng với biến đổi khí hậu trong nông nghiệp trên đất dốc.
• Quản lý bền vững đất đai để chống xói mòn và thoái hóa đất.
• Khả năng dễ bị tổn thương và rủi ro do thiên tai, biến đổi khí hậu đối với cây trồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu khí tượng thủy văn từ năm 1973 đến 2014, dữ liệu sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Hòa Bình, đặc biệt là huyện Cao Phong, các báo cáo thiệt hại do thiên tai và điều tra thực địa với các hộ nông dân. Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Phương pháp phân tích số liệu khí hậu nhằm đánh giá xu thế biến đổi nhiệt độ và lượng mưa.
• Mô hình hóa tác động của BĐKH đến thời gian sinh trưởng, năng suất cây trồng thông qua phần mềm WOFOST và DSSAT.
• Khảo sát thực tế các hộ có quy mô mẫu khoảng 30 hộ dân nhằm đánh giá nhận thức, tập quán canh tác và tác động của thiên tai.
• Phân tích ma trận rủi ro và mức độ dễ bị tổn thương dựa trên các chỉ tiêu khí hậu, địa hình và năng suất cây trồng.
• Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, chia thành các giai đoạn: thu thập dữ liệu, phân tích mô hình, khảo sát thực tế, tổng hợp và đề xuất giải pháp.

Phân tích định lượng tập trung vào việc xử lý số liệu khí tượng và năng suất cây trồng để nhận biết các xu hướng biến đổi và dự báo ảnh hưởng trong tương lai. Phân tích định tính sử dụng phương pháp điều tra, phỏng vấn sâu giúp thu thập thông tin về thực trạng và khó khăn trong sản xuất của người dân. Các kết quả được tổng hợp và trình bày bằng bảng biểu và biểu đồ nhằm dễ dàng phân tích, so sánh.

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự gia tăng nhiệt độ và biến đổi lượng mưa: Nhiệt độ trung bình năm tại tỉnh Hòa Bình tăng khoảng 1,1°C trong 38 năm qua (1973-2010). Lượng mưa mùa mưa tại các trạm khí tượng có xu hướng giảm, đặc biệt tại Chi Nê và Kim Bôi, với mức giảm từ 2-7%. Nhu cầu tưới cây trồng trong nông nghiệp trên đất dốc dự đoán sẽ tăng từ 2,5% đến 7% vào khoảng năm 2030-2040, đồng thời lượng nước thiếu hụt sẽ tăng trung bình 10-15% theo các kịch bản BĐKH khác nhau.

2. Khả năng thích nghi của các loại cây trồng: Cam và cây có múi có yêu cầu kỹ thuật chăm sóc cao, vốn đầu tư lớn; mía chịu tác động tiêu cực từ giống kém khả năng thích ứng, năng suất thấp (650 tạ/ha), trong khi ngô và sắn có khả năng thích nghi khá tốt nhưng sản lượng cũng bị suy giảm do BĐKH. Năng suất ngô có thể giảm 4,445 tạ/ha vào năm 2030 và tới 7,819 tạ/ha vào năm 2050 nếu không có giải pháp cải thiện.

3. Tác động của hiện tượng thời tiết cực đoan: Huyện Cao Phong chịu ảnh hưởng bởi 19 cơn bão và 3 áp thấp nhiệt đới từ năm 2001-2010, cùng lượng mưa ngày lớn nhất lên tới 350 mm tại một số khu vực. Thiên tai như lũ quét, hạn hán, rét đậm rét hại đều tăng về tần suất và cường độ, làm thiệt hại hàng nghìn ha lúa và hoa màu mỗi vụ (ví dụ năm 2007 diện tích lúa bị ngập và chết trên 8.700 ha).

4. Hiện trạng canh tác đất dốc: Diện tích trồng cam, quýt năm 2014 đạt 1.650 ha với năng suất trung bình 280 tạ/ha; diện tích ngô 37.600 ha, sản lượng 363.000 tấn; mía 1.500 ha đạt sản lượng 91.000 tấn. Hiện tượng xói mòn đất, suy thoái đất dốc diễn ra phổ biến, đặc biệt là vùng đất có độ dốc lớn hơn 25 độ, làm giảm chất lượng đất và năng suất cây trồng.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy tác động của BĐKH đến nông nghiệp trên đất dốc tại Hòa Bình vừa mang tính chất gia tăng sự biến đổi trong điều kiện sinh thái, vừa làm phức tạp thêm công tác canh tác của người dân. Việc nhiệt độ tăng và lượng mưa mùa mưa giảm ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ sinh trưởng và năng suất cây trồng, đồng thời làm gia tăng hiện tượng khô hạn và xói mòn đất. Kết quả mô hình hóa bằng DSSAT và WOFOST cũng làm rõ sự suy giảm thời gian sinh trưởng từ 7-20% tùy vùng, đồng nghĩa với năng suất bị ảnh hưởng đáng kể.

So sánh với các nghiên cứu trên thế giới, tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam nói chung và Hòa Bình nói riêng phù hợp với xu hướng chung về tăng nhiệt độ và biến động mưa trên các vùng đất dốc. Nghiên cứu cũng tái khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ đất khỏi xói mòn bằng các mô hình nông lâm kết hợp và biện pháp bảo vệ đất như làm ruộng bậc thang, trồng cỏ vetiver.

Thực tế khảo sát cho thấy người dân còn nhiều hạn chế trong việc tiếp cận kỹ thuật canh tác mới, nhất là kỹ thuật chuyên biệt cho đất dốc và ứng phó biến đổi khí hậu. Việc đầu tư hạ tầng chưa đồng bộ và tổ chức sản xuất nhỏ lẻ làm giảm hiệu quả thích ứng tổng thể của cộng đồng nông nghiệp trên đất đồi núi.

Việc trình bày dữ liệu theo biểu đồ xu thế nhiệt độ, lượng mưa kết hợp bảng đánh giá mức độ thiệt hại rõ ràng giúp minh họa hiệu quả các yếu tố tác động và giúp đưa ra giải pháp thiết thực trong các sang đề xuất.

---

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thay đổi và đa dạng hóa cơ cấu cây trồng: Ưu tiên phát triển các giống cây có khả năng chịu hạn, chịu rét cao và nhiễu động khí hậu tốt như cam, sắn được chọn lọc, kết hợp cây mía công nghệ mới. Mục tiêu tăng 15% năng suất cây trồng qua 5 năm. Chủ thể: Sở NN&PTNT phối hợp các viện nghiên cứu, nhà khoa học.

2. Áp dụng kỹ thuật canh tác cải tiến và bảo vệ đất: Khuyến khích mô hình nông lâm kết hợp, làm ruộng bậc thang, phủ đất bằng cỏ vetiver, tăng cường phủ xanh đất dốc nhằm giảm 30% tốc độ xói mòn đất trong vòng 3 năm. Chủ thể: Nông dân, các tổ chức khuyến nông và chính quyền địa phương.

3. Nâng cao năng lực quản lý nước tưới: Xây dựng hệ thống chứa nước nhỏ, cải tiến kênh mương tưới tiêu giúp cân bằng cung cấp nước, giảm 20% lượng nước thiếu hụt tưới tiêu trong 5 năm tới. Chủ thể: Ban quản lý dự án thủy lợi huyện, UBND xã và các hộ dân.

4. Tăng cường truyền thông, tập huấn về biến đổi khí hậu và kỹ thuật thích ứng: Đào tạo thường xuyên cho nông dân về chăm sóc cây trồng, phòng trừ sâu bệnh dưới điều kiện BĐKH nhằm tăng sự tham gia và thay đổi tích cực tập quán canh tác. Thực hiện 4 khóa/năm với ít nhất 100 người dự. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông tỉnh, các tổ chức phi chính phủ.

5. Hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ nông dân: Đề xuất chính sách ưu đãi tín dụng, hỗ trợ kỹ thuật và thị trường tiêu thụ nhằm thúc đẩy sản xuất cây trồng trên đất dốc thích ứng với BĐKH, định hướng khuyến khích đầu tư dài hạn. Chủ thể: UBND tỉnh cùng các sở ngành liên quan trong vòng 2 năm.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Có thể sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, kế hoạch phát triển nông nghiệp vùng đất dốc thích ứng biến đổi khí hậu, từ đó điều phối nguồn lực hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia về biến đổi khí hậu, nông nghiệp: Tài liệu cung cấp dữ liệu thực tế và phân tích mô hình tác động của BĐKH đến cây trồng trên đất dốc, phục vụ cho các đề tài nghiên cứu mở rộng hoặc ứng dụng khoa học công nghệ mới.

3. Nông dân và các tổ chức khuyến nông: Giúp nâng cao nhận thức về tác động của biến đổi khí hậu và trang bị kiến thức kỹ thuật canh tác bền vững, từ đó cải thiện năng suất và giảm rủi ro mất mùa.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư lĩnh vực nông nghiệp sạch và bền vững: Có thêm cơ sở để đánh giá tiềm năng, rủi ro và khả năng áp dụng các giải pháp công nghệ thích ứng với biến đổi khí hậu trên đất dốc, khai thác hiệu quả thị trường ở địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến canh tác đất dốc tại Hòa Bình?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ trung bình khoảng 1,1°C và giảm lượng mưa mùa mưa, gây hạn hán kéo dài, lũ lụt và xói mòn đất nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất cây trồng trên đất dốc.

2. Các loại cây trồng nào được khuyến khích áp dụng ở đất dốc trong bối cảnh BĐKH?
   Cam, mía, ngô và sắn là các loại cây chủ lực, trong đó cần chú trọng phát triển giống cây chịu hạn, chịu rét và áp dụng kỹ thuật canh tác cải tiến để tăng khả năng thích nghi trước biến động khí hậu.

3. Giải pháp canh tác cải tiến nào hiệu quả nhất để chống xói mòn đất dốc?
   Biện pháp làm ruộng bậc thang, phủ kín đất bằng cỏ Vetiver, áp dụng hệ thống nông lâm kết hợp và tăng cường quản lý đất bằng phương pháp làm đất tối thiểu đã được chứng minh giảm xói mòn từ 90-95%.

4. Làm thế nào để cải thiện quản lý nước phục vụ tưới tiêu nông nghiệp trên đất dốc?
   Xây dựng hệ thống chứa nước quy mô nhỏ, cải tạo kênh mương và áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm được đề xuất nhằm cân bằng nước tưới, giảm lượng nước thiếu hụt trong mùa khô.

5. Vai trò của chính sách hỗ trợ đối với người nông dân trong thích ứng với BĐKH như thế nào?
   Chính sách hỗ trợ tín dụng, kỹ thuật và thị trường giúp nông dân đầu tư bài bản, ứng dụng kỹ thuật hiện đại và giảm thiểu rủi ro khi canh tác trên đất dốc trong điều kiện khí hậu biến đổi phức tạp.

---

Kết luận

• Nhiệt độ trung bình năm tại tỉnh Hòa Bình đã tăng khoảng 1,1°C trong ba thập kỷ qua, lượng mưa thay đổi làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng tiêu cực đến nông nghiệp trên đất dốc.
• Các loại cây trồng chủ lực trên đất dốc như cam, mía, ngô và sắn đang chịu ảnh hưởng đa chiều từ BĐKH, thể hiện rõ qua sự suy giảm năng suất và gia tăng rủi ro thiên tai.
• Việc áp dụng kỹ thuật canh tác cải tiến, quản lý nước hiệu quả và đa dạng hóa cây trồng là các giải pháp thiết yếu để tăng cường khả năng thích ứng và bền vững cho nông nghiệp vùng đất dốc.
• Nâng cao nhận thức, tổ chức đào tạo và hoàn thiện các cơ chế chính sách hỗ trợ nông dân đóng vai trò then chốt trong chuyển đổi hình thức canh tác phù hợp với biến đổi khí hậu.
• Luận văn đặt nền tảng để tiếp tục nghiên cứu sâu về các mô hình canh tác kết hợp và xây dựng quy hoạch vùng sản xuất đất dốc thích ứng biến đổi khí hậu, định hướng triển khai trong 5-10 năm tới.

Cộng đồng nghiên cứu và các nhà quản lý được khuyến khích sử dụng kết quả này làm cơ sở phát triển các chương trình hành động ứng phó biến đổi khí hậu giai đoạn tiếp theo. Để tăng cường vai trò và hiệu quả thích ứng, việc áp dụng đồng bộ giải pháp canh tác, công nghệ và chính sách là cần thiết ngay từ bây giờ nhằm bảo vệ sinh kế và an ninh lương thực cho tỉnh Hòa Bình và các vùng miền núi tương tự khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Qua các báo cáo đã được công bố của Ủy ban Liên Chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) thì những diễn biến của biến đổi khí hậu toàn cầu đang có những thay đổi như: nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng, thay đổi lượng mưa, các hiện tượng thời tiết cực đoan (TTCĐ) gia tăng về cường độ và tần suất, băng tan và nước biển dâng (NBD). Những biểu hiện này trong tương lai sẽ tiếp tục gia tăng theo chiều hướng có những biến đổi không lường trước được,.Biến đổi khí hậu (BĐKH) trong hiện tại và tương lai sẽ gây nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng tới an ninh lương thực (ANLT) và nguồn nước trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Việt Nam là đất nước chịu ảnh hưởng lớn của BĐKH và NBD.

Theo Kịch bản BĐKH (KBBĐKH), NBD cho Việt Nam, năm 2012 thì trước những dự báo về sự gia tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa, đồng nghĩa với tăng nguy cơ cháy rừng, hạn hán, lũ lụt, tăng tần suất và cường độ bão, ảnh hưởng tới sinh lý cây trồng nông nghiệp gây mất mùa, giảm năng suất. Hơn nữa, dự báo gia tăng mực nước biển có thể tới 1m, gây nguy cơ ngập: 39% diện tích đồng bằng sông Cửu Long, 10% diện tích vùng đồng bằng sông Hồng và Quảng Ninh, trên 2,5% diện tích thuộc các tỉnh ven biển miền Trung (xem [1]). Việt Nam là đất nước có 3/4 diện tích là đồi núi, do đó canh tác nông nghiệp trên vùng đồi núi và trung du cần đặc biệt trú trọng và sẽ đóng góp quan trọng trong việc bảo đảm ANLT của Việt Nam trong điều kiện BĐKH. Tuy nhiên, trong tương lai các hiện tượng TTCĐ ngày một gia tăng về cường độ và tần suất (mưa lớn, bão lớn, mưa đá, sương muối, hạn hán,…) gây ảnh hưởng to lớn tới nông nghiệp đặc biệt vùng đất dốc (VĐD) càng tạo ra sức ép về mưu sinh trong hiện tại và tương lai cho người dân vùng miền núi, trung du.

Cộng đồng dân cư vùng núi và trung du, trong đó có tỉnh miền núi Hòa Bình, hiện đang canh tác nông nghiệp trên đất dốc (TĐD) với truyền thống canh tác đơn giản, lạc hậu, phụ thuộc vào tự nhiên, thiếu kiến thức về canh tác cây trồng nông nghiệp TĐD trong điều kiện BĐKH đang là những khó khăn, thách thức. Mặt khác, một nhận định của Nguyễn Ngọc Mai và Đào Thế Anh (CASRAD) về nông nghiệp Việt Nam càng cho thấy sự khó khăn, thách thức tăng cao trước 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BĐKH trong tương lai: diện tích sản xuất nông nghiệp của các tỉnh đồng bằng Sông Hồng không tăng thậm chí còn giảm là do mất đất vào các khu công nghiệp và khu đô thị, diện tích bình quân đầu người tăng có thể là do di cư lao động hoặc chuyển lao động từ sản xuất nông nghiệp sang công nghiệp. Các tỉnh Lào Cai, Phú Thọ, Sơn La, đặc biệt là Hòa Bình có diện tích gieo trồng lúa trên đầu người thấp, không bảo đảm ANLT. Đối với các tỉnh Miền núi phía Bắc, cây lương thực ngô, khoai, sắn vừa giải quyết vấn đề ANLT vừa xóa đói giảm nghèo, nhưng nó lại liên quan chặt chẽ đến nguồn tài nguyên khí hậu, nhất là lượng mưa.

Trong Kế hoạch hành động (KHHĐ) ứng phó với BĐKH (UPVBĐKH) tỉnh Hòa Bình, năm 2012 đã có những thống kê về tình hình và thiệt hại do thiên tai lũ lụt, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán, rét đậm rét hại (RĐRH),…với chiều hướng gia tăng về tần suất và cường độ, tính bất thường: lũ quét trên địa bàn một số huyện các năm 2001, 2002, 2007; hạn hán xẩy ra gay gắt, thiếu nước trầm trọng các năm 2003, 2004, 2005, 2007; RĐRH năm 2008 kéo dài trên 1 tháng,…(xem [20]). Trước bối cảnh BĐKH, Thủ tướng Chính phủ đã lần lượt ban hành Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 02/12/2008 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia UPVBĐKH và Quyết định số 2139/QĐ-TTg ngày 05/12/2011 phê duyệt Chiến lược quốc gia về BĐKH. Trong Quyết định số 2139/QĐ-TTg, những thách thức do BĐKH cũng như quan điểm Chiến lược của nước ta về BĐKH đã được chỉ rõ (xem [16], [17]): Những thách thức do BĐKH Những thách thức về mọi mặt kinh tế - xã hội (KTXH) đối với Việt Nam do BĐKH là cực kỳ lớn, nhất là những thách thức về nông nghiệp và nguồn nước: - BĐKH đe dọa nghiêm trọng đến ANLT và phát triển nông nghiệp: thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, đặc biệt là một phần đáng kể ở vùng đất thấp đồng bằng ven biển, đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long bị ngập mặn do NBD; tác động lớn đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng, làm tăng nguy cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng; thời gian thích nghi của cây trồng nhiệt đới mở rộng và của cây trồng á nhiệt đới thu hẹp lại; ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng, tăng khả năng sinh bệnh, truyền dịch của gia súc, gia cầm. - Do tác động của BĐKH, tài nguyên nước phải chịu thêm nguy cơ suy giảm do hạn hán ngày một tăng ở một số vùng, mùa, ảnh hưởng trực tiếp đến nông nghiệp, 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cung cấp nước ở nông thôn, thành thị và sản xuất thủy điện.

Chế độ mưa thay đổi có thể gây lũ lụt nghiêm trọng vào mùa mưa, và hạn hán vào mùa khô, tăng mâu thuẫn trong khai thác và sử dụng tài nguyên nước. Những quan điểm Chiến lƣợc UPVBĐKH - BĐKH là thách thức nghiêm trọng nhất đối với toàn nhân loại, ảnh hưởng sâu sắc và làm thay đổi toàn diện đời sống xã hội toàn cầu. Là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, Việt Nam coi UPVBĐKH là vấn đề có ý nghĩa sống còn. - UPVBĐKH của Việt Nam phải gắn liền với phát triển bền vững (PTBV), hướng tới nền kinh tế các-bon thấp, tận dụng các cơ hội để đổi mới tư duy phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và sức mạnh quốc gia.

- Tiến hành đồng thời các hoạt động thích ứng và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (KNK) để ứng phó hiệu quả với BĐKH, trong đó ở thời kỳ đầu thích ứng là trọng tâm. - UPVBĐKH là trách nhiệm của toàn hệ thống; phát huy vai trò chủ đạo trong quản lý, điều hành của Nhà nước, nâng cao tính năng động, sáng tạo và trách nhiệm của khu vực doanh nghiệp, phát huy cao nhất sự tham gia và giám sát của các đoàn thể chính trị xã hội, nghề nghiệp và cộng đồng dân cư; phát huy nội lực là chính, tận dụng hiệu quả các cơ chế hợp tác quốc tế. - Các giải pháp UPVBĐKH phải có tính hệ thống, đồng bộ, liên ngành, liên vùng, trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với từng giai đoạn và các quy định quốc tế; dựa trên cơ sở khoa học kết hợp với kinh nghiệm truyền thống và kiến thức bản địa; tính đến hiệu quả KTXH và các yếu tố rủi ro, bất định của BĐKH. - Chiến lược về BĐKH có tầm nhìn xuyên thế kỷ, là nền tảng cho các chiến lược khác.

Như vậy, trước những thách thức, nước ta đã có quan điểm rất rõ ràng để UPVBĐKH trong hiện tại và tương lai: UPVBĐKH có ý nghĩa sống còn, thời kỳ đầu phải lấy thích ứng là trọng tâm. Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia UPVBĐKH và Chiến lược quốc gia về BĐKH, tỉnh Hòa Bình đã xây dựng KHHĐ UPVBĐKH tỉnh Hòa Bình và ban hành Quyết định phê duyệt Kế hoạch với những mục tiêu và các nhiệm vụ trọng tâm UPVBĐKH phù hợp với Chương trình mục tiêu và Chiến lược quốc gia. KHHĐ UPVBĐKH tỉnh Hòa Bình (xem [20]) 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Các mục tiêu của KHHĐ UPVBĐKH tỉnh Hòa Bình đã được nêu ra như sau: - Bảo đảm ANLT, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, xóa đói giảm nghèo, bình đẳng giới, an sinh xã hội, sức khỏe cộng đồng, nâng cao đời sống, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong bối cảnh BĐKH; - Nền kinh tế các-bon thấp, tăng trưởng xanh trở thành xu hướng chủ đạo trong PTBV; giảm nhẹ phát thải KNK và tăng khả năng hấp thụ KNK dần trở thành chỉ tiêu bắt buộc trong phát triển KTXH; - Nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực UPVBĐKH của cả cộng đồng, đặc biệt là các cấp, các ngành, các địa phương. - Phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực; - Hoàn thiện thể chế, chính sách, phát triển và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính; tận dụng các cơ hội từ BĐKH để phát triển KTXH; phát triển và nhân rộng lối sống, mẫu hình tiêu thụ thân thiện với hệ thống khí hậu (HTKH).

Các nhiệm vụ của KHHĐ đƣa ra UPVBĐKH - Thích ứng với BĐKH (TUVBĐKH), chủ động ứng phó với thiên tai bão, lũ, hạn hán, an toàn hồ chứa; - Đảm bảo ANLT và tài nguyên nước; - Bảo vệ, PTBV rừng, tăng cường hấp thu KNK và bảo tồn đa dạng sinh học, khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên rừng; - Giảm nhẹ phát thải KNK phù hợp với điều kiện quốc gia và mục tiêu PTBV của tỉnh; phát triển nền kinh tế theo hướng các-bon thấp; - Tăng cường năng lực quản lý về BĐKH, hoàn thiện cơ chế chính sách; - Xây dựng cộng đồng ứng phó hiệu quả với BĐKH, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao nhận thức cộng đồng; - Triển khai các hoạt động khoa học công nghệ làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách về BĐKH, đánh giá tác động, xác định các giải pháp thích ứng và giảm nhẹ BĐKH. Thấy rõ những thách thức to lớn về nông nghiệp và nguồn nước do BĐKH, những quan điểm của Chiến lược quốc gia về BĐKH và những mục tiêu, nhiệm vụ mà tỉnh Hòa Bình đã vạch ra để thực hiện tại KHHĐ UPVBĐKH, đề tài nghiên cứu sau đây đã hướng tới một lĩnh vực góp phần bảo đảm ANLT, sử dụng hài hòa, tiết kiệm được nguồn nước trên những VĐD mà trong quá khứ, hiện tại đã và đang bị tác động 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mạnh mẽ do con người, do tự nhiên, do BĐKH. Nhưng trong tương lai, những tác động do BĐKH tới các VĐD càng nghiêm trọng hơn bao giờ hết bởi mưa lớn gây xói mòn đất vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô gây khó khăn cho canh tác nông nghiệp, đặc biệt, người dân vùng trung du, miền núi đang canh tác nông nghiệp TĐD cần phải được nâng cao nhận thức về tác động của BĐKH, cần hiểu và làm được cách thức canh tác bền vững TĐD TUVBĐKH. Đề tài có hướng nghiên cứu: “Nghiên cứu một số giải pháp canh tác cây trồng nông nghiệp trên đất dốc thích ứng với biến đổi khí hậu tại tỉnh Hòa Bình.

Mục tiêu của đề tài 2.