Đổi Mới Hoạt Động Kinh Tế Đối Ngoại Từ 1986 Đến 2006: Thành Tựu và Thách Thức

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu đảng cộng sản việt nam lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1986 đến năm 2006, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Đình Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Kim Đỉnh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Đổi Mới Hoạt Động Kinh Tế Đối Ngoại Từ 1986 Đến 2006: Thành Tựu và Thách Thức
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG KINH TẾ ĐỐI NGOẠI TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 1995
• 1.1. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại của Đảng
• 1.1.1. Khái quát về hoạt động kinh tế đối ngoại trước năm 1986
• 1.1.2. Đặc điểm tình hình trong giai đoạn mới
• 1.2. Chủ trương và sự chỉ đạo đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại của Đảng
• 1.2.1. Chủ trương đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại của Đảng
• 1.2.2. Đảng chỉ đạo đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại
• 1.3. Đánh giá những thành tựu và hạn chế về sự lãnh đạo của Đảng
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO MỞ RỘNG, NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ ĐỐI NGOẠI TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2006
• 2.1. Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng
• 2.1.1. Tình hình thế giới và trong nước
• 2.1.2. Chủ trương mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại của Đảng
• 2.2. Đảng chỉ đạo mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại
• 2.2.1. Mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động xuất - nhập khẩu
• 2.2.2. Tăng cường thu hút vốn đầu tư nước ngoài
• 2.2.3. Đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài
• 2.2.4. Hợp tác khoa học - kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và các hoạt động dịch vụ thu ngoại tệ
• 2.3. Đánh giá những thành tựu và hạn chế về sự lãnh đạo của Đảng
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Một số nhận xét
• 3.1.1. Đảng nhận thức ngày càng rõ hơn tầm quan trọng của hoạt động kinh tế đối ngoại
• 3.1.2. Không ngừng hoàn thiện chủ trương về hoạt động kinh tế đối ngoại
• 3.1.3. Đảng chủ trương phát triển hoạt động kinh tế đối ngoại đi đôi với giữ vững tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế
• 3.1.4. Bảo đảm tính đồng bộ trong chỉ đạo các lĩnh vực của hoạt động kinh tế đối ngoại, nhưng chú trọng những lĩnh vực trọng điểm
• 3.1.5. Một số hạn chế trong hoạch định chủ trương và chỉ đạo thực hiện
• 3.2. Một số kinh nghiệm
• 3.2.1. Chú trọng tính thống nhất trong chủ trương về hoạt động kinh tế đối ngoại với chủ trương cải cách kinh tế
• 3.2.2. Hoạch định chủ trương về hoạt động kinh tế đối ngoại phù hợp với đặc điểm kinh tế khu vực và thế giới
• 3.2.3. Hoạch định chủ trương về kinh tế đối ngoại gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng
• 3.2.4. Bảo đảm nguyên tắc độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa trong lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại
• 3.2.5. Chú trọng các biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế nhằm thúc đẩy kinh tế đối ngoại
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đổi Mới Kinh Tế Đối Ngoại Việt Nam 1986 2006

Công cuộc Đổi Mới từ năm 1986 đã đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại. Từ một nền kinh tế đóng cửa, Việt Nam dần mở rộng quan hệ với thế giới, thu hút đầu tư và hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu. Giai đoạn 1986-2006 chứng kiến những thay đổi căn bản trong tư duy và chính sách, tạo tiền đề cho sự phát triển vượt bậc sau này. Sự chuyển đổi này không chỉ là yêu cầu khách quan từ bối cảnh quốc tế mà còn là nhu cầu bức thiết từ bên trong, nhằm giải quyết những khó khăn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc nghiên cứu giai đoạn này có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ quá trình hội nhập và phát triển của Việt Nam. Theo Luận án Tiến sĩ Lịch sử của Nguyễn Đình Quỳnh, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1986 đến năm 2006, đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong sự phát triển kinh tế của đất nước.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế và Trong Nước Trước Đổi Mới

Trước năm 1986, Việt Nam phải đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế do ảnh hưởng của mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung và hậu quả của chiến tranh. Bối cảnh quốc tế có nhiều biến động với sự phát triển của toàn cầu hóa và sự trỗi dậy của các nền kinh tế mới. Chính sách đối ngoại của Việt Nam giai đoạn này còn nhiều hạn chế, chưa khai thác được tiềm năng hợp tác kinh tế với các nước. Nhu cầu cải cách kinh tế và đổi mới tư duy trở nên cấp thiết để đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng. Các yếu tố này đã tạo tiền đề cho sự ra đời của đường lối đổi mới toàn diện, trong đó kinh tế đối ngoại đóng vai trò then chốt.

1.2. Vai Trò của Đảng Trong Quyết Định Đổi Mới

Đảng Cộng sản Việt Nam đóng vai trò then chốt trong việc hoạch định và chỉ đạo thực hiện đường lối đổi mới kinh tế. Đại hội VI của Đảng (1986) đã đề ra chủ trương đổi mới toàn diện, trong đó nhấn mạnh việc mở rộng quan hệ kinh tế với các nước trên thế giới. Các nghị quyết và chỉ thị của Đảng đã cụ thể hóa các chủ trương này, tạo hành lang pháp lý và chính trị cho các hoạt động kinh tế đối ngoại. Sự lãnh đạo của Đảng đã giúp định hướng và đảm bảo tính nhất quán trong quá trình đổi mới, đồng thời giải quyết những mâu thuẫn và thách thức nảy sinh.

II. Cách Chính Sách Mở Cửa Ảnh Hưởng Kinh Tế Đối Ngoại 1986 2006

Chính sách mở cửa kinh tế đối ngoại đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cơ cấu kinh tế và hoạt động thương mại của Việt Nam. Việc dỡ bỏ các rào cản thương mại, thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) và tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế đã giúp Việt Nam tiếp cận thị trường và nguồn vốn quốc tế. Sự gia tăng của xuất nhập khẩu đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, chính sách mở cửa cũng đặt ra những thách thức mới như cạnh tranh gay gắt, nguy cơ phụ thuộc kinh tế và những tác động tiêu cực đến môi trường.

2.1. Tăng Trưởng Xuất Nhập Khẩu và Cán Cân Thương Mại

Giai đoạn 1986-2006 chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc của hoạt động xuất nhập khẩu. Việt Nam đã mở rộng thị trường xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới, đồng thời tăng cường nhập khẩu các mặt hàng công nghệ cao và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, cán cân thương mại thường xuyên thâm hụt, cho thấy sự phụ thuộc vào nhập khẩu và năng lực cạnh tranh còn hạn chế. Việc cải thiện cán cân thương mại là một trong những mục tiêu quan trọng của chính sách kinh tế đối ngoại.

2.2. Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài và Vai Trò của FDI

Việt Nam đã trở thành một điểm đến hấp dẫn của đầu tư nước ngoài (FDI) nhờ môi trường chính trị ổn định, chi phí lao động thấp và chính sách ưu đãi đầu tư. FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, việc quản lý và sử dụng FDI còn nhiều bất cập, cần được cải thiện để đảm bảo hiệu quả và bền vững. Theo số liệu thống kê, FDI đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP của Việt Nam trong giai đoạn này.

2.3. Các Hiệp Định Thương Mại và Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Việt Nam đã tích cực tham gia các hiệp định thương mại song phương và đa phương, từng bước hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Việc gia nhập ASEAN, APEC và đặc biệt là WTO đã mở ra những cơ hội mới cho Việt Nam trong việc tiếp cận thị trường và nguồn lực quốc tế. Tuy nhiên, quá trình hội nhập cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn về năng lực cạnh tranh và tuân thủ các quy tắc quốc tế.

III. Thành Tựu Nổi Bật Của Kinh Tế Đối Ngoại Việt Nam 1986 2006

Giai đoạn 1986-2006 ghi nhận nhiều thành tựu quan trọng trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại của Việt Nam. Nền kinh tế đã có sự chuyển đổi mạnh mẽ từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tăng trưởng kinh tế đạt mức cao, đời sống người dân được cải thiện rõ rệt. Việt Nam đã khẳng định được vị thế của mình trên trường quốc tế và trở thành một đối tác tin cậy trong khu vực và trên thế giới.

3.1. Tăng Trưởng GDP và Thay Đổi Cơ Cấu Kinh Tế

Tăng trưởng GDP bình quân hàng năm trong giai đoạn 1986-2006 đạt mức cao, cho thấy hiệu quả của chính sách đổi mới kinh tế. Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch tích cực từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân và đầu tư nước ngoài đã góp phần quan trọng vào quá trình này. Việc tăng trưởng GDP cũng kéo theo sự thay đổi lớn về thu nhập bình quân đầu người, cải thiện đáng kể mức sống của người dân.

3.2. Cải Thiện Đời Sống và Giảm Nghèo

Chính sách kinh tế đối ngoại đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống người dân và giảm nghèo. Sự phát triển của các ngành công nghiệp và dịch vụ đã tạo ra nhiều việc làm mới, tăng thu nhập cho người lao động. Các chương trình xóa đói giảm nghèo được triển khai hiệu quả, giúp hàng triệu người thoát khỏi cảnh nghèo đói. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể, cho thấy sự thành công của chính sách đổi mới.

3.3. Nâng Cao Vị Thế và Uy Tín Quốc Tế

Việc tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế và ký kết các hiệp định thương mại đã giúp Việt Nam nâng cao vị thế và uy tín trên trường quốc tế. Việt Nam trở thành một thành viên tích cực của cộng đồng quốc tế và đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Sự phát triển kinh tế và ổn định chính trị đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng quan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế.

IV. Thách Thức Đối Với Kinh Tế Đối Ngoại Việt Nam 1986 2006

Bên cạnh những thành tựu, kinh tế đối ngoại của Việt Nam giai đoạn 1986-2006 cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Năng lực cạnh tranh của nền kinh tế còn yếu, phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu và FDI. Cơ sở hạ tầng còn lạc hậu, nguồn nhân lực còn hạn chế. Tình trạng tham nhũng và lãng phí gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và kinh doanh.

4.1. Năng Lực Cạnh Tranh và Phụ Thuộc Kinh Tế

Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam còn yếu so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là hàng gia công, giá trị gia tăng thấp. Sự phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu và công nghệ khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động bên ngoài. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh là một yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của kinh tế đối ngoại.

4.2. Cơ Sở Hạ Tầng và Nguồn Nhân Lực

Cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng và thông tin liên lạc còn lạc hậu, gây cản trở cho hoạt động sản xuất và kinh doanh. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, chưa đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế thị trường. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ.

4.3. Tham Nhũng và Lãng Phí

Tình trạng tham nhũng và lãng phí gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và kinh doanh, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư. Việc phòng chống tham nhũng và lãng phí là một trong những nhiệm vụ quan trọng để tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và minh bạch.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Đổi Mới Kinh Tế Đối Ngoại 1986 2006

Quá trình đổi mới kinh tế đối ngoại giai đoạn 1986-2006 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là sự cần thiết phải có tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị cao. Đồng thời, phải chú trọng xây dựng thể chế kinh tế thị trường, cải thiện môi trường đầu tư và phát triển nguồn nhân lực. Việc chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và phát huy nội lực là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tư Duy Đổi Mới và Tầm Nhìn Chiến Lược

Sự thành công của đổi mới kinh tế bắt nguồn từ tư duy đổi mới và tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước. Việc mạnh dạn từ bỏ các quan điểm cũ kỹ, lạc hậu và chấp nhận các nguyên tắc của kinh tế thị trường đã tạo ra một luồng sinh khí mới cho nền kinh tế. Tầm nhìn chiến lược giúp định hướng và đảm bảo tính nhất quán trong quá trình đổi mới.

5.2. Xây Dựng Thể Chế Kinh Tế Thị Trường

Việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường là một yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách hành chính và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp. Thể chế kinh tế thị trường phải đảm bảo tính minh bạch, công khai và dễ dự đoán.

5.3. Chủ Động Hội Nhập và Phát Huy Nội Lực

Việc chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và phát huy nội lực là hai yếu tố không thể thiếu để đảm bảo sự phát triển bền vững. Hội nhập giúp tiếp cận thị trường và nguồn lực quốc tế, trong khi phát huy nội lực giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm sự phụ thuộc vào bên ngoài.

VI. Hướng Tới Tương Lai Kinh Tế Đối Ngoại Việt Nam Sau 2006

Sau năm 2006, kinh tế đối ngoại của Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, cũng phải đối mặt với những thách thức mới như biến động kinh tế toàn cầu, cạnh tranh gay gắt và yêu cầu phát triển bền vững. Việc tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy nội lực là những yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của kinh tế đối ngoại trong tương lai.

6.1. Tác Động Của Khủng Hoảng Kinh Tế và Biến Động Toàn Cầu

Các cuộc khủng hoảng kinh tế và biến động toàn cầu có tác động lớn đến kinh tế đối ngoại của Việt Nam. Sự suy giảm của kinh tế thế giới làm giảm nhu cầu nhập khẩu, ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam. Biến động tỷ giá và giá cả hàng hóa cũng gây khó khăn cho hoạt động sản xuất và kinh doanh. Việc chủ động ứng phó với các biến động bên ngoài là rất quan trọng.

6.2. Cạnh Tranh Gay Gắt và Yêu Cầu Phát Triển Bền Vững

Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường thế giới đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, yêu cầu phát triển bền vững đặt ra những thách thức mới về bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền lợi của người lao động. Việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội là một yêu cầu cấp thiết.

6.3. Đổi Mới và Phát Huy Nội Lực Trong Bối Cảnh Mới

Trong bối cảnh mới, việc tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy nội lực là những yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của kinh tế đối ngoại. Cần tập trung vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng một nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường. Việc tận dụng cơ hội từ cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học được giới thiệu là luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1986 đến năm 2006", thuộc chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số: 62 22 56 01). Luận án do nghiên cứu sinh Nguyễn Đình Quỳnh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Trần Kim Đỉnh, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2014.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả trình bày rằng từ cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và xu thế toàn cầu hóa kinh tế đã thúc đẩy quá trình mở cửa, hội nhập của các quốc gia vào nền kinh tế thế giới. Đối với Việt Nam, một quốc gia bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ điểm xuất phát thấp, chịu sự tàn phá nặng nề của chiến tranh và khủng hoảng kinh tế - xã hội, việc mở rộng hoạt động kinh tế đối ngoại trở thành chỗ dựa thiết yếu và động lực để tranh thủ nguồn lực bên ngoài, vượt qua nguy cơ tụt hậu. Mặc dù Đảng đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng và lãnh đạo đạt được những thành quả lớn sau 20 năm đổi mới, thực tế hoạch định chủ trương và chỉ đạo thực hiện vẫn bộc lộ những bất cập như thiếu chiến lược tổng thể quốc gia, khả năng cạnh tranh thấp và tình trạng nhập siêu kéo dài. Do đó, một công trình tổng kết toàn diện, có hệ thống quá trình lãnh đạo của Đảng đối với kinh tế đối ngoại giai đoạn 1986 - 2006 dưới góc độ khoa học Lịch sử Đảng là yêu cầu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1986 đến năm 2006, từ đó rút ra một số nhận xét và kinh nghiệm chủ yếu để vận dụng vào thực tiễn.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể gồm ba nội dung:

1. Làm rõ những nhân tố tác động và nhu cầu cấp thiết về đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại; phân tích yêu cầu mở rộng, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1986 đến năm 2006.
2. Nghiên cứu chủ trương và sự chỉ đạo đối với hoạt động kinh tế đối ngoại của Đảng từ năm 1986 đến năm 2006.
3. Rút ra những nhận xét và kinh nghiệm từ quá trình Đảng lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại những năm 1986 - 2006.

Đối tượng nghiên cứu là sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với hoạt động kinh tế đối ngoại, bao gồm các quan điểm, chủ trương cùng những giải pháp, biện pháp chỉ đạo thực hiện của Đảng.

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:

• Về nội dung khoa học: Tập trung vào các lĩnh vực nòng cốt của kinh tế đối ngoại gồm hợp tác đầu tư với nước ngoài (FDI, ODA); ngoại thương và hoạt động xuất - nhập khẩu; hợp tác khoa học - kỹ thuật, chuyển giao công nghệ; các hoạt động dịch vụ thu ngoại tệ (du lịch quốc tế, bảo hiểm quốc tế, vận tải quốc tế).
• Về thời gian: Giới hạn trọng tâm từ năm 1986 (Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI) đến năm 2006 (Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X), có liên hệ khái quát giai đoạn trước 1986 và sau 2006 để đảm bảo tính liên tục của lịch sử.
• Về không gian: Không gian của chủ thể thực hiện hoạt động kinh tế đối ngoại (Việt Nam) trong mối quan hệ tương tác với một số quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan, tác giả đã tiến hành khảo cứu, phân loại các công trình nghiên cứu đã công bố trong và ngoài nước thành ba nhóm chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu có đề cập đến hoạt động kinh tế đối ngoại quốc tế và khu vực. Nhóm này gồm các nghiên cứu tiêu biểu:

• Lê Hồng Phục và Đỗ Đức Định (1988), Một số vấn đề kinh tế đối ngoại của các nước đang phát triển châu Á, Nxb Khoa học Xã hội, phân tích xu hướng mở cửa và tự do hóa kinh tế đối ngoại của các nước châu Á.
• Mohamed Ariff và Hal Hill (1992), Công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu: Kinh nghiệm của ASEAN, Nxb Khoa học Xã hội, tổng kết hai giai đoạn công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu và hướng về xuất khẩu.
• Bùi Tất Thắng (1995), bài viết "Chính sách kinh tế đối ngoại của các nước châu Á - Thái Bình Dương thời kỳ sau Chiến tranh lạnh" (Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, số 6).
• Masahiko Aoki, Hyung-Ki Kim và Masahiro Okuno-Fujiwara (1998), The Role of Government in East Asian Economic Development: Comparative Institutional Analysis, Nxb Đại học Oxford.
• Arkhipov (1998), bài viết "APEC - những ưu, nhược của sự hội nhập" (Tạp chí Thông tin khoa học xã hội, số 4).
• Eun Mee Kim (1999), The Four Asian Tigers: Economic Development and the Global Political Economy, Nxb Emerald.
• Takatoshi Ito và Anne O. Krueger (2000), The Role of Foreign Direct Investment in East Asian Economic Development, Nxb Đại học Chicago.
• Masahisa Fujita (2008), Economic Integration in Asia and India, Nxb Palgrave Macmillan.
• Linda Yueh (2010), The Future of Asian Trade and Growth: Economic Development with the Emergence of China, Nxb Routledge.
• Anthony D'Costa (chủ biên, 2012), Globalization and Economic Nationalism in Asia, Nxb Đại học Oxford.

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu đề cập đến hoạt động kinh tế đối ngoại ở Việt Nam. Nhóm này tiếp cận kinh tế đối ngoại chủ yếu dưới góc độ kinh tế học, chính sách và thể chế:

• Ngô Bá Thành (1987), bài viết trên Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế (số 4) về phân công lao động quốc tế xã hội chủ nghĩa.
• Nguyễn Thế Uẩn (chủ biên, 1991), Đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại Việt Nam, Nxb Sự thật.
• Nguyễn Trần Quế (1991), Kinh tế đối ngoại Việt Nam thực tiễn và chính sách, Nxb Khoa học Xã hội.
• Đỗ Đức Định (1993), Kinh tế đối ngoại: Nghiên cứu so sánh các nước đang phát triển châu Á - Thái Bình Dương và Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội.
• Lê Thị Minh Tâm (1994), luận án phó tiến sĩ về mối quan hệ giữa kinh tế đối ngoại và tăng trưởng kinh tế.
• Vũ Phạm Quyết Thắng (1994), Kinh tế đối ngoại Việt Nam, nội dung - giải pháp - hiệu quả, Nxb Thống kê.
• Nguyễn Trọng Xuân (1995, 2002) với các công trình trên Tạp chí Nghiên cứu kinh tế và sách chuyên khảo về đầu tư trực tiếp nước ngoài.
• Võ Đại Lược (chủ biên 1995, bài viết 2003) với các công trình về đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế.
• Lưu Văn Đạt, Dương Văn Long và Lê Nhật Thức (1996), Đổi mới và hoàn thiện chính sách và cơ chế quản lý kinh tế đối ngoại, Nxb Chính trị Quốc gia.
• Cao Sỹ Kiêm (1999) trên Tạp chí Cộng sản (số 7); Hà Xuân Vấn (2000), luận án tiến sĩ kinh tế; Võ Hùng Dũng (2002) trên Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế (số 293, 294); Lê Nguyễn Đương (2002), luận án tiến sĩ kinh tế.
• Lê Thanh Bình (2002), Kinh tế đối ngoại trong bối cảnh toàn cầu hóa, Nxb Chính trị Quốc gia; Ngô Văn Lương (2003) trên Tạp chí Những vấn đề kinh tế thế giới; Ngô Văn Điểm (chủ biên, 2004), Toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập quốc tế của Việt Nam.
• Hoàng An Quốc (chủ nhiệm đề tài cấp Bộ, 2004); Võ Văn Đức (2004), sách về lợi thế so sánh trong xuất khẩu; Phan Huy Đường (chủ nhiệm đề tài cấp Bộ 2005, sách năm 2007); Trần Xuân Tùng (2005) về thực trạng FDI; Nguyễn Thường Lạng (2007) trên Tạp chí Kinh tế và phát triển; Nguyễn Hồng Hải (2009), luận án tiến sĩ kinh tế; Đinh Xuân Lý (2013), Đối ngoại Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử (1945 - 2012).

Nhóm 3: Các công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động kinh tế đối ngoại. Bao gồm các bài viết trên các tạp chí lý luận chuyên ngành:

• Lâm Đình Ngọc (2001) trên Tạp chí Cộng sản (số 11) về ngoại giao phục vụ kinh tế.
• Phan Trọng Thức (2003, 2004) trên Tạp chí Cộng sản (số 26) và Tạp chí Kinh tế và phát triển (số 88).
• Vũ Khoan (2004, 2006) trên Tạp chí Quản lý nhà nước (số 1/2004) và Tạp chí Lý luận chính trị (số 11/2006).
• Hoàng Ngọc Hòa (2005) trên Tạp chí Lịch sử Đảng (số 1); Phan Xuân Sơn (2005) trên Tạp chí Lịch sử Đảng (số 11, 12).
• Nguyễn Thị Thủy (2009) trên Tạp chí Kinh tế đối ngoại (số 34); Nguyễn Thị Thu Hiền (2010) trên Tạp chí Lịch sử Đảng (số 7).

Khoảng trống nghiên cứu: Tác giả chỉ ra rằng các công trình đã công bố chủ yếu phân tích dưới góc độ kinh tế học, kinh tế chính trị hoặc chỉ dừng lại ở phạm vi một nhiệm kỳ Đại hội riêng lẻ (như Đại hội IX). Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống và chuyên sâu về quá trình Đảng lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại trong suốt 20 năm đổi mới (1986 - 2006) dưới góc độ khoa học Lịch sử Đảng. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết và khái niệm, luận án tiếp cận kinh tế đối ngoại là tổng thể các quan hệ kinh tế, khoa học, kỹ thuật và công nghệ của một quốc gia với các quốc gia khác hoặc với các tổ chức kinh tế quốc tế. Hoạt động kinh tế đối ngoại mang hai đặc trưng căn bản: là quan hệ kinh tế có yếu tố bên ngoài với cơ cấu nhiều tầng nấc (cấp chính phủ, địa phương, doanh nghiệp); và là lĩnh vực rộng lớn, bao gồm nhiều hình thức hoạt động liên kết chặt chẽ (ngoại thương, hợp tác đầu tư, chuyển giao kỹ thuật, dịch vụ thu ngoại tệ) nhằm xác định vị trí của nền kinh tế quốc gia trong phân công lao động quốc tế. Khung phân tích của luận án đặt sự lãnh đạo của Đảng trong mối quan hệ biện chứng giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp lịch sử: Vận dụng phương pháp lịch đại và đồng đại để dựng lại tiến trình hình thành chủ trương và sự chỉ đạo thực tiễn của Đảng qua từng giai đoạn cụ thể.
• Phương pháp lôgíc: Khái quát hóa, hệ thống hóa các sự kiện lịch sử để làm rõ bản chất quy luật và đúc rút bài học kinh nghiệm.
• Các phương pháp bổ trợ: Phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh, thống kê số liệu và tiếp cận liên ngành giữa sử học với kinh tế học.

Nguồn tư liệu thực hiện luận án gồm:

• Các văn kiện Đại hội, Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết và Quyết định của Bộ Chính trị (như Nghị quyết số 13-NQ/TW năm 1988, Nghị quyết số 06-NQ/TW năm 1989, Cương lĩnh năm 1991, Nghị quyết số 03-NQ/TW năm 1992, Nghị quyết số 01-NQ/TW năm 1996, Nghị quyết số 07-NQ/TW năm 2001).
• Văn bản quy phạm pháp luật và báo cáo tổng kết của Nhà nước: Hiến pháp năm 1992, Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, Luật Thuế xuất - nhập khẩu năm 1991, các Nghị định của Chính phủ/Hội đồng Bộ trưởng và Thông tư của các Bộ chuyên ngành lưu trữ tại Văn phòng Chính phủ và các Bộ.
• Số liệu từ Niên giám thống kê và các công trình nghiên cứu khoa học liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Đảng lãnh đạo đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1986 đến năm 1995

Chương này trình bày bối cảnh lịch sử, quá trình hình thành chủ trương và sự chỉ đạo đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại của Đảng trong thập niên đầu đổi mới.

Về bối cảnh tác động: Sau năm 1975, Việt Nam bước vào xây dựng chủ nghĩa xã hội với hậu quả chiến tranh nặng nề (chịu hơn 7.000 tấn bom đạn của Mỹ, gần 2 triệu người thiệt mạng, hơn 2 triệu người tàn tật, khoảng 5 vạn trẻ em bị dị dạng do chất độc da cam), bị bao vây cấm vận và lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội. Trước năm 1986, quan hệ kinh tế đối ngoại chủ yếu dựa vào viện trợ và hợp tác trong khối SEV, nhưng mô hình kế hoạch hóa tập trung phi thị trường cùng sự trì trệ của các nước xã hội chủ nghĩa (năng suất lao động kém 4 lần so với các nước tư bản; xuất khẩu chỉ chiếm 12 - 15% tổng thu nhập quốc dân so với 40% của phương Tây) đã làm suy giảm nguồn lực viện trợ. Trên thế giới, cách mạng khoa học - công nghệ thúc đẩy phân công lao động toàn cầu; vòng đàm phán Uruguay (1986 - 1994) dẫn tới việc thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 01/01/1995 với 136 thành viên; các liên kết khu vực như AFTA (1992), EU (1993), NAFTA (1994) hình thành; Trung Quốc tiến hành cải cách mở cửa từ tháng 12/1978.

Về chủ trương của Đảng: Đại hội VI (12/1986) xác định đổi mới mô hình kinh tế, coi việc mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại là nhân tố quan trọng thúc đẩy công nghiệp hóa. Các chủ trương tiếp tục được cụ thể hóa:

• Tháng 12/1987: Ban hành Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (có hiệu lực từ tháng 01/1988 gồm 41 điều).
• Ngày 20/05/1988: Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 13-NQ/TW với chủ đề "giữ vững hòa bình phát triển kinh tế", chuyển từ đối đầu sang hợp tác cùng tồn tại hòa bình.
• Ngày 29/03/1989: Nghị quyết số 06-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương (khóa VI) chủ trương xây dựng chiến lược kinh tế đối ngoại mở cửa.
• Cương lĩnh năm 1991 và Đại hội VII (1991) khẳng định đa dạng hóa quan hệ kinh tế đối ngoại, hướng mạnh về xuất khẩu.
• Hiến pháp năm 1992 (các Điều 16, 24, 25, 81) chính thức xóa bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền ngoại thương, bảo đảm quyền sở hữu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài.
• Tháng 06/1992: Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 (khóa VII) xác định khai thông quan hệ với IMF, WB, ADB.
• Ngày 22/11/1994: Bộ Chính trị ban hành Quyết định số 1005-CV/VPTW giao Chính phủ gửi đơn gia nhập WTO và chuẩn bị tham gia APEC.

Về sự chỉ đạo thực tiễn: Đảng chỉ đạo đổi mới cơ chế xuất - nhập khẩu, chuyển từ quản lý hành chính sang sử dụng thuế quan, bãi bỏ chế độ hạn ngạch nhập khẩu, chỉ giữ hạn ngạch xuất khẩu cho hàng dệt may và sắn lát; thực hiện kế hoạch định hướng đầu mối (50 - 70% mức hàng hóa giao cho doanh nghiệp đầu mối, 30 - 50% dành cho các doanh nghiệp khác). Năm 1995, Việt Nam gia nhập ASEAN và tham gia AFTA, kim ngạch xuất khẩu sang ASEAN năm 1995 chiếm 23,9% tổng kim ngạch cả nước.

Dưới đây là bảng tổng hợp các số liệu kinh tế đối ngoại tiêu biểu giai đoạn 1986 - 1990 được văn bản ghi nhận:

Năm	Kim ngạch xuất khẩu (Triệu USD)	Tăng trưởng xuất khẩu (%)	Xuất khẩu gạo (Triệu tấn)	Dòng vốn FDI đăng ký (Triệu USD)	Tăng trưởng FDI (%)
1986	798,1	+12,9%	Nhập siêu lương thực	-	-
1988	1.038,4	+21,56%	Phải nhập 50 vạn tấn	341,7	-
1989	-	-	1,4 (thứ 2 thế giới)	525,5	+53,8%
1990	2.404,0	+23,5%	1,6	735,0	+39,9%

(Đến tháng 10/1989, Việt Nam đã cấp phép cho 96 dự án FDI với tổng vốn 755,272 triệu USD từ hơn 2.500 đoàn khách quốc tế vào tìm hiểu).

Chương 2: Đảng lãnh đạo mở rộng, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1996 đến năm 2006

Chương 2 phân tích sự chỉ đạo của Đảng trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và từng bước chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.

Về hoàn cảnh và chủ trương: Giai đoạn này thế giới chứng kiến xu thế toàn cầu hóa sâu rộng cùng cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á (1997 - 1998). Đảng ban hành các nghị quyết quan trọng: Nghị quyết số 01-NQ/TW năm 1996 của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 07-NQ/TW năm 2001 của Bộ Chính trị về hội nhập kinh tế quốc tế; các quan điểm tại Đại hội VIII (1996), Đại hội IX (2001) – lần đầu tiên xác định kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một thành phần kinh tế riêng biệt – và Đại hội X (2006) với đường lối "chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế".

Về chỉ đạo các lĩnh vực kinh tế đối ngoại:

• Hoạt động xuất - nhập khẩu: Mở rộng thị trường, chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu theo hướng tăng tỷ trọng hàng chế biến, giảm xuất khẩu khoáng sản thô; duy trì tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu trung bình từ 15 - 20%/năm (cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7 - 8%/năm).
• Thu hút vốn đầu tư nước ngoài: Tăng cường thu hút vốn FDI và khai thông các nguồn vốn ODA từ các tổ chức tài chính quốc tế và các nước tài trợ, phục vụ xây dựng kết cấu hạ tầng.
• Đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài: Từng bước hình thành và chỉ đạo hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp Việt Nam sang các thị trường trong khu vực.
• Hợp tác khoa học - kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và dịch vụ thu ngoại tệ: Phát triển các ngành dịch vụ quốc tế như du lịch, hàng không, vận tải biển, bảo hiểm và xuất khẩu lao động.

Đánh giá thành tựu và hạn chế: Đảng lãnh đạo đưa nền kinh tế hội nhập ngày càng sâu rộng, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đưa Việt Nam thoát khỏi tình trạng khủng hoảng. Tuy nhiên, sức cạnh tranh của nền kinh tế trên cả 3 cấp độ (nền kinh tế, doanh nghiệp, sản phẩm) còn thấp, cơ cấu xuất khẩu còn phụ thuộc vào tài nguyên và nông sản thô, tình trạng nhập siêu lớn chưa được giải quyết triệt để.

Chương 3: Nhận xét và kinh nghiệm

Chương này tổng kết các đánh giá mang tính khái quát lịch sử và rút ra các bài học kinh nghiệm:

Về nhận xét:

1. Đảng có sự phát triển nhận thức ngày càng rõ hơn về tầm quan trọng của hoạt động kinh tế đối ngoại, chuyển từ ngoại giao chính trị đơn thuần sang ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế.
2. Không ngừng hoàn thiện hệ thống quan điểm, chủ trương, luật pháp và chính sách về kinh tế đối ngoại phù hợp với thông lệ quốc tế.
3. Luôn kiên định chủ trương phát triển kinh tế đối ngoại đi đôi với giữ vững tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế và định hướng xã hội chủ nghĩa.
4. Bảo đảm tính đồng bộ trong chỉ đạo các lĩnh vực kinh tế đối ngoại nhưng biết lựa chọn các lĩnh vực trọng điểm theo từng thời kỳ.
5. Luận án chỉ ra các hạn chế: Hoạch định chủ trương có phần chậm trễ, chưa xây dựng được chiến lược tổng thể quốc gia về kinh tế đối ngoại, chưa có lộ trình mở cửa cụ thể cho từng ngành; năng lực điều hành quản lý còn bất cập; khả năng cạnh tranh kém dẫn đến nhập siêu lớn.

Về bài học kinh nghiệm: Tác giả đúc kết 5 kinh nghiệm chủ yếu:

1. Chú trọng tính thống nhất trong chủ trương về hoạt động kinh tế đối ngoại với chủ trương cải cách kinh tế trong nước.
2. Hoạch định chủ trương về hoạt động kinh tế đối ngoại phù hợp với đặc điểm kinh tế khu vực và thế giới.
3. Hoạch định chủ trương về kinh tế đối ngoại gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng.
4. Bảo đảm nguyên tắc độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa trong lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại.
5. Chú trọng các biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế nhằm thúc đẩy kinh tế đối ngoại.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp khoa học chủ yếu sau:

• Về mặt lý luận và lịch sử: Hệ thống hóa một cách toàn diện và làm rõ quá trình phát triển đường lối, chủ trương cùng sự chỉ đạo thực tiễn của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với hoạt động kinh tế đối ngoại trong giai đoạn 1986 - 2006. Dựng lại bức tranh khách quan về thực trạng kinh tế đối ngoại của đất nước trong 20 năm đầu đổi mới.
• Về mặt thực tiễn: Phân tích, chỉ rõ những thành tựu đạt được, những hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong sự lãnh đạo của Đảng; từ đó đúc kết 5 bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo cho việc hoạch định và thực thi chính sách kinh tế đối ngoại, hội nhập quốc tế hiện nay.
• Về giải pháp đề xuất: Đề xuất các định hướng nhằm hoàn thiện thể chế quản lý, nâng cao sức cạnh tranh vĩ mô và vi mô, giải quyết hài hòa giữa mở cửa kinh tế với bảo đảm độc lập tự chủ và an ninh quốc gia.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn phạm vi nghiên cứu chuyên ngành Lịch sử Đảng, luận án chủ yếu tập trung phân tích tiến trình lịch sử sự lãnh đạo của Đảng từ năm 1986 đến năm 2006; các giai đoạn trước 1986 và sau 2006 chỉ được trình bày mang tính chất khái quát, liên hệ tiếp nối.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với kinh tế đối ngoại trong giai đoạn Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO từ năm 2007 trở đi) và tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, nhằm đánh giá sự phát triển đường lối trong bối cảnh toàn cầu hóa ở nấc thang cao hơn.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử quan hệ quốc tế, Lịch sử kinh tế Việt Nam tại các học viện, trường đại học.

Các phần có giá trị tham khảo cao gồm:

• Hệ thống dữ liệu văn kiện Đảng và văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước về kinh tế đối ngoại giai đoạn 1986 - 2006.
• Bảng tổng hợp các sự kiện, chỉ tiêu thống kê về ngoại thương, xuất khẩu lương thực và thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI, ODA) trong những năm đầu đổi mới.
• Hệ thống 5 bài học kinh nghiệm về xử lý mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế, giữa mở cửa kinh tế và củng cố quốc phòng - an ninh.

Câu hỏi thường gặp

1. Đại hội VI (1986) đã đưa ra nhận thức mới nào về vai trò của hoạt động kinh tế đối ngoại?
Báo cáo Chính trị tại Đại hội VI xác định nhiệm vụ ổn định, phát triển kinh tế và tiến độ công nghiệp hóa phụ thuộc một phần quan trọng vào việc mở rộng và nâng cao hiệu quả của kinh tế đối ngoại. Đây là bước chuyển hướng tư duy từ hoạt động ngoại giao chính trị đơn thuần sang ngoại giao chính trị kết hợp kinh tế, chủ trương tận dụng khả năng hợp tác quốc tế phục vụ công cuộc xây dựng đất nước.

2. Hiến pháp năm 1992 có những điểm mới nào thể chế hóa chủ trương kinh tế đối ngoại của Đảng?
Hiến pháp năm 1992 (các Điều 16, 24, 25, 81) đã chính thức bãi bỏ nguyên tắc Nhà nước độc quyền ngoại thương; khẳng định Nhà nước thống nhất quản lý và mở rộng quan hệ kinh tế với mọi quốc gia; cam kết bảo đảm quyền sở hữu hợp pháp đối với vốn, tài sản của các tổ chức, cá nhân nước ngoài và bảo đảm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không bị quốc hữu hóa.

3. Sự chuyển biến trong hoạt động xuất khẩu lương thực của Việt Nam giai đoạn 1988 - 1990 diễn ra như thế nào?
Năm 1988, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu 50 vạn tấn gạo. Nhờ sự đổi mới cơ chế quản lý của Đảng và Nhà nước, đến năm 1989, lần đầu tiên sau 30 năm, Việt Nam xuất khẩu được 1,4 triệu tấn gạo, vươn lên đứng thứ hai thế giới; năm 1990 tiếp tục xuất khẩu 1,6 triệu tấn (tăng 14,3%).

4. Luận án chỉ ra những hạn chế chủ yếu nào trong sự lãnh đạo của Đảng đối với kinh tế đối ngoại giai đoạn 1986 - 2006?
Luận án chỉ ra: Việc hoạch định chủ trương có phần chậm trễ, chưa xây dựng được chiến lược tổng thể quốc gia về kinh tế đối ngoại và lộ trình mở cửa cụ thể cho từng lĩnh vực; năng lực điều hành quản lý của bộ máy nhà nước còn bất cập; khả năng độc lập tự chủ và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế còn yếu, dẫn đến tình trạng nhập siêu kéo dài.

5. Luận án đúc kết bao nhiêu bài học kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo kinh tế đối ngoại 1986 - 2006?
Luận án đúc kết 5 bài học kinh nghiệm chủ yếu: (1) Bảo đảm tính thống nhất giữa chủ trương kinh tế đối ngoại với cải cách kinh tế trong nước; (2) Hoạch định chủ trương phù hợp với đặc điểm kinh tế khu vực và thế giới; (3) Gắn kinh tế đối ngoại với phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh; (4) Giữ vững nguyên tắc độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa; (5) Nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Đình Quỳnh là công trình nghiên cứu lịch sử chuyên khảo, tái hiện có hệ thống quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo hoạt động kinh tế đối ngoại trong 20 năm đầu của công cuộc đổi mới (1986 - 2006). Bằng phương pháp lịch sử và lôgíc, tác giả đã làm rõ các bước chuyển biến về tư duy, chủ trương và kết quả chỉ đạo thực tiễn trên các lĩnh vực xuất nhập khẩu, thu hút FDI, ODA và hợp tác quốc tế. Những nhận xét và bài học kinh nghiệm được rút ra từ luận án cung cấp luận cứ lịch sử - khoa học phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và tham khảo trong quá trình tiếp tục mở rộng kinh tế đối ngoại của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án kết cấu thành 3 chương, 8 tiết. Đảng lãnh đạo đổi mới hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1986 đến năm 1995. Đảng lãnh đạo mở rộng, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại từ năm 1996 đến năm 2006. Nhận xét và kinh nghiệm.2006 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN KTĐN của một quốc gia là tổng thể các quan hệ kinh tế, khoa học, kỹ thuật, công nghệ của một quốc gia nhất định với các quốc gia còn lại hoặc với các tổ chức kinh tế quốc tế khác, được thực hiện dưới nhiều hình thức, hình thành và phát triển trên cơ sở phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động quốc tế ngày càng sâu rộng.

Hoạt động KTĐN là một trong những hoạt động quan trọng của nền kinh tế mỗi quốc gia, là một lĩnh vực phong phú và đa dạng, có kết cấu rộng và phức tạp, bao hàm những đặc trưng cơ bản: một là, KTĐN là quan hệ kinh tế với bên ngoài; tự bản thân tên gọi của nó đã khẳng định đó là tổng thể các quan hệ kinh tế, khoa học - công nghệ mà chủ thể là một quốc gia với các quốc gia khác và các tổ chức kinh tế quốc tế cho dù quan hệ đó tiến hành trong nước hay ngoài lãnh thổ của mình. Đặc trưng này làm cho KTĐN thành thực thể kinh tế có cơ cấu nhiều tầng nấc, nhiều cấp độ quan hệ: Chính phủ, các địa phương, thậm chí cá nhân với nhau nếu hội đủ điều kiện theo quy định pháp luật của từng quốc gia; hai là, KTĐN là lĩnh vực có nội dung rộng lớn, thể hiện dưới nhiều hình thức hoạt động có liên quan chặt chẽ với nhau, tạo nên một thể thống nhất, qua đó xác định vị trí nền kinh tế của mỗi quốc gia trong hệ thống kinh tế thế giới. Những năm đầu đổi mới, hoạt động KTĐN Việt Nam là một trong những “kênh” cơ bản đưa nền kinh tế thoát ra khỏi khủng hoảng. Cũng vì lẽ đó, KTĐN, hoạt động KTĐN của Việt Nam, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với hoạt động KTĐN là một trong những chủ đề thu hút được sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học, của giới nghiên cứu.

Bằng các phương pháp tiếp cận khác nhau, các công trình nghiên cứu về hoạt động KTĐN trong thời gian này tập trung trong các sách chuyên khảo, các luận án, các bài báo và đề tài nghiên cứu khoa học. Khảo cứu các công trình nghiên cứu có liên quan hoặc trực tiếp về hoạt động KTĐN dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, có thể chia thành những nhóm sau: 1. Nhóm các công trình nghiên cứu có đề cập đến hoạt động kinh tế đối ngoại Năm 1988, tác giả Lê Hồng Phục và Đỗ Đức Định viết cuốn “Một số vấn đề kinh tế đối ngoại của các nước đang phát triển châu Á” (Nxb Khoa học Xã hội, Hà (LUAN.2006 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Sau khi mô tả và phân tích một số nội dung chủ yếu trong hoạt động KTĐN của các nước đang phát triển ở châu Á, các tác giả cho rằng, hầu hết các nước đang phát triển ở châu Á coi chiến lược mở cửa với bên ngoài là một trong những động lực chủ yếu để tăng trưởng kinh tế, xu hướng tự do hóa KTĐN ngày càng tăng lên (ngoại thương và đầu tư nước ngoài).