MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trẻ em là mầm non, thế hệ tƣơng lai của xã hội. Một đất nƣớc muốn phát triển toàn diện không thể không chú trọng đến việc bồi dƣỡng, chăm sóc trẻ em. Tuy nhiên, theo thống kê của Liên hợp quốc, 90% trẻ bị suy dinh dƣỡng thấp còi trên thế giới tập trung ở 36 nƣớc, trong đó có Việt Nam.
Suy dinh dƣỡng không chỉ tác động đến tăng trƣởng trong ngắn hạn, mà còn giới hạn sự phát triển của xƣơng và trí tuệ của trẻ trong dài hạn. Vì vậy vấn đề suy dinh dƣỡng là vấn đề mà các quốc gia, tổ chức trên thế giới quan tâm. Thành phố Đà Nẵng đang hoàn thiện trở thành thành phố đáng sống và có nền kinh tế phát triển bền vững. Song song với điều đó, vấn đề con ngƣời luôn đƣợc thành phố quan tâm hàng đầu, trong đó có bồi dƣỡng và phát triển thể chất trẻ em.
Theo số liệu của Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Sinh sản thuộc Sở Y tế thành phố Đà Nẵng năm 2016, thành phố có 3.135 trẻ em dƣới 5 tuổi suy dinh dƣỡng. Có thể nhận thấy, những thành tựu kinh tế của thành phố sẽ bị mờ nhạt đi khi tỉ lệ trẻ suy dinh dƣỡng còn cao. Suy dinh dƣỡng là tình trạng bệnh lý mà nguyên nhân chính do chế độ ăn thiếu hụt các chất dinh dƣỡng sinh năng lƣợng và các chất dinh dƣỡng không sinh năng lƣợng, nhƣng nó đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thu và chuyển hóa các chất, tác động đến quá trình tăng cân, phát triển khối cơ, xƣơng và các tổ chức nội tạng trong cơ thể. Trẻ bị suy dinh dƣỡng có thể để lại những hậu quả khó lƣờng nhƣ tăng tỷ lệ tử vong ở trẻ em dƣới 5 tuổi, tăng các nguy cơ bệnh lý các bệnh nhiễm trùng hô hấp, tiêu chảy…, chậm phát triển thể chất ảnh hƣởng đến tầm vóc, đặc biệt là chiều cao, chậm phát triển tâm thần và trí tuệ,… Huyện Hòa Vang là huyện nông nghiệp, huyện ngoại thành duy nhất trên đất liền của thành phố Đà Nẵng.
Trẻ em suy dinh dƣỡng Luan van 2 huyện Hòa Vang chiếm khoảng 34,06% trẻ em suy dinh dƣỡng toàn thành phố với 1.044 trẻ, gần gấp đôi số lƣợng trẻ quận Liên Chiểu đứng thứ hai (527 trẻ, chiếm 17,2%) Việc nâng cao sức khoẻ, cải thiện dinh dƣỡng cho trẻ em là rất cần thiết và cấp bách trên cả nƣớc nói chung và huyện Hòa Vang nói riêng. Để đóng góp dẫn liệu về suy dinh dƣỡng trẻ em và một số giải pháp khắc phục dựa trên đặc điểm riêng của huyện Hòa Vang, tác giả tiến hành nghiên cứu đề tài "Giải pháp cải thiện tình trạng trẻ em suy dinh dưỡng tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng”. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát của luận văn là khái quát những vấn đề lý luận và thực tiễn của vấn đề suy dinh dƣỡng, nghiên cứu thực trạng suy dinh dƣỡng trẻ em ở huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng. Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp cải thiện tình trạng trẻ em duy dinh dƣỡng.
Để đạt đƣợc mục tiêu trên, mục tiêu cụ thể đặt ra là: - Khái quát đƣợc lý luận suy dinh dƣỡng, lý luận về cải thiện tình trạng suy dinh dƣỡng của trẻ em. - Đánh giá đƣợc thực trạng cải thiện tình trạng trẻ em suy dinh dƣỡng trên địa bàn huyện Hòa Vang. - Đƣa ra một số giải pháp cải thiện tình hình suy dinh dƣỡng của trẻ em. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến suy dinh dƣỡng trẻ em dƣới 5 tuổi trên địa bàn huyện Hòa Vang. Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng dẫn đến tình trạng trẻ em suy dinh dƣỡng từ đó hoàn thiện chính sách của các cơ quan chính quyền nhằm cải thiện tình trạng này. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung đề tài tập trung nghiên cứu tình trạng trẻ em suy dinh dƣỡng dƣới 5 tuổi. Không gian: Huyện Hòa Vang Thời gian: Phạm vi thu thập số liệu cho nghiên cứu từ 2012-2016; Phạm vi thời gian tác động của chính sách 2018 – 2022 4.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu lý luận: đọc, thu thập, tổng hợp và khái quát hoá tài liệu liên quan đến lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu, làm cơ sở lý luận cho đề tài. - Phương pháp phân tích thống kê mô tả là phƣơng pháp thông qua các số liệu thu thập đƣợc nghiên cứu các hiện tƣợng kinh tế xã hội. Từ đó vận dụng phƣơng pháp này để phân tích thực trạng trẻ em suy dinh dƣỡng trên địa bàn huyện Hòa Vang. - Phương pháp mô tả so sánh là phƣơng pháp liên quan đến việc thu thập số liệu, tóm tắt, trình bày, tính toán và mô tả các đặc trƣng khác nhau để phản ánh tình hình suy dinh dƣỡng của trẻ em từ đó so sánh thực trạng khác nhau qua các giai đoạn thời gian.
- Phương pháp chuyên gia: trao đổi với các chuyên gia có hiểu biết và nghiên cứu về lĩnh vực này nhƣ là cán bộ Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Sinh sản thành phố Đà Nẵng, phòng Giáo dục và Đào tạo, phòng Nội vụ huyện,. - Phương pháp điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên: là phƣơng pháp chọn mẫu mà các đơn vị đƣợc chọn theo nguyên tắc ngẫu nhiên, không phụ thuộc và ý muốn chủ quan. Xác định kích thƣớc mẫu: áp dụng công thức: Luan van 4 Với xác suất 95% có Chọn khoảng sai lệch mong muốn Theo số liệu thống kê của Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Sinh sản thành phố thì năm 2016 tỷ lệ trẻ em suy dinh dƣỡng dƣới 5 tuổi huyện Hòa Vang chiếm 7,44%, suy ra n 160. Nhƣ vậy, tác giả chọn cỡ mẫu nghiên cứu là 160 mẫu.
- Phương pháp đánh giá là việc đƣa ra nhận định tổng hợp sau khi phân tích các số liệu thống kê và điều tra bằng cách đối chiếu và so sánh. - Phương pháp thực chứng là phƣơng pháp phân tích lý giải khách quan về bản thân các vấn đề kinh tế và xã hội, từ đó ta có thể phỏng đoán đƣợc phản ứng của các chính sách khác nhau của chính phủ và hiệu quả có thể của các chính sách này. Các phƣơng pháp này đƣợc sử dụng theo nhiều cách từ kết hợp đến riêng lẻ với nhau. Chúng đƣợc sử dụng trong việc khảo cứu, phân tích, so sánh và đánh giá các nghiên cứu lý luận và thực trạng trẻ em suy dinh dƣỡng và đƣợc dùng đánh giá hiệu quả của việc thực thi các chính sách nhằm phòng chống và hạn chế trẻ suy dinh dƣỡng.
Từ đó chỉ ra các nguyên nhân và các vấn đề tồn tại để hình thành các giải pháp hạn chế trẻ em suy dinh dƣỡng. - Số liệu tham khảo chủ yếu từ thống kê của Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Sinh sản thuộc Sở Y tế thành phố Đà Nẵng, số liệu từ Chi cục thống kê huyện Hòa Vang qua các năm và các báo cáo về giáo dục, nội vụ, y tế huyện…. Trong đó có báo cáo khảo sát đánh tình hình suy dinh dƣỡng và tình hình thực hiện công tác chỉ đạo giải quyết vấn đề suy dinh dƣỡng của trẻ em ở huyện Hòa Vang của Huyện ủy Hòa Vang, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Y tế, Nội vụ huyện. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Hệ thống cơ sở lý luận về suy dinh dƣỡng.
- Đánh giá tình hình suy dinh dƣỡng ở trẻ em tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. - Đề xuất giải pháp cải thiện tình hình suy dinh dƣỡng ở trẻ em trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Tổng quan tài liệu Hiện nay, đã có nhiều nghiên cứu, bài viết về dinh dƣỡng và suy dinh dƣỡng của trẻ em: Dinh dưỡng: Theo định nghĩa của giới Y học, là quá trình cung cấp năng lƣợng từ thức ăn và chuyển hóa năng lƣợng trong tế bào để nuôi dƣỡng cơ thể. Dinh dƣỡng chiếm một vai trò quan trọng trong việc hình thành, phát triển cơ thể và giữ gìn sức khỏe của con ngƣời.
Ở mỗi thời kỳ phát triển của một đời ngƣời, nhu cầu về dinh dƣỡng hoàn toàn khác nhau, tuy nhiên việc đáp ứng nhu cầu ấy một cách hợp lý lại luôn luôn là vấn đề đáng chú ý, vì đó là nền tảng của sức khỏe. Tình trạng dinh dưỡng: Theo Viện Dinh dƣỡng Việt Nam là tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hoá sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dƣỡng của cơ thể. Tình trạng dinh dƣỡng của một quần thể dân cƣ đƣợc thể hiện bằng tỷ lệ của các cá thể bị tác động bởi các vấn đề về dinh dƣỡng. Tình trạng dinh dƣỡng của trẻ em dƣới 5 tuổi thƣờng đƣợc coi là đại diện cho tình hình dinh dƣỡng và thực phẩm của một cộng đồng.
Suy dinh dƣỡng là tình trạng cơ thể thiếu protein, năng lƣợng và các vi chất dinh dƣỡng. Bệnh hay gặp ở trẻ em dƣới 5 tuổi, biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, nhƣng ít nhiều đều có ảnh hƣởng đến sự phát triển thể chất, tinh thần và vận động của trẻ Luan van 6 Phƣơng pháp đánh giá tình trạng dinh dƣỡng trẻ dƣới 5 tuổi, theo các tác giả Mann J & Truswell AS [25] trong tác phẩm Essentials of human nutrition, hiện nay có bốn phƣơng pháp đƣợc dùng để đánh giá tình trạng dinh dƣỡng của trẻ em: Các chỉ tiêu nhân trắc; Điều tra khẩu phần và tập quán ăn uống; Thăm khám thực thể để phát hiện các dấu hiệu lâm sàng của bệnh tật có liên quan đến ăn uống; Các xét nghiệm hóa sinh. Giải pháp cải thiện tình trạng suy dinh dƣỡng, theo Quyết định số 226/QĐ-TTg ban hành ngày 22 tháng 02 năm 2012 của Thủ tƣớng Chính phủ “Quyết định phê duyệt chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2011- 2020 và tầm nhìn 2030”[13] thì có các giải pháp chủ yếu: giải pháp về chính sách, giải pháp về nguồn lực, giải pháp về truyền thông vận động và thông tin truyền thông giáo dục dinh dƣỡng… Trong nghiên cứu của Bùi Quang Bình [1] đã khẳng định vấn đề suy dinh dƣỡng có ảnh hƣởng đến sức khỏe bà mẹ, trẻ em và phát triển nguồn nhân lực của mỗi quốc gia. Biện pháp để giải quyết tình trạng này là kiểm soát việc cung cấp lƣơng thực phẩm, trong đó vấn đề quan trọng là kiểm soát giá và tăng thu nhập cho ngƣời dân.
Ngoài ra biện pháp can thiệp bằng dinh dƣỡng cũng có thể thực hiện nhƣng hiệu quả thƣờng không cao. Tác giả Nguyễn Công Khẩn [10] đã thực hiện nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến SDD trẻ em ở Việt Nam.