Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường phục vụ phát triển chế biến thủy sản bền vững tại tỉnh thái bình

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu nghiên cứu đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường phục vụ phát triển chế biến thủy sản bền vững tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chu Hồi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Môi trường & Phát triển bền vững
• Đề tài: Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Cho Chế Biến Thủy Sản Bền Vững
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về phát triển bền vững
• 1.1.1. Khái niệm về phát triển bền vững quốc gia
• 1.2. Khái niệm về phát triển thủy sản bền vững
• 1.3. Một số chỉ tiêu đánh giá tính bền vững trong phát triển thủy sản
• 1.3.1. Về kinh tế
• 1.3.1.1. Các chỉ tiêu chung
• 1.3.1.2. Các chỉ tiêu cụ thể từng lĩnh vực
• 1.3.1.2.1. Lĩnh vực khai thác
• 1.3.1.2.2. Lĩnh vực nuôi trồng
• 1.3.1.2.3. Lĩnh vực chế biến, tiêu thụ, dịch vụ hậu cần nghề cá
• 1.3.2. Về xã hội
• 1.3.3. Về sinh thái – môi trường
• 1.4. Khái quát về phát triển chế biến thủy sản bền vững
• 1.5. Tổng quan về phát triển chế biến thủy sản bền vững trên thế giới và Việt Nam
• 1.5.1. Trên thế giới
• 1.5.2. Tại Việt Nam
• 1.6. Tổng quan các vấn đề môi trường trong chế biến thủy sản Việt Nam
• 1.6.1. Phế liệu và chất thải rắn
• 1.6.2. Chất thải lỏng
• 1.6.3. Khí thải và mùi trong chế biến thủy sản
• 1.6.4. Môi chất lạnh trong chế biến thủy sản đông lạnh
• 1.6.5. Môi trường tại các cơ sở chế biến thủy sản quy mô nhỏ
• 1.7. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến phát triển thủy sản bền vững tỉnh Thái Bình
• 1.7.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.7.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.8. Đánh giá tiềm năng về phát triển thủy sản tỉnh Thái Bình
• 1.9. Hiện trạng môi trường sinh thái và dịch bệnh ảnh hưởng đến phát triển ngành thủy sản Thái Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập và phân tích và tổng hợp tài liệu thứ cấp
• 2.2.2. Phương pháp tham vấn cộng đồng và các bên liên quan
• 2.2.3. Phương pháp phân tích thống kê, mô tả
• 2.2.4. Phương pháp phân tích SWOT
• 2.2.5. Phương pháp điều tra, phúc tra bổ sung
• 2.2.6. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng hoạt động phát triển chế biến thủy sản tại tỉnh Thái Bình
• 3.1.1. Tình hình phát triển chế biến thủy sản ở Thái Bình
• 3.1.2. Giá trị kim ngạch xuất khẩu
• 3.1.3. Nguồn nhân lực
• 3.1.4. Cơ sở hạ tầng phục vụ chế biến thủy sản
• 3.1.5. An toàn vệ sinh thực phẩm trong chế biến thủy sản
• 3.1.6. Đánh giá chung về chế biến và thương mại thủy sản
• 3.1.7. Dự báo nhu cầu tiêu thụ thủy sản trên địa bàn tỉnh Thái Bình đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030
• 3.1.8. Định hướng phát triển chế biến thủy sản bền vững của tỉnh Thái Bình đến năm 2020
• 3.1.9. Phân tích hoạt động chế biến thủy sản bền vững tại tỉnh Thái Bình
• 3.1.9.1. Phân tích tính bền vững trên trụ cột kinh tế
• 3.1.9.2. Phân tích tính bền vững về trụ cột xã hội
• 3.1.9.3. Phân tích tính bền vững về trụ cột môi trường
• 3.1.10. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong phát triển bền vững chế biến thủy sản
• 3.1.11. Kết quả phân tích SWOT
• 3.2. Nguyên nhân phát triển chưa bền vững trong phát triển ngành thủy sản tỉnh Thái Bình
• 3.3. Kết quả điều tra thực trạng môi trường tại các cơ sở chế biến thủy sản và làng nghề tỉnh Thái Bình
• 3.3.1. Phế liệu và chất thải rắn
• 3.3.2. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác quản lý môi trường
• 3.3.3. Một số giải pháp bảo vệ môi trường
• 3.3.3.1. Giải pháp về quy hoạch
• 3.3.3.2. Giải pháp về khoa học - công nghệ và đào tạo
• 3.3.3.3. Giải pháp về giáo dục nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường
• 3.3.3.4. Một số giải pháp bảo vệ môi trường tại các cơ sở chế biến thủy sản
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo vệ môi trường trong chế biến thủy sản bền vững

Chế biến thủy sản là một ngành quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Thái Bình. Tuy nhiên, ngành này đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường. Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường là cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao giá trị sản phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.1. Khái niệm về phát triển bền vững trong chế biến thủy sản

Phát triển bền vững trong chế biến thủy sản bao gồm việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn thực phẩm. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và quản lý hiệu quả chất thải.

1.2. Tình hình hiện tại của ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình

Ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình đang phát triển mạnh mẽ nhưng cũng gặp nhiều vấn đề về ô nhiễm. Các cơ sở chế biến thường không đáp ứng được tiêu chuẩn về xử lý chất thải, dẫn đến ô nhiễm môi trường nước và không khí.

II. Những thách thức trong bảo vệ môi trường chế biến thủy sản

Ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Ô nhiễm môi trường do chất thải từ các cơ sở chế biến là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất. Việc quản lý chất thải chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

2.1. Ô nhiễm nước và không khí từ chế biến thủy sản

Chất thải lỏng từ các cơ sở chế biến thủy sản thường chứa nhiều hóa chất độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước. Bên cạnh đó, khí thải từ quá trình chế biến cũng ảnh hưởng đến chất lượng không khí, gây hại cho sức khỏe cộng đồng.

2.2. Thiếu hụt công nghệ xử lý chất thải

Nhiều cơ sở chế biến thủy sản chưa đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải hiện đại. Điều này dẫn đến việc chất thải không được xử lý đúng cách, làm gia tăng ô nhiễm môi trường.

III. Giải pháp xanh cho chế biến thủy sản bền vững

Để phát triển chế biến thủy sản bền vững, cần áp dụng các giải pháp xanh. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho các cơ sở chế biến.

3.1. Ứng dụng công nghệ tái chế trong chế biến thủy sản

Công nghệ tái chế giúp giảm thiểu chất thải và tận dụng nguồn tài nguyên. Việc áp dụng công nghệ này có thể tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng từ phế thải chế biến thủy sản.

3.2. Đào tạo nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường

Đào tạo cho người lao động và chủ cơ sở chế biến về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Điều này giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn các giải pháp bảo vệ môi trường

Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường trong chế biến thủy sản đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều cơ sở đã cải thiện được quy trình sản xuất và giảm thiểu ô nhiễm.

4.1. Kết quả từ các mô hình chế biến thủy sản bền vững

Một số mô hình chế biến thủy sản bền vững đã được triển khai thành công tại Thái Bình, giúp giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao chất lượng sản phẩm. Những mô hình này có thể được nhân rộng ra các cơ sở khác.

4.2. Tác động tích cực đến cộng đồng và môi trường

Các giải pháp bảo vệ môi trường không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Điều này tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho cư dân ven biển.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chế biến thủy sản bền vững

Để phát triển chế biến thủy sản bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng. Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành chế biến thủy sản.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững cho ngành chế biến thủy sản. Các chính sách này cần tập trung vào việc khuyến khích áp dụng công nghệ xanh và bảo vệ môi trường.

5.2. Tương lai của chế biến thủy sản bền vững tại Thái Bình

Với những nỗ lực hiện tại, ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình có thể phát triển bền vững trong tương lai. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Thái Bình, với 54 km bờ biển và hệ thống sông ngòi dày đặc, là một trong những địa phương có tiềm năng phát triển ngành chế biến thủy sản (CBTS) mạnh mẽ tại Việt Nam. Năm 2015, giá trị kim ngạch xuất khẩu thủy sản của tỉnh đạt 10,7 triệu USD, đứng thứ ba sau ngành dệt may và xuất khẩu gạo, với tốc độ tăng trưởng bình quân 20,8%/năm giai đoạn 2010-2015. Ngành CBTS đã tạo việc làm cho gần 3.000 lao động địa phương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn ven biển. Tuy nhiên, hoạt động chế biến thủy sản hiện còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, ô nhiễm môi trường do xử lý chất thải chưa hiệu quả, và chưa đảm bảo an toàn thực phẩm (ATTP).

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng môi trường tại các cơ sở chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Thái Bình và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nhằm phát triển ngành CBTS bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cơ sở chế biến thủy sản tại hai huyện ven biển Tiền Hải và Thái Thụy, giai đoạn khảo sát chủ yếu từ 2010 đến 2016. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm thủy sản, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc và thu nhập cho người lao động trong ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình phát triển bền vững với ba trụ cột chính: kinh tế, xã hội và môi trường, được phát triển từ mô hình của Ed Barbier (1987) và Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED). Mô hình này nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng của các thế hệ tương lai.

Ngoài ra, mô hình phát triển bền vững hình quả trứng của IUCN (1997) được áp dụng để minh họa mối quan hệ tương hỗ giữa con người và hệ sinh thái, nhấn mạnh rằng sự phát triển bền vững chỉ đạt được khi cả hai yếu tố này đều phát triển hài hòa. Các khái niệm chuyên ngành như chất thải rắn, chất thải lỏng, khí thải trong chế biến thủy sản, cũng như các chỉ tiêu đánh giá tính bền vững trong phát triển thủy sản (tốc độ tăng trưởng GDP thủy sản, tỷ lệ đầu tư, năng suất lao động, chất lượng môi trường) được sử dụng làm cơ sở phân tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Sở Tài nguyên Môi trường, Cục Thống kê tỉnh Thái Bình, cùng các báo cáo đánh giá hiện trạng môi trường và hoạt động chế biến thủy sản giai đoạn 2010-2016. Phương pháp thu thập dữ liệu kết hợp tổng hợp tài liệu thứ cấp, khảo sát thực địa, phỏng vấn các bên liên quan và điều tra trực tiếp tại các cơ sở chế biến.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu thống kê, mô tả các chỉ tiêu kinh tế - xã hội và môi trường. Phân tích SWOT được áp dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển CBTS bền vững tại Thái Bình. Phương pháp điều tra, phúc tra bổ sung được thực hiện qua các bảng hỏi chi tiết về hoạt động sản xuất, quản lý môi trường và các vấn đề ô nhiễm tại các cơ sở chế biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng và quy mô ngành CBTS: Tỉnh Thái Bình có 108 cơ sở sơ chế, chế biến thủy sản hộ gia đình và 8 doanh nghiệp lớn. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2015 đạt 10,7 triệu USD, tăng trưởng bình quân 20,8%/năm giai đoạn 2010-2015. Sản lượng thủy sản khai thác đạt 64,48 nghìn tấn năm 2015, tăng 7,6%/năm so với 2010. Nguồn nguyên liệu nuôi trồng chiếm khoảng 70% tổng nguyên liệu chế biến.

2. Ô nhiễm môi trường và xử lý chất thải: Chất thải lỏng từ các cơ sở CBTS đông lạnh dao động từ 20-30 m3 nước thải/tấn thành phẩm, trong khi các cơ sở nhỏ lẻ chưa có hệ thống xử lý nước thải, gây ô nhiễm cục bộ. Chất thải rắn như đầu xương, da, vẩy chiếm từ 0,7 đến 8 tấn/tấn thành phẩm tùy loại hình chế biến. Khí thải và mùi hôi tanh phát sinh từ nguyên liệu và quá trình phân hủy gây ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư ven biển.

3. Công nghệ và điều kiện sản xuất: Hầu hết các cơ sở CBTS quy mô nhỏ sử dụng công nghệ lạc hậu, trang thiết bị thô sơ, chưa đáp ứng yêu cầu về ATTP và bảo vệ môi trường. Chỉ một số doanh nghiệp lớn như Công ty TNHH Rich Beauty Food áp dụng công nghệ hiện đại. Việc đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường còn hạn chế, nhiều cơ sở chưa xây dựng hệ thống xử lý nước thải và chất thải rắn.

4. Đánh giá SWOT: Điểm mạnh là nguồn nguyên liệu phong phú, vị trí địa lý thuận lợi và lực lượng lao động dồi dào. Điểm yếu gồm công nghệ chế biến lạc hậu, quản lý môi trường chưa chặt chẽ và quy mô sản xuất nhỏ lẻ. Cơ hội đến từ nhu cầu thị trường tăng cao và chính sách hỗ trợ phát triển bền vững. Thách thức là ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và cạnh tranh thị trường.

Thảo luận kết quả

Ngành CBTS tỉnh Thái Bình đã có bước phát triển tích cực về số lượng và giá trị xuất khẩu, tuy nhiên sự phát triển chưa đồng đều giữa các cơ sở lớn và nhỏ. Ô nhiễm môi trường do nước thải, chất thải rắn và khí thải chưa được kiểm soát hiệu quả, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và bền vững ngành. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tình trạng ô nhiễm tại các cơ sở nhỏ lẻ là phổ biến, đòi hỏi sự can thiệp mạnh mẽ từ chính quyền và doanh nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, bảng phân tích thành phần chất thải và biểu đồ SWOT để minh họa rõ ràng các yếu tố ảnh hưởng. Việc áp dụng công nghệ xử lý nước thải hiện đại và nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư công nghệ xử lý chất thải: Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn và khí thải hiện đại nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Mục tiêu đạt tiêu chuẩn môi trường quốc gia trong vòng 3 năm, do Sở Tài nguyên Môi trường phối hợp với các doanh nghiệp thực hiện.

2. Xây dựng và thực hiện quy hoạch vùng chế biến thủy sản: Di dời các cơ sở chế biến nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư, tập trung vào các cụm công nghiệp làng nghề có hệ thống xử lý tập trung. Thời gian thực hiện trong 5 năm, do UBND tỉnh và các huyện Tiền Hải, Thái Thụy chủ trì.

3. Nâng cao nhận thức và đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức các khóa đào tạo về bảo vệ môi trường, ATTP và kỹ thuật chế biến hiện đại cho người lao động và chủ cơ sở. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 50% trong 3 năm, do Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn phối hợp với các trường đào tạo thực hiện.

4. Khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ: Hỗ trợ nghiên cứu phát triển sản phẩm giá trị gia tăng từ phế liệu thủy sản như bột cá, dầu cá, chitosan để tăng hiệu quả kinh tế và giảm chất thải. Thời gian triển khai trong 5 năm, do các viện nghiên cứu và doanh nghiệp phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngành thủy sản và môi trường: Giúp hoạch định chính sách phát triển bền vững ngành CBTS, quản lý môi trường và quy hoạch vùng sản xuất.

2. Doanh nghiệp chế biến thủy sản: Cung cấp thông tin về thực trạng, thách thức và giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành môi trường, thủy sản: Là tài liệu tham khảo khoa học về phát triển bền vững ngành thủy sản, phương pháp phân tích và đánh giá môi trường.

4. Cộng đồng dân cư và người lao động trong ngành thủy sản: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm và cải thiện điều kiện làm việc.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngành chế biến thủy sản Thái Bình có tiềm năng phát triển như thế nào?
   Tỉnh có 54 km bờ biển, hệ thống sông ngòi dày đặc, nguồn nguyên liệu phong phú với sản lượng thủy sản năm 2015 đạt gần 183 nghìn tấn, tốc độ tăng trưởng bình quân 9,8%/năm. Đây là lợi thế lớn để phát triển ngành CBTS bền vững.

2. Những vấn đề môi trường chính trong ngành CBTS là gì?
   Chất thải lỏng với lượng nước thải từ 20-30 m3/tấn thành phẩm, chất thải rắn như đầu xương, da, vẩy, khí thải và mùi hôi tanh là những vấn đề gây ô nhiễm nghiêm trọng nếu không được xử lý đúng cách.

3. Tại sao công nghệ chế biến thủy sản ở Thái Bình còn hạn chế?
   Phần lớn cơ sở chế biến quy mô nhỏ sử dụng công nghệ lạc hậu, trang thiết bị thô sơ, thiếu vốn đầu tư và chưa tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ môi trường và ATTP.

4. Giải pháp nào hiệu quả để giảm ô nhiễm môi trường trong CBTS?
   Đầu tư hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn, di dời cơ sở nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư, nâng cao nhận thức và đào tạo nguồn nhân lực, đồng thời ứng dụng khoa học công nghệ trong chế biến và xử lý chất thải.

5. Làm thế nào để nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm thủy sản?
   Phát triển sản phẩm từ phế liệu như bột cá, dầu cá, chitosan; áp dụng công nghệ chế biến hiện đại; đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Kết luận

• Ngành chế biến thủy sản tỉnh Thái Bình phát triển nhanh với kim ngạch xuất khẩu đạt 10,7 triệu USD năm 2015, tạo việc làm cho gần 3.000 lao động.
• Ô nhiễm môi trường do chất thải lỏng, rắn và khí thải từ các cơ sở chế biến còn nghiêm trọng, đặc biệt tại các cơ sở nhỏ lẻ chưa có hệ thống xử lý.
• Công nghệ chế biến còn lạc hậu, thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.
• Đề xuất các giải pháp đầu tư công nghệ xử lý chất thải, quy hoạch vùng sản xuất, nâng cao nhận thức và ứng dụng khoa học công nghệ để phát triển bền vững.
• Tiếp tục nghiên cứu, triển khai các giải pháp trong 3-5 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và cải thiện điều kiện lao động ngành CBTS tỉnh Thái Bình.

Hành động ngay hôm nay để góp phần phát triển ngành chế biến thủy sản bền vững tại Thái Bình!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu - Chương 2. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu - Chương 3. Kết quả nghiên cứu 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Khái niệm về phát triển bền vững 1. Khái niệm về phát triển bền vững quốc gia Phát triển bền vững được xem như một chiến lược phát triển, quản lý tất cả tài sản, tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực, cũng như các tài sản tài chính và vật chất để tăng dài hạn sự giàu có và hạnh phúc [15]. Năm 1987, nhà kinh tế Ed Barbier đưa ra một mô hình phát triển bền vững và nó trở thành cơ sở cho hầu hết các khái niệm về sau. Ông cho rằng phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột: phát triển xã hội, kinh tế và môi trường [15 ].

Trong khi tìm cách giải quyết vấn đề xung đột giữa môi trường và mục tiêu phát triển, Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED) đã xây dựng một định nghĩa rằng phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng được nhu của hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng của các thế hệ tương lai trong việc thỏa mãn các nhu cầu của chính họ [15]. Đến nay có rất nhiều khái niệm về phát triển bền vững nhưng đây là khái niệm thường xuyên được trích dẫn nhất và dường như đầy đủ hơn so với những khái niệm khác. Ở một cái nhìn khác, Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN, 1997) khi bày tỏ quan điểm về phát triển bền vững đã đưa ra mô hình phát triển bền vững hình quả trứng. Đây là mô hình minh họa cho mối quan hệ giữa con người và hệ sinh thái giống như lòng đỏ một quả trứng gà.

Ngụ ý của mô hình này là con người trong hệ sinh thái, con người và hệ sinh thái phụ thuộc lẫn nhau. Cũng giống như một quả trứng là tốt chỉ khi cả hai màu trắng và lòng đỏ đều tốt. IUCN khẳng định, một xã hội tốt và bền vững chỉ khi cả hai con người và hệ sinh thái đều phát triển tốt Hình 1. Mô hình phát triển bền vững hình quả trứng [15] 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Năm 2000, Viện Wuppertal của Đức khi nghiên cứu về phát triển bền vững đã nhận định: Phát triển bền vững được cấu thành bởi bốn trụ cột là kinh tế, môi trường, xã hội và thể chế chính sách [14].

Theo quan điểm này, phát triển bền vững đòi hỏi phải tích hợp các mục tiêu khác nhau từ 3 lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường. Thể chế được xem như một đỉnh định danh không có chức năng như 3 đỉnh còn lại. Cũng chính điều này, khi mô hình này đưa ra đã bị chỉ trích, họ cho rằng đỉnh thể chế không đóng vai trò như 3 đỉnh còn lại nhưng vẫn được thể hiện tương tự nên dễ gây nhầm lẫn trong mô tả và phân tích [15]. Tuy có những tranh cãi về khái niệm phát triển bền vững nhưng khi thực hiện về cơ bản, tất cả đều đồng ý ba nhiệm vụ sau đây cho bất kỳ một quốc gia nào (Center for Environment Education, 2007): (i) Thúc đẩy hơn nữa phát triển kinh tế, trong khi vẫn đảm bảo tính bền vững sinh thái, bằng cách không vượt quá năng lực tải của Trái đất, và (iii) Mang lại công bằng xã hội, bằng cách tạo ra cân bằng phân phối tốt hơn các cơ hội để sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Khái niệm về phát triển thủy sản bền vững Phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững là quá trình phát triển đồng bộ, hợp lý, hài hoà giữa các lĩnh vực: khai thác, nuôi trồng và chế biến, dịch vụ thủy hải sản; có sự tăng trưởng kinh tế (TTKT) ngày càng cao và ổn định gắn liền với việc phát triển cơ sở hạ tầng xã hội, tạo việc làm, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, nâng cao trình độ dân trí, văn minh của nhân dân; ổn định xã hội, an ninh, quốc phòng; bảo vệ nguồn lợi thủy hải sản; phòng chống thiên tai; cải thiện và nâng cao chất lượng môi trường của địa phương, khu vực có hoạt động sản xuất kinh doanh thủy sản. - Phát triển bền vững về kinh tế Bền vững về kinh tế: bảo đảm phát triển kinh tế nhanh và duy trì tốc độ trong một thời gian dài. Ngành thủy sản được coi là phát triển bền vững phải đạt được các yêu cầu sau đây: có tốc độ tăng trưởng GDP cao và ổn định; GDP/đầu người của ngành cao và thường xuyên tăng lên; có cơ cấu GDP hợp lý, các phân ngành, thành tố của GDP phải ổn định và phát triển để làm cho tổng GDP của ngành ổn định và 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tăng lên; tránh được sự suy thoái và đình trệ trong tương lai, tránh để lại gánh nặng nợ nần cho thế hệ mai sau. - Phát triển bền vững về xã hội Xã hội bền vững là một xã hội có nền kinh tế tăng trưởng nhanh, đi đôi với công bằng và tiến bộ xã hội, chính trị ổn định và quốc phòng an ninh được đảm bảo.

Đời sống vật chất, tinh thần của dân cư tham gia hoạt động thủy sản ngày càng nâng cao. - Bền vững về môi trường và tài nguyên thiên nhiên Bền vững về môi trường cần đảm bảo các chỉ tiêu, chức năng cơ bản là: + Bền vững về môi trường tự nhiên phải đảm bảo số lượng và chất lượng trong sạch về nguồn nước về lý hóa và sinh học, cảnh quan…Quá trình khai thác và sử dụng không được phép làm giảm số lượng và chất lượng của các yếu tố đó dưới giới hạn cho phép theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. + Bền vững về môi trường xã hội (dân số, chất lượng dân số, sức khỏe, môi trường sống, lao động học tập của con người,…) không bị các hoạt động của con người làm ô nhiễm, suy thoái và tổn hại. - Bền vững về tài nguyên thiên nhiên cần đảm bảo: + Đối với các loại tài nguyên tái tạo được, chỉ khai thác và sử dụng trong giới hạn những tài nguyên đó được khôi phục lại về số lượng và chất lượng do thiên nhiên tạo ra hoặc bằng phương pháp thay thế nhân tạo.

+ Các loại tài nguyên không tái tạo được, chỉ khai thác, sử dụng ít hơn, bằng số lượng và chất lượng do thiên nhiên tạo ra hoặc bằng phương pháp nhân tạo thay thế. Một số chỉ tiêu đánh giá tính bền vững trong phát triển thủy sản 1. Về kinh tế a) Các chỉ tiêu chung + Tốc độ tăng trưởng GDP thủy sản, + Đóng ghóp của ngành thủy sản vào tăng trưởng kinh tế: tỷ lệ GDP thủy sản/GDP (%). 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Các vấn đề về đầu tư cho thủy sản: Tỷ lệ đầu tư cho thủy sản/GDP (%); cơ cấu các nguồn vốn đầu tư phát triển thủy sản; hiệu suất sử dụng vốn (ICOR): Hệ số ICOR phản ánh để GDP tăng lên 1 đồng thì tiêu tốn bao nhiêu đồng vốn đầu tư.

b) Các chỉ tiêu cụ thể từng lĩnh vực - Lĩnh vực khai thác Các chỉ số về năng lực đánh bắt: số lượng tàu, công suất tàu, loại và số lượng ngư cụ dùng để khai thác, sản lượng đánh bắt, năng suất đánh bắt trên mỗi đơn vị khai thác, thành phần đánh bắt, số loài khai thác, ngư trường, cơ cấu nghề khai thác, hình thức tổ chức khai thác thủy sản… - Lĩnh vực nuôi trồng Các chỉ tiêu sử dụng diện tích đất đai, năng suất, sản lượng nuôi trồng thủy sản, các phương thức và mô hình nuôi trồng thủy sản. - Lĩnh vực chế biến, tiêu thụ, dịch vụ hậu cần nghề cá Các vấn đề về công nghệ chế biến, thị trường tiêu thụ, năng lực công nghệ của các cơ sở chế biến, hiện trạng dịch vụ hậu cần nghề cá (cảng biển, chợ thủy sản, nghề dịch vụ phụ trợ…) 1. Về xã hội Các vấn đề liên quan đến ngư dân như: số lượng ngư dân, học vấn của ngư dân, vốn của ngư dân và thu nhập của dân Các vấn đề xã hội nghề cá như: tình hình việc làm, chăm sóc sức khỏe, đời sống văn hóa tinh thần, bình đẳng giới…. Về sinh thái – môi trường Các chỉ số môi trường sinh thái như: tình hình trữ lượng nguồn lợi, rạn san hô, rừng ngập mặn, tình hình môi trường và đa dạng sinh học… Tình hình khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên thủy hải sản Tình hình dịch bệnh thủy sản 1.

Khái quát về phát triển chế biến thủy sản bền vững Chế biến thủy sản là một ngành sản xuất [17], phát triển bền vững (PTBV) của một ngành sản xuất nói chung được xem xét ở nguồn tài nguyên thiên nhiên sử dụng cho sản xuất, ý tưởng về thiết kế sản phẩm và xử lý chất thải từ các hoạt động 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sản xuất. Ở mỗi công đoạn này phải đảm bảo PTBV ở ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. PTBV cho một chu trình sản xuất khép kín của một ngành sản xuất rất cần được xem xét ở nhiều công đoạn. Ở mỗi công đoạn trong quá trình sản xuất cũng cần được xem xét trên các trụ cột của sự PTBV nói trên.

Hình 1 dưới đây giới thiệu sơ đồ PTBV trong chế biến thủy sản. Hình 2: Sơ đồ PTBV của hoạt động chế biến thủy sản Hoạt động sản xuất của doanh nghiệp (DN) ngành kinh tế thông thường được phân thành ba khâu: hoạt động đầu vào, sản xuất và đầu ra. Cả ba khâu hoạt động của DN trong ngành có liên quan mật thiết với các chủ thể tham gia ngành đó, từ đó hình thành các đặc trưng hoạt động của ngành. Chuỗi hoạt động của ngành CBTS cũng tương tự hoạt động của một ngành kinh tế thông thường, do đó cũng xem xét trên ba công đoạn đầu vào, sản xuất và đầu ra.

Cấu trúc của ngành CBTS được tổng kết như sau (Hình 2): Hình 3: Cấu trúc hoạt động của ngành CBTS 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Với đặc trưng cấu trúc hoạt động của ngành CBTS, khung phân tích PTBV ngành CBTS được hình thành biểu hiện trên sự tương tác giữa trụ cột kinh tế - xã hội - môi trường và thể chế giữ vai trò điều tiết. Tính bền vững của mỗi trụ cột được xem xét trên ba công đoạn hoạt động là: đầu vào - sản xuất - đầu ra (Hình 3). Hình 4: Tính bền vững của hoạt động Chế biến thủy sản 1. Tổng quan chế biến thủy sản bền vững trên thế giới và Việt Nam Hình 4.

Tính bền vững của hoạt động CBTS 1. Tổng quan về phát triển chế biến thủy sản bền vững trên thế giới và Việt Nam 1.