MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1 BỐI CẢNH VĂN HÓA NAM BỘ VÀ QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG BỘ MÔN ĐỜN CA TÀI TỬ TẠI BÌNH DƢƠNG. Hoàn cảnh tự nhiên và lịch sử vùng đất Nam Bộ. Hoàn cảnh tự nhiên.
Điều kiện lịch sử - xã hội. Tính cách của ngƣời Việt ở Nam Bộ. Năng động, sáng tạo. Bộc trực, thẳng thắng.
Trọng nhân nghĩa. Hào phóng, hiếu khách. Nghệ thuật diễn xƣớng Nam Bộ. Nhạc lễ Nam Bộ.
Quá trình xây dựng các câu lạc bộ Đờn ca tài tử ở Bình Dƣơng. Định nghĩa “Tài tử” và “Đờn ca tài tử”. Quá trình hình thành loại hình Đờn ca tài tử. Những truyền nhân đầu tiên về bộ môn Đờn ca tài tử tại Bình Dƣơng.
48 CHƢƠNG 2 NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC TRONG ĐỜN CA TÀI TỬ Ở BÌNH DƢƠNG 50 2. Nội dung phản ánh trong đờn ca tài tử ở Bình Dƣơng. Đời sống cá nhân. Hôn nhân - gia đình.
Đời sống xã hội. Hình thức trong đờn ca tài tử ở Bình Dƣơng. Trang phục, cảnh tri. Phong cách biểu diễn.
81 CHƢƠNG 3 THỰC TRẠNG CỦA ĐỜN CA TÀI TỬ TẠI BÌNH DƢƠNG. Thực trạng tại các câu lạc bộ đờn ca tài tử ở Bình Dƣơng. Sự quan tâm của các cấp. Mặt mạnh, mặt yếu của Đờn ca tài tử ở Bình Dƣơng.
Tham khảo một số định hƣớng về bảo tồn, phát triển nghệ thuật Đờn ca tài tử ở các tỉnh thành khác. Những giải pháp bảo tồn và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử ở Bình Dƣơng. Tăng cƣờng sự quan tâm và quản lí của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Xây dựng cơ sở dữ liệu và đẩy mạnh công tác sƣu tầm, nghiên cứu, nhận diện, tƣ liệu hóa Nghệ thuật Đờn ca tài tử.
Đƣa chƣơng trình giảng dạy Đờn ca tài tử vào các trƣờng học chuyên ngành và không chuyên ngành. Động viên các nghệ nhân giữ gìn, phát huy nghệ thuật Đờn ca tài tử. Quảng bá, tiếp thị nghệ thuật Đờn ca tài tử trong các chƣơng trình du lịch nội địa và quốc tế. Đẩy mạnh sáng tác, phong trào thi đờn ca tài tử.
Giải pháp thí điểm: Thành lập trang thông tin điện tử Câu lạc bộ Tiếng Tơ Đồng 95 3. 96 KIẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN. 98 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Đời sống vật chất và tinh thần là hai mặt không thể tách rời trong quá trình phát triển của lịch sử nhân loại.
Trong đó, quá trình lao động sản xuất vật chất làm nảy sinh nhu cầu đƣợc thỏa mãn sinh hoạt văn hóa tinh thần. Ngƣợc lại, quá trình sinh hoạt văn hóa tinh thần có vai tr cổ vũ, động viên con ngƣời hăng say lao động. Việt Nam là một quốc gia đa văn hóa với 54 tộc ngƣời nên nền văn hóa của Việt Nam rất phong phú, đa dạng về cả nội dung lẫn hình thức. Ở mỗi tộc ngƣời, mỗi vùng miền, mỗi cộng đồng dân cƣ., bên cạnh những n t văn hóa chung lại có những loại hình sinh hoạt văn hóa đặc sắc riêng.
Đờn ca tài tử Nam Bộ chính là một trong những di sản văn hóa riêng đó. Đờn ca tài tử là một loại hình văn hóa nghệ thuật gắn liền với đời sống ngƣời dân Nam Bộ từ cuối thế kỉ XIX đến nay. Trong suốt quá trình hình thành và phát triển, Đờn ca tài tử đã không ngừng đổi mới, từng bƣớc hòa nhập vào đời sống văn hóa của ngƣời dân Việt Nam. Theo kết quả thống kê năm 2011, Việt Nam có hơn 29.000 ngƣời đang thực hành nghệ thuật đờn ca tài tử ở 21 tỉnh, thành miền Nam.
Đờn ca tài tử không chỉ là một bộ môn nghệ thuật mà c n là đại diện cho bản sắc văn hóa của ngƣời Việt Nam, là quốc hồn, quốc túy và đã trở thành tài sản chung của nhân loại cần đƣợc bảo tồn. Bình Dƣơng là một tỉnh của miền Đông Nam Bộ sớm có sự du nhập của đờn ca tài tử. Ở đây, lịch sử của loại hình này cách nay đã có gần một thế kỉ. Trong suốt quá trình du nhập và phát triển của đờn ca tài tử tại Bình Dƣơng, đờn ca tài tử đã tìm đƣợc chỗ đứng vững chắc trong l ng ngƣời dân.
Theo số liệu điều tra năm 2009 của Bảo tàng Bình Dƣơng, trong toàn tỉnh có khoảng 56 câu lạc bộ và 5 nhóm đờn ca tài tử, trong đó tập trung đông nhất và phát triển mạnh nhất ở các huyện: Dĩ An (15 câu lạc bộ), Tân Uyên (7 câu lạc bộ), Thuận An (7 câu lạc bộ và 5 nhóm) và Thủ Dầu Một (9 câu lạc bộ). Loại hình nghệ thuật này hầu nhƣ có mặt trong các dịp lễ hội, các sự kiện 2 quan trọng trong đời sống mỗi cá nhân hay trong những lúc nhàn rỗi. Dù ở cấp độ nào, đờn ca tài tử vẫn thể hiện đƣợc những giá trị tinh thần đặc trƣng không thể pha lẫn. Tuy có những chuyển biến mang tính tích cực, nhƣng đờn ca tài tử tại Bình Dƣơng hiện nay vẫn còn gặp phải một số vấn đề cần đƣợc sự quan tâm của nhiều ngƣời.
Các câu lạc bộ đờn ca tài tử hoạt động chƣa có tính định hƣớng, mục đích rõ ràng. Những nghệ nhân có kiến thức chuyên môn, tâm huyết ngày càng cạn kiệt đi. Đặc biệt, với xu thế phát triển của cuộc sống công nghiệp, không gian sống ngày càng bị thu hẹp nên con ngƣời cần những loại hình âm nhạc nhanh, mạnh đƣợc du nhập từ nƣớc ngoài. Do đó, đờn ca tài tử đang dần ít đƣợc chú trọng, thiếu sự quan tâm, đặc biệt là ở giới trẻ.
Do đó, thông qua đề tài này, chúng tôi mong muốn giới thiệu cho mọi ngƣời, đặc biệt là giới trẻ Bình Dƣơng nói riêng và giới trẻ nói chung những kiến thức chung nhất về loại hình Đờn ca tài tử, tình hình hoạt động, những giá trị mà Đờn ca tài tử tại Bình Dƣơng mang lại. Hơn nữa, thông qua đề tài, chúng tôi đề xuất một số giải pháp, chiến lƣợc để phổ biến bộ môn Đờn ca tài tử trong cộng đồng, đặc biệt là ở giới trẻ. Chúng tôi hy vọng, công trình nghiên cứu nhỏ này có thể góp phần bảo tồn loại hình Đờn ca tài tử nói chung và Đờn ca tài tử tại Bình Dƣơng nói riêng để mỗi ngƣời dân có thể nâng cao tinh thần hƣớng về cọi nguồn, nuôi dƣỡng tâm hồn yêu quê hƣơng đất nƣớc thông qua loại hình này. Mục tiêu đề tài Nhận thấy đƣợc nhiều mặt giá trị của bộ môn Đờn ca tài tử mang lại, chúng tôi thực hiện đề tài này nhằm đạt đƣợc những mục tiêu sau: Thứ nhất, chúng tôi giới thiệu khái quát về bộ môn Đờn ca tài tử một cách bài bản để mọi ngƣời có cái nhìn chung nhất về bộ môn này, những giá trị văn hóa, nghệ thuật mà bộ môn này mang lại.
Thứ hai, chúng tôi cung cấp những thông tin về tình hình hoạt động của bộ môn Đờn ca tài tử ở một số địa phƣơng trong địa bàn tỉnh Bình Dƣơng hiện nay. 3 Thứ ba, thông qua đề tài này chúng tôi chỉ ra những giá trị của đờn ca tài tử trong đời sống của ngƣời dân Bình Dƣơng. Thứ tƣ, chúng tôi mong muốn sẽ phổ biến, đƣa Đờn ca tài tử vào đời sống ngƣời dân một cách sâu rộng hơn. Thứ năm, chúng tôi đề xuất một số giải pháp, chiến lƣợc để phổ biến bộ môn Đờn ca tài tử, thay đổi nhận thức của ngƣời dân trong việc gìn giữ và phát triển bộ môn có tính dân tộc này.
Qua đó, chúng tôi hy vọng sẽ góp phần bảo tồn Đờn ca tài tử cũng nhƣ các loại hình văn hóa nghệ thuật khác của dân tộc, cũng nhƣ giúp mỗi ngƣời dân nâng cao tinh thần hƣớng về cọi nguồn, nuôi dƣỡng tâm hồn yêu quê hƣơng đất nƣớc. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu, cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu 3. Đối tƣợng Đối tƣợng nghiên cứu chính trong đề tài này là loại hình nghệ thuật đờn ca tài tử. Tuy nhiên, để làm rõ giá trị của loại hình nghệ thuật đặc sắc này, chúng tôi sẽ nghiên cứu thêm về các loại hình nghệ thuật liên đới, nhƣ sân khấu cải lƣơng, hát lý, h … trong đời sống của ngƣời dân Nam Bộ.
Phạm vi nghiên cứu Về không gian nghiên cứu: Đối tƣợng trong đề tài đƣợc khảo sát trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng (thông qua các câu lạc bộ Đờn ca tài tử). Về thời gian nghiên cứu: tuy chúng tôi nghiên cứu loại hình nghệ thuật Đờn ca tài tử theo suốt chiều dài lịch sử hình thành và phát triển của nó, nhƣng do hƣớng nghiên cứu của đề tài là tập trung làm rõ giá trị của đờn ca tài tử trong đời sống của ngƣời Bình Dƣơng hiện nay nên chúng tôi chủ yếu khảo sát thực trạng, vai tr của các câu lạc bộ Đờn ca tài tử trong giai đoạn hiện nay. Phƣơng pháp nghiên cứu Các phƣơng pháp sử dụng trong đề tài này bao gồm: * Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn: - Phƣơng pháp phỏng vấn sâu: Để có những thông tin thực tế từ các chuyên gia trong lĩnh vực của loại hình Đờn ca tài tử tại Bình Dƣơng. * Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết: - Phƣơng pháp cấu trúc – chức năng: Dùng để phân tích những yếu tố văn hoá – xã hội xung quanh loại hình đờn ca tài tử.
4 - Phƣơng pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết: Dùng để phân loại các kiểu đờn ca tài tử dựa trên những tiêu chí khác nhau. - Phƣơng pháp lịch sử - xã hội: Dùng để tổng thuật bối cảnh lịch sử - xã hội ở chƣơng một, từ đó tạo nên tiền đề để liên kết các nội dung ở chƣơng 2 và chƣơng 3 5. Lịch sử vấn đề Trong thời gian vừa qua, nhận thấy đƣợc nhiều mặt giá trị của văn hóa truyền thống nói chung và đờn ca tài tử nói riêng, nhiều cá nhân, tổ chức đã có những công trình nghiên cứu dƣới nhiều góc độ khác nhau nhằm hiểu rõ và khẳng định những giá trị của bộ môn này. Những công trình nghiên cứu, sách đã đƣợc công bố nhƣ: - Bài bản sân khấu cải lƣơng và tài tử Nam Bộ, Minh Lời, Trung tâm văn hóa tỉnh Bến Tre, Xuất bản năm 2001.
- Đờn ca tài tử Nam Bộ, Lâm Tƣờng Vân, Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, Xuất bản năm 2003. - Đờn ca tài tử Nam Bộ, Võ Trƣờng Kỳ, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Xuất bản năm 2013. - Từ Đờn ca tài tử đến Cải lƣơng, Hoài Linh, Trƣơng Bình T ng, Nhà xuất bản Văn Nghệ TP.Hồ Chí Minh, Xuất bản năm 2008.