Chương 1: Cơ sở lý luận của đổi mới quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường trung học phổ thông Hoài Đức B, thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay. Chương 3: Đổi mới biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường trung học phổ thông Hoài Đức B, thành phố Hà Nội. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỔI MỚI QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan các công trình nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu nước ngoài Ở mọi thời đại, ở bất cứ quốc gia nào thì đạo đức vẫn luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội, với những chuẩn mực, giá trị đúng đắn. Cho dù ở giai đoạn nào của lịch sử loài người thì chuẩn mực chung của đạo đức vẫn là hướng thiện, chống lại cái ác hướng tới quan hệ tốt đẹp giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên và xã hội. Đồng thời đạo đức cũng khẳng định khả năng tự tu dưỡng, tự giáo dục của mỗi cá nhân, cho nên đạo đức và giáo dục đạo đức luôn luôn được quan tâm, trú trọng ở mọi thời đại.
Ở phương Tây, nhà triết học Socrate (469-399 TCN) cho rằng, cái gốc của đạo đức là tính thiện, bản tính con người vốn thiện, nếu tính thiện ấy được nuôi dưỡng, phát triển thì con người sẽ có hạnh phúc. Theo ông, chuẩn mực đạo đức phải được nhận thức bằng lý tính kết hợp với phương pháp nhận thức khoa học. Theo Rabơlen (1494-1553), nhà tư tưởng giáo dục thời kỳ phục hưng và là đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp thì giáo dục phải bao hàm cả “Trí dục, Đức dục, Thể dục, Mỹ dục” và ông đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như việc học tập ở lớp, ở nhà, ngoài ra còn có các buổi tham quan ở xưởng thợ, các cửa hàng, với các nhà văn, các nghệ sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy, cô và học trò về sống ở nông thôn một ngày. Vào thế kỷ XX, nhà giáo dục nổi tiếng người Nga A.
Makarenko đã nêu lên nguyên tắc giáo dục tập thể và thông qua tập thể. Trong tác phẩm “Bài ca sư phạm” ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giáo dục đạo đức. Ở phương Đông, vấn đề giáo dục đạo đức được quan tâm từ rất sớm. Khổng Tử (551-479 TCN), nhà giáo dục lớn của Trung hoa phong kiến mà tư 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tưởng của ông đã trở thành một “Đạo” có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ ở Trung Quốc mà ở nhiều quốc gia khác.
Ông đề cao đường lối “Đức trị” để trị quốc an dân, phát triển đất nước. Theo quan điểm “Ngũ thường” của ông thì yếu tố đạo đức được đặt lên hàng đầu “Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín”. Ông coi “Nhân” là gốc rễ của các đức khác. Ông được người đời tôn làm “Vạn thế sư biểu”.
Như vậy có thể thấy cả ở phương Đông lẫn phương Tây đều rất chú trọng đề cao vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức qua đó hình thành và phát triển nhân cách của con người. Các nghiên cứu trong nước Vai trò, động lực tinh thần to lớn của đạo đức đối với sự phát triển, tiến bộ xã hội được nhiều nhà khoa học ngày nay thừa nhận và các quốc gia trên thế giới quan tâm sâu sắc. Ở nước ta, Đảng và Bác Hồ luôn thường xuyên quan tâm đến vấn đề đạo đức và việc tu dưỡng đạo đức. Những tư tưởng đạo đức cũng như tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với quá trình phát triển tư tưởng đạo đức và việc xây dựng nền đạo đức cách mạng mà Người là tấm gương tiêu biểu, sinh động và trong sáng nhất của nền đạo đức cách mạng đó.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Có tài mà không có đức thì là người vô dụng” hay “Đạo đức cách mạng không phải từ trên trời rơi xuống mà do đấu tranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển, củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” [32] Một số tác giả khác như Phạm Khắc Chương và Trần Văn Chương trong cuốn tài liệu bồi dưỡng thường xuyên dành cho GV THPT chu kỳ 1997-2000 “Đạo đức học” [10] đã phân tích quá trình phát triển tâm sinh lý của học sinh THPT, về tình bạn, tình yêu, khẳng định đại đa số học sinh là hiếu học, ngoan ngoãn, thông minh và chỉ có một bộ phận học sinh hư mà người có lỗi lại chính là người lớn chúng ta. Trong chương VI đề cập một số vấn đề cần quan tâm trong giảng dạy và giáo dục đạo đức cho học sinh, trong đó các tác giả cũng đã xây dựng chuẩn mực về đạo đức mới trong gia đình, trong học tập, trong tình bạn, tình yêu và trong giao tiếp. Trong chương VII đề cập đến việc học tập, tu dưỡng đạo đức theo gương cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đặc biệt trong chương VIII các tác giả đề xuất một số phương pháp giảng dạy và giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường THPT bằng một số nhóm phương pháp cụ thể và bằng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng như mối quan hệ giữa các phương pháp đó. Trong công trình nghiên cứu của mình: “Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại” tác giả Thái Duy Tuyên đã đánh giá về thực trạng và tỏ ra rất lo lắng trước sự sa sút về đạo đức ngày càng gia tăng cả về số lượng lẫn chất lượng và mức độ nguy hại của một bộ phận học sinh. Tác giả kết luận: đạo đức học sinh đang trên đà giảm sút và cho rằng giáo dục đạo đức là nhiệm vụ quan trọng của toàn xã hội đồng thời cũng kiến nghị cần đẩy mạnh hơn nữa công tác nghiên cứu về giáo dục đạo đức.[34] Trong tác phẩm: “Về phát triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá” [17] của một nhóm tác giả do GS.VS Phạm Minh Hạc làm chủ biên, trong chương VII nói về định hướng chiến lược xây dựng đạo đức con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá cũng đã đánh giá thực trạng đạo đức học sinh, sinh viên hiện nay có một khoảng cách khá xa mới tiếp cận được với mục tiêu giáo dục giá trị đạo đức so với yêu cầu của thời kỳ mới. Trong cuốn: “Văn hoá với thanh niên - Thanh niên với văn hoá” [4] do Ban tư tưởng -Văn hoá Trung ương biên soạn, tác giả Hà Nhật Thăng trong bài viết của mình đã nêu lên thực trạng đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống của thanh niên, học sinh, sinh viên hiện nay và đi đến nhận định: Trong học sinh, sinh viên có sự phân hoá khá rõ rệt, tỷ lệ giữa các nhóm có đạo đức tốt, chậm tiến, bình thường có sự chênh lệch khá lớn.
Tuy nhiên các giá trị đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống được đa số học sinh, sinh viên quan tâm vẫn là các giá trị đạo đức cốt lõi của nhân cách con người Việt Nam; cũng có những giá trị mới do yêu cầu của CNH, HĐH chưa được học sinh, sinh viên coi trọng. Một bộ phận không nhỏ học sinh, sinh viên có sự giao động về nhận thức có hành vi sai trái liên quan tới một số giá trị quan trọng như: Trung thực, 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thẳng thắn, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái… Tác giả cũng nêu lên các nguyên nhân, đó là: công tác giáo dục đạo đức còn chưa được coi trọng đúng mức, chưa đồng bộ; quá trình giáo dục còn nặng về kết quả học tập văn hoá, coi nhẹ việc rèn luyện đạo đức; hình thức giáo dục còn khô cứng, áp đặt, không phù hợp tâm lý lứa tuổi. Từ thực trạng và nguyên nhân trên, tác giả đề xuất nhiều giải pháp khắc phục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên. Như vậy, có thể thấy, mặc dù có những quan điểm chưa thống nhất nhưng phần lớn các tác giả đều khẳng định: Đa số học sinh, sinh viên có phẩm chất đạo đức và lối sống tốt, ham hiểu biết, ham học hỏi, tôn trọng đạo lý, vẫn giữ gìn được bản sắc và truyền thống văn hoá của dân tộc, mặc dù nhận thức và hành động của một bộ phận học sinh chưa đạt những chuẩn mực đạo đức hiện nay.
Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận thanh niên, học sinh sa sút về phẩm chất đạo đức, chạy theo lối sống thực dụng, coi thường luân thường đạo lý, phai nhạt lý tưởng XHCN, vi phạm pháp luật và sa vào các tệ nạn xã hội, có các hành vi lệch so với chuẩn mực đạo đức và truyền thống văn hoá của dân tộc. Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 1. Quản lý Quản lý là một khái niệm rộng lớn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Vì vậy, khi đưa ra khái niệm về quản lý, các tác giả thường gắn với các loại hình quản lý cụ thể phụ thuộc vào lĩnh vực nghiên cứu hay thực tế công việc quản lý của mình. Cụ thể: Frederick Winslow Taylor (1856-1915) là người sáng lập ra thuyết quản lý theo khoa học, theo ông thì: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [12, tr.89] Henry Fayon (1845-1925), cha đẻ của thuyết quản lý hành chính lại cho rằng: “Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát” [9, tr. Harold Koontz, được coi là người tiên phong của lý luận quản lý hiện đại viết: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm.
Mục tiêu của mọi cá thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn của cá nhân ít nhất” [24, tr. Các nhà nghiên cứu trong nước cũng đưa ra những quan điểm khác nhau về quản lý: Theo PGS.