chương 1. 59 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆT NAM ĐƯA QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI ĐI VÀO CHIỀU SÂU TỪ NĂM 2006 ĐẾN 2023. Sự phát triển của định hướng đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu và quá trình thực hiện. Sự phát triển của định hướng chính sách đưa các mối quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu kể từ Đại hội VI (1986).
Các giai đoạn Việt Nam đưa quan hệ đi vào chiều sâu. Một số trường hợp điển hình. Việt Nam đưa quan hệ đi vào chiều sâu với Trung Quốc. Thiết lập các cơ chế hợp tác.
Củng cố và tăng cường lòng tin. Tạo dựng và gia tăng đan xen lợi ích. Việt Nam đưa quan hệ đi vào chiều sâu với Hoa Kỳ. Củng cố và tăng cường lòng tin.
Tạo dựng và gia tăng đan xen lợi ích. Thiết lập các cơ chế hợp tác. Việt Nam đưa quan hệ đi vào chiều sâu với CHLB Đức. Tạo dựng và gia tăng đan xen lợi ích.
Củng cố và tăng cường lòng tin. Thiết lập các cơ chế hợp tác. 102 Tiểu kết chương 2. 105 CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ ĐỊNH HƯỚNG ĐƯA QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI ĐI VÀO CHIỀU SÂU CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030.
Đánh giá chung về triển khai đưa quan hệ đi vào chiều sâu. Thành tựu và nguyên nhân. Hạn chế và nguyên nhân. Dự báo bối cảnh mới của quốc tế và trong nước đến năm 2030.
Dự báo bối cảnh quốc tế. Quá trình chuyển dịch cục diện thế giới. Chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế. Hồi phục và phát triển kinh tế sau đại dịch COVID-19.
Biến động chính trị an ninh thế giới và khu vực. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Dự báo bối cảnh trong nước. Tâm thế và vị thế mới của Việt Nam.
Vai trò của đối ngoại nói chung và việc đưa quan hệ đi vào chiều sâu trong phục vụ các mục tiêu đối nội. Đánh giá cơ hội và thách thức của Việt Nam. Thách thức. Những vấn đề cần lưu ý trong đưa quan hệ đi vào chiều sâu của Việt Nam.
Kiến nghị định hướng tiếp tục đưa quan hệ đi vào chiều sâu. Xác định lợi ích, tiêu chí và nguyên tắc cơ bản. Xác định lợi ích và tiêu chí trong đưa quan hệ đi vào chiều sâu135 3. Điều kiện cần và đủ để đưa quan hệ đi vào chiều sâu.
Quan điểm chỉ đạo. Các định hướng chính trong đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu. Các giải pháp cụ thể. Tạo dựng đan xen lợi ích.
Thúc đẩy lòng tin. Nâng cao hiệu quả các cơ chế hợp tác và xử lý khác biệt. Các biện pháp, nhiệm vụ khác. 145 Tiểu kết chương 3.
154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ. 158 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 161 PHỤ LỤC 1: PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG LÝ THUYẾT ÁP DỤNG TẠI LUẬN ÁN. 186 PHỤ LỤC 2: QUÁ TRÌNH VIỆT NAM THIẾT LẬP VÀ NÂNG CẤP MẠNG LƯỚI ĐỐI TÁC CHIẾN LƯỢC – ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN TỪ 2001 ĐẾN NAY.
189 PHỤ LỤC 3: CƠ CHẾ HỢP TÁC BAO TRÙM CÁC BỘ NGÀNH, ĐỊA PHƯƠNG, LĨNH VỰC GIỮA VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC. Lý do chọn đề tài Chủ trương đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu là một trong những định hướng đối ngoại quan trọng, xuyên suốt của Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới cho đến nay. Chủ trương này được lần đầu tiên nêu trong văn kiện Đại hội X (năm 2006) (Đảng Cộng sản Việt Nam 2016, 211-12), được bổ sung, phát triển qua các kỳ đại hội sau đó và gần đây nhất là Đại hội XIII (năm 2021) (Đảng Cộng sản Việt Nam 2021, 27). Tuy nhiên, vấn đề chiều sâu trong quan hệ đối ngoại và đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu cho đến nay vẫn chưa có nhiều nghiên cứu, đặc biệt là đối với việc cụ thể hóa các tiêu chí đo lường chiều sâu trong các mối quan hệ song phương giữa các quốc gia trên thế giới nói chung và với Việt Nam nói riêng.
Về mặt lý luận, các trường phái lý thuyết quan hệ quốc tế trên thế giới nhìn chung không đề cập cụ thể về vấn đề đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu, mà chủ yếu tập trung vào các khía cạnh như hợp tác hoặc quan hệ đối tác. Trong khi đó, tại Việt Nam, các nghiên cứu thường tập trung phân tích các mối quan hệ song phương, các khuôn khổ đối tác mà Việt Nam thiết lập (Đối tác toàn diện, Đối tác chiến lược, Đối tác chiến lược toàn diện,…). Về mặt thực tiễn, việc đưa quan hệ đi vào chiều sâu càng phổ biến hơn sau Chiến tranh thế giới thứ Hai, đặc biệt sau Chiến tranh Lạnh khi xu thế chủ đạo của quốc tế là hòa bình, hợp tác và phát triển. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó.
Đối với Việt Nam, việc đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu là một trong những định hướng chiến lược quan trọng nhất của Đảng và Nhà nước về chính sách đối ngoại, kinh tế đối ngoại và an ninh quốc gia. Việc triển khai thực hiện định hướng đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu cho tới nay đã đạt kết quả rất quan trọng, minh chứng cho tính đúng đắn và kịp thời cũng như giá trị to lớn với ý nghĩa chiến lược của định hướng quan trọng này. Trong tương lai, Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục củng cố, thúc đẩy và thiết lập mạng lưới này hơn nữa để tạo dựng cục diện đối ngoại thuận lợi, vì lợi ích quốc gia – dân tộc, nhằm hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến 2025, 2030 và 2045. Cho dù đã đạt được những kết quả và thành tựu lớn, quá trình triển khai thực hiện vẫn 2 chưa hoàn toàn đạt được hiệu quả tối đa và chưa hoàn toàn tận dụng được hết những tiềm năng to lớn của việc đưa quan hệ đi vào chiều sâu đối với quá trình bảo vệ và xây dựng đất nước.
Đồng thời, sự thay đổi và biến động của môi trường quốc tế, các xu hướng mới trên thế giới cũng tác động đến quá trình đưa quan hệ đi vào chiều sâu của Việt Nam với các đối tác. Nói cách khác, việc đưa quan hệ đối ngoại vào chiều sâu thực chất vẫn còn có thể được điều chỉnh, rút kinh nghiệm, khắc phục điểm bất cập, phát huy tối đa điểm mạnh, tăng cường nguồn lực và đầu tư vào quá trình hoạch định chính sách để có thể triển khai quyết liệt, thực chất và đạt được nhiều thành tựu hơn nữa trong tương lai. Do đó, việc lựa chọn đề tài “Quá trình Việt Nam đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu từ 2006 đến 2023” với mong muốn góp phần làm rõ hơn các vấn đề lý luận và thực tiễn của định hướng đối ngoại này, nhằm đóng góp vào những khía cạnh còn thiếu hoặc chưa được khai thác đầy đủ trong các nghiên cứu về chính sách đối ngoại Việt Nam nói chung và đặc biệt là trong định hướng đưa quan hệ đối ngoại của Việt Nam đi vào chiều sâu nói riêng. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Các tác giả và tác phẩm sau đã có nghiên cứu về lý thuyết và thực tiễn của quá trình đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu, cũng như về tư duy đối ngoại của Việt Nam, làm nền tảng để NCS kế thừa và xây dựng giả thuyết cho Luận án.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2. Về các vấn đề chung về hợp tác quốc tế Bài nghiên cứu Evolution of cooperation (Axelrod và Hamilton 1981, 1390- 96) của tác giả Robert Axelrod, cho dù không trực tiếp nhắc đến vấn đề đưa quan hệ vào chiều sâu, nhưng có chỉ ra những động lực để xây dựng một mối quan hệ hợp tác. Bài viết chỉ ra cơ sở hình thành và cách duy trì hợp tác giữa các quốc gia (chủ yếu từ quan hệ thù địch), tuy nhiên tác giả chưa đề cập đến mức độ và chiều sâu của các liên kết này. Digeser đã đưa ra trong cuốn sách của mình - Friendship Reconsidered: What It Means and How It Matters to Politics (Digeser 2016) những phân tích tổng quan về mối quan hệ giữa tình hữu nghị và chính trị.
Tuy nhiên, công trình này chưa đi sâu vào phân tích những ví dụ trên thực tế, tập 3 trung sâu vào cách tiếp cận mang tính lý thuyết, đồng thời chưa làm rõ về sự khác biệt giữa các bối cảnh, môi trường khác nhau có thể ảnh hưởng tới bản chất của tình hữu nghị, đơn cử như sự khác biệt giữa tình hữu nghị ở cấp độ trong nước và ở cấp độ quốc tế. Trong chương The Sources of Affect in Interstate Friendship (Eznack và Koschut 2016, 72-88) của cuốn sách Friendship and International Relations do hai tác giả Lucile Eznack và Simon Koschut đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về cơ sở hình thành của tình hữu nghị trong quan hệ giữa các quốc gia trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, công trình này chưa đi sâu vào những phân tích và so sánh về các trường hợp quan hệ song phương cụ thể để đánh giá tổng quát hơn về mức độ ảnh hưởng của yếu tố tình cảm đối với quan hệ giữa các nước. Công trình nghiên cứu Special Relationship in World Politics: Inter-State Friendship and Diplomacy after the Second World War (Haugevik 2020) của tác giả Kristin Haugevik, tiếp cận quan hệ giữa các quốc gia trong quan hệ quốc tế thông qua việc tập trung vào các động lực bên trong mối quan hệ, thay vì coi quan hệ giữa các quốc gia là một sản phẩm của hệ thống quốc tế.
Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn chưa giải thích được một cách khái quát quá trình các quốc gia định hình các quan hệ của mình. Về phân tích nội hàm đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu Chưa có nhiều công trình lớn tại Việt Nam nghiên cứu trực tiếp về vấn đề đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu. Về các bài viết khoa học, có bài nghiên cứu Tiếp cận vấn đề đưa các mối quan hệ đối ngoại của Việt Nam đi vào chiều sâu (Đặng Đình Quý và Nguyễn Vũ Tùng 2011, 278-314) của tác giả Đặng Đình Quý và Nguyễn Vũ Tùng.