Nghiên cứu định hướng sinh kế bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên địa hình ở Vịnh Bái Tử Long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đề xuất định hướng sinh kế bền vững gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị của tài, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đinh Chung Kiên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hiệu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Định Hướng Sinh Kế Bền Vững Tại Vịnh Bái Tử Long
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH
• 1.1.1. Các khái niệm
• 1.1.2. Tài nguyên địa mạo
• 1.1.3. Di chỉ địa mạo
• 1.1.4. Các tiêu chí đánh giá tài nguyên địa hình
• 1.2. SINH KẾ BỀN VỮNG
• 1.2.1. Khái niệm sinh kế bền vững
• 1.2.2. Tính bền vững của sinh kế
• 1.2.3. Tiêu chí đánh giá tính bền vững của sinh kế
• 1.2.4. Khung sinh kế bền vững
• 1.2.5. Một số khung sinh kế bền vững tiêu biểu
• 1.3. NGHIÊN CỨU SINH KẾ BỀN VỮNG GẮN VỚI BẢO TỒN THIÊN NHIÊN
• 1.3.1. CÁC QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1.1. Các quan điểm nghiên cứu
• 1.3.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH VÀ THỰC TRẠNG SINH KẾ CỘNG ĐỒNG KHU VỰC VỊNH BÁI TỬ LONG
• 1.4.1. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI ĐỊA HÌNH KHU VỰC VỊNH BÁI TỬ LONG
• 1.4.1.1. Nhóm các nhân tố tự nhiên
• 1.4.1.2. Đặc điểm thạch học và kiến tạo
• 1.4.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.4.1.4. Đặc điểm thủy văn – hải văn
• 1.4.1.5. Các tai biến thiên nhiên
• 1.4.1.6. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 1.4.1.6.1. Dân số và lao động
• 1.4.2. PHÂN TÍCH ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ THỰC TRẠNG KHAI THÁC, BẢO TỒN
• 1.4.2.1. Tài nguyên địa hình của khu vực nghiên cứu
• 1.4.2.2. Thực trạng khai thác và bảo tồn
• 1.4.2.3. Phân tích, đánh giá thực trạng sinh kế cộng đồng địa phương và các chính sách phát triển
• 1.4.2.4. Thực trạng sinh kế, xã hội khu vực
• 1.4.2.5. Đánh giá kiến thức và năng lực khai thác tài nguyên địa hình của cộng đồng tại vịnh Bái Tử Long
• 1.4.2.6. Các chính sách phát triển
• 1.5. ĐỊNH HƯỚNG SINH KẾ BỀN VỮNG NHẰM BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ CỦA TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH VỊNH BÁI TỬ LONG
• 1.5.1. PHÂN TÍCH XU THẾ PHÁT TRIỂN DU LỊCH VÀ NHU CẦU KHAI THÁC SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH Ở VỊNH BÁI TỬ LONG
• 1.5.1.1. Bối cảnh phát triển du lịch ở vịnh Bái Tử Long
• 1.5.1.2. Hiện trạng du lịch ở khu vực
• 1.5.1.3. Hệ thống sản phẩm du lịch
• 1.5.1.4. Hiện trạng xúc tiến và quảng bá du lịch
• 1.5.1.5. Hiện trạng du lịch khu vực
• 1.5.1.6. Những Thuận lợi – Khó khăn – Cơ hội – Thách thức và xu thế phát triển của du lịch vịnh Bái Tử Long
• 1.5.1.7. Xu thế phát triển du lịch và nhu cầu khai thác sử dụng tài nguyên địa hình ở vịnh Bái Tử Long
• 1.5.2. XÁC LẬP CÁC TIÊU CHÍ SINH KẾ BỀN VỮNG CHO CỘNG ĐỒNG ĐỊA PHƯƠNG KHU VỰC VỊNH BÁI TỬ LONG
• 1.5.2.1. Bền vững về kinh tế
• 1.5.2.2. Bền vững về xã hội
• 1.5.2.3. Bền vững về môi trường
• 1.5.2.4. Bền vững về thể chế
• 1.5.2.5. Đảm bảo quốc phòng an ninh
• 1.5.3. ĐỀ XUẤT CÁC ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP TẠO SINH KẾ BỀN VỮNG NHẰM BẢO TỒN TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH Ở VỊNH BÁI TỬ LONG
• 1.5.3.1. Định hướng phát triển du lịch của huyện Vân Đồn đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về định hướng sinh kế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long

Vịnh Bái Tử Long là một trong những khu vực có giá trị tài nguyên thiên nhiên phong phú, bao gồm cảnh quan địa hình độc đáo và đa dạng sinh học. Định hướng sinh kế bền vững tại đây không chỉ nhằm bảo tồn tài nguyên mà còn phát huy giá trị kinh tế cho cộng đồng địa phương. Việc phát triển sinh kế bền vững cần được thực hiện đồng bộ với các chính sách bảo vệ môi trường và phát triển du lịch sinh thái.

1.1. Khái niệm sinh kế bền vững và tầm quan trọng

Sinh kế bền vững được hiểu là khả năng của cộng đồng trong việc duy trì và phát triển các nguồn tài nguyên thiên nhiên mà không làm suy giảm chất lượng môi trường. Tại Vịnh Bái Tử Long, việc áp dụng khái niệm này giúp bảo vệ các giá trị địa hình và sinh thái, đồng thời tạo ra cơ hội việc làm cho người dân.

1.2. Các giá trị tài nguyên địa hình tại Vịnh Bái Tử Long

Tài nguyên địa hình tại Vịnh Bái Tử Long bao gồm các hòn đảo, hang động và cảnh quan karst độc đáo. Những giá trị này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn là tiềm năng lớn cho phát triển du lịch sinh thái, góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương.

II. Thách thức trong phát triển sinh kế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long

Mặc dù Vịnh Bái Tử Long có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển sinh kế bền vững gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác tài nguyên không bền vững, biến đổi khí hậu và sự thiếu hụt chính sách hỗ trợ là những yếu tố cản trở sự phát triển này.

2.1. Khai thác tài nguyên không bền vững

Nhiều hoạt động khai thác tài nguyên tại Vịnh Bái Tử Long diễn ra một cách tự phát, dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng tài nguyên địa hình. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn làm giảm khả năng phát triển du lịch bền vững.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến sinh kế

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên tại Vịnh Bái Tử Long. Sự gia tăng mực nước biển và các hiện tượng thời tiết cực đoan làm ảnh hưởng đến đời sống của người dân và các hoạt động kinh tế tại đây.

III. Phương pháp phát triển sinh kế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long

Để phát triển sinh kế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ, bao gồm phát triển du lịch sinh thái, bảo tồn tài nguyên và nâng cao nhận thức cộng đồng.

3.1. Phát triển du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái là một trong những phương pháp hiệu quả để phát triển kinh tế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long. Việc thu hút du khách đến tham quan các cảnh quan thiên nhiên không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho người dân mà còn nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

3.2. Bảo tồn tài nguyên và phát huy giá trị địa hình

Bảo tồn tài nguyên địa hình là yếu tố quan trọng trong việc phát triển sinh kế bền vững. Cần có các chính sách cụ thể nhằm bảo vệ các di sản địa hình và khuyến khích cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Vịnh Bái Tử Long

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển sinh kế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các mô hình du lịch sinh thái và bảo tồn tài nguyên đã được triển khai thành công, góp phần nâng cao đời sống người dân.

4.1. Mô hình du lịch sinh thái thành công

Một số mô hình du lịch sinh thái tại Vịnh Bái Tử Long đã thu hút được sự quan tâm của du khách, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng. Các hoạt động như tham quan hang động, khám phá hệ sinh thái biển đã được tổ chức một cách bài bản.

4.2. Kết quả bảo tồn tài nguyên địa hình

Các hoạt động bảo tồn tài nguyên địa hình đã giúp duy trì và phát huy giá trị của các di sản thiên nhiên tại Vịnh Bái Tử Long. Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn đã nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ đối với tài nguyên thiên nhiên.

V. Kết luận và tương lai của sinh kế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long

Định hướng sinh kế bền vững tại Vịnh Bái Tử Long là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao đời sống người dân. Tương lai của khu vực này phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan trong việc phát triển bền vững.

5.1. Tầm nhìn phát triển bền vững

Tương lai của Vịnh Bái Tử Long cần được xây dựng trên nền tảng phát triển bền vững, trong đó bảo tồn tài nguyên và phát triển kinh tế phải đi đôi với nhau. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích cộng đồng tham gia vào các hoạt động phát triển.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong phát triển

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các định hướng sinh kế bền vững. Sự tham gia tích cực của họ sẽ góp phần bảo vệ tài nguyên và phát huy giá trị của Vịnh Bái Tử Long.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Bái Tử Long, thuộc quần thể vịnh Hạ Long, là một khu thắng cảnh thiên nhiên rộng lớn với diện tích trên 1.000 km², bao gồm hơn 600 đảo lớn nhỏ, trong đó có 20 đảo đất lớn tiêu biểu như đảo Trà Bản, Quan Lạn, Đống Chén, Thẻ Vàng, Ngọc Vừng, Cống Đông, Cống Tây và Vạn Cảnh. Khu vực này sở hữu tài nguyên địa hình đa dạng và độc đáo, đặc biệt là các hệ thống hang động karst và cảnh quan đá vôi, có giá trị khoa học, văn hóa, kinh tế - xã hội và phong cảnh cao. Tuy nhiên, hiện trạng khai thác tài nguyên địa hình tại đây vẫn còn tự phát, nhỏ lẻ, chưa được quản lý chặt chẽ, dẫn đến nguy cơ suy thoái tài nguyên và ảnh hưởng tiêu cực đến sinh kế cộng đồng địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá các giá trị tài nguyên địa hình trong mối quan hệ với sinh kế của cộng đồng địa phương, từ đó đề xuất các định hướng sinh kế bền vững nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị độc đáo của tài nguyên địa hình tại vịnh Bái Tử Long. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ khu vực vịnh Bái Tử Long, thuộc địa giới hành chính huyện Vân Đồn và thị xã Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, với thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn hiện tại và định hướng phát triển đến năm 2030.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị tài nguyên địa hình và thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái, tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương. Các chỉ số như mật độ dân số trung bình khoảng 79 người/km², tỷ lệ lao động trong ngành nông - lâm - thủy sản chiếm 57,2%, và lượng mưa trung bình năm dao động từ 1.300 đến 1.748 mm, là những dữ liệu nền tảng giúp phân tích mối quan hệ giữa tài nguyên địa hình và sinh kế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: khung sinh kế bền vững của DFID và khung sinh kế bền vững vùng ven biển của IMM. Khung sinh kế bền vững của DFID tập trung vào năm loại nguồn lực sinh kế: tự nhiên, vật chất, tài chính, con người và xã hội, trong bối cảnh thể chế và chính sách cụ thể, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như cú sốc, xu hướng và tính mùa vụ. Khung sinh kế bền vững vùng ven biển của IMM điều chỉnh phù hợp với đặc thù cộng đồng ven biển, nhấn mạnh vai trò của các yếu tố cá nhân và xã hội trong lựa chọn hoạt động sinh kế.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các khái niệm chuyên ngành về tài nguyên địa hình và địa mạo học, trong đó tài nguyên địa hình được đánh giá qua các giá trị khoa học, văn hóa, kinh tế - xã hội và phong cảnh. Các tiêu chí đánh giá tài nguyên địa hình dựa trên phương pháp bán định lượng, bao gồm các chỉ tiêu như tính độc đáo, tần suất xuất hiện, khả năng tiếp cận, giá trị giáo dục và du lịch.

Các khái niệm về sinh kế bền vững được làm rõ qua các tiêu chí đánh giá tính bền vững trên bốn phương diện: kinh tế (tăng thu nhập, duy trì phúc lợi), xã hội (giảm nghèo, tạo việc làm, công bằng xã hội), môi trường (sử dụng bền vững tài nguyên, bảo vệ môi trường) và thể chế (hệ thống pháp lý, chính sách hỗ trợ, sự tham gia cộng đồng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp đa dạng, bao gồm:

• Phương pháp tổng quan và phân tích tài liệu: Thu thập, phân tích các tài liệu khoa học, báo cáo kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển du lịch và các tài liệu liên quan đến tài nguyên địa hình, sinh kế bền vững và phát triển bền vững.

• Phương pháp thực địa: Khảo sát trực tiếp tại các điểm nghiên cứu trong vịnh Bái Tử Long nhằm thu thập số liệu về tài nguyên địa hình, hoạt động sinh kế và nhận thức cộng đồng. Lộ trình thực địa được xây dựng khoa học để tối ưu hiệu quả khảo sát.

• Phương pháp địa chất, địa mạo: Ứng dụng kiến thức địa chất và địa mạo để đánh giá các giá trị địa hình karst, hang động và các đặc trưng địa chất của khu vực.

• Phương pháp bản đồ, viễn thám và GIS: Sử dụng ảnh vệ tinh, bản đồ địa hình, bản đồ địa chất và các sơ đồ hiện trạng tài nguyên du lịch để phân tích không gian và hỗ trợ xây dựng bản đồ tài nguyên địa hình.

• Phương pháp phỏng vấn, điều tra: Thu thập dữ liệu định lượng và định tính qua bảng hỏi điều tra với quy mô mẫu tối thiểu 30 hộ dân, phân bố hợp lý giữa các cộng đồng trên đảo lớn và bè nổi.

• Phương pháp phân tích, thống kê: Xử lý số liệu thu thập được để đánh giá thực trạng sinh kế, mức độ khai thác tài nguyên địa hình và nhận thức cộng đồng.

• Phương pháp so sánh: So sánh các loại hình sinh kế hiện có với các định hướng sinh kế bền vững nhằm lựa chọn giải pháp tối ưu.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2014, bao gồm giai đoạn thu thập tài liệu, thực địa, phân tích số liệu và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giá trị tài nguyên địa hình đa dạng và độc đáo: Vịnh Bái Tử Long sở hữu hệ thống địa hình karst với hơn 600 đảo, trong đó có nhiều hang động karst nổi bật như Hang Hàm Ếch, Hang Quan, Hang Nhà Trò. Các giá trị khoa học, văn hóa và phong cảnh của tài nguyên địa hình được đánh giá cao, với diện tích đất nổi khoảng 55.150 ha, bãi đụng cát 7.381 ha và bãi triều rừng ngập mặn 3.315,5 ha.

2. Thực trạng khai thác tài nguyên địa hình chưa bền vững: Hoạt động khai thác tài nguyên địa hình chủ yếu mang tính tự phát, nhỏ lẻ, như việc du lịch tham quan hang động không có quản lý, phá hoại thạch nhũ, lấy đá vôi làm hòn non bộ. Khoảng 57,2% lao động địa phương phụ thuộc vào ngành nông - lâm - thủy sản, trong đó khai thác tài nguyên địa hình đóng vai trò quan trọng nhưng chưa được kiểm soát hiệu quả.

3. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và biến đổi khí hậu: Khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình 1.300 - 1.748 mm/năm, nhiệt độ dao động từ 4,6°C đến 38,8°C, cùng với các hiện tượng bão trung bình 4-8 cơn/năm, tác động mạnh đến tài nguyên địa hình và sinh kế cộng đồng. Biến đổi khí hậu gây ra các tác động trực tiếp như axit hóa nước biển, mưa axit, bão mạnh và gián tiếp qua ảnh hưởng đến đời sống người dân.

4. Sinh kế cộng đồng còn nhiều khó khăn và chưa bền vững: Mật độ dân số trung bình khoảng 79 người/km², với tỷ lệ lao động trong ngành nông - lâm - thủy sản chiếm 57,2%, ngành thương mại - dịch vụ 36,6%. Thu nhập bình quân và trình độ dân trí còn hạn chế, dẫn đến việc người dân phải khai thác tài nguyên thiên nhiên nhiều hơn, gây áp lực lên tài nguyên địa hình.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy tài nguyên địa hình vịnh Bái Tử Long có giá trị đa chiều, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn môi trường. Tuy nhiên, việc khai thác tự phát và thiếu quản lý đã làm suy giảm giá trị tài nguyên, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và sinh kế cộng đồng. So sánh với các nghiên cứu quốc tế về bảo tồn tài nguyên karst và phát triển sinh kế bền vững, như các báo cáo của UNESCO và IUCN, cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và phát triển kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tỷ lệ lao động theo ngành, biểu đồ thu nhập bình quân, bản đồ phân bố tài nguyên địa hình và sơ đồ mối quan hệ giữa sinh kế và tài nguyên địa hình. Bảng so sánh các tiêu chí sinh kế bền vững cũng giúp minh họa hiệu quả các giải pháp đề xuất.

Nghiên cứu khẳng định rằng việc phát triển sinh kế bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên địa hình không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao đời sống người dân, giảm thiểu các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và khai thác quá mức tài nguyên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và thực hiện chính sách quản lý tài nguyên địa hình chặt chẽ: Thiết lập các quy định pháp lý và cơ chế giám sát nhằm kiểm soát hoạt động khai thác tài nguyên địa hình, đặc biệt là các hang động và cảnh quan karst. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý tài nguyên; thời gian: trong vòng 2 năm tới.

2. Phát triển các loại hình sinh kế bền vững dựa trên tài nguyên địa hình: Khuyến khích phát triển du lịch sinh thái có kiểm soát, nuôi trồng thủy sản bền vững, thủ công mỹ nghệ từ vật liệu tái chế, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên tự nhiên. Chủ thể thực hiện: cộng đồng địa phương, doanh nghiệp du lịch; thời gian: 3-5 năm.

3. Nâng cao năng lực và nhận thức cộng đồng về bảo tồn tài nguyên và sinh kế bền vững: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ năng quản lý tài nguyên, phát triển sinh kế, ứng phó biến đổi khí hậu cho người dân. Chủ thể thực hiện: các tổ chức phi chính phủ, cơ quan giáo dục; thời gian: liên tục hàng năm.

4. Ứng dụng công nghệ GIS và viễn thám trong quản lý và quy hoạch tài nguyên địa hình: Sử dụng bản đồ số, dữ liệu viễn thám để theo dõi biến động tài nguyên, hỗ trợ ra quyết định và quy hoạch phát triển bền vững. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, cơ quan quản lý; thời gian: 1-2 năm.

5. Tăng cường hợp tác liên ngành và liên vùng: Phối hợp giữa các ngành quản lý tài nguyên, du lịch, nông nghiệp và môi trường để xây dựng kế hoạch phát triển tổng thể, đồng bộ và bền vững. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, các sở ngành; thời gian: 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và đề xuất giải pháp thiết thực giúp xây dựng chính sách quản lý tài nguyên địa hình và phát triển sinh kế bền vững tại các khu vực ven biển và đảo.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý tài nguyên và môi trường: Tài liệu chi tiết về đặc điểm địa chất, địa mạo, khí hậu và sinh kế cộng đồng tại vịnh Bái Tử Long, cùng phương pháp nghiên cứu đa ngành, là nguồn tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tương tự.

3. Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Giúp nâng cao nhận thức về giá trị tài nguyên địa hình, hướng dẫn phát triển các hoạt động sinh kế bền vững, đồng thời bảo vệ môi trường sống và tài nguyên thiên nhiên.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực du lịch sinh thái và phát triển bền vững: Cung cấp thông tin về tiềm năng tài nguyên địa hình và các định hướng phát triển du lịch bền vững, giúp xây dựng các sản phẩm du lịch thân thiện với môi trường và cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tài nguyên địa hình là gì và tại sao nó quan trọng đối với sinh kế bền vững?
   Tài nguyên địa hình bao gồm các đặc điểm địa hình và quá trình địa mạo có giá trị khoa học, văn hóa, kinh tế và phong cảnh. Nó quan trọng vì cung cấp môi trường sống, nguyên liệu và tiềm năng phát triển du lịch, góp phần tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

2. Những thách thức chính trong việc bảo tồn tài nguyên địa hình tại vịnh Bái Tử Long là gì?
   Thách thức gồm khai thác tự phát, phá hoại cảnh quan karst, biến đổi khí hậu gây tác động tiêu cực, thiếu quản lý và nhận thức cộng đồng về bảo vệ tài nguyên.

3. Khung sinh kế bền vững của DFID và IMM khác nhau như thế nào?
   Khung DFID tập trung vào năm loại nguồn lực sinh kế trong bối cảnh chính sách và thể chế, còn khung IMM điều chỉnh phù hợp với đặc thù vùng ven biển, nhấn mạnh yếu tố cá nhân và xã hội ảnh hưởng đến lựa chọn sinh kế.

4. Làm thế nào để phát triển du lịch sinh thái bền vững tại vịnh Bái Tử Long?
   Cần xây dựng quy hoạch du lịch có kiểm soát, bảo vệ các di tích địa hình, đào tạo cộng đồng, phát triển sản phẩm du lịch thân thiện môi trường và tăng cường quản lý nhà nước.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá tài nguyên địa hình và sinh kế?
   Nghiên cứu sử dụng tổng hợp phương pháp: phân tích tài liệu, thực địa, địa chất - địa mạo, GIS, phỏng vấn điều tra và phân tích thống kê để đánh giá toàn diện tài nguyên và sinh kế.

Kết luận

• Vịnh Bái Tử Long sở hữu tài nguyên địa hình karst đa dạng, có giá trị khoa học, văn hóa và kinh tế - xã hội cao, đóng vai trò quan trọng trong phát triển sinh kế cộng đồng.
• Thực trạng khai thác tài nguyên địa hình còn tự phát, thiếu quản lý, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sinh kế bền vững.
• Biến đổi khí hậu và các yếu tố tự nhiên tác động mạnh mẽ đến tài nguyên và đời sống người dân, đòi hỏi các giải pháp thích ứng và bảo vệ hiệu quả.
• Đề xuất các định hướng sinh kế bền vững dựa trên quản lý tài nguyên chặt chẽ, phát triển du lịch sinh thái, nâng cao năng lực cộng đồng và ứng dụng công nghệ GIS.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các bước tiếp theo trong quy hoạch phát triển bền vững vịnh Bái Tử Long, kêu gọi sự phối hợp của các bên liên quan để bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên địa hình.

Khuyến khích các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương áp dụng các đề xuất trong nghiên cứu để xây dựng kế hoạch phát triển bền vững cho vịnh Bái Tử Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH 1. Các khái niệm  Tài nguyên Theo định nghĩa của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường Việt Nam “Tài nguyên là tất cả các dạng vật chất, tri thức được sử dụng để tạo ra của cải vật chất hoặc tạo ra giá trị sử dụng mới của con người” và người ta phân loại tài nguyên như sau: - Theo quan hệ với con người: Tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên xã hội. - Theo phương thức và khả năng tái tạo: Tài nguyên tái tạo và tài nguyên không tái tạo.

- Theo bản chất tự nhiên: Tài nguyên nước, tài nguyên đất, tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên năng lượng, tài nguyên khi hậu cảnh quan, di sản văn hóa kiến trúc, tri thức khoa học và thông tin.  Địa mạo học Theo định nghĩa địa mạo học trước đây: “địa mạo học là một bộ môn khoa học nghiên cứu địa hình trái đất về các mặt hình thái, nguồn gốc phát sinh, lịch sử phát triển”, còn khái niệm địa mạo hiện đại thì phát biểu như sau: “địa mạo học là lĩnh vực nghiên cứu liên ngành và hệ thống về địa hình và các quá trình hình thành cũng như làm thay đổi chúng”. Có thể nói rằng toàn bộ hoạt động của con người đều liên quan chặt chẽ với địa hình của nơi cư trú. Chính vì vậy, địa hình vừa là nơi để con người cư trú, đồng thời cũng là một trong những tư liệu sản xuất quan trọng nhất của con người.

Do đó, tầm quan trọng và ảnh hưởng của địa hình đến các yếu tố như: khí hậu, thủy văm thực vật và sự phát triển văn hóa của con người,… đã được quan tâm nghiên cứu từ rất sớm. Ngược lại, với hoạt động của mình con người cũng tác động đến địa hình làm cho cả địa hình và các quá trình thành tạo của nó (quá trình địa mạo) bị biến đổi [32]. Đối tượng nghiên cứu của khoa học địa mạo là địa hình và thành phần vật chất tạo nên chúng. Do đó, địa hình được xem là có cấu trúc khối chứ không phải là mặt phẳng.

Địa hình là một trong những hợp phần quan trọng nhất của môi trường địa lý và được nghiên cứu trong mối tác động tương hỗ lẫn nhau và ảnh hưởng lẫn nhau của các yếu tố như nước trên mặt đất, nước ngầm, thổ nhưỡng, thực vật và thế giới động vật (trong đó có cả con người). 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  Tài nguyên địa mạo Theo Panizza, địa hình và các quá trình địa mạo được đánh giá là tài nguyên thông qua 4 chỉ tiêu: khoa học, văn hóa, kinh tế-xã hội và phong cảnh. Trong đó, chỉ tiêu khoa học phải đảm bảo được 4 đặc trưng là: 1- là mô hình tiến hóa địa mạo; 2- là một thực thể được sử dụng cho các mục đích giáo dục và đạo tào; 3- là một ví dụ về cổ địa mạo và 4- là trụ cột của hệ sinh thái [32]. Theo Panizza, để ứng dụng tốt cho các vấn đề môi trường thì địa mạo được chia thành 2 hướng: tài nguyên địa mạo và tai biến địa mạo [32].

“Tài nguyên địa mạo bao gồm các nguyên liệu thô (liên quan tới các quá trình địa mạo) và địa hình – cả hai loại có ích cho con người lẫn loại có thể trở nên có ích phụ thuộc vào hoàn cảnh kinh tế xã hội và công nghệ”. Chẳng hạn, một bãi biển có thể thu được giá trị và được xem là tài nguyên địa mạo khi được sử dụng cho các khu nghỉ dưỡng ven biển [32]. Cũng theo tác giả trên, địa hình và các quá trình địa mạo đều được coi là tài sản nếu chúng có giá trị. Từ những giá trị này, nếu được sử dụng thì chúng sẽ trở thành tài nguyên thiên nhiên.

Các thuộc tính mà có thể cho giá trị đối với tài sản, rồi trở thành tài nguyên địa mạo bao gồm: khoa học, văn hóa, kinh tế - xã hội và phong cảnh. Mối quan hệ giữa nguyên liệu, tài sản và tài nguyên địa mạo [32]  Di chỉ địa mạo Theo Gay, 2004 đa dạng địa học là “sự đa dạng tự nhiên về các đặc điểm địa chất (đá, khoáng vật và hóa thạch), địa mạo (địa hình và các quá trình,…) và thổ nhưỡng. Nó bao gồm các tập hợp, các mối quan hệ, các tính chất, những luận giải và các hệ thống của chúng”. Đa dạng địa học ra đời từ đâu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, phục vụ cho việc công nhận các di sản học (Geohertage) trên cơ sở công ước về những điều tốt đẹp của trái đất (Declaration of the Earth’s Rights) năm 1994, thành lập mạng lưới công viên địa học Châu Âu (Europea Geoparks Network) năm 2000 và sang kiến về công viên địa học (Initiative on Geoparks) được UNESCO thông qua vào năm 2003 (Reynard và đồng nghiệp 2007) 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cả địa mạo và đa dạng địa học đều có chung đối tượng nghiên cứu đó chính là địa hình và các quá trình thành tạo ra chúng.

Vậy địa mạo trong nghiên cứu đa dạng địa học là nghiên cứu về hình thái, trắc lượng hình thái của các dạng địa hình, các quá trình động lực trong quá khứ và hiện tại hình thành các di chỉ địa học hay di chỉ địa mạo. Di chỉ địa mạo nằm trong hệ thống các di chỉ địa học (geosites) được định nghĩa là “những vị trí của địa quyển có tầm quan trọng để nhận thức về lịch sử Trái đất. Chúng được phân định về không gian và có sự khác biệt rõ rệt với xung quanh” (theo Bách khoa thư địa mạo). Di chỉ địa mạo có vị trí tầm quan trọng trong việc tìm hiểu lịch sử phát triển của một lãnh thổ nào đó ở quy mô thời gian và không gian khác nhau, hay có giá trị thẩm mỹ trong phát triển du lịch.

Và trong nghiên cứu mối quan hệ địa hình – du lịch, đến nay, đã được cụ thể hóa là nghiên cứu di chỉ địa học (geosite) và các di chỉ địa mạo (geomorphosite). Những nghiên cứu đầu tiên về di chỉ địa mạo đã được hướng dẫn ở Italy, Thụy Sĩ, Vương Quốc Anh và Tây Ban Nha vào đầu thập kỷ 1990, sau này trở thành một lĩnh vực được quan tâm đối với các nhà địa mạo, bao gồm cả ở Rumani. Những nghiên cứu này đã được hướng dẫn bởi một danh sách khá dài của các nhà địa lý và địa chất, như Reynard (2002, 2004, 2008, 2009), Pralong (2004), Panizza (2001), Panizza và Piacente (2003), Poli (1999), Brancucci và Burlando (2001), Serrano (2002), Bertacchini (1996), Piacente (2001), Brancucci (2003), De Waele và đồng nghiệp (2004), Piccini và đồng nghiệp (2005), Hoblea (2009), Dowling và Newsome (2006, 2008) – những người đã xác định các quan niệm, phát triển được các phương pháp đánh giá. Và năm 2001 – Hội địa mạo Quốc tế thành lập nhóm nghiên cứu di chỉ địa mạo do Reynard đứng đầu.

Panizza cũng đã đưa ra định nghĩa về di chỉ địa mạo như sau: “Di chỉ địa mạo bao gồm các thành tạo địa hình và quá trình phát sinh sự đa dạng địa hình nào đó có như đặc điểm tạo nên một điểm đến du lịch. Di chỉ địa mạo mang các giá trị khoa học, văn hóa/lịch sử, thẩm mỹ và/hoặc khinh tế do nhân thức hoặc khai thác của con người” [32]. Các nhà khoa học đã phân chia di chỉ địa mạo thành 2 loại: di chỉ địa mạo tích cực cho phép nhìn thấy được các quá trình địa mạo đang hoạt động (thung lũng sông, bãi biển,…) và các di chỉ địa mạo thụ động biểu lộ các quá trình trước đây được xem là di sản đặc biệt về ký ức của Trái đất. Chúng là công cụ đắc lực phục vụ cho phát triển du lịch.

11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các tiêu chí đánh giá tài nguyên địa hình Theo Panizza các tiêu chí có thể cho giá trị đối với địa hình để trở thành tài nguyên địa mạo được liệt kê dưới đây [32]. - Giá trị khoa học - Giá trị văn hóa - Giá trị kinh tế - xã hội - Giá trị về phong cảnh/cảnh vật a) Giá trị khoa học Trên quan điểm khoa học và trong lĩnh vực địa mạo, tầm quan trọng về giá trị của tài nguyên địa mạo tự nhiên có thể đánh giá theo 4 đặc trưng (Panizza và Piacente, 1993): 1) Là một mô hình tiến hóa địa mạo, chẳng hạn phễu karst hoặc một cột đất. 2) Là một vật thể được sử dụng cho các mục đích giáo dục, chẳng hạn một khúc uốn của dòng sông 3) Là một ví dụ cổ địa mạo, chẳng hạn đồi băng tích hoặc thềm sông tuổi Pleistocen 4) Địa hình có thể được xem là tài nguyên địa mạo bởi các khía cạnh khoa học của nó, cũng như khi nó là trụ cột của hệ sinh thái, có thể bởi vì nó là một môi trường sống dành riêng cho những loài động vật hay thực vật đặc biêt, mà chúng là những yếu tố không thể thiếu được trong một hệ sinh thái: Một vài vùng đất ngập nước hoặc các tích tụ mảnh vụn là những ví dụ rõ rệt.

Tuy nhiên, trong trường hợp này, các môn học khác, như Động vật học hay Thực vật học, hơn là Địa mạo học, sẽ chỉ ra sự đóng góp của tài sản địa mạo. Trong những trường hợp khác, việc xác định giá trị khoa học của những đặc điểm hình thái đặc biệt, như hang động hoặc mái đá mà có lúc là vị trí cư ngụ của người cổ đại, có thể lại nằm trong ranh giới của Khảo cổ học. Mỗi đặc trưng trên đây có thể thừa nhận giá trị cao hay thấp nhờ mức độ hiếm có của nó, nghĩa là tầm quan trọng của nó về mặt không gian; do đó, mức độ khác nhau về tầm quan trọng có thể được quy cho một trong 4 loại đặc trưng đã xác nhận ở trên: - Địa phương - Khu vực 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Siêu khu vực - Rộng rãi trên thế giới. b) Giá trị văn hóa Trên quan điểm văn hóa, tài nguyên địa mạo có thể thuộc về thế giới của nghệ thuật hoặc thuộc truyền thống văn hóa, ví dụ như: các cảnh quan đã được vẽ bởi danh họa Venetian vào thể kỷ XVI, hoặc núi Olimpo, nơi ở của các vị thần.

Một tài nguyên địa mạo cũng có thể thu được giá trị kinh tế - xã hội, nếu có thể được sử dụng cho mục đích du lịch hoặc thể thao, ví dụ như thung lũng Alpo, một lối mòn cho đi bộ và tham quan tự nhiên, hoặc một bức tường đá được trang bị cho len núi.