CHƯƠNG 1: KHUNG NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ CHUYÊN VIÊN TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm và vai trò của chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập Khái niệm Theo Phan Đình Mạnh (2020), “chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập là những cá nhân làm việc tại các phòng, ban của đơn vị sự nghiệp công lập, trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, công việc được giao, tham mưu, giúp ban lãnh đạo trong quản lý, thực hiện chức năng, nhiệm vụ của đơn vị.” Chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập thường là viên chức, có chứng chỉ về bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý nhà nước ngạch chuyên viên, có trình độ chuyên môn, chứng chỉ ngoại ngữ, tin học theo quy định. Vai trò Theo Bộ Nôi vụ (2014), chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập có các vai trò sau đây: - Lập kế hoạch, quy hoạch, các quy định cụ thể để triển khai nhiệm vụ được giao; - Giải quyết công việc được giao theo thẩm quyền hoặc tham mưu, trình cấp trên có thẩm quyền xử lí các công việc cụ thể; - Tham gia kiểm soát, thu thập số liệu, thống kê, quản lý hồ sơ, cung cấp hồ sơ, thông tin phục vụ cho công tác quản lý nhà nước theo đúng nguyên tắc, quy định của nhà nước; - Tổng hợp tình hình, tiến hành phân tích tổng kết, đánh giá hiệu quả công việc và báo cáo cấp trên; 1.
Phân loại chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập Có nhiều cách để phân loại chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó: - Theo quy định của Bộ Nội vụ (2014), chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập được phân loại theo ngạch bậc, bao gồm 3 loại, cụ thể: + Chuyên viên cao cấp; + Chuyên viên chính; + Chuyên viên. 5 – Chính Phủ (2020) quy định theo vị trí làm việc thì chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành 4 loại: + Chuyên viên giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý; + Chuyên viên thực hiện chức danh nghề nghiệp chuyên ngành; + Chuyên viên thực hiện chức danh nghề nghiệp chuyên môn dùng chung; + Chuyên viên hỗ trợ, phục vụ. Quản lý chuyên viên tại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm và mục tiêu quản lý chuyên viên tại đơn vị sự nghiệp công lập Khái niệm Theo khái niệm của tác giả Nguyễn Hữu Thân (2012), “quản lý nguồn nhân lực là sự phối hợp một tổng thể các hoạt động phân tích, hoạch định, tuyển mộ, tuyển chọn, duy trì phát triển, động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động trong tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chiến lược và định hướng viễn cảnh của tổ chức”.
Theo đó, quản lý chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập là các hoạt động hoạch định, tuyển dụng và sử dụng, đào tạo và phát triển, đánh giá và đãi ngộ nhằm xây dựng và gìn giữ một đội ngũ chuyên viên phù hợp với yêu cầu công việc và mục tiêu phát triển của đơn vị sự nghiệp công lập. Mục tiêu Mục tiêu quản lý chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập là thu hút, phát triển một đội ngũ chuyên viên đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và đảm bảo chất lượng để hoàn thành tốt công việc được giao, góp phần vào mục tiêu chung của đơn vị sự nghiệp công lập. Các chỉ tiêu đo lường sự thực hiện mục tiêu quản lý đội ngũ chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Về mặt số lượng chuyên viên: Theo Trần Xuân Cầu (2012), số lượng được thể hiện ở quy mô nguồn nhân lực và tốc độ tăng nguồn nhân lực. - Về mặt cơ cấu chuyên viên: “Cơ cấu được thể hiện về mặt trình độ chuyên môn, giới tính và độ tuổi.
- Về mặt chất lượng: Tiêu chí đánh giá chất lượng chuyên viên bao gồm: kiến thức, kỹ năng; ý thức tổ chức kỷ luật và kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Nội dung quản lý chuyên viên tại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Hoạch định đội ngũ chuyên viên “Hoạch định nguồn nhân lực là quá trình xem xét một cách có hệ thống các nhu cầu về nguồn nhân lực để vạch ra kế hoạch làm thế nào để đảm bảo mục tiêu đúng người, đúng việc, đúng lúc” (Trần Công, 2020). Theo đó, hoạch định đội ngũ chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập là quá trình xem xét một cách có hệ thống các nhu cầu về chuyên viên và xây dựng kế hoạch nhân lực nhằm đảm bảo mục tiêu của đơn vị sự nghiệp công lập.
Quy trình hoạch định đội ngũ chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập thường được thực hiện theo các bước sau: - Phân tích môi trường bên ngoài; - Phân tích môi trường bên trong; - Xác định nhu cầu nguồn nhân lực; - Đề ra các chính sách, kế hoạch. Tuyển dụng và sử dụng chuyên viên Tuyển dụng chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập có thể được hiểu là quá trình tìm kiếm và lựa chọn ứng viên đáp ứng được yêu cầu của đơn vị sự nghiệp công lập về kiến thức, kỹ năng, năng lực để thực hiện công việc. (Phạm Thị Mai Liên, 2014) Quy trình tuyển dụng của các đơn vị sự nghiệp công lập thường bao gồm các bước sau: - Chuẩn bị tuyển dụng; - Thông báo tuyển dụng; - Thu nhận, nghiên cứu hồ sơ; - Phỏng vấn tuyển dụng; - Xác minh, điều tra; - Ra quyết định tuyển dụng. Theo Trần Công (2020), sử dụng chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập là quá trình sắp xếp, bố trí, phân công công việc cho đội ngũ chuyên viên nhằm đạt được hiệu quả làm việc cao.
Sử dụng chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm các nội dung như: xác định vị trí việc làm, điều động, bổ nhiệm, miễn nhiệm,… 7 1. Đào tạo và phát triển chuyên viên Theo Trần Công (2020), đào tạo và phát triển chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập được hiểu là các hoạt động tổ chức học tập và bồi dưỡng nhằm giúp cho đội ngũ chuyên viên có thể thực hiện hiệu quả hơn nhiệm vụ, công việc được giao. Nội dung đào tạo và phát triển chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Xác định nhu cầu đào tạo và phát triển chuyên viên; - Lập kế hoạch đào tạo; - Tổ chức thực hiện kế hoạch đào tạo; - Đánh giá kết quả đào tạo. Đánh giá và đãi ngộ chuyên viên Đánh giá chuyên viên được hiểu là một hệ thống chính thức duyệt xét và đánh giá sự hoàn thành công việc của chuyên viên theo định kỳ.
(Phạm Thị Mai Liên, 2014) Quy trình đánh giá chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập theo Chính phủ (2020) bao gồm: - Chuyên viên tự đánh giá; - Tổ chức cuộc họp tại đơn vị nơi chuyên viên công tác để nhận xét, đánh giá đối với chuyên viên; - Cấp có thẩm quyền đánh giá, xếp loại chất lượng căn cứ ý kiến tại cuộc họp nhận xét, đánh giá; - Thông báo bằng văn bản cho chuyên viên và thông báo công khai trong cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi chuyên viên công tác về kết quả đánh giá, xếp loại chất lượng. Dựa trên khái niệm của Nguyễn Ngọc Ánh (2016), đãi ngộ chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập là quá trình đơn vị sự nghiệp công lập quan tâm đến đời sống của chuyên viên cả về mặt vật chất và tinh thần để chuyên viên yên tâm hoàn thành công việc và cống hiến cho đơn vị. Hệ thống đãi ngộ chuyên viên trong đơn vị sự nghiệp công lập thường bao gồm: tiền lương, tiền thưởng, chế độ bảo hiểm và các chế độ phúc lợi tập thể khác. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý chuyên viên tại đơn vị sự nghiệp công lập 1.
Các yếu tố thuộc về đơn vị - Chiến lược phát triển của đơn vị sự nghiệp công lập: yếu tố này quyết định quy mô và nhu cầu về chuyên viên của đơn vị. 8 - Mục tiêu phát triển của đơn vị sự nghiệp công lập: yếu tố này ảnh hưởng đến mục tiêu của tất cả các bộ phận thuộc đơn vị, trong đó bao gồm bộ phận quản lý nhân lực. - Đặc điểm sản phẩm, dịch vụ: ảnh hưởng đến nhu cầu về trình độ, thái độ, phong cách làm việc của chuyên viên. - Quy mô và văn hóa của đơn vị sự nghiệp công lập: ảnh hưởng đến suy nghĩ, hành vi, tinh thần, phong cách làm việc của các chuyên viên.
- Phong cách lãnh đạo, quản lý: tác động trực tiếp đến công tác quản lý chuyên viên do nhà quản lý là người đề ra các chính sách, chiến lược phát triển của đơn vị. - Hệ thống quy tắc, quy chế: ảnh hưởng đến chuẩn mực hành vi của chuyên viên và quy định về chế độ đãi ngộ mà chuyên viên được hưởng nên ảnh hưởng đến động lực làm việc của họ. - Nguồn lực tài chính: tài lực của đơn vị sự nghiệp công lập ảnh hưởng trực tiếp đến các chế độ, chính sách dành cho chuyên viên như đào tạo và đãi ngộ chuyên viên. Các yếu tố bên ngoài đơn vị - Các yếu tố thuộc về môi trường pháp lý của nhà nước: các đơn vị sự nghiệp công lập luôn phải tuân thủ theo các quy định của nhà nước, chịu sự quản lý của nhà nước.
Do đó, yếu tố này tác động mạnh mẽ đến hoạt động cũng như công tác quản lý nhân sự của đơn vị. - Các yếu tố thuộc về môi trường văn hóa, khoa học, xã hội: ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược của đơn vị và nhu cầu nhân lực để phù hợp với sự phát triển của xã hội. - Các yếu tố thuộc về thị trường lao động: khi dân số trẻ, nguồn lao động dồi dào sẽ giúp đơn vị sự nghiệp có nhiều cơ hội xây dựng và phát triển nhân lực và ngược lại. - Các yếu tố thuộc về thị trường kinh tế: yếu tố này ảnh hưởng đến doanh thu và từ đó ảnh hưởng đến chế độ đãi ngộ, động lực lao động của chuyên viên.
- Đối thủ cạnh tranh: khi xuất hiện nhiều đối thủ cạnh tranh mạnh trên thị trường, đơn vị sự nghiệp cần nâng cao chất lượng nhân lực để từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. - Cơ quan quản lý cấp trên: đơn vị sự nghiệp công lập chịu sự quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý cấp trên sẽ cần tuân thủ các quy định, quy chế do cơ quan cấp trên đề ra.