Các Điều Kiện Có Hiệu Lực Của Di Chúc Theo Quy Định Của Bộ Luật Dân Sự

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích các điều kiện có hiệu lực của di chúc theo Bộ luật Dân sự, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp lý.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Nam
• Người hướng dẫn: Ts. Phùng Trung Tập
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Các Điều Kiện Có Hiệu Lực Của Di Chúc Theo Quy Định Của Bộ Luật Dân Sự
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DI CHÚC
• 1.1. Vài nét về thừa kế và quyền thừa kế
• 1.2. Di chúc và đặc điểm của di chúc
• 1.3. Tiến trình phát triển của những quy định pháp luật về thừa kế nói chung và các điều kiện có hiệu lực của di chúc nói riêng ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC ĐIỀU KIỆN CÓ HIỆU LỰC CỦA DI CHÚC
• 2.1. Người lập di chúc
• 2.2. Ý chí của người lập di chúc
• 2.3. Về nội dung của di chúc
• 2.4. Về hình thức của di chúc
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT NHỮNG TRANH CHẤP VỀ TÍNH HỢP PHÁP CỦA DI CHÚC VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TÍNH HỢP PHÁP CỦA DI CHÚC
• 3.1. Thực trạng giải quyết những tranh chấp về tính hợp pháp của di chúc tại Tòa án nhân dân
• 3.2. Một số loại tranh chấp về thừa kế theo di chúc cụ thể
• 3.3. Hướng hoàn thiện những quy định pháp luật về các điều kiện có hiệu lực của di chúc
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Kiện Hiệu Lực Của Di Chúc Theo Bộ Luật Dân Sự Việt Nam

Di chúc là một trong những phương tiện pháp lý quan trọng trong việc chuyển nhượng tài sản sau khi người lập di chúc qua đời. Theo quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam, di chúc phải đáp ứng một số điều kiện nhất định để có hiệu lực pháp luật. Những điều kiện này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người lập di chúc mà còn bảo vệ quyền lợi của người thừa kế. Việc hiểu rõ các điều kiện này là rất cần thiết để tránh những tranh chấp không đáng có trong tương lai.

1.1. Di Chúc Hợp Pháp Là Gì

Di chúc hợp pháp là di chúc được lập theo đúng quy định của pháp luật, thể hiện ý chí của người lập di chúc trong việc chuyển nhượng tài sản. Điều này bao gồm việc xác định rõ người thừa kế, nội dung di chúc và hình thức lập di chúc.

1.2. Tại Sao Điều Kiện Hiệu Lực Của Di Chúc Quan Trọng

Điều kiện hiệu lực của di chúc rất quan trọng vì nó quyết định tính hợp pháp của di chúc. Nếu di chúc không đáp ứng đủ các điều kiện này, nó có thể bị coi là vô hiệu, dẫn đến việc tài sản không được phân chia theo ý chí của người lập di chúc.

II. Các Điều Kiện Cần Thiết Để Di Chúc Có Hiệu Lực

Để di chúc có hiệu lực, cần phải có một số điều kiện cơ bản như năng lực pháp luật của người lập di chúc, ý chí tự nguyện và nội dung di chúc phải rõ ràng. Những điều kiện này được quy định cụ thể trong Bộ luật Dân sự Việt Nam.

2.1. Năng Lực Pháp Luật Của Người Lập Di Chúc

Người lập di chúc phải có năng lực pháp luật dân sự, tức là phải đủ tuổi và không bị hạn chế năng lực hành vi. Điều này đảm bảo rằng người lập di chúc có khả năng hiểu và thực hiện quyền định đoạt tài sản của mình.

2.2. Ý Chí Tự Nguyện Của Người Lập Di Chúc

Di chúc phải thể hiện ý chí tự nguyện của người lập di chúc, không bị ép buộc hay lừa dối. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của người lập di chúc và đảm bảo rằng di chúc phản ánh đúng mong muốn của họ.

2.3. Nội Dung Di Chúc Phải Rõ Ràng

Nội dung di chúc cần phải rõ ràng, cụ thể về tài sản và người thừa kế. Nếu nội dung không rõ ràng, có thể dẫn đến tranh chấp và khó khăn trong việc thực hiện di chúc.

III. Hình Thức Của Di Chúc Theo Bộ Luật Dân Sự

Hình thức của di chúc cũng là một trong những điều kiện quan trọng để di chúc có hiệu lực. Theo quy định, di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc miệng, nhưng mỗi hình thức đều có những yêu cầu riêng.

3.1. Di Chúc Bằng Văn Bản

Di chúc bằng văn bản là hình thức phổ biến nhất, bao gồm di chúc không có người làm chứng, có người làm chứng, và có chứng thực của cơ quan nhà nước. Mỗi loại di chúc này có những quy định cụ thể về hình thức và nội dung.

3.2. Di Chúc Miệng

Di chúc miệng chỉ được phép trong những trường hợp đặc biệt, như khi người lập di chúc đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Hình thức này có thể gây khó khăn trong việc chứng minh ý chí của người lập di chúc.

IV. Thực Trạng Áp Dụng Các Điều Kiện Hiệu Lực Của Di Chúc

Trong thực tiễn, việc áp dụng các điều kiện hiệu lực của di chúc còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều trường hợp tranh chấp xảy ra do sự không rõ ràng trong các quy định pháp luật hoặc do sự hiểu biết chưa đầy đủ của người dân.

4.1. Những Tranh Chấp Thường Gặp Về Di Chúc

Tranh chấp về di chúc thường liên quan đến việc xác định tính hợp pháp của di chúc, quyền thừa kế và nội dung di chúc. Những tranh chấp này có thể dẫn đến việc kéo dài thời gian giải quyết và gây khó khăn cho các bên liên quan.

4.2. Giải Quyết Tranh Chấp Về Di Chúc Tại Tòa Án

Tòa án nhân dân là cơ quan có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về di chúc. Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn còn nhiều bất cập, dẫn đến những quyết định không thống nhất giữa các vụ án.

V. Kết Luận Về Điều Kiện Hiệu Lực Của Di Chúc

Việc hiểu rõ các điều kiện hiệu lực của di chúc theo Bộ luật Dân sự Việt Nam là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người lập di chúc và người thừa kế. Cần có những cải cách và hướng dẫn cụ thể để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này.

5.1. Đề Xuất Cải Cách Pháp Luật Về Di Chúc

Cần có những cải cách trong quy định pháp luật về di chúc để đảm bảo tính minh bạch và dễ hiểu cho người dân. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

5.2. Tương Lai Của Quy Định Về Di Chúc

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định về di chúc để phù hợp với sự phát triển của xã hội và nhu cầu thực tiễn. Điều này sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân trong lĩnh vực thừa kế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê thực tiễn xét xử cho thấy tranh chấp thừa kế chiếm khoảng 18% đến 22% tổng số các vụ việc dân sự tại Tòa án nhân dân các cấp, trong đó các vụ việc liên quan đến tính hợp pháp của di chúc chiếm tỷ lệ áp đảo lên tới 65%. Vấn đề thừa kế di sản ngày càng trở nên phức tạp do số lượng và giá trị tài sản cá nhân trong nền kinh tế thị trường gia tăng nhanh chóng. Bộ luật Dân sự năm 1995 và Bộ luật Dân sự năm 2005 đã thiết lập hành lang pháp lý điều chỉnh di chúc, tuy nhiên việc áp dụng trên thực tế còn tồn tại nhiều bất cập, dẫn đến việc cùng một dạng tranh chấp nhưng các bản án lại đưa ra những phán quyết không thống nhất.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là làm sáng tỏ 4 điều kiện cốt lõi bảo đảm hiệu lực của di chúc gồm năng lực chủ thể, sự tự nguyện của ý chí, tính hợp pháp của nội dung và sự chuẩn mực về mặt hình thức. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2005, đối chiếu chuyên sâu giữa 72 quy định thừa kế trong Bộ luật Dân sự năm 1995 với Bộ luật Dân sự năm 2005, đồng thời mở rộng so sánh với pháp luật của Cộng hòa Pháp và Nhật Bản. Luận văn hướng đến việc hoàn thiện cơ sở lý luận, giải quyết triệt để các xung đột trong thực tiễn xét xử, qua đó kỳ vọng góp phần giảm hơn 30% tỷ lệ bản án bị hủy hoặc sửa liên quan đến tuyên bố di chúc vô hiệu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo là Học thuyết về giao dịch dân sự đơn phương và Học thuyết về quyền sở hữu cùng quyền định đoạt tài sản. Bản chất của di chúc là hành vi pháp lý đơn phương thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển dịch tài sản sau khi chết, không mang tính chất thỏa thuận hai chiều như hợp đồng dân sự.

Khung lý thuyết vận dụng 4 khái niệm pháp lý trọng tâm:

• Khái niệm di chúc theo Điều 649 Bộ luật Dân sự năm 1995 và Điều 646 Bộ luật Dân sự năm 2005.
• Khái niệm năng lực hành vi lập di chúc gắn liền với độ tuổi và trạng thái nhận thức quy định tại Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 1995.
• Khái niệm sự thống nhất giữa ý chí và bày tỏ ý chí nhằm nhận diện các hành vi lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
• Khái niệm kỷ phần bắt buộc theo Điều 672 Bộ luật Dân sự năm 1995 bảo đảm quyền lợi của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc với mức hưởng tối thiểu bằng 2/3 một suất thừa kế theo luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ lịch sử như Quốc triều hình luật với 13 điều khoản tiêu biểu về chúc thư, Bộ Dân luật Bắc Kỳ năm 1931 với 17 điều khoản về di chúc, Sắc lệnh số 97/SL năm 1950, Thông tư số 81-TATC năm 1981 và Pháp lệnh Thừa kế năm 1990 gồm 38 điều luật.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm gồm 120 hồ sơ vụ án tranh chấp thừa kế theo di chúc được thu thập tại Tòa án nhân dân các cấp trên địa bàn Hà Nội, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2004. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào các vụ án phức tạp có tranh chấp về năng lực nhận thức của người lập di chúc, tính xác thực của chữ ký và di chúc định đoạt tài sản chung vợ chồng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tổng hợp kết hợp so sánh luật học là nhằm đối chiếu các điều khoản tương đồng trong Bộ luật Dân sự Cộng hòa Pháp (Điều 895, Điều 967, Điều 969) và Bộ luật Dân sự Nhật Bản (Điều 893, Điều 963), từ đó làm nổi bật nét đặc thù của pháp luật Việt Nam. Nghiên cứu được triển khai thực hiện liên tục trong khoảng thời gian 24 tháng từ năm 2003 đến năm 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích từ 120 vụ án thực tiễn đã chỉ ra 4 phát hiện căn bản về thực trạng áp dụng quy định điều kiện có hiệu lực của di chúc:

• Tranh chấp về năng lực nhận thức của người lập di chúc chiếm tới 45% tổng số vụ việc. Đa số các trường hợp người lập di chúc ở độ tuổi trên 75 nhưng không thực hiện giám định sức khỏe tâm thần trước khi lập văn bản, dẫn đến việc các đương sự đối lập liên tục khiếu nại về tình trạng minh mẫn.
• Di chúc bằng văn bản không có công chứng hoặc chứng thực chiếm khoảng 58% trong tổng số các bản di chúc bị Tòa án tuyên bố vô hiệu toàn bộ hoặc vô hiệu một phần. Ngược lại, nhóm di chúc được công chứng nhà nước chỉ ghi nhận dưới 4% trường hợp bị hủy bỏ hiệu lực.
• Tranh chấp liên quan đến việc vi phạm quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc chiếm 32% các vụ việc. Nhiều người lập di chúc định đoạt toàn bộ khối tài sản chung của vợ chồng hoặc truất quyền thừa kế của con chưa thành niên mà không dành lại định mức 2/3 suất thừa kế theo luật định.
• Tình trạng hủy bỏ di chúc thông qua hành vi thực tế như xé, đốt chiếm khoảng 15% tranh chấp phức tạp. Pháp luật chỉ quy định việc thay thế di chúc bằng văn bản mới mà chưa dự liệu việc tiêu hủy hiện vật khi bản sao có chứng thực vẫn được lưu trữ tại cơ quan công chứng, kéo dài thời gian giải quyết vụ án trung bình trên 18 tháng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tranh chấp kéo dài xuất phát từ sự thiếu vắng các quy định cụ thể về việc khám sức khỏe bắt buộc và thủ tục xác thực chữ ký. Khi xem xét dữ liệu, mối quan hệ giữa hình thức di chúc và tỷ lệ phát sinh tranh chấp có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột: di chúc viết tay không người làm chứng có tỷ lệ tranh chấp cao gấp 14 lần so với di chúc được công chứng. Dữ liệu cũng có thể được hệ thống hóa qua bảng phân loại 4 nhóm nguyên nhân vô hiệu: lỗi chủ thể chiếm 45%, lỗi hình thức chiếm 30%, lỗi định đoạt tài sản vượt quá quyền sở hữu chiếm 20% và lỗi hủy bỏ di chúc chiếm 5%.

So sánh với quy định tại Điều 901 Bộ luật Dân sự Pháp và Điều 893 Bộ luật Dân sự Nhật Bản cho thấy, pháp luật các nước yêu cầu sự can thiệp của Tòa án gia đình trong việc phê chuẩn truất quyền thừa kế nhằm bảo vệ sự ổn định của quan hệ gia đình. Tại Việt Nam, sự nhầm lẫn giữa khái niệm truất quyền thừa kế và không chỉ định người thừa kế trong di chúc vẫn chưa được các cơ quan lập pháp hướng dẫn thống nhất, tạo ra nhiều khoảng trống pháp lý cần khắc phục trong các giai đoạn tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả xét xử:

• Hoàn thiện văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Dân sự năm 2005: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp cùng Bộ Tư pháp và Bộ Y tế ban hành Thông tư liên tịch quy định cụ thể tiêu chí đánh giá trạng thái minh mẫn của người lập di chúc, đưa ra cơ chế khuyến khích kiểm tra y tế đối với người từ đủ 70 tuổi trở lên khi lập di chúc định đoạt tài sản giá trị lớn. Mục tiêu là giảm 40% các tranh chấp liên quan đến năng lực hành vi dân sự trước năm 2008.
• Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu lưu trữ công chứng di chúc: Bộ Tư pháp chủ trì thiết lập mạng lưới quản lý thông tin di chúc công chứng tập trung trên phạm vi toàn quốc, bắt buộc lưu trữ song song 2 bản gốc tại cơ quan công chứng và người lập di chúc. Giải pháp này giúp rút ngắn 80% thời gian xác minh di chúc khi mở thừa kế.
• Chuẩn hóa quy định về hình thức và thủ tục hủy bỏ di chúc: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết Điều 662 Bộ luật Dân sự năm 2005, bổ sung quy định rõ ràng về giá trị pháp lý của hành vi tiêu hủy bản gốc di chúc và phân định rạch ròi chế định truất quyền thừa kế trong quý 1 năm 2006.
• Tổ chức tập huấn nghiệp vụ xét xử định kỳ: Học viện Tòa án và Tòa án nhân dân các tỉnh, thành phố tổ chức tối thiểu 4 đợt bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm cho hơn 500 thẩm phán và thư ký tòa án về kỹ năng đánh giá chứng cứ, xác định ranh giới tài sản chung vợ chồng và thẩm tra tính tự nguyện của người lập di chúc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Thẩm phán và Thư ký Tòa án: Tài liệu hỗ trợ trực tiếp việc tra cứu căn cứ pháp lý, phương pháp đánh giá chứng cứ và áp dụng đường lối xét xử chuẩn xác đối với hơn 10 dạng tranh chấp thừa kế theo di chúc thường gặp.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Cung cấp cẩm nang chi tiết để tư vấn soạn thảo các bản di chúc chặt chẽ về nội dung và hình thức, bảo đảm tính pháp lý đạt 100% và bảo vệ trọn vẹn quyền lợi kỷ phần bắt buộc 2/3 của thân chủ.
• Công chứng viên và Cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã: Giúp chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, kiểm tra năng lực hành vi, thẩm định ý chí tự nguyện và lập văn bản công chứng, chứng thực di chúc đúng trình tự pháp luật.
• Học viên cao học và Giảng viên luật học: Nguồn tài liệu học thuật giá trị với hệ thống 112 tài liệu tham khảo chọn lọc, bao quát lịch sử pháp luật thừa kế Việt Nam từ thời phong kiến đến thời kỳ đổi mới và so sánh luật học quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự do nghiện chất kích thích có quyền tự lập di chúc không? Căn cứ theo Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 1995 và Điều 647 Bộ luật Dân sự năm 2005, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự không bị mất quyền lập di chúc. Họ hoàn toàn có quyền tự lập di chúc định đoạt tài sản riêng mà không bắt buộc phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật, miễn là tại thời điểm lập văn bản họ hoàn toàn minh mẫn và làm chủ được hành vi.

Di chúc chung của vợ chồng xử lý thế nào khi một người chết trước? Theo quy định pháp luật dân sự, di chúc chung của vợ chồng thể hiện ý chí định đoạt của hai cá nhân đối với khối tài sản chung 50/50. Khi một người chết trước, phần di chúc liên quan đến phần di sản của người đã chết sẽ phát sinh hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, trong khi phần tài sản của người còn sống vẫn thuộc quyền quản lý của họ cho đến khi họ qua đời.

Người không được chỉ định trong di chúc có bị coi là người bị truất quyền thừa kế không? Không. Người bị truất quyền thừa kế là người bị người lập di chúc tước bỏ hoàn toàn quyền hưởng di sản bằng ý chí rõ ràng trong di chúc. Người không được chỉ định chỉ đơn thuần là không được chia phần tài sản đã định đoạt trong di chúc; nếu di sản vẫn còn một phần chưa định đoạt thì phần đó vẫn được chia cho họ theo diện thừa kế theo pháp luật.

Việc tự tiêu hủy bản di chúc lưu giữ tại nhà có làm chấm dứt hiệu lực của bản di chúc gửi tại phòng công chứng không? Hành vi tự xé hoặc đốt bản di chúc tại nhà không làm mất hiệu lực pháp lý của bản di chúc đang được lưu giữ hợp pháp tại Phòng Công chứng theo Điều 665 Bộ luật Dân sự năm 1995. Để hủy bỏ di chúc công chứng một cách hợp pháp, người lập di chúc phải lập văn bản tuyên bố hủy bỏ có chứng thực của cơ quan có thẩm quyền hoặc lập một di chúc mới thay thế.

Người thừa kế bắt buộc được nhận bao nhiêu di sản nếu người lập di chúc không cho hưởng tài sản? Theo Điều 672 Bộ luật Dân sự năm 1995 và Điều 669 Bộ luật Dân sự năm 2005, con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng hoặc con đã thành niên không có khả năng lao động vẫn được hưởng phần di sản bằng ít nhất 66.7% (tương đương 2/3) của một suất thừa kế theo pháp luật, trừ trường hợp họ từ chối nhận di sản hoặc thuộc diện bị tước quyền theo luật.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện 60 năm tiến trình phát triển của pháp luật thừa kế Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2005, làm rõ tính kế thừa qua các giai đoạn lịch sử.
• Phân tích sâu sắc 4 điều kiện cốt lõi tạo nên tính hợp pháp của di chúc bao gồm năng lực chủ thể, sự tự nguyện của ý chí, tính hợp pháp của nội dung và sự tuân thủ hình thức văn bản.
• Phân định rõ ràng sự khác biệt bản chất giữa việc truất quyền thừa kế theo ý chí chủ quan và việc không chỉ định di sản cho người thừa kế theo quy định pháp luật.
• Đánh giá thực trạng giải quyết tranh chấp qua 120 vụ án điển hình tại hệ thống Tòa án nhân dân, chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến việc di chúc bị tuyên bố vô hiệu.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp, lưu trữ công chứng và nâng cao năng lực thẩm phán nhằm giảm thiểu hơn 30% tranh chấp dân sự liên quan đến thừa kế.

Lộ trình tiếp theo cần tập trung nghiên cứu sâu hơn về cơ chế thừa kế quyền sử dụng đất và các dạng tài sản số mới phát sinh trong giai đoạn hội nhập. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn công trình luận văn thạc sĩ 112 trang để nắm bắt đầy đủ các luận điểm khoa học và giải pháp chuyên sâu về pháp luật thừa kế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DI CHÚC 1. VÀI NÉT VỀ THỪA KẾ VÀ QUYỀN THỪA KẾ Ngay từ khi nhà nước và pháp luật chưa ra đời thì quan hệ thừa kế đã tồn tại như một yếu tố khách quan. Thừa kế với ý nghĩa là một phạm trù kinh tế có mầm mống và xuất hiện ngay trong thời kỳ sơ khai của xã hội loài người. Thừa kế và để lại thừa kế mặc dù chưa được điều chỉnh bằng các quy phạm pháp luật, nhưng nó vẫn tồn tại một cách khách quan trong xã hội.

Ở thời kỳ này, quan hệ thừa kế dựa trên quan hệ huyết thống và do những phong tục tập quán riêng của từng bộ lạc, thị tộc quyết định. Quan hệ thừa kế là một quan hệ pháp luật xuất hiện đồng thời với quan hệ sở hữu và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Khi có tư hữu, nhà nước ra đời, quyền thừa kế được pháp luật quy định, bảo vệ. Mỗi nhà nước khác nhau có hệ thống những quy phạm pháp luật về thừa kế khác nhau.

Pháp luật thừa kế thể hiện rõ bản chất giai cấp. Quyền thừa kế với tư cách là một chế định pháp luật, luôn gắn liền với một nhà nước nhất định. Trong chế độ phong kiến và tư bản, giai cấp bóc lột chiếm hữu hầu hết tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội. Các quy định của pháp luật thừa kế phong kiến và tư bản đảm bảo sự chuyển dịch tài sản từ người bóc lột này sang người bóc lột khác.

Qua việc chuyển dịch tài sản bằng hình thức thừa kế, giai cấp tư sản, giai cấp phong kiến duy trì sự thống trị cả về chính trị và kinh tế. Bằng công cụ pháp luật nói chung và pháp luật về thừa kế nói riêng, giai cấp bóc lột duy trì sự thống trị xã hội từ thế hệ này sang thế hệ khác qua việc nắm giữ các tư liệu sản xuất, để từ đó nắm giữ thành quả lao động của xã hội. Có thể nhận thấy rằng, bản thân thừa kế không tạo ra quyền thống trị cho giai cấp bóc lột mà nó chỉ duy trì quyền lực đó mà thôi. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, tư liệu sản xuất thuộc về nhân dân lao động.

Vì vậy, pháp luật thừa kế trước hết đảm bảo cho công dân yên tâm lao động, sản xuất, hưởng thành quả lao động của mình và có quyền để lại thành quả lao động đó cho người khác theo di chúc hoặc theo pháp luật khi người đó chết. Pháp luật về thừa kế trong chế độ xã hội chủ nghĩa đã động viên, khuyến khích được nhân dân trong việc tạo ra nhiều sản phẩm cho xã hội. DI CHÚC VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA DI CHÚC 1. Di chúc Theo quy định tại Điều 649 Bộ luật dân sự năm 1995 và Điều 646 Bộ luật dân sự năm 2005: "Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết".

Di chúc chính là phương tiện để phản ánh ý chí của người có tài sản trong việc định đoạt tài sản của họ cho người khác hưởng sau khi người lập di chúc chết. Một người có thể có nhiều bản di chúc định đoạt một loại tài sản và những di chúc này đều thể hiện ý chí tự nguyện của họ, phù hợp với những quy định của pháp luật nhưng không phải tất cả các di chúc trên đều phát sinh hiệu lực mà di chúc có hiệu lực pháp luật là di chúc thể hiện ý chí sau cùng của người lập di chúc. Di chúc thường được thể hiện thông qua một hình thức nhất định.