Thừa Kế Theo Pháp Luật Ở Việt Nam: Những Điều Cần Biết

Chuyên khảo luật học phân tích Thừa kế theo pháp luật việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Minh Tâm
• Trường học: Đại học Hòa Bình
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Thừa Kế Theo Pháp Luật Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm thừa kế và thừa kế theo pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thừa Kế Theo Pháp Luật Tại Việt Nam

Thừa kế theo pháp luật là một trong những vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Nó không chỉ liên quan đến quyền lợi của cá nhân mà còn ảnh hưởng đến sự ổn định của xã hội. Theo quy định của Bộ luật Dân sự, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp lệ. Điều này tạo ra một khung pháp lý rõ ràng cho việc phân chia tài sản thừa kế.

1.1. Khái Niệm Thừa Kế Theo Pháp Luật

Thừa kế theo pháp luật là việc chuyển giao tài sản từ người đã mất cho những người còn sống theo quy định của pháp luật. Điều này bao gồm việc xác định người thừa kế và phân chia di sản thừa kế.

1.2. Các Quy Định Cơ Bản Về Thừa Kế

Các quy định về thừa kế theo pháp luật được quy định trong Bộ luật Dân sự, bao gồm các điều khoản về quyền thừa kế, hàng thừa kế và cách thức phân chia di sản.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Thừa Kế Theo Pháp Luật

Mặc dù có những quy định rõ ràng, nhưng thực tiễn áp dụng thừa kế theo pháp luật tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Các tranh chấp thừa kế thường xuyên xảy ra, gây ra nhiều khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc giải quyết. Điều này đòi hỏi cần có những cải cách và hoàn thiện hơn nữa trong quy định pháp luật.

2.1. Các Tranh Chấp Thừa Kế Thường Gặp

Tranh chấp thừa kế thường xảy ra do sự không đồng thuận giữa các bên liên quan về quyền lợi và nghĩa vụ. Những tranh chấp này có thể kéo dài và gây tốn kém cho các bên.

2.2. Nguyên Nhân Gây Ra Tranh Chấp

Nguyên nhân chính dẫn đến tranh chấp thừa kế bao gồm sự thiếu hiểu biết về pháp luật, sự không rõ ràng trong di chúc và mâu thuẫn trong quan hệ gia đình.

III. Phương Pháp Giải Quyết Tranh Chấp Thừa Kế Hiệu Quả

Để giải quyết các tranh chấp thừa kế một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp hòa giải và thương lượng. Các cơ quan chức năng cũng cần có những biện pháp hỗ trợ để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

3.1. Hòa Giải Tranh Chấp Thừa Kế

Hòa giải là một phương pháp hiệu quả giúp các bên tìm ra giải pháp chung mà không cần phải đưa vụ việc ra tòa án. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên.

3.2. Vai Trò Của Tòa Án Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Tòa án có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp thừa kế. Các quyết định của tòa án cần phải dựa trên các quy định pháp luật và thực tiễn để đảm bảo công bằng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Thừa Kế Theo Pháp Luật

Việc áp dụng thừa kế theo pháp luật trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo quyền lợi của người thừa kế và giảm thiểu tranh chấp.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Thực Tiễn

Nhiều vụ án thừa kế đã được giải quyết thành công, giúp các bên liên quan nhận được quyền lợi hợp pháp của mình. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng đúng quy định pháp luật.

4.2. Những Khó Khăn Trong Quá Trình Áp Dụng

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc áp dụng thừa kế theo pháp luật, đặc biệt là trong việc xác định di sản và quyền lợi của người thừa kế.

V. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Về Thừa Kế

Thừa kế theo pháp luật tại Việt Nam cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Cần có những cải cách trong quy định pháp luật để giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của người thừa kế.

5.1. Đề Xuất Cải Cách Pháp Luật

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật về thừa kế để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của xã hội. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của người thừa kế.

5.2. Tương Lai Của Thừa Kế Theo Pháp Luật

Trong tương lai, thừa kế theo pháp luật sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người thừa kế và đảm bảo sự công bằng trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện pháp luật dân sự nói chung và pháp luật về thừa kế nói riêng là yêu cầu cấp thiết tại Việt Nam. Hằng năm, các cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết hàng nghìn vụ tranh chấp thừa kế theo pháp luật, phản ánh tính phức tạp và tầm quan trọng của lĩnh vực này. Luật thừa kế theo pháp luật không chỉ điều chỉnh việc chuyển dịch tài sản của người chết cho người thừa kế mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các quy định hiện hành về thừa kế theo pháp luật tại Việt Nam, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời khảo sát thực tiễn áp dụng tại các cơ quan tư pháp trong giai đoạn từ năm 2015 đến nay. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật thừa kế, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thừa kế, đồng thời giảm thiểu tranh chấp pháp lý, nâng cao tính khả thi và hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm: (1) Lý thuyết về quyền sở hữu và chuyển dịch tài sản trong pháp luật dân sự, làm nền tảng cho việc hiểu và điều chỉnh quan hệ thừa kế; (2) Lý thuyết về pháp luật thừa kế theo pháp luật, bao gồm các khái niệm chính như thừa kế theo di chúc, thừa kế theo pháp luật, diện thừa kế, hàng thừa kế, thừa kế thế vị và tước quyền thừa kế. Các khái niệm này giúp phân tích cấu trúc pháp lý và các quy định cụ thể trong Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng như so sánh với pháp luật một số quốc gia để rút ra bài học kinh nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật hiện hành như Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Nuôi con nuôi, các văn bản hướng dẫn thi hành, cùng các tài liệu khoa học, luận văn, bài báo chuyên ngành và số liệu thống kê từ các cơ quan tư pháp. Phương pháp nghiên cứu tài liệu được sử dụng để tổng hợp, phân tích các quy định pháp luật và các công trình nghiên cứu liên quan. Phương pháp phân tích, tổng hợp giúp đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và nhận diện các vấn đề tồn tại. Phương pháp thống kê được áp dụng để xử lý số liệu về các vụ án tranh chấp thừa kế, từ đó làm rõ mức độ phổ biến và các khó khăn trong thực tiễn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các vụ án tranh chấp thừa kế được giải quyết tại các Tòa án nhân dân trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến nay, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 2/2019 đến tháng 12/2019, bao gồm các giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định pháp luật về diện thừa kế và hàng thừa kế được mở rộng và cụ thể hóa: Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định diện thừa kế theo pháp luật bao gồm quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân và quan hệ nuôi dưỡng, với ba hàng thừa kế rõ ràng. Ví dụ, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ, con đẻ và con nuôi; hàng thứ hai và ba mở rộng đến ông bà, anh chị em ruột, cháu ruột và các thân thích khác. So với các quy định trước đây, phạm vi diện thừa kế đã được mở rộng, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhiều đối tượng hơn.

2. Thực trạng áp dụng pháp luật còn nhiều khó khăn, vướng mắc: Theo số liệu thống kê tại các cơ quan tố tụng, nhiều vụ án tranh chấp thừa kế phát sinh do di chúc không hợp pháp hoặc không có di chúc, dẫn đến việc áp dụng thừa kế theo pháp luật. Tuy nhiên, việc xác định diện thừa kế, đặc biệt trong các trường hợp quan hệ nuôi dưỡng hoặc hôn nhân thực tế chưa đăng ký còn gây tranh cãi, chiếm khoảng 30% số vụ tranh chấp. Ngoài ra, sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản pháp luật như Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Bộ luật Dân sự cũng làm giảm tính khả thi trong áp dụng.

3. Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế, xã hội và năng lực cán bộ: Việc áp dụng quy định về thừa kế theo pháp luật chịu tác động trực tiếp từ yếu tố kinh tế (giá trị tài sản thừa kế ngày càng đa dạng và phức tạp), yếu tố văn hóa xã hội (truyền thống gia đình, quan niệm về thừa kế), và năng lực của cán bộ tư pháp. Khoảng 40% các vụ án được đánh giá có sự chậm trễ hoặc sai sót do năng lực và kinh nghiệm của cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu.

4. So sánh với pháp luật một số quốc gia: Pháp luật thừa kế của Pháp, Mỹ và Nhật Bản có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam về hai hình thức thừa kế (theo di chúc và theo pháp luật) nhưng có quy định chi tiết hơn về quyền và nghĩa vụ của người thừa kế, cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp. Ví dụ, pháp luật Pháp quy định rõ nghĩa vụ vô hạn của người thừa kế đối với các khoản nợ của người chết, trong khi pháp luật Mỹ chú trọng quyền tự định đoạt tài sản qua di chúc và có quy định chặt chẽ về chứng thực di chúc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những khó khăn trong áp dụng pháp luật thừa kế theo pháp luật tại Việt Nam xuất phát từ sự chưa đồng bộ, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật liên quan, cũng như sự chưa rõ ràng trong một số quy định về diện thừa kế, đặc biệt là quan hệ nuôi dưỡng và hôn nhân thực tế. So với các quốc gia phát triển, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về nghĩa vụ của người thừa kế đối với các khoản nợ và tài sản thừa kế, cũng như cơ chế bảo vệ quyền lợi của người thừa kế yếu thế. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ phân bố các vụ tranh chấp theo loại quan hệ thừa kế và bảng so sánh quy định pháp luật giữa Việt Nam và các quốc gia sẽ giúp minh họa rõ nét hơn các vấn đề nêu trên. Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ những điểm mạnh và hạn chế của pháp luật hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan: Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Nhà ở để đảm bảo tính thống nhất, rõ ràng và khả thi trong quy định về thừa kế theo pháp luật. Mục tiêu là giảm thiểu mâu thuẫn, chồng chéo, hoàn thành trong vòng 2 năm tới do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì.

2. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ tư pháp: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về pháp luật thừa kế cho cán bộ Tòa án, Viện kiểm sát và các cơ quan liên quan nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng giải quyết tranh chấp. Mục tiêu đạt 80% cán bộ được đào tạo trong vòng 1 năm, do TANDTC phối hợp với các trường đại học luật thực hiện.

3. Xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan: Thiết lập quy trình phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án, Viện kiểm sát, chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan trong việc giải quyết tranh chấp thừa kế, nhằm đảm bảo tính minh bạch, nhanh chóng và hiệu quả. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do Bộ Tư pháp và các địa phương phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, giáo dục pháp luật về thừa kế theo pháp luật đến người dân, đặc biệt tại các vùng nông thôn và khu vực có tỷ lệ tranh chấp cao. Mục tiêu nâng cao nhận thức pháp luật cho ít nhất 70% dân cư trong vòng 1 năm, do Sở Tư pháp và các tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp và luật sư: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về pháp luật thừa kế theo pháp luật, giúp nâng cao hiểu biết và kỹ năng giải quyết tranh chấp thừa kế trong công tác xét xử và tư vấn pháp lý.

2. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Các đề xuất hoàn thiện pháp luật và cơ chế phối hợp sẽ hỗ trợ quá trình xây dựng, sửa đổi chính sách pháp luật, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

3. Người dân và các chủ thể tham gia quan hệ thừa kế: Tài liệu giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ trong thừa kế theo pháp luật, từ đó chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giảm thiểu tranh chấp.

4. Giảng viên và sinh viên ngành Luật: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập về pháp luật dân sự, đặc biệt là chế định thừa kế theo pháp luật tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Thừa kế theo pháp luật là gì?
   Thừa kế theo pháp luật là việc chuyển dịch tài sản của người chết cho người thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định, áp dụng khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp.

2. Ai thuộc diện thừa kế theo pháp luật?
   Người thừa kế theo pháp luật bao gồm những người có quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân hợp pháp và quan hệ nuôi dưỡng với người để lại di sản, được phân thành các hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

3. Khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật thay vì thừa kế theo di chúc?
   Áp dụng khi người chết không để lại di chúc, di chúc bị hủy bỏ, không hợp pháp hoặc người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc từ chối nhận di sản.

4. Có thể từ chối nhận thừa kế theo pháp luật không?
   Có, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Phần di sản từ chối sẽ được chia cho những người thừa kế còn lại theo pháp luật.

5. Pháp luật Việt Nam có quy định gì về thừa kế con nuôi?
   Con nuôi hợp pháp và con nuôi thực tế đều được hưởng quyền thừa kế theo pháp luật của cha mẹ nuôi. Ngoài ra, con riêng với bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ con cũng được thừa kế di sản của nhau.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích chi tiết các quy định pháp luật về thừa kế theo pháp luật tại Việt Nam, đồng thời so sánh với pháp luật một số quốc gia để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Thực trạng áp dụng pháp luật còn nhiều khó khăn do sự chưa đồng bộ, mâu thuẫn trong các văn bản pháp luật và năng lực cán bộ tư pháp chưa đồng đều.
• Các yếu tố kinh tế, xã hội và văn hóa có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả áp dụng pháp luật thừa kế theo pháp luật.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp liên ngành và đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả thi hành.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng trong giai đoạn tới để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và người dân cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật thừa kế theo pháp luật ngày càng hoàn thiện và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT 1. Khái niệm thừa kế và thừa kế theo pháp luật 15 1.Khái niệm thừa kế Hiện nay, chưa có một khái niệm pháp lý nào quy định rõ ràng về thế nào là thừa kế. Thừa kế tồn tại và phát triển cùng với xã hội loài người, thừa kế được hiểu là việc chuyển dịch tài sản (của cải) của người chết cho người còn sống theo truyền thống, phong tục tập quán của từng dân tộc. Người hưởng tài sản có nghĩa vụ duy trì, phát triển giá trị vật chất, giá trị tinh thần và truyền thống, tập quán mà thếhệtrước để lại.

Trong xã hội có giai cấp, quan hệ thừa kế là đối tượng điều chỉnh của pháp luật, Nhà nước điều chỉnh quan hệ thừa kế nhằm đạt được những mục đích nhất định. Theo quan điểm của Ăng- ghen: “là sự chuyển dịch tài sản của người chết cho người còn sống”. Quyền thừa kế là quyền thừa hưởng tài sản của người chết để lại theo một trình tự do pháp luật quy định. Pháp luật cho phép những người thừa kế được hưởng di sản đồng thời buộc họ phải thực hiện những nghĩa vụ tài sản của người chết.1 Luật La Mã quy định hai hình thức cơ bản là thừa kế theo di chúc (testato) và thừa kế theo luật (intestato), ngoài ra còn có thừa kế theo lệnh của các quan.

Ở thời kỳ đầu, hình thức chủ yếu là thừa kế theo luật, sau đó thừa kế theo di chúc trở thành phổ biến hơn.2 Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học thì "Thừa kế là việc dịch chuyển tài sản của người đã chết cho người còn sống"3 hay theo Từ điển Luật học của Viện Khoa học Pháp lý - Bộ Tư pháp thì thừa kế được giải thích là "Sự dịch chuyển tài sản của người chết cho người còn sống. Thừa kế luôn gắn với sở hữu. Sở hữu là yếu tố quyết định thừa kế và thừa kế là phương tiện để duy trì, củng cố quan hệ sở hữu"4. Như vậy, thừa kế được hình thành từ khi xã hội chưa phân chia giai cấp, nhưng khái niệm thừa kế theo pháp luật (sau đây được viết tắt là TKTPL) thì chỉ ra đời và 1 https://thongtinphapluatdansu.vn/2008/02/25/y4753/ 2 https://thongtinphapluatdansu.vn/2008/02/25/y4753/ 3 Viện ngôn ngữ học (2010), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội 4 Viện Khoa học Pháp lý - Bộ Tư pháp (2006), Từ điển Luật học, Nxb Tư pháp, Hà Nội.

16 tồn tại trong những xã hội đã phân chia giai cấp, có tư hữu, có nhà nước và có pháp luật. Tuy nhiên, mỗi một xã hội khác nhau sẽ có sự khác nhau trong quy định về thừa kế. Thậm chí, trong cùng một chế độ xã hội của một nhà nước, ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, thì TKTPL cũng được quy định khác nhau cho phù hợp với sự phát triển. Tại Việt Nam, trong trong các triều đại phong kiến trước đây, TKTPL đã được hình thành và dựa trên cơ sở lễ giáo phong kiến.

Theo quy định về thừa kế trong Bộ luật Hồng Đức của thời Lê và Bộ Hoàng Việt Luật lệ (sau đây được viết tắt là HVLL)của thời Nguyễn đều nhằm mục đích duy trì, bảo vệ những truyền thống gia đình phụ quyền và hiếu nghĩa của con cháu trong dòng tộc. Tuy nhiên, trong hai bộ luật này cũng không đưa ra khái niệm thế nào là thừa kế. Đến pháp lệnh thừa kếnăm 1990, Bộluật dân sự năm 1995, BLDS năm 2005 và BLDS năm 2015 (sau đây được viết tắt là BLDS) cũng đềukhông có quy định về khái niệm thừa kế. Trên cơ sở nghiên cứu thì học viên đưa ra khái niệm về thừa kế như sau: Thừa kế tồn tại và phát triển cùng với xã hội loài người, thừa kế được hiểu là việc chuyển dịch tài sản (của cải) của người chết cho người còn sống theo truyền thống, phong tục tập quán của từng dân tộc.

Người hưởng di sản có nghĩa vụ duy trì, phát triển giá trị vật chất, giá trị tinh thần và truyền thống, tập quán mà thếhệ trước để lại. Trong xã hội có giai cấp, quan hệ thừa kế là đối tượng điều chỉnh của pháp luật, Nhà nước điều chỉnh quan hệ thừa kế nhằm đạt được những mục đích nhất định. Quan hệ thừa kế tồn tại song song với quan hệ sở hữu và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Mặt khác, quan hệ sở hữu là quan hệ giữa người với người về việc chiếm hữu của cải vật chất trong xã hội, trong quá trình sản xuất, lưu thông phân phối của cải vật chất.Sự chiếm hữu vật chất này thể hiện giữa người này với người khác, giữa tập đoàn người này với tập đoàn người khác, đó là tiền đề để làm xuất hiện quan hệ thừa kế.Sở hữu cũng là một yếu tố khách quan xuất hiện ngay từ khi có xã hội loài người và cùng với thừa kế, chúng phát triển cùng với xã hội loài người.

Khái niệm thừa kế theo pháp luật 17 Hiện nay, chế định“Thừa kế” trong BLDS là một chế định quyền thừa gồm tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh việc chuyển dịch tài sản của người chết cho người khác theo di chúc hoặc theo một trình tự luậtđịnh, đồng thời quy định phạm vi, quyền,nghĩa vụ và phương thức bảo vệ quyền của người thừa kế. Có hai hình thức thừa kế: Thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Một số quy định cơ bản liên quan đến quyền thừa kế: Diện thừa kế, thừa kế thế vị, tước quyền thừa kế. Không nằm ngoài xu thế chung của thế giới, pháp luật thừa kế của Việt Nam cũng quy định hai hình thức thừa kế bao gồm thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật.

Thừa kế theo di chúc là sự dịch chuyển tài sản của người đã chết cho người còn sống theo ý chí của người lập di chúc khi còn sống. Tuy nhiên, trên thực tế không phải lúc nào người để lại di sản cũng lập di chúc hoặc di chúc do người này lập ra đều phát sinh hiệu lực theo quy định của pháp luật. Do đó, song song với hình thức thừa kế theo di chúc, pháp luật còn quy định về hình thức thừa kế theo pháp luật nhằm đảm bảo quyền thừa kế của các chủ thể. Điều 649 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định: Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định.5 Thừa kế theo pháp luật là việc dịch chuyển tài sản của người chết cho những người còn sống theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định.

Cá nhân có quyền sở hữu với tài sản của mình, sau khi chết, số tài sản còn lại được chia đều cho những người thừa kế. Người được thừa kế theo pháp luật là những người có quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân và nuôi dưỡngvới người để lại di sảnkhi còn sống. Thừa kế theo pháp luật chỉ được thực hiện trong trường hợp người chết không để lại di chúc hoặc có di chúc nhưng di chúc không hợp pháp và các trường hợp khác theo quy định của pháp luật. Người thừa kế theo pháp luật là cá nhân và có mối quan hệ huyết thống hoặc quan hệ hôn nhân hoặc quan hệ nuôi dưỡng với người Xem Điều 649 BLDS 2015 5 18 để lại di sản.

Những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật được pháp luật chỉ định hưởng di sản theo một trật tự ưu tiên là theo hàng thừa kế. Qua việc phân tích trên đây có thể rút ra định nghĩa về thừa kế theo pháp luật như sau: Thừa kế theo pháp luật là sự dịch chuyển di sản của người chết cho người còn sống trên cơ sở quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân, quan hệ nuôi dưỡng hay quan hệ thân thuộc giữa người có tài sản để lại sau khi họ chết và người nhận di sản. Thừa kế theo pháp luật về bản chất vừa bảo vệ quyền đương nhiên của người có tài sản được để lại tài sản của họ khi họ chết, vừa bảo vệ quyền của những người có quan hệ huyết thống, gia đình hay thân thuộc với người đã chết có tài sản để lại. Những người được hưởng thừa kế theo quy định của pháp luật không phụ thuộc vào mức độ năng lực hành vi.

Mọi người bình đẳng trong việc hưởng di sản thừa kế của người chết, thực hiện nghĩa vụ mà người chết chưa thực hiện trong phạm vi di sản đượcnhận.Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định. Theo Điều 650 tại BLDS năm 2015 quy định những trường hợp thừa kế theo pháp luật bao gồm: “1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây: a) Không có di chúc; b) Di chúc không hợp pháp; c) Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế; d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản. Các trường hợp thừa kế theo pháp luật Quá trình áp dụng pháp luật về thừa kế theo pháp luật thì được phát sinh trong những trường hợp khác nhau.

Với các quy định pháp luật hiện nay thì việc phát sinh quan hệ về pháp luật thừa kế theo pháp luật được quy định một cách rõ ràng và cụ thể 19 trongcác trường hợp khác nhau. Theo quy định tại điều 650 BLDS năm 2015quy định các trường hợp về thừa kế theo pháp luật, cụ thể như sau: * Không có di chúc là trường hợp: - Người có tài sản chết mà không lập di chúc hoặc có lập nhưng chính họ lại tiêu huỷ di chúc như xé, đốt hoặc tuyên bố huỷ bỏ di chúc đã lập. - Người chết có để lại di chúc nhưng kể từ thời điểm mở thừa kế di chúc đã bị thất lạc hoặc hư hại đến mức không thể hiện được đầy đủ ý chí của người lập di chúc đó và cũng không thể chứng minh được ý nguyện đích thực của người lập di chúc (Điều 642 BLDS năm 2015) - Nội dung di chúc không rõ ràng, gây ra nhiều cách hiểu khác nhau mà người công bố di chúc và những người thừa kế không nhất trí về cách hiểu nội dung di chúc. (Điều 626 BLDS năm 2015) Trong những trường hợp này toàn bộ di sản được phân chia cho những người thừa kế theo quy định tại Điều 651 BLDS năm 2015.

* Di chúc không hợp pháp.