MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong mọi thời đại, nguồn lực con ngƣời luôn luôn đƣợc coi là nguồn tài nguyên quý giá. Ngày nay, trong nền kinh tế thị trƣờng, nguồn “vốn nhân lực” (Human capital) đóng vai trò quyết định thắng lợi trong sự cạnh tranh của các doanh nghiệp. “Vốn rất quý giá còn nguồn nhân lực không đáng giá bằng.
Nhưng hiện nay cuộc chiến thu hút nhân tài đã thay đổi quan niệm này một cách triệt để. Bây giờ nguồn nhân lực được coi trọng hơn tiền vốn, và nguồn nhân lực ngày càng hiếm. Nhân tài là yếu tố quan trọng để tiến tới thành công. Nếu không nhận thức được điều này chắc chắn bạn sẽ thành người thua cuộc”1 Phát triển nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực KH&CN nói riêng là vấn đề có tầm quan trọng chiến lƣợc hàng đầu của các quốc gia trên thế giới.
Kinh nghiệm thực tế đã chỉ ra rằng nhiều nƣớc giàu tài nguyên nhƣng không phát triển đƣợc vì không có nguồn nhân lực KH&CN. Trái lại có những nƣớc không có tài nguyên nhƣng có chính sách đúng đắn về phát triển nguồn nhân lực KH&CN, biết phát huy nguồn nhân lực, vận dụng tốt các thành tựu KH&CN của thế giới đã tạo nên sự phát triển mạnh mẽ về KH&CN để từ đó có đƣợc sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế xã hội, chẳng hạn nhƣ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan,…Cựu Thủ tƣớng Singgapo Lý Quang Diệu còn khẳng định trên tờ Straits Times Weekly, ngày 21/8/1999 rằng: "Nhân tài nước ngoài là chìa khoá bước tới tương lai". Vì vậy, quản lý và phát triển nguồn nhân lực bao giờ cũng là chiến lƣợc hàng đầu của tất cả các quốc gia, chính vì thế, “các công ty cần các nhân tài hàng đầu để cạnh tranh trên toàn cầu”. Tiến sĩ Vũ Minh Khƣơng, giảng viên Trƣờng Chính sách Quản lý “Lý Quang Diệu” (ĐH QG Singapore) trả lời phỏng vấn VietNamNet về những kinh nghiệm của các nƣớc tiên tiến trong thu hút ngƣời tài vào bộ máy lãnh đạo.
Đó là:“Trong tất cả các nỗ lực nhằm thúc đẩy phát 1 Mike Johnson: 7 cách để thu hút nhân tài, NXB Lao động XH 2007, tr7 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com triển kinh tế, trọng dụng và thu hút tài năng là vấn đề cốt tử và cấp bách nhất. Một cơ quan sẽ không thể thực sự thu hút được tài năng chân chính nếu họ không trọng dụng được những tài năng đã có trong tay."2 Nguồn nhân lực nói chung và nhân lực khoa học và công nghệ nói riêng là nền tảng xây dựng nền khoa học và công nghệ hiện đại của mỗi nƣớc. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ƣơng ĐCSVN khóa VIII, ngày 24/12/1996 về định hƣớng chiến lƣợc phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhiệm vụ đến năm 2000 đã đánh giá khái quát nguồn nhân lực khoa học và công nghệ nƣớc ta là “Đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ tuy tǎng về số lượng, nhưng tỷ lệ trên số dân còn thấp so với các nước trong khu vực, chất lượng chưa cao, còn thiếu nhiều cán bộ đầu ngành, chuyên gia giỏi, đặc biệt là các chuyên gia về công nghệ. Số đông cán bộ có trình độ cao đều đã đứng tuổi, đang có nguy cơ hẫng hụt cán bộ.
Không ít cán bộ khoa học và công nghệ chuyển đi làm việc khác hoặc bỏ nghề, gây nên sự lãng phí chất xám nghiêm trọng. Cơ cấu và việc phân bố cán bộ khoa học và công nghệ chưa cân đối. có nhiều bất hợp lý. Nông thôn và miền núi còn thiếu nhiều cán bộ khoa học và công nghệ.
Đồng thời đề ra nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ, đó là: “Có chính sách lương thoả đáng đối với cán bộ nghiên cứu khoa học và triển khai. Có chế độ thưởng, phụ cấp và trợ cấp cho các công trình khoa học và công nghệ có giá trị. Có cơ chế để cán bộ khoa học và công nghệ bảo đảm thu nhập thích đáng thông qua việc tham gia các hợp đồng nghiên cứu- triển khai”. Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 (khóa VIII), tại Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ƣơng khoá IX về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ƣơng 2 khoá VIII, phƣơng hƣớng phát triển giáo dục - đào tạo, khoa học và công nghệ từ nay đến năm 2005 và đến năm 2010 đánh giá “Hoạt động khoa học chưa gắn kết chặt chẽ với quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Đầu tư ngân sách và đầu tư của xã hội cho phát triển khoa học và công nghệ còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học và công nghệ 2 http://vietnamnet.vn:Vũ Minh Khƣơng, Muốn thu hút người tài, phải trọng dụng nhân tài có sẵn, 20.2006 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phục vụ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Trình độ công nghệ, cơ sở vật chất và kỹ thuật của nước ta hiện nay còn thấp so với các nước trong khu vực. Đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ còn thiếu; cơ cấu ngành nghề và phân bố còn nhiều bất hợp lý”. Đồng thời cũng chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế đó là: “Công tác quản lý khoa học và công nghệ còn mang tính hành chính; thị trường khoa học và công nghệ chưa phát triển; chưa có cơ chế, chính sách đủ mạnh để vừa khuyến khích, vừa đòi hỏi doanh nghiệp đổi mới công nghệ; thiếu chính sách đối với cán bộ khoa học và công nghệ, nhất là đối với các nhà khoa học có tài năng và trình độ cao”.
Thực trạng này, nhất là tình trạng thiếu nhân lực KH&CN đang trở thành phổ biến ở các tỉnh, đặc biệt là những tỉnh nhỏ, điểm xuất phát thấp nhƣ tỉnh Hải Dƣơng. Mặc dù, ngay từ những năm 1990, Hải Dƣơng đã có chính sách thu hút nhân tài nhƣng nguồn nhân lực nói chung, đặc biệt nguồn nhân lực KH&CN nói riêng còn mỏng về số lƣợng, yếu về chất lƣợng, thiếu cán bộ KH&CN đầu đàn, chuyên gia giỏi ảnh hƣởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh. Theo điều tra của Sở KH&CN năm 2005, tại 30 đơn vị (cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp liên quan đến hoạt động KH&CN) cho thấy: có tới 2/3 số ý kiến cho rằng nhân lực KH&CN của đơn vị mình còn yếu về chất lƣợng và nói chung cần đến sự hợp tác với các cơ sở KH&CN bên ngoài (kể cả ngoài Tỉnh, Trung ương và nước ngoài). Sự phối hợp và tƣ vấn về nghiên cứu khoa học công nghệ từ bên ngoài là rất cần thiết.
Đặc biệt có tới 20% số ý kiến đƣợc phỏng vấn cho rằng cơ quan chủ trì đề tài, dự án chỉ có thể làm nhiệm vụ bên A và thuê cơ quan bên ngoài thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ. Do vậy, việc nghiên cứu đề xuất đƣợc giải pháp về chính sách thu hút nhân lực KH&CN là một vấn đề cấp bách. Bởi vậy, việc chọn nghiên cứu đề tài “Đổi mới chính sách thu hút nhân lực khoa học và công nghệ theo dự án” (nghiên cứu trường hợp tỉnh Hải Dương)” hiện nay thực sự là một vấn đề mang tính khoa học, cần đƣợc nghiên cứu một cách nghiêm túc. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đề tài luận văn này nhằm nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề nêu trên qua khảo sát và phân tích thực trạng chính sách thu hút nhân tài tỉnh Hải Dƣơng; đồng thời bƣớc đầu đề xuất đổi mới chính sách thu hút nhân tài thông qua dự án, nhằm nâng cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng 2.
Lịch sử nghiên cứu Phát triển nhân lực khoa học và công nghệ là một vấn đề hết sức quan trọng thƣờng xuyên nghiên cứu không những ở Việt Nam, mà từ lâu các nƣớc, nhiều tổ chức trên thế giới cũng đã nghiên cứu vấn đề này. Đã có một số tác giả nghiên cứu về lĩnh vực liên quan đến vấn đề phát triển nguồn nhân lực KH&CN nhƣ: “Hiện trạng chính sách phát triển nhân lực KH&CN ở Việt Nam” của Đinh Văn Thái; “Chính sách phát triển nguồn nhân lực KH&CN trong lực lượng Công an nhân dân tỉnh Bình Dương” của Nguyễn Thị Thu Hà … Các đề tài chủ yếu tập trung vào việc thu thập số liệu hoặc đƣa ra giải pháp đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trong một số ngành chủ yếu, nhƣng chƣa nêu đƣợc những bất cập về chính sách thu hút nhân lực KH&CN của địa phƣơng, cũng nhƣ việc thu hút nhân lực KH&CN theo dự án. Bởi vậy, việc chọn nghiên cứu đề tài “Đổi mới chính sách thu hút nhân lực khoa học và công nghệ theo dự án” là cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu - Luận giải đƣợc những vấn đề cơ bản để có thể làm cơ sở, căn cứ để thu hút nhân lực KH&CN theo dự án.
- Đƣa ra bức tranh hiện trạng về thu hút nhân lực KH&CN của tỉnh Hải Dƣơng. - Đề xuất những giải pháp tăng cƣờng thu hút nhân lực KH&CN theo dự án. Phạm vi nghiên cứu - Địa điểm nghiên cứu: địa bàn tỉnh Hải Dƣơng - Đối tƣợng nghiên cứu: Giải pháp về mặt chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hút nhân lực KH&CN theo dự án 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Khách thể nghiên cứu: Nhân lực KH&CN có trình độ từ cao đẳng trở lên trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng. - Thời gian nghiên cứu: giới hạn thời gian nghiên cứu trong 05 năm gần đây (từ năm 2003 đến nay) - Thời gian tiến hành nghiên cứu: 09/2007 – 10/2008 5.
Vấn đề nghiên cứu - Thế nào là thu hút nhân lực KH&CN theo dự án ? - Mặt tích cực của thu hút nhân lực KH&CN theo dự án ? - Làm thế nào để tăng cƣờng thu hút nhân lực KH&CN theo dự án ? 6.