Luận văn thạc sĩ về đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa (1986-2010)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quá trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp nông thôn thanh hóa 1986 2010, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Lê Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Thị Tiến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Quá Trình Đổi Mới Mô Hình Hợp Tác Trong Nông Nghiệp, Nông Thôn Thanh Hóa (1986 – 2010)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ, mục đích nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MÔ HÌNH HỢP TÁC TRONG NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN THANH HÓA TRƯỚC 1986
• 1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Thanh Hóa
• 1.2. Xây dựng và phát triển mô hình hợp tác trong nông nghiệp và nông thôn Thanh Hóa trước đổi mới
• 1.2.1. Trong những năm xây dựng mô hình tập thể hóa nông nghiệp (1958–1980)
• 1.2.2. Trong những năm bước đầu thực hiện chính sách khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và người lao động (1981 – 1986)
• 2. CHƯƠNG 2: BƯỚC ĐẦU ĐỔI MỚI MÔ HÌNH HỢP TÁC TRONG NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN THANH HÓA (1986-1996)
• 2.1. Đường lối đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp của Đảng và Nhà nước, chủ trương của Đảng bộ và Chính quyền tỉnh Thanh Hóa (1986 – 1996)
• 2.2. Quá trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1986 – 1996)
• 2.2.1. Đổi mới mô hình hợp tác xã nông nghiệp
• 2.2.2. Mô hình hợp tác xã phi nông nghiệp ở nông thôn Thanh Hóa
• 2.2.3. Sự hình thành và phát triển của những hình thức tổ chức kinh tế hợp tác mới
• 2.2.4. Kết quả đổi mới hợp tác xã nông nghiệp, phát triển các hình thức hợp tác ở nông thôn Thanh Hóa (1986 – 1996)
• 2.2.4.1. Những mặt đạt được
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẨY MẠNH ĐỔI MỚI MÔ HÌNH HỢP TÁC TRONG NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN THANH HÓA (1997 - 2010)
• 3.1. Sự ra đời của Luật Hợp tác xã
• 3.1.1. Sự ra đời của Luật Hợp tác xã năm 1996
• 3.1.2. Sự ra đời của Luật Hợp tác xã năm 2003. Chuyển đổi Hợp tác xã nông nghiệp theo luật
• 3.2. Giải thể hợp tác xã nông nghiệp yếu kém, chuyển đổi hợp tác xã nông nghiệp kiểu cũ sang hợp tác xã dịch vụ, thành lập mới hợp tác xã nông nghiệp
• 3.3. Nội dung đổi mới hợp tác xã nông nghiệp
• 3.4. Hoạt động của các hợp tác xã phi nông nghiệp ở nông thôn Thanh Hóa và các hình thức hợp tác khác
• 3.5. Kết quả đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa
• 3.6. Những yếu kém và tồn tại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp Thanh Hóa 1986 2010

Quá trình đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa từ năm 1986 đến 2010 đã diễn ra trong bối cảnh nhiều biến động. Mô hình hợp tác nông nghiệp không chỉ là một phương thức sản xuất mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Sự chuyển mình này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các hộ nông dân.

1.1. Lịch sử hình thành mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa

Mô hình hợp tác nông nghiệp ở Thanh Hóa đã có từ những năm 1958, nhưng đến năm 1986, với chính sách đổi mới, mô hình này mới thực sự được cải cách. Sự thay đổi này đã tạo ra những cơ hội mới cho nông dân trong việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

1.2. Tầm quan trọng của mô hình hợp tác trong phát triển nông thôn

Mô hình hợp tác nông nghiệp không chỉ giúp tăng cường sản xuất mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện đời sống của người dân nông thôn. Sự hợp tác giữa các hộ nông dân đã tạo ra sức mạnh tổng hợp, giúp họ vượt qua khó khăn trong sản xuất.

II. Những thách thức trong quá trình đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng quá trình đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa cũng gặp không ít thách thức. Những vấn đề như thiếu vốn, trình độ quản lý yếu kém và sự phân tán trong sản xuất đã ảnh hưởng đến hiệu quả của mô hình.

2.1. Thiếu vốn và nguồn lực đầu tư

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu vốn đầu tư cho các mô hình hợp tác. Nhiều hộ nông dân không có khả năng tiếp cận nguồn vốn, dẫn đến việc không thể mở rộng sản xuất.

2.2. Trình độ quản lý và tổ chức yếu kém

Trình độ quản lý của các hợp tác xã thường không đáp ứng được yêu cầu phát triển. Nhiều hợp tác xã hoạt động kém hiệu quả do thiếu kỹ năng quản lý và tổ chức.

III. Phương pháp đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp hiệu quả

Để khắc phục những thách thức, cần có những phương pháp đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất là rất cần thiết.

3.1. Ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất

Việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các hợp tác xã cần được hỗ trợ trong việc tiếp cận công nghệ hiện đại.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực quản lý

Đào tạo cho các thành viên trong hợp tác xã về kỹ năng quản lý và tổ chức là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các mô hình hợp tác.

IV. Kết quả đạt được từ đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp

Quá trình đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho Thanh Hóa. Năng suất nông nghiệp tăng lên, đời sống của người dân được cải thiện rõ rệt.

4.1. Tăng trưởng kinh tế nông nghiệp

Năng suất nông nghiệp tại Thanh Hóa đã tăng đáng kể nhờ vào việc áp dụng các mô hình hợp tác hiệu quả. Điều này đã góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của tỉnh.

4.2. Cải thiện đời sống người dân nông thôn

Sự phát triển của mô hình hợp tác đã giúp nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn, cải thiện điều kiện sống và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình hợp tác nông nghiệp

Mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa đã có những bước tiến quan trọng trong giai đoạn 1986-2010. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển, cần có những chính sách hỗ trợ và định hướng rõ ràng từ Nhà nước.

5.1. Định hướng phát triển mô hình hợp tác trong tương lai

Cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho các hợp tác xã nông nghiệp, giúp họ phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế.

5.2. Vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ mô hình hợp tác

Nhà nước cần có những chính sách cụ thể để hỗ trợ các hợp tác xã, từ việc cung cấp vốn đến đào tạo kỹ năng cho các thành viên, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1986 – 2010, mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn tỉnh Thanh Hóa đã trải qua nhiều bước đổi mới quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Thanh Hóa là tỉnh có diện tích lớn thứ 6 cả nước, dân số đông thứ 3 với khoảng 3,4 triệu người, trong đó 89,5% sống ở khu vực nông thôn. Lao động trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tới 71% tổng lao động toàn tỉnh. Với điều kiện tự nhiên đa dạng, khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, Thanh Hóa giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn vùng Bắc Trung Bộ.

Tuy nhiên, trong những năm đầu đổi mới, mô hình hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) kiểu cũ còn nhiều hạn chế, hiệu quả sản xuất thấp, nhiều HTX yếu kém, dẫn đến tình trạng trì trệ và tan rã. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích quá trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa, làm rõ những chuyển biến tích cực và tồn tại, từ đó đề xuất giải pháp phát triển kinh tế hợp tác phù hợp với bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông nghiệp, nông thôn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1986 – 2010, thời kỳ có nhiều chính sách đổi mới quan trọng như Chỉ thị 100/CT-TW (1981), Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (1988), Luật HTX năm 1996 và 2003.

Việc nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đánh giá hiệu quả các mô hình hợp tác, góp phần nâng cao năng suất, thu nhập cho nông dân, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế hợp tác tại Thanh Hóa và các tỉnh miền Trung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin về kinh tế hợp tác, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi trong tổ chức hợp tác xã. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển HTX cũng được khai thác, đặc biệt là quan điểm về tổ chức HTX đảm bảo nguyên tắc dân chủ, phát huy vai trò của người lao động. Ngoài ra, các quan điểm đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới được xem là cơ sở lý luận quan trọng, bao gồm các chính sách về khoán sản phẩm, giao đất ổn định lâu dài cho hộ nông dân, và phát triển kinh tế nhiều thành phần.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Mô hình hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN): tổ chức kinh tế tập thể có tư cách pháp nhân, hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, quản lý tập trung các tư liệu sản xuất, cung cấp dịch vụ cho xã viên.
• Kinh tế hộ nông dân: đơn vị kinh tế tự chủ, sản xuất nhỏ lẻ, chịu ảnh hưởng lớn bởi điều kiện tự nhiên và thị trường.
• Cơ chế khoán sản phẩm: phương thức phân phối sản phẩm trong HTX, chuyển từ phân phối theo công điểm sang khoán sản phẩm đến nhóm hoặc hộ xã viên nhằm tăng tính chủ động và hiệu quả sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với phương pháp lôgic để phân tích quá trình phát triển mô hình hợp tác xã trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Tư liệu lịch sử, văn kiện Đảng, Nhà nước và các cấp ủy địa phương.
• Số liệu thống kê kinh tế xã hội của tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 1986 – 2010.
• Báo cáo, điều tra thực tế tại các HTX tiêu biểu trong tỉnh.
• Các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến kinh tế hợp tác và phát triển nông nghiệp.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 2.000 HTX trên địa bàn tỉnh, được chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu toàn diện kết hợp với chọn mẫu tiêu biểu nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích số liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh qua các giai đoạn, đồng thời sử dụng biểu đồ và bảng số liệu để minh họa các biến động về số lượng, quy mô, hiệu quả hoạt động của HTX.

Timeline nghiên cứu tập trung vào hai giai đoạn chính: 1986 – 1996 (bước đầu đổi mới) và 1997 – 2010 (đẩy mạnh đổi mới), nhằm đánh giá sự chuyển biến của mô hình hợp tác xã trong bối cảnh chính sách và điều kiện kinh tế xã hội thay đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự thay đổi về quy mô và số lượng HTX:
   Năm 1988, Thanh Hóa có 1.798 HTX, đến năm 1995 tăng lên 2.047 HTX, trong đó HTX quy mô thôn chiếm 69,1% năm 1988 và tăng lên 69,9% năm 1995. Việc chia tách các HTX quy mô lớn thành các HTX nhỏ hơn giúp tăng số lượng HTX nhưng không đồng nghĩa với hiệu quả hoạt động được cải thiện. Ví dụ, tại huyện Thọ Xuân, số HTX tăng từ 54 lên 105 sau khi điều chỉnh quy mô.

2. Hiệu quả sản xuất và dịch vụ của HTX:
   Trong giai đoạn 1981 – 1985, sản lượng lương thực của tỉnh tăng từ 687.200 tấn lên 800.000 tấn, bình quân lương thực đầu người đạt khoảng 283 kg. Tuy nhiên, sau khi điều chỉnh quy mô HTX, các chỉ tiêu dịch vụ như diện tích tưới nước, phòng trừ sâu bệnh và số hộ được phục vụ đều giảm nhẹ (ví dụ diện tích được tưới nước giảm từ 98% xuống 94%). Điều này cho thấy việc chia tách HTX chưa chắc đã nâng cao hiệu quả dịch vụ.

3. Chuyển đổi cơ chế quản lý và phân phối:
   Từ cơ chế khoán sản phẩm theo công điểm (Chỉ thị 100/CT-TW năm 1981) chuyển sang cơ chế khoán đến nhóm và hộ xã viên theo Nghị quyết 10 (1988), quyền sử dụng đất được giao ổn định lâu dài (10 – 15 năm), tạo điều kiện cho hộ nông dân tự chủ sản xuất. Tỷ lệ hộ vượt khoán sản phẩm lúa đạt trên 50% trong những năm đầu đổi mới, thể hiện sự khích lệ tích cực của chính sách mới.

4. Những tồn tại và khó khăn:
   Mặc dù có nhiều cải tiến, HTX vẫn gặp khó khăn về quản lý, nguồn vốn hạn chế, cán bộ quản lý trình độ thấp, và sự phụ thuộc vào kế hoạch tập trung. Nhiều HTX hoạt động kém hiệu quả, nợ nần chồng chất, sản xuất cầm chừng, thậm chí có hiện tượng trả lại ruộng khoán. Các chính sách giá cả chưa hợp lý và thiên tai cũng ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất.

Thảo luận kết quả

Quá trình đổi mới mô hình hợp tác xã ở Thanh Hóa phản ánh sự chuyển biến từ mô hình tập trung, bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường có điều tiết, với sự phát triển đa dạng các hình thức hợp tác. Việc chia nhỏ quy mô HTX nhằm tăng tính linh hoạt và phù hợp với nguyện vọng của nông dân, tuy nhiên chưa phải là giải pháp toàn diện để nâng cao hiệu quả hoạt động. Số liệu cho thấy dịch vụ HTX có xu hướng giảm sau khi chia tách, cho thấy cần có sự hỗ trợ kỹ thuật và quản lý tốt hơn.

So với các nghiên cứu trong nước, kết quả này phù hợp với nhận định chung về sự cần thiết đổi mới mô hình HTX để thích ứng với cơ chế thị trường và phát huy vai trò của kinh tế hộ. Việc giao đất ổn định lâu dài và khoán sản phẩm đến hộ đã tạo động lực sản xuất, góp phần tăng năng suất và thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, các hạn chế về quản lý, vốn và chính sách giá cả vẫn là thách thức lớn cần giải quyết.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự biến động số lượng HTX theo quy mô qua các năm, bảng so sánh các chỉ tiêu dịch vụ trước và sau khi điều chỉnh quy mô HTX, cũng như biểu đồ tăng trưởng sản lượng lương thực và bình quân lương thực đầu người giai đoạn 1981 – 1985.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản lý HTX:
   Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Liên minh HTX tỉnh.
   Mục tiêu: Nâng cao trình độ cán bộ quản lý HTX, áp dụng quản lý hiện đại, kỹ thuật mới.
   Timeline: Triển khai đào tạo liên tục trong 3 năm tới.

2. Hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ vốn và dịch vụ kỹ thuật:
   Chủ thể: UBND tỉnh, Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng.
   Mục tiêu: Tăng cường nguồn vốn cho HTX, hỗ trợ kỹ thuật, giảm nợ xấu.
   Timeline: Xây dựng chính sách trong năm 2024, triển khai từ 2025.

3. Khuyến khích phát triển đa dạng các hình thức hợp tác xã phù hợp với điều kiện địa phương:
   Chủ thể: Ban chỉ đạo phát triển kinh tế hợp tác tỉnh, các cấp chính quyền địa phương.
   Mục tiêu: Phát triển HTX dịch vụ, HTX phi nông nghiệp, tổ hợp tác để bổ trợ cho HTXNN.
   Timeline: Đánh giá và quy hoạch mô hình trong 2 năm tới.

4. Ổn định và minh bạch quyền sử dụng đất, nâng cao quyền lợi của hộ xã viên:
   Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các huyện.
   Mục tiêu: Giao đất ổn định lâu dài, đảm bảo quyền sử dụng và chuyển nhượng hợp pháp.
   Timeline: Hoàn thành trong vòng 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách:
   Giúp hiểu rõ quá trình đổi mới mô hình hợp tác xã, từ đó xây dựng chính sách phù hợp thúc đẩy phát triển kinh tế hợp tác tại địa phương.

2. Các cán bộ quản lý HTX và tổ chức hợp tác:
   Cung cấp kiến thức về lịch sử phát triển, những thuận lợi, khó khăn và giải pháp đổi mới mô hình hợp tác xã, nâng cao hiệu quả hoạt động.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên khoa học xã hội, lịch sử kinh tế:
   Tài liệu tham khảo quý giá về quá trình phát triển kinh tế hợp tác trong bối cảnh đổi mới kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại Thanh Hóa.

4. Nông dân và thành viên HTX:
   Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và vai trò của mình trong mô hình hợp tác xã, từ đó tích cực tham gia và phát triển sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình đổi mới mô hình hợp tác xã ở Thanh Hóa bắt đầu từ khi nào?
   Quá trình đổi mới bắt đầu từ năm 1986, gắn liền với chính sách đổi mới toàn diện của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là sau khi Chỉ thị 100/CT-TW (1981) và Nghị quyết 10 (1988) được ban hành.

2. Tại sao phải điều chỉnh quy mô HTX trong giai đoạn 1986 – 1996?
   Việc điều chỉnh nhằm tạo ra các HTX nhỏ gọn, phù hợp với nguyện vọng của nông dân và điều kiện sản xuất thực tế, giúp tăng tính linh hoạt và hiệu quả hoạt động.

3. Cơ chế khoán sản phẩm có tác động như thế nào đến sản xuất nông nghiệp?
   Cơ chế khoán sản phẩm chuyển quyền chủ động sản xuất cho hộ xã viên, khuyến khích tăng năng suất và thu nhập, tuy nhiên cũng bộc lộ hạn chế như sự phụ thuộc vào HTX và biến động trong phân phối sản phẩm.

4. Những khó khăn lớn nhất của HTX trong giai đoạn đổi mới là gì?
   Bao gồm quản lý yếu kém, vốn hạn chế, cán bộ trình độ thấp, chính sách giá cả chưa hợp lý, và ảnh hưởng của thiên tai, dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp và nợ nần chồng chất.

5. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển mô hình hợp tác xã hiện nay?
   Tăng cường đào tạo cán bộ, hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn và kỹ thuật, phát triển đa dạng hình thức hợp tác xã, ổn định quyền sử dụng đất cho hộ xã viên.

Kết luận

• Quá trình đổi mới mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Thanh Hóa giai đoạn 1986 – 2010 đã trải qua nhiều bước chuyển biến quan trọng, từ mô hình tập trung sang mô hình kinh tế thị trường có điều tiết.
• Việc điều chỉnh quy mô HTX, chuyển đổi cơ chế khoán sản phẩm và giao đất ổn định lâu dài cho hộ xã viên đã tạo điều kiện phát huy vai trò của kinh tế hộ và nâng cao hiệu quả sản xuất.
• Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, HTX vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn về quản lý, vốn và chính sách, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.
• Luận văn đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao năng lực quản lý, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và phát triển đa dạng các hình thức hợp tác xã phù hợp với điều kiện địa phương.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai đào tạo cán bộ, hoàn thiện cơ chế chính sách và tăng cường hỗ trợ kỹ thuật để phát huy tối đa tiềm năng của mô hình hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa.

Để góp phần phát triển bền vững kinh tế hợp tác, các nhà quản lý, cán bộ HTX và nông dân cần phối hợp chặt chẽ, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện mô hình hợp tác xã phù hợp với xu thế phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa trước 1986 Chương 2: Bước đầu đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1986 – 1996) Chương 3: Đẩy mạnh đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1997 – 2010) 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 MÔ HÌNH HỢP TÁC TRONG NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN THANH HÓA TRƢỚC 1986 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Thanh Hóa 1. Điều kiện tự nhiên Thanh Hóa là vùng đất có lịch sử lâu đời. Đây là nơi đã phát hiện được các di chỉ khảo cổ học thuộc hầu hết các thời đại khảo cổ học lớn của nước ta thời tiền sử và sơ sử.

Từ thời kỳ dựng nước cho tới hiện đại, Thanh Hóa luôn là đơn vị hành chính hoàn chỉnh, đồng thời cũng được chọn làm kinh đô của đất nước dưới thời Hồ. Thanh Hóa hiện nay có 27 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 1 thành phố trực thuộc tỉnh, 2 thị xã và 24 huyện; 634 xã, phường, thị trấn trong đó có 584 xã. Thanh Hóa có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng. Phía Bắc giáp với ba tỉnh Sơn La, Hòa Bình, Ninh Bình; phía Nam và Tây Nam giáp Nghệ An; phía Tây giáp tin ̉ h Hủa Phăn (Cô ̣ng hòa Dân chủ Nhân dân Lào ); phía Đông giáp biể n Đông với đường bờ biể n c ủa dải đất liền dài hơn 100km và mô ̣t thề m lu ̣c điạ khá rô ̣ng.

Như vậy, Thanh Hoá là tỉnh nằm trong vùng ảnh hưởng của những tác động từ vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, các tỉnh Bắc Lào và vùng trọng điểm kinh tế Trung bộ, ở vị trí cửa ngõ nối liền Bắc Bộ với Trung Bộ nên có một vị trí rất thuận lợi trong giao lưu với các tỉnh, thành phố trong cả nước và giao lưu quốc tế. Với diện tích khá lớn, Thanh Hóa có địa hình đa dạng, thấp dần từ Tây sang Đông, chia làm 3 vùng rõ rệt: - Vùng núi và trung du có diện tích đất tự nhiên 839.037 ha, chiếm 75,44% diện tích toàn tỉnh gắn liền với hệ núi cao phía Tây Bắc và hệ núi Trường Sơn phía nam. Rừng Thanh Hoá chủ yếu là rừng cây lá rộng, có hệ thực vật phong phú, có các loại gỗ quý hiếm như: lát, pơ-mu, sa mu, lim xanh, táu, sến, vàng tâm, dổi, de, chò chỉ. Đặc biệt, Thanh Hoá là tỉnh có diện tích luồng lớn nhất trong cả nước với diện tích năm 2006 trên 50.

Vùng đồi 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] núi thấp có đất đai màu mỡ, có hệ thống sông ngòi phong phú, tạo điều kiện tốt để phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi gia súc. - Vùng đồng bằng có diện tích đất tự nhiên là 162.341 ha, chiếm 14,61% diện tích toàn tỉnh, được bồi tụ bởi các hệ thống Sông Mã, Sông Bạng, Sông Yên và Sông Hoạt, xen kẽ có các đồi thấp và núi đá vôi độc lập. Đồng bằng Sông Mã có diện tích lớn thứ ba sau đồng bằng Sông Cửu Long và đồng bằng Sông Hồng. Bên cạnh ưu thế phát triển cây lương thực, cây ăn quả, trồng cói ở vùng ven biển và chăn nuôi gia súc, gia cầm, đồng bằng còn có lợi thế để phát triển công nghiệp, TTCN, dịch vụ.

- Vùng ven biển có diện tích 110.655 ha, chiếm 9,95% diện tích toàn tỉnh, từ Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Sầm Sơn, Quảng Xương đến Tĩnh Gia. Đường bờ biển dài 102km có dạng cánh cung, địa hình tương đối bằng phẳng. Dọc bờ biển có 5 cửa lạch lớn thuận tiện cho tàu bè ra vào. Biển Thanh Hóa có bãi tắm Sầm Sơn nổi tiếng và các khu nghỉ mát khác như Hải Tiến (Hoằng Hoá) và Hải Hoà (Tĩnh Gia) .; có những vùng đất đai rộng lớn thuận lợi cho việc nuôi trồng thuỷ sản và phát triển các khu công nghiệp, dịch vụ kinh tế biển.

Khí hậu Thanh Hóa mang tính chất trung hòa giữa khí hậu Bắc kỳ và Trung kỳ. Đó là khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, nhiệt độ bình quân năm 24,30C, số giờ nắng trong năm là 1.573 giờ, lượng mưa các các tháng trong năm là 1679mm, rất thuận lợi cho cây trồng, vật nuôi sinh trưởng và phát triển. Mặt khác, do địa hình đa dạng, phức tạp nên Thanh Hóa có những vùng tiểu khí hậu riêng biệt. Đặc thù về khí hậu đó là yếu tố thuận lợi để phát triển ở Thanh Hóa một nền nông nghiệp đa dạng, có các sản phẩm nông nghiệp nhiệt đới là chính, nhưng do có mùa đông lạnh, kéo dài 3 đến 4 tháng với nhiệt độ xuống dưới 200C nên còn có thể sản xuất nhiều nông sản của vùng cận nhiệt, ôn đới.

Thanh Hoá có diện tích tự nhiên 1.341 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp 824. Trong diện tích đất nông nghiệp, đất sản xuất nông nghiệp 245.726 ha chiếm 29,8%, đất lâm nghiệp có rừng là 566.040 ha chiếm 68,7%; đất nuôi trồng thủy sản là 11.275 ha chiếm 1,3 %; đất nông 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nghiệp khác chiếm 1,5%. Có nhiều nhóm đất thích hợp cho phát triển cây lương thực, cây lâm nghiệp, cây công nghiệp và cây ăn quả. Thanh Hóa có 4 hệ thống sông chính là sông Hoạt, sông Mã, sông Bạng, sông Yên với tổng chiều dài 881km, tổng diện tích lưu vực là 39.

Ngoài ra còn có một hệ thống ao hồ phong phú: Hồ Yên Mỹ, hồ sông Mực, đập Bái Thượng… và hàng trăm hồ đập nhỏ nằm rải rác ở các vùng. Đây là nguồn cung cấp nước dồi dào cho sản xuất nông nghiệp. Với tất cả các đặc điểm về điều kiện tự nhiên như trên sẽ tạo ra điều kiện để Thanh Hóa phát triển ngành kinh tế đa dạng, trong đó nông nghiệp là ngành chủ đạo. Điều kiện kinh tế, xã hội 1.

Dân số và lao động Theo Niên giám thống kê Thanh Hóa năm 2009, Thanh Hoá có số dân khá đông 3,405 triệu người (đứng thứ 2 sau thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội); có 7 dân tộc sinh sống là: Kinh, Mường, Thái, H'Mông, Dao, Thổ, Khơ- mú. Mật độ dân số là 306 người/km2. Số dân từ năm 2001 đến nay tương đối ổn định (năm 2001 là 3,463 triệu người, năm 2009 là 3,406 triệu người). Số dân sinh sống ở khu vực nông thôn năm 2009 là 3,049 triệu người, chiếm 89,5% dân số toàn tỉnh.

Lao động đang làm việc trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ lệ cao (71% lao động toàn tỉnh) [33; 3]. Nguồn lao động của Thanh Hóa tương đối trẻ, có trình độ học vấn khá, lao động dưới 30 tuổi chiếm tỷ trọng cao. Lực lượng lao động đã qua đào tạo chiếm 27%, trong đó có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chiếm 5,4%, trung học 4,0%, công nhân kỹ thuật 12,9% [33; 4] 1. Cơ sở vật chất – kĩ thuật Thanh Hóa có một hệ thống giao thông khá thuận lợi cả về đường sắt, đường bộ và đường thuỷ.

Tuyến đường sắt Bắc Nam chạy qua địa bàn Thanh Hoá dài 92km với 9 nhà ga. Đường bộ có tổng chiều dài trên 8.000km, bao gồm hệ thống quốc lộ quan trọng như: quốc lộ 1A, quốc lộ 10 chạy qua vùng 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đồng bằng và ven biển, đường chiến lược 15A, đường Hồ Chí Minh xuyên suốt vùng trung du và miền núi; Quốc lộ 45, 47 nối liền các huyện đồng bằng ven biển với vùng miền núi, trung du của tỉnh, quốc lộ 217 nối liền Thanh Hoá với tỉnh Hủa Phăn của nước bạn Lào.600km đường sông, trong đó có 487km đã được khai thác cho các loại phương tiện có sức chở từ 20 đến 1. Cảng Lễ Môn với năng lực thông qua 300.000 tấn/ năm, các tàu trọng tải 600 tấn cập cảng an toàn. Cảng biển nước sâu Nghi Sơn có khả năng tiếp nhận tàu trên 5 vạn tấn, hiện nay đang được tập trung xây dựng thành đầu mối về kho vận và vận chuyển quốc tế.

Hiện tại, Thanh Hóa có sân bay Sao Vàng và đang dự kiến mở thêm sân bay quốc tế sát biển phục vụ cho Khu kinh tế Nghi Sơn và khách du lịch [85; 986] Thanh Hóa có hệ thống công trình thủy lợi tương đối hoàn chỉnh và không ngừng được củng cố: Đập Bái Thượng, hệ thống thủy lợi sông Chu, sông Mã, hệ thống tiêu sông Hoành, sông Lý, Trường Lệ… Công trình thủy điện, hồ chứa nước Cửa Đạt đang được xây dựng ở huyện Thường Xuân là một trong những công trình có quy mô lớn nhất miền Bắc. Mạng lưới cung cấp điện của Thanh Hoá ngày càng được tăng cường cả về số lượng và chất lượng, đảm bảo cung cấp điện ổn định cho sản xuất và sinh hoạt. Năm 2009, điện lưới quốc gia đã có 508km đường dây điện cao thế; 3.908km đường dây điện trung thế, 4.229km đường dây điện hạ thế; 9 trạm biến áp 110/35/6-10 KV; 38 trạm trung gian; 2.410 trạm phân phối. 27/27 huyện, thị, thành phố với 94% số xã phường và 91% số hộ được dùng điện lưới quốc gia [85; 985].

Cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ cho sản xuất nông nghiệp được trang bị ngày càng nhiều, đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Nếu năm 1996, khu vực nông thôn có 244 đầu máy kéo lớn, 1067 máy kéo nhỏ, 3700 tàu thuyền đánh bắt cá cơ giới, đến năm 2004 đa tăng lên lần lượt là: 875, 5955, 5868 [27; 12]. Ở trong dân, phong trào mua sắm các công cụ phát triển mạnh mẽ ở các huyện trong tỉnh. Ở hầu hết các xã, dân đều tự mua các máy công suất nhỏ như máy làm đất, bơm nước, vận 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chuyển và tuốt lúa để phục vụ cho nhu cầu sản xuất của gia đình và làm dịch vụ cho các hộ xung quanh.

Nhiều gia đình còn đầu tư mua các loại máy gặt đập liên hợp để nâng cao năng suất lao động. Tuy còn ít và tự phát nhưng nó đã phần nào giải quyết được những nhu cầu về máy móc trong tỉnh. Xây dựng và phát triển mô hình hợp tác trong nông nghiệp và nông thôn Thanh Hóa trƣớc đổi mới 1. Trong những năm 1955 - 1957 Từ xa xưa ở nước ta đã có những hình thức hợp tác, tương trợ giữa các hộ nông dân: hội hiếu hỷ, hội làm nhà, hội chơi họ, đổi công sản xuất.

Đây là những hình thức hợp tác giản đơn, theo quy ước không thành văn nhưng được các thành viên thực hiện nghiêm túc và có hiệu quả cao, trong đó có những hình thức trở thành cơ sở của những hình thức hợp tác trong nông nghiệp sau năm 1945.