phần mở đầu và kết luận thì gồm 2 chương: - Chƣơng 1. Những vấn đề lý luận và pháp lý về đối thoại trong quá trình giải quyết vụ án hành chính. Thực tiễn đối thoại trong quá trình giải quyết vụ án hành chính ở tỉnh Vĩnh Long và kiến nghị hoàn thiện. 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ ĐỐI THOẠI TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của đối thoại trong quá trình giải quyết vụ án hành chính 1.1 Khái niệm đối thoại trong quá trình giải quyết vụ án hành chính Trong quá trình thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước, cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước có thể ban hành các quyết định hành chính, thực hiện các hành vi hành chính mang tính đơn phương nhưng có tính chất bắt buộc thi hành đối với các cá nhân, tổ chức có liên quan.
Việc sử dụng quyền lực nhà nước, áp đặt ý chí nhà nước của chủ thể quản lý luôn chứa đựng khả năng xuất hiện sự phản kháng của đối tượng quản lý. Khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm từ các quyết định hành chính, hành vi hành chính, đối tượng bị quản lý có quyền yêu cầu Toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình từ đó làm phát sinh vụ án hành chính và quá trình giải quyết vụ án hành chính tại Toà án. “Vụ án” theo Từ điển tiếng Việt là “việc, sự việc không hay, rắc rối cần phải 1 giải quyết”. Theo Từ điển Luật học, vụ án là “một vụ việc có dấu hiệu trái pháp luật mang tính chất hình sự hoặc tranh chấp giữa các chủ thể pháp luật được đưa 2 ra Toà án hoặc cơ quan trọng tài giải quyết”.
VAHC là vụ việc phát sinh từ tranh chấp hành chính giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý về tính hợp pháp của các hình thức quản lý nhà nước. Đó là tranh chấp phát sinh trong các lĩnh vực khác nhau 3 của hoạt động hành chính nhà nước. Dưới góc độ lý luận, VAHC là “vụ việc 1 Viện ngôn ngữ học (2003), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr. 2 Viện Khoa học pháp lý – Bộ Tư pháp (2006), Từ điển Luật học, Nxb Tư pháp, tr.
3 Nguyễn Ngọc Hoà – Chủ biên, Trường Đại học Luật Hà Nội (1999), Từ điển giải thích thuật ngữ luật học – Luật Hành chính, Luật TTHC, Luật uốc tế, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 7 tranh chấp hành chính được Toà án có thẩm quyền thụ lý theo yêu cầu khởi kiện của cá nhân, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính để bảo vệ 4 quyền và lợi ích hợp pháp của họ” hoặc là “vụ việc tranh chấp hành chính được Toà án có thẩm quyền giải quyết theo yêu cầu khởi kiện hợp pháp của cá nhân, cơ 5 quan, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính”. Bên cạnh đó, VAHC còn được hiểu là “vụ việc tranh chấp hành chính phát sinh do cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện yêu cầu Toà án có thẩm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh, việc lập danh sách cử tri theo quy định của pháp luật và được Toà 6 án thụ lý giải quyết”. Qua các khái niệm này có thể nhận thấy, VAHC là vụ án phát sinh khi cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện VAHC yêu cầu Toà án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình và được Toà án thụ lý giải quyết.
Theo Từ điển tiếng Việt, “giải quyết” là làm cho không còn thành vấn đề 7 nữa. Vì thế, giải quyết VAHC là hoạt động nhằm đưa ra kết quả về tính có căn cứ trong các yêu cầu khởi kiện và tính hợp pháp của đối tượng khởi kiện. Quá trình giải quyết VAHC có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau, tuy nhiên, là cơ quan duy nhất có chức năng xét xử, hoạt động giải quyết vụ án phải do Toà án thực hiện. Do đó giải quyết VAHC là việc Toà án theo thủ tục tố tụng hành chính xem xét và phán quyết về tính có căn cứ trong các yêu cầu khởi kiện và tính hợp pháp của các đối tượng khởi kiện VAHC theo quy định của pháp luật.
Xét về phương diện hình thức, giải quyết VAHC được thể hiện thông qua các giai đoạn của tố tụng hành chính bao gồm: khởi kiện VAHC, thụ lý, xét xử VAHC. 4 Trường Đại học Luật Hà Nội (2011), Giáo trình Luật TTHC Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 5 Khoa luật – Đại học Quốc gia Hà Nội (2012), Giáo trình Luật TTHC Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, tr. 6 Lê Thị Mơ (2014), Người khởi kiện trong VAHC, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh, tr.
7 Viện ngôn ngữ học (2008), Tlđd (1), tr. 8 “Đối thoại” theo Từ điển tiếng Việt, là việc nói chuyện qua lại giữa hai hay nhiều người với nhau hoặc là việc bàn bạc, thương lượng trực tiếp giữa hai hay 8 nhiều bên với nhau để giải quyết các vấn đề tranh chấp. Như vậy, trong quá trình giải quyết VAHC, đối thoại là việc gặp gỡ, trao đổi thông tin giữa các bên đương sự, đặc biệt là giữa người khởi kiện và người bị kiện để hiểu rõ và thống nhất xác định sự thật khách quan của vụ việc tranh chấp, biết được quan điểm của nhau về vụ việc và cùng tìm ra một giải pháp để giải quyết tranh chấp đó. Về mặt lý luận, khái niệm đối thoại trong quá trình giải quyết VAHC đã được một số công trình nghiên cứu tiếp cận ở những khía cạnh và nội dung khác nhau.
Dưới góc độ là một hoạt động, đối thoại là hoạt động do Toà án tiến hành trong giải quyết VAHC, giúp các đương sự gặp gỡ, trao đổi với nhau về nội dung tranh chấp, yêu cầu của các bên tranh chấp nhằm xác định tính hợp pháp hay không hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện, từ đó các bên tranh chấp có thể tìm kiếm một giải pháp để giải quyết tranh chấp, kết quả đối thoại không có giá trị bắt buộc 9 đối với bên nào. Tiếp cận trên phương diện mục đích của đối thoại, đối thoại được hiểu là việc gặp gỡ, trao đổi thông tin bằng nhiều hình thức khác nhau giữa các bên trong đó bao gồm chủ thể chịu sự quản lý hành chính nhà nước, chủ thể quản lý hành chính nhà nước, chủ thể có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và những chủ thể khác có liên quan trong quá trình giải quyết tranh chấp để các bên hiểu rõ và thống nhất xác định sự thật khách quan của vụ việc tranh chấp, biết được quan điểm của nhau về vụ việc và cùng tìm ra một giải pháp để giải quyết tranh chấp 10 đó. Các khái niệm trên đã thể hiện cụ thể mục đích, nội dung của đối thoại trong tố tụng hành chính. Tuy nhiên, mục đích của đối thoại không nhằm xác định tính hợp pháp hay không hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện từ đó giúp các bên tìm kiếm một giải pháp để giải quyết tranh chấp hành 8 Viện ngôn ngữ học (2008), Tlđd (1), tr.
9 Nguyễn Thị Hồng Trang (2013), Đối thoại trong tố tụng hành chính, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh, tr 12. 10 Trần Sỹ Dương (2016), Đối thoại trong giải quyết tranh chấp hành chính ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, tr. Đối thoại là để các bên đương sự hiểu rõ hơn về nội dung tranh chấp, về quan điểm, lý lẽ của các bên và nếu họ tự nhận ra sai lầm, thiếu sót và rút đơn khởi kiện hoặc tự động khắc phục, sửa chữa thì hiệu quả hơn là cần một phán quyết và bị 11 cưỡng chế thực hiện. Theo quy định của pháp luật TTHC hiện hành, đối thoại được xác định là một thủ tục bắt buộc Toà án phải tiến hành trước khi xét xử sơ thẩm.
Nếu các bên đối thoại thành công, Toà án sẽ ra quyết định công nhận kết quả đối thoại thành và đình chỉ việc giải quyết VAHC. Như vậy, đối thoại là một thủ tục trong quá trình giải quyết VAHC do Toà án tiến hành theo trình tự, thủ tục được pháp luật TTHC quy định nhằm giúp cho các bên đương sự nắm bắt, hiểu rõ về yêu cầu khởi kiện, đối tượng khởi kiện, lập luận, lý lẽ của nhau từ đó đưa ra các cách thức xử lý về việc giải quyết VAHC theo quy định của pháp luật.2 Đặc điểm của đối thoại trong quá trình giải quyết vụ án hành chính Thứ nhất, đối thoại là một thủ tục trong tố tụng hành chính Quá trình giải quyết VAHC trải qua nhiều giai đoạn khác nhau với những thủ tục tương ứng. Trong đó, chuẩn bị xét xử sơ thẩm VAHC là giai đoạn quan trọng để các chủ thể tố tụng chuẩn bị những điều kiện cần thiết đưa vụ án ra xét xử công khai tại phiên toà sơ thẩm. Trong giai đoạn này, Toà án có trách nhiệm tổ chức phiên họp đối thoại để các bên đương sự thống nhất về việc giải quyết VAHC.
Đó là một thủ tục bắt buộc trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm trừ những trường hợp theo quy định của pháp luật. Đối thoại trong tố tụng hành chính có nội dung, tính chất khác nhau qua các văn bản pháp luật TTHC các thời kỳ. Trong đó, theo quy định tại Điều 3 của Pháp 12 lệnh Thủ tục giải quyết các VAHC , “trong quá trình giải quyết VAHC, Toà án tạo điều kiện để các bên có thể thoả thuận với nhau về việc giải quyết vụ án”. Đến Luật TTHC năm 2010, chế định “đối thoại” được chính thức ghi nhận.
Theo Điều 12 của 11 Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2019), Giáo trình Luật TTHC, Nxb Hồng Đức – Hội Luật gia Việt Nam, Hà Nội, tr. 12 Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các VAHC năm 1996, sửa đổi, bổ sung năm 1998 và năm 2006. 10 Luật TTHC năm 2010, “trong quá trình giải quyết VAHC, Toà án tạo điều kiện để các đương sự đối thoại về việc giải quyết vụ án”.