CHƯƠNG I. LẬP LUẬN KINH TẾ VÀ LỰA CHỌN ĐỊA ĐIỂM I. Lập luận kinh tế 1. Tổng quan về xoài: Xoài (Mangifera indica) là cây ăn quả nhiệt đới thuộc họ Đào lộn hột (Anacardiaceae), có nguồn gốc từ miền Đông Ấn Độ.
Loại trái cây này phổ biến ở khu vực Đông Nam Á và Nam Á, được tiêu thụ rộng rãi tại các nước trong khu vực. Xoài là cây ăn quả nhiệt đới được trồng ở hơn 90 nước trên thế giới với diện tích khoảng 1,8-2,2 triệu ha. Xoài được ưa chuộng, với lượng tiêu thụ nhiều thứ hai trong các loại hoa quả, chỉ đứng sau chuối. Sản lượng xoài toàn cầu đã tăng gấp hai chỉ trong vòng 10 năm từ năm 2001 đến 2010.
Theo tổ chức Lương nông Quốc tế (FAO), sản lượng xoài năm 2018 đạt 52,084 triệu tấn, trong đó đứng đầu là Ấn Độ 20,041 triệu tấn, kế đến là Trung Quốc 5,028 triệu tấn, Thái Lan 4,068 triệu tấn, Indonesia 2,786 triệu tấn, Mexico 1,905 triệu tấn và Pakistan 1,71 triệu tấn. Trong các nước châu Á, Ấn Độ, nơi xoài được coi là vua của các loại hoa quả, sản lượng xoài đạt khoảng từ 13 đến 17 triệu tấn/năm, tiếp theo sau là Trung Quốc, 4 triệu tấn, Thái Lan, 2,5 triệu tấn, và Pakistan, 1,7 triệu tấn. Ở châu Mỹ, Mexico đứng đầu với sản lượng khoảng 1,5 tấn/năm, tiếp theo là Brazil, 1,2 tấn. Nigeria và Ai Cập là hai nước trồng xoài lớn nhất ở khu vực châu Phi.2 Tình hình trong nước Việt Nam là nước sản xuất xoài lớn thứ 13 trên thế giới với tổng diện tích trồng cả nước trên 87.000 ha; Đến năm 2020, tổng sản lượng xoài của Việt Nam đạt 893,2 nghìn tấn, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm trước.
Xoài được trồng nhiều nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long, chiếm khoảng 48% tổng diện tích xoài của cả nước. Tuy nhiên xoài có tính thời vụ, thu hoạch chính vụ vào tháng 4-5 hằng năm và chủ yếu được dùng để ăn tươi (khoảng 80% dùng để ăn tươi), một số ít dùng để xuất khẩu nên thường bị ứ đọng sau mùa thu hoạch chính. Với tình trạng nêu trên, vấn đề đặt ra là cần phải có biện pháp giải quyết tình trạng tồn đọng, đồng thời vẫn phải đảm bảo giá trị kinh tế, chất lượng dinh dưỡng, đồng thời giải quyết tình trạng giá cả bấp bênh cho người nông dân. Phần lớn xoài tiêu thụ trong nước được phân phối qua các chợ truyền thống do khoảng 90% người tiêu dùng Việt Nam vẫn mua rau quả ở các chợ này.
Khoảng 6% lượng xoài ở Hà Nội và 3% ở ở TP HCM được cung cấp bởi những người bán dạo. Các kênh phân phối hiện đại như hệ thống siêu thị và các cửa hàng trái cây cao cấp mới chỉ phục vụ cho một phần rất nhỏ người tiêu dùng, chỉ khoảng 2% ở Hà Nội và 3,5% ở TP HCM. Nhìn chung mặc dù đã có sự cải thiện về thu nhập và mức sống, trong vòng 10 năm qua, người tiêu dùng tại Hà Nội và TP HCM vẫn chưa thay đổi nhiều về thói quen mua bán rau quả và các địa điểm mua bán. Năm 2020, kim ngạch xuất khẩu xoài của Việt Nam đạt 180,8 triệu USD, giảm 9% so với năm 2019, do đại dịch Covid-19 làm tắc nghẽn luồng hàng hóa toàn cầu.
Trong đó, thị trường nhập khẩu xoài lớn nhất của Việt Nam là Trung Quốc với 151,8 triệu USD, chiếm 83,95% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, giảm 4,18% so với năm 2019. Đứng thứ hai là thị trường Nga, đạt 8,4 triệu USD, chiếm 4,65%. của thị phần. Nga là thị trường có lượng nhập khẩu tăng mạnh, đạt 76,1% so với năm 2019.
Đứng thứ 3 là Papua New Guinea với giá trị xuất khẩu đạt 5,5 triệu USD, chiếm 3,03% thị phần, tiếp theo là Mỹ, Hàn Quốc. EU, Nhật Bản, Hồng Kông 4 (Trung Quốc)… Do điều kiện công nghệ bảo quản còn nhiều hạn chế nên để kéo dài thời gian sử dụng của quả xoài tươi còn rất khó khăn. Chính vì vậy xoài cần được chế biến thành những dòng sản phẩm khác nhau, có thời hạn bảo quản dài để phục vụ nhu cầu người tiêu dùng đang ngày càng cấp thiết. Một trong những sản phẩm có mặt trên thị trường ngày nay, nectar xoài là một thức uống độc đáo và rất hợp thị hiếu.
Nectar xoài là một loại đồ uống nước quả có thịt quả, không lên men, được chế biến bằng cách chà lấy thịt quả, bao gồm dịch bào và phần mềm của quả và được bổ sung thêm nước đường và acid citric. Sản phẩm có cấu trúc sêṭ có lẫn thiṭ quả, có màu vàng đep̣ tươi sáng, mùi thơm đăc̣ trưng của xoài. Sản phẩm thườ ng sự duṇ g để uống liên và không qua quá trình chế biến Hình 1.1 Nectar xoài Trong trái xoài chứa nhiều Vitamin A, B1, B2, B6, C, E, và các khoáng chất như: biotin, caroten, pantotenic axit, biotin, sắt,. Điển hình là nguồn protein, lipit, gluxit và nhất là tiền vitamin A (caroten) chứa nhiều hơn các loại quả thông thường khác.
Xoài là nguồn bổ sung Vitamin C và A cao nhất trong các loại quả. Vitamin A có trong xoài chín rất cần thiết cho đôi mắt khoẻ, ngoài ra trong xoài còn có chất lutein giúp bảo vệ mắt khỏi tia cực tím của ánh nắng mặt trời. Xoài chứa nhiều axit amin nên có ích cho những người làm việc bằng trí óc, suy nhược thần kinh. Xoài còn chữa thiếu máu, thiếu sắt ở phụ nữ.
Xoài chứa nhiều chất quercetin, fisetin, astragalin, gallic có khả năng chống lại sự oxy hóa và ngừa ung thư ruột kết, tuyến tiền liệt. Ngoài ra trong xoài còn có chất xơ giúp hệ tiêu hoá hoạt động khoẻ mạnh, ngăn ngừa táo bón, các enzyme có lợi được sử dụng để chữa kiết lị, nhiễm trùng đường tiết niệu. Tình hình sản xuất và tiêu thụ xoài 2. Trên thế giới 5 Xoài là cây ăn quả nhiệt đới được trồng ở hơn 90 nước trên thế giới với diện tích khoảng 1,8-2,2 triệu ha.
Xoài được ưa chuộng, với lượng tiêu thụ nhiều thứ hai trong các loại hoa quả, chỉ đứng sau chuối. Năm 2014, sản lượng xoài đạt khoảng 28,8 triệu tấn, chiếm 35% sản lượng quả nhiệt đới toàn cầu, trong đó khoảng 69% tổng sản lượng đến từ châu Á – Thái Bình Dương (Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan, Philippines và Thái 6 Lan), 14% ở Mỹ Latinh và Caribê (Brazil và Mexico) và 9% ở châu Phi. Sản lượng xoài của các nước phát triển (Hoa Kỳ, Israel và Nam Phi) khoảng 158. Trong các nước châu Á, Ấn Độ, nơi xoài được coi là vua của các loại hoa quả, sản lượng xoài đạt khoảng từ 13 đến 17 triệu tấn/năm, tiếp theo sau là Trung Quốc, 4 triệu tấn, Thái Lan, 2,5 triệu tấn, và Pakistan, 1,7 triệu tấn.
Ở châu Mỹ, Mexico đứng đầu với sản lượng khoảng 1,5 tấn/năm, tiếp theo là Brazil, 1,2 tấn. Nigeria và Ai Cập là hai nước trồng xoài lớn nhất ở khu vực châu Phi Về mặt phân phối, Mexico, Brazil, Peru, Ecuador, và Haiti là nước cung cấp chính cho thị trường các nước Bắc Mỹ. Ấn Độ và Pakistan chiếm lĩnh thị trường Tây Á. Philippines và Thái Lan bán xoài cho các nước vùng Đông Nam Á.
Liên minh châu Âu mua xoài của các nước Nam Mỹ và châu Á. Mỹ là nước nhập khẩu xoài lớn nhất trên thế giới. Mexico, Peru, Ecuador, và Brazil là những nước cung cấp xoài tươi chính cho Mỹ, trong đó 60,8% là của Mexico. Trong 5 năm qua, Brazil, Peru, và Ecuador ngày càng cạnh tranh với Mexico xuất xoài qua Mỹ vào đầu và cuối vụ.
Mỹ cũng tái xuất một ít qua các nước khác, chủ yếu là Canada và Anh. Tại Việt Nam Tiêu thụ trong nước tại thị trường nội địa, xoài chủ yếu được tiêu thụ thông qua hai hình thức. Thứ nhất là các thương lái sẽ thu mua sản phẩm, rồi phân phối bán lẻ tại các chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, tạp hóa,…Thứ hai là có sự liên kết sản xuất – tiêu thụ giữa nông dân và các doanh nghiệp thông qua các Hợp tác xã Xoài được thành lập tại địa phương. Nông dân trồng xoài đang định hướng sản xuất đáp ứng nhu cầu thị trường.
Không chỉ riêng thị trường xuất khẩu mới đòi hỏi về sản phẩm an toàn mà người tiêu dùng trong nước cũng không ngoại lệ. Do đó hiện nay việc sản xuất xoài theo hướng GlobalGAP đang được đẩy mạnh để đáp ứng nhu cầu thị trường, tạo thuận lợi trong việc liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp vì các tiêu chí về sản lượng cũng như tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật được doanh nghiệp yêu cầu khắt khe. Trong năm 2023, theo thống kê của Cục Trồng trọt, cả nước có hơn 115.000 ha xoài, trong đó khu vực Đồng bằng sông Cửu Long chiếm nhiều nhất (49.900 ha), sản lượng 610. Đồng Tháp là tỉnh có diện tích trồng xoài nhiều nhất ở khu vực này và đứng thứ hai cả nước, sau Sơn La.
Sản lượng xoài của nước ta liên tục tăng trong những năm gần đây 7 Hình 1.2 Diện tích và năng suất trông xoài Đồng Tháp 2015-2020 Xoài là loại quả có năng suất lớn tại Việt Nam, đứng thứ 13 trên thế giới với tổng diện tích khoảng 115.000ha với sản lượng gần 969. Được phân bố chủ yếu ở các tỉnh như: Sơn La, Đồng Tháp, An Giang, Đồng Nai; trọng đó được trồng nhiều nhất ở đồng bằng sông Cửu Long với 49. Năm 2021, kim ngạch xuất khẩu xoài của Việt Nam hơn 180 triệu USD, chỉ chiếm hơn 1% tổng xuất khẩu xoài thế giới. Thị trường xuất khẩu xoài Việt Nam chủ yếu là Trung Quốc chiếm gần 84%, đạt gần 152 triệu USD; kế đến là thị trường Nga, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, EU, Australia, Nhật Bản…Yêu cầu tiên quyết khi xuất khẩu xoài là truy xuất nguồn gốc.
Tuy vậy lượng xoài xuất khẩu vẫn hết sức hạn chế, ới sản lượng lớn do thu hoạch hàng loạt nên vấn đề đặt ra cần phải xử lý thế nào để giải quyết tình trạng ứ đọng trên, đồng thời phải đảm bảo kinh tế, chất lượng dinh dưỡng, cung cấp thường xuyên cho người tiêu dùng và quyết định tình trạng bập bênh cho người dân trồng xoài. Do công nghệ bảo quản còn nhiều hạn chế nên để giữ được nguyên liệu tươi trong thời gian dài rất khó khăn. Chính vì vậy xoài cần được chế biến, biến đổi thành những sản phẩm khác để phục vụ người tiêu dùng đang ngày càng cần thiết. Và sản phẩm nectar xoài là một sản phẩm hết sức dinh dưỡng 8 3.