Dạy học phép biến hình trong mặt phẳng theo hướng gắn với thực tiễn cho học sinh lớp 9 ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Luận văn thạc sĩ dạy học phép biến hình trong mặt phẳng gắn với thực tiễn cho học sinh lớp 9 ở CHDCND Lào

• Tác giả: Chone Vorlasan
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trần Việt Cường
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp giảng dạy bộ môn Toán
• Đề tài: Dạy học phép biến hình trong mặt phẳng theo hướng gắn với thực tiễn cho học sinh lớp 9 ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học phép biến hình trong mặt phẳng tại Lào

Chương trình hình học lớp 9 tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào giữ vai trò quan trọng trong việc rèn luyện tư duy không gian. Nội dung phép biến hình trong mặt phẳng bao gồm các phép tịnh tiến, đối xứng trục, đối xứng tâm và phép quay. Những kiến thức này hình thành nền tảng toán học trừu tượng cho học sinh phổ thông. Tuy nhiên, việc truyền thụ kiến thức lý thuyết đơn thuần thường khiến bài học trở nên khô khan. Học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các chuyển động hình học. Do đó, định hướng giảng dạy gắn liền với thực tiễn đời sống là yêu cầu cấp thiết. Mối quan hệ giữa toán học và đời sống là mối quan hệ hữu cơ mật thiết. Toán học bắt nguồn từ nhu cầu lao động sản xuất thực tế của con người. Việc tích hợp bối cảnh thực tiễn giúp biến các khái niệm biến hình phức tạp thành những hình ảnh trực quan sinh động. Học sinh dễ dàng tiếp thu bài học khi thấy được tính ứng dụng thực tế. Giáo dục toán học hiện đại tại Lào đang hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện năng lực tư duy độc lập và giải quyết vấn đề cho học sinh.

1.1. Vị trí phép biến hình trong chương trình lớp 9 tại Lào

Chương trình toán học trung học cơ sở tại Lào sắp xếp phép biến hình vào lớp 9. Đây là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng trước cấp trung học phổ thông. Mảng kiến thức này gồm phép tịnh tiến, phép quay và phép đối xứng. Nội dung hình học giúp học sinh làm quen với sự thay đổi vị trí của hình thể nhưng bảo toàn khoảng cách. Phép biến hình rèn luyện khả năng quan sát và trừu tượng hóa hình học không gian. Kiến thức này cũng kết nối chặt chẽ với đại số thông qua hệ tọa độ phẳng. Việc nắm vững khái niệm giúp học sinh chuẩn bị tốt cho các cấp học cao hơn. Môn học đòi hỏi phương pháp tiếp cận mới mẻ từ người dạy.

1.2. Mục tiêu giáo dục gắn lý thuyết toán với đời sống

Mục tiêu trọng tâm của việc đổi mới giáo dục tại Lào là gắn lý thuyết với thực hành. Học sinh không chỉ học thuộc công thức hay định lý toán học một cách máy móc. Bài học cần chỉ ra nguồn gốc thực tiễn của từng khái niệm hình học. Học sinh cần hiểu rõ cách thức ứng dụng hình học vào đời sống thường ngày. Mục tiêu giáo dục hướng tới xây dựng động lực học tập tự thân cho học sinh. Khi nhận thức rõ giá trị thực tiễn, người học sẽ chủ động khám phá tri thức. Quá trình này giúp nâng cao năng lực giải quyết vấn đề thực tế trong cộng đồng. Giáo dục toán học vì thế trở nên thiết thực và giàu ý nghĩa nhân văn hơn.

II. Thực trạng dạy học phép biến hình trong mặt phẳng ở lớp 9

Thực trạng dạy học hình học lớp 9 tại nhiều trường trung học ở Lào bộc lộ nhiều rào cản lớn. Phần lớn giáo viên hiện nay chủ yếu tập trung thuyết giảng lý thuyết hàn lâm thuần túy. Việc liên hệ kiến thức hình học vào bối cảnh thực tế đời sống còn rất hạn chế. Thời lượng phân bổ cho các bài giảng phép biến hình tương đối ít ỏi so với khối lượng tri thức cần truyền đạt. Giáo viên thường thiếu thời gian chuẩn bị các ví dụ minh họa trực quan. Đồ dùng dạy học và trang thiết bị hỗ trợ trực quan trong các nhà trường còn thiếu thốn nghiêm trọng. Sự thiếu hụt giáo cụ khiến môn học trở nên trừu tượng và khô cứng. Học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc tưởng tượng không gian hình học. Nhiều học sinh rơi vào trạng thái thụ động, lười suy nghĩ và ỷ lại vào lời giải có sẵn của thầy cô. Môn hình học biến hình vì vậy bị coi là môn học phức tạp và gây áp lực tâm lý nặng nề. Thực trạng này làm suy giảm đáng kể hứng thú học tập và kìm hãm khả năng sáng tạo của học sinh.

2.1. Khó khăn từ phương pháp giảng dạy và giáo cụ

Phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm ưu thế chủ đạo trong các tiết hình học lớp 9. Thầy cô thường sử dụng phấn trắng bảng đen để vẽ các hình tĩnh trên mặt phẳng. Cách thức này không thể hiện rõ bản chất biến đổi động của phép dời hình và phép vị tự. Việc chế tạo đồ dùng trực quan đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí vật liệu. Trong khi đó, giáo viên phổ thông tại Lào chịu áp lực lớn về phân phối thời gian giảng dạy. Sự thiếu hụt mô hình động làm giảm hiệu quả truyền đạt kiến thức toán học. Bài giảng thiếu sinh khí khiến học sinh mất tập trung và tiếp thu một cách thụ động.

2.2. Hạn chế về tư duy và động lực học tập của học sinh

Khảo sát thực tế cho thấy học sinh lớp 9 tại Lào gặp nhiều rào cản về tư duy không gian. Khái niệm biến hình đòi hỏi năng lực trừu tượng hóa và phân tích hình học cao. Khi thiếu ví dụ gắn với đời sống quen thuộc, học sinh khó ghi nhớ các tính chất toán học. Đa số học sinh chỉ giải bài tập theo khuôn mẫu máy móc mà không hiểu bản chất quy luật. Tình trạng học vẹt dẫn đến tâm lý e ngại, sợ sai và mất tự tin khi gặp bài toán mới. Nhiều em mất hẳn động lực học tập bộ môn hình học. Học sinh không nhận ra mối liên hệ giữa toán học trong lớp và các hiện tượng ngoài đời thường.

III. Giải pháp dạy học phép biến hình gắn thực tiễn cho học sinh

Để nâng cao chất lượng dạy học phép biến hình cho học sinh lớp 9 tại Lào, việc đổi mới phương pháp là yêu cầu tất yếu. Giáo viên cần chủ động xây dựng các tình huống dạy học gắn liền với bối cảnh thực tiễn địa phương. Những hình ảnh gần gũi trong đời sống văn hóa Lào cung cấp chất liệu phong phú cho bài giảng hình học. Cụ thể, hoa văn trên vải thổ cẩm Phin, kiến trúc chùa tháp Thạt Luổng và cách bố trí đình chùa là những ví dụ sống động về phép đối xứng và phép tịnh tiến. Thầy cô nên tổ chức các hoạt động học tập tương tác thay vì chỉ giảng giải lý thuyết một chiều. Học sinh được chia nhóm để quan sát, đo đạc và tìm kiếm các yếu tố hình học trong môi trường xung quanh. Bên cạnh đó, việc tận dụng vật liệu tái chế tại địa phương để tự làm đồ dùng học tập mang lại hiệu quả cao. Cách làm này vừa giải quyết tình trạng thiếu thốn cơ sở vật chất, vừa kích thích năng lực sáng tạo của học sinh. Ứng dụng công nghệ thông tin đơn giản cũng hỗ trợ trực quan hóa các phép dời hình một cách rõ nét.

3.1. Khai thác yếu tố văn hóa truyền thống Lào vào bài học

Văn hóa truyền thống Lào lưu giữ nhiều biểu hiện trực quan của toán học. Thầy cô có thể khai thác các họa tiết trên trang phục truyền thống như váy Phin hay khăn thổ cẩm. Những đường nét lặp lại đều đặn chính là minh họa hoàn hảo cho phép tịnh tiến và đối xứng trục. Cấu trúc đối xứng của kiến trúc Thạt Luổng cũng là ví dụ thực tiễn giàu sức thuyết phục. Học sinh được quan sát hình ảnh di sản quen thuộc ngay trong giờ học hình học. Việc lồng ghép văn hóa địa phương tạo cảm giác gần gũi và tự hào cho học sinh. Nhờ vậy, bài học toán học trở nên thân thuộc và giàu sức hút đối với người học.

3.2. Thiết kế bài tập thực hành gắn với đời sống thực tế

Thiết kế hệ thống bài tập thực hành là giải pháp cốt lõi để nâng cao năng lực toán học. Giáo viên cần thay thế các bài tập thuần tính toán bằng bài toán tình huống thực tế. Ví dụ, học sinh giải bài toán xác định vị trí đặt máy bơm nước để tối ưu hóa quãng đường ống dẫn. Học sinh cũng có thể thực hành vẽ hoa văn trang trí tường bằng thước và compa thông qua phép quay và phép đối xứng. Hoạt động này kết nối kiến thức toán học với các ngành nghề thủ công truyền thống. Học sinh học cách làm việc nhóm để giải quyết vấn đề thực tế nảy sinh trong cộng đồng. Qua đó, năng lực tư duy logic và kỹ năng thực hành được củng cố vững chắc.

IV. Ý nghĩa ứng dụng dạy học phép biến hình trong thực tiễn Lào

Việc triển khai dạy học phép biến hình gắn với thực tiễn mang lại chuyển biến tích cực cho giáo dục phổ thông Lào. Phương pháp này giải quyết triệt để sự khô cứng của các tiết học hình học truyền thống. Học sinh lớp 9 không còn e ngại trước các khái niệm hình học trừu tượng. Tinh thần chủ động học tập và hứng thú khám phá tri thức toán học được khơi dậy mạnh mẽ. Người học nhận thức rõ ràng mối liên kết hữu cơ giữa toán học và đời sống thường nhật. Các kỹ năng thực hành, năng lực quan sát và tư duy phản biện của học sinh được cải thiện rõ rệt. Về phía nhà trường, chất lượng dạy và học môn toán từng bước được nâng cao. Giáo viên có thêm cơ hội đổi mới tư duy sư phạm và nâng cao tay nghề chuyên môn. Mô hình giảng dạy này khẳng định tính đúng đắn của định hướng giáo dục hiện đại. Đó là đào tạo những công dân có năng lực vận dụng kiến thức lý thuyết vào giải quyết các bài toán sản xuất, văn hóa và phát triển xã hội thực tế tại Lào.

4.1. Tác động tích cực đến kết quả và năng lực học sinh

Thực nghiệm sư phạm ghi nhận sự tiến bộ vượt bậc về kết quả kiểm tra của học sinh. Học sinh hiểu bài sâu sắc hơn và không còn phụ thuộc vào các công thức thuộc lòng. Năng lực tư duy logic và khả năng phân tích hình ảnh không gian của học sinh tăng lên rõ rệt. Các em chủ động tương tác trong giờ học và nhiệt tình tham gia thảo luận nhóm. Thói quen quan sát thế giới xung quanh dưới góc nhìn toán học dần được hình thành tự nhiên. Học sinh tự tin vận dụng kiến thức phép biến hình để giải thích các hiện tượng thực tế. Thái độ đối với môn toán chuyển từ sợ hãi sang yêu thích và đam mê tìm tòi.

4.2. Khuyến nghị nhân rộng phương pháp trong nhà trường

Để duy trì hiệu quả lâu dài, ngành giáo dục Lào cần nhân rộng mô hình dạy học gắn thực tiễn. Cơ quan quản lý giáo dục cần mở các lớp bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích hợp cho giáo viên. Nhà trường nên khuyến khích giáo viên biên soạn ngân hàng bài tập tình huống mang đặc trưng văn hóa Lào. Các cơ sở giáo dục cần hỗ trợ trang bị đồ dùng trực quan và phần mềm dạy toán cơ bản. Giáo viên giữa các trường cần tăng cường sinh hoạt chuyên môn để chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng là nền tảng quan trọng giúp phương pháp phát huy tối đa giá trị thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục phổ thông tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ nhằm chuẩn hóa chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế và xã hội. Trong chương trình toán học lớp 9, chủ đề phép biến hình trong mặt phẳng được phân bổ thời lượng 16 tiết học, đóng vai trò nền tảng hình thành tư duy không gian và khả năng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy có tới 60% giáo viên gặp trở ngại do thiếu thời gian tích hợp thực tế, dẫn đến việc giảng dạy chủ yếu tập trung vào lý thuyết trừu tượng và các công thức thuần túy. Học sinh thường lúng túng khi chuyển đổi bài toán đời sống sang ngôn ngữ toán học, khiến tỷ lệ yêu thích môn học bị sụt giảm đáng kể.

Trước thực trạng đó, đề tài nghiên cứu của học viên Chone Vorlasan dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Việt Cường tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên vào năm 2022 đã tập trung giải quyết bài toán cấp thiết: đổi mới phương pháp dạy học phép biến hình theo định hướng gắn với thực tiễn. Mục tiêu trọng tâm của công trình là xây dựng hệ thống biện pháp sư phạm giúp học sinh lớp 9 làm quen với các tình huống đời sống, từ đó củng cố kiến thức và phát triển năng lực ứng dụng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trong năm học 2021-2022 tại các trường trung học trọng điểm ở thủ đô Viêng Chăn, bao gồm Trường Trung học phổ thông Hữu nghị Lào - Việt Nam số 1 và Trường Trung học phổ thông Phôn Thăn số 2. Ý nghĩa của luận văn được lượng hóa rõ ràng thông qua việc nâng mức độ hứng thú học tập của học sinh lên trên 85%, đồng thời cải thiện điểm kiểm tra định kỳ với mức tăng tỷ lệ khá giỏi đạt trên 20%, khẳng định giá trị ứng dụng của lý thuyết giáo dục hiện đại vào thực tiễn nhà trường tại Lào.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập vững chắc dựa trên sự kết hợp giữa lý luận nhận thức biện chứng duy vật và các quan điểm dạy học môn toán tiên tiến. Trọng tâm nền tảng là học thuyết Giáo dục Toán học gắn với thực tiễn (Realistic Mathematics Education - RME) khởi xướng bởi Freudenthal, kết hợp chặt chẽ với quan điểm hoạt động trong dạy học môn Toán của Giáo sư Nguyễn Bá Kim. Theo lý luận nhận thức của V.I. Lênin, con đường nhận thức chân lý đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng quay trở về thực tiễn. Toán học xuất phát từ nhu cầu lao động sản xuất và có sứ mệnh phục vụ trở lại cho đời sống con người.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung làm rõ 4 khái niệm then chốt: toán học hóa tình huống thực tiễn, tri thức phương pháp, tri thức giá trị và năng lực mô hình hóa toán học. Quy trình chuyển hóa tri thức sách giáo khoa thành tri thức dạy học được cụ thể hóa qua 4 bước: tiếp nhận hiện thực khách quan, xây dựng mô hình toán học tương ứng, xử lý giải thuật nội tại và giải mã kết quả quay về kiểm nghiệm trong bối cảnh thực tế. Các nội dung hình học như phép tịnh tiến, phép đối xứng trục, đối xứng tâm và phép quay được tiếp cận không phải dưới dạng các tiên đề khô khan mà dưới dạng các chuyển động không gian của vật thể, công trình kiến trúc và họa tiết thủ công truyền thống.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa khảo sát diện rộng và thực nghiệm sư phạm có đối chứng.

Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 20 giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Toán và 90 học sinh khối lớp 9 tại hai trường trung học phổ thông ở thủ đô Viêng Chăn. Đối với giai đoạn thực nghiệm sư phạm, nghiên cứu chọn mẫu 90 học sinh chia đều thành hai nhóm: lớp thực nghiệm 9/1 với 45 học sinh và lớp đối chứng 9/2 với 45 học sinh có trình độ học lực ban đầu tương đương nhau tại Trường Trung học phổ thông Hữu nghị Lào - Việt Nam số 1. Phương pháp chọn mẫu phân tầng thuận tiện được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cho môi trường giáo dục đô thị tại Lào.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính xuất phát từ yêu cầu kiểm định tính khả thi của giả thuyết khoa học. Về mặt định lượng, các chỉ số thống kê như tần số điểm số, điểm trung bình, độ lệch chuẩn và tỷ lệ phần trăm được đo lường qua bài kiểm tra chuẩn hóa 45 phút nhằm đánh giá chính xác sự khác biệt giữa hai nhóm. Về mặt định tính, tác giả tiến hành quan sát thái độ học tập, ghi chép hành vi và phỏng vấn sâu giáo viên để đánh giá tính thích ứng của bài học. Toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu và xử lý kết quả được tiến hành từ tháng 9 năm 2021 đến tháng 5 năm 2022, đáp ứng đầy đủ tính liêm chính học thuật với tỷ lệ tương đồng kiểm tra qua phần mềm Turnitin đạt mức 25%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực trạng và tổ chức thực nghiệm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng có giá trị thực tiễn cao:

Thứ nhất, khảo sát 20 giáo viên dạy Toán cho thấy có tới 80% giáo viên khẳng định phép biến hình có thể ứng dụng sâu rộng vào thực tiễn đời sống, tuy nhiên chỉ có 35% giáo viên thường xuyên lồng ghép nội dung thực tiễn vào bài giảng. Khoảng 45% giáo viên thừa nhận chỉ thỉnh thoảng liên hệ thực tế, và 20% giữ mức độ dạy học bình thường theo sách giáo khoa.

Thứ hai, thống kê phân phối chương trình môn Toán lớp 9 hiện hành tại Lào chỉ rõ rằng trong tổng số 16 tiết học phép biến hình, toàn bộ hệ thống tài liệu chỉ chứa 11 ví dụ và 13 bài tập có yếu tố thực tế. Cụ thể, bài học về phép tịnh tiến có 3 ví dụ và 4 bài tập; bài học phép đối xứng có 5 ví dụ và 6 bài tập; bài học phép quay có 3 ví dụ và 5 bài tập. Tỷ lệ bài toán ứng dụng còn khiêm tốn, chưa phản ánh đầy đủ đời sống văn hóa xã hội phong phú của địa phương.

Thứ ba, về phía học sinh, trước khi thực nghiệm có tới 65% số em được hỏi đánh giá mức độ hứng thú chỉ ở mức bình thường và 10% cảm thấy không thích học phân môn hình học vì quá trừu tượng. Giáo viên đối mặt với 2 rào cản lớn nhất: 60% do thiếu thời lượng trên lớp để tổ chức hoạt động trải nghiệm và 40% do học sinh còn thụ động trong tư duy.

Thứ tư, kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính ưu việt rõ rệt của phương pháp mới. Bài kiểm tra định lượng 45 phút ghi nhận điểm trung bình của lớp thực nghiệm đạt khoảng 7.8 điểm, cao hơn vượt trội so với mức 6.4 điểm của lớp đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở lớp thực nghiệm tăng 22% so với lớp đối chứng, đồng thời tỷ lệ học sinh dưới điểm trung bình giảm mạnh từ 18% xuống dưới 5%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự tiến bộ vượt bậc của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc đổi mới phương thức truyền tải tri thức. Thay vì ép buộc học sinh ghi nhớ máy móc các định lý biến hình, giáo viên đã khéo léo kết nối nội dung bài học với các bối cảnh gần gũi như nghệ thuật dệt vải truyền thống Lào, kiến trúc mái chùa Vat Phra Keo, hoặc bố cục cổng tháp Thạt Luổng. Khi các hình ảnh đối xứng và chuyển động tịnh tiến được quan sát trực tiếp, tư duy không gian của học sinh được kích hoạt tự nhiên, biến giờ học thành không gian khám phá sinh động.

Kết quả nghiên cứu này tương thích chặt chẽ với các công trình trước đây tại Lào, tiêu biểu như nghiên cứu của tác giả Thongdeng Phothoummy năm 2019 về khai thác bối cảnh thực trong dạy học tổ hợp xác suất, và nghiên cứu của tác giả Outhay Bounvong năm 2013 về tiếp cận dạy học dựa trên hoạt động. Những dữ liệu thực nghiệm này có thể được trình bày một cách trực quan thông qua biểu đồ cột kép thể hiện phân bố dải điểm từ 1 đến 10 giữa hai lớp, kết hợp cùng bảng so sánh các tham số thống kê mô tả bao gồm phương sai và độ lệch chuẩn. Đồ thị trực quan sẽ phản ánh đường cong phân phối điểm số của lớp thực nghiệm lệch rõ rệt về phía các dải điểm 8, 9 và 10, chứng minh giả thuyết khoa học hoàn toàn xác đáng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học hình học gắn với thực tiễn, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ:

• Thiết kế tình huống thực tiễn làm động cơ nhập đề: Giáo viên bộ môn cần chủ động xây dựng ngân hàng tối thiểu 30 tình huống thực tế gắn liền với địa lý, văn hóa và đời sống sinh hoạt của học sinh Lào trước khi bước vào tiết lý thuyết. Mục tiêu đạt 100% các tiết dạy phép biến hình đều có tình huống dẫn dắt thực tế sinh động, triển khai đồng bộ ngay trong học kỳ 1 năm học tiếp theo tại các trường trung học.
• Biên soạn hệ thống bài tập thực hành phân hóa: Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học phổ thông cần phối hợp biên soạn tài liệu bổ trợ gồm 50 bài toán ứng dụng thực tiễn, phân loại theo 3 mức độ nhận thức từ đo đạc thực tế đến thiết kế hoa văn mỹ thuật. Kế hoạch thực hiện kéo dài trong 6 tháng, hướng tới mục tiêu tăng thêm 25% thời lượng luyện tập các dạng bài gắn với đời sống thực tế.
• Tổ chức các hoạt động trải nghiệm ngoài giờ lên lớp: Ban giám hiệu nhà trường cùng tổ bộ môn cần phê duyệt kế hoạch tổ chức 2 buổi hoạt động trải nghiệm thực địa mỗi học kỳ, cho phép học sinh ứng dụng phép tịnh tiến và phép quay để đo chiều cao công trình hoặc vẽ sơ đồ thực địa. Chỉ tiêu đặt ra là ít nhất 85% học sinh hoàn thành sản phẩm học tập thực hành theo nhóm.
• Nâng cao năng lực thiết kế bài giảng gắn với thực tiễn cho giáo viên: Bộ Giáo dục và Thể thao Lào phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức định kỳ 3 khóa tập huấn chuyên môn hàng năm về lý thuyết RME và phương pháp giáo dục STEM. Mục tiêu bảo đảm 100% giáo viên dạy Toán trung học cơ sở được trang bị kỹ năng chuyển đổi bài toán thực tế thành giáo án tương tác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên dạy Toán bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông: Tài liệu cung cấp trực tiếp 3 giáo án mẫu hoàn chỉnh cùng kho tình huống thực tế phong phú, giúp các thầy cô giải quyết triệt để bài toán thiếu tài liệu và tối ưu hóa 16 tiết học phép biến hình theo hướng sinh động, dễ hiểu.
• Sinh viên sư phạm và học viên cao học ngành Giáo dục Toán học: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, phương pháp khảo sát 110 đối tượng mẫu và kỹ thuật xử lý số liệu định lượng đạt chuẩn chỉ số tương đồng Turnitin dưới 25%.
• Các chuyên gia phát triển chương trình và tác giả biên soạn sách giáo khoa: Dữ liệu thực chứng về sự thiếu hụt bài tập thực tế tại 2 trường trung học ở Viêng Chăn là căn cứ thực tiễn quý giá để bổ sung nội dung ứng dụng vào các lần tái bản sách giáo khoa môn Toán lớp 9 tại Lào.
• Cán bộ quản lý giáo dục tại các Sở và Phòng Giáo dục: Công trình mang lại góc nhìn chiến lược để xây dựng các tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới, định hướng chỉ đạo các trường phổ thông đẩy mạnh dạy học tích hợp liên môn và giáo dục STEM thực chất.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao phép biến hình trong mặt phẳng thường bị xem là nội dung khó tiếp thu đối với học sinh lớp 9?

Chủ đề này đòi hỏi trí tưởng tượng không gian và tư duy trừu tượng cao, trong khi học sinh quen với các công thức tính toán đại số đơn giản. Nếu giáo viên chỉ giảng dạy lý thuyết thuần túy mà thiếu các vật mẫu trực quan, học sinh sẽ cảm thấy xa rời thực tế và gặp khó khăn khi tiếp cận.

Luận văn đã giải quyết bài toán thiếu hụt thời lượng 16 tiết học trên lớp như thế nào?

Tác giả đã khéo léo tích hợp các tình huống đời sống vào ngay khâu gợi động cơ mở đầu bài học trong 5 phút đầu giờ, đồng thời chuyển hóa các bài tập lý thuyết trừu tượng thành các bài toán thực hành thiết kế hoa văn, giúp tiết kiệm thời gian mà vẫn khắc sâu kiến thức.

Những bối cảnh thực tế nào tại Lào được đưa vào bài giảng mang lại hiệu quả cao nhất?

Nghiên cứu đã khai thác rất thành công nét văn hóa kiến trúc tháp Thạt Luổng, hoa văn dệt trên trang phục truyền thống của phụ nữ Lào và bài toán xây dựng cầu đường giữa hai bản làng. Những hình ảnh này giúp học sinh thấy ngay toán học hiện diện trong đời sống hàng ngày.

Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Trường Hữu nghị Lào - Việt Nam thể hiện mức độ cải thiện ra sao?

Sau đợt can thiệp sư phạm, điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm đạt mức trung bình 7.8 điểm so với 6.4 điểm của lớp đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt học lực khá và giỏi tăng thêm 22%, chứng minh các biện pháp đưa ra có tác động tích cực và rõ rệt.

Giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm có thể áp dụng các biện pháp này vào lớp học thực tế không?

Hoàn toàn khả thi vì các biện pháp trong luận văn được thiết kế chi tiết từng bước, có kèm theo giáo án minh họa và phiếu học tập cụ thể. Giáo viên chỉ cần vận dụng linh hoạt các tình huống có sẵn vào điều kiện cơ sở vật chất của từng trường lớp.

Kết luận

• Luận văn xây dựng hệ thống lý luận vững chắc kết hợp giữa thuyết RME hiện đại và đặc thù giáo dục phổ thông tại Lào.
• Điều tra thực trạng toàn diện trên 20 giáo viên và 90 học sinh tại thủ đô Viêng Chăn chỉ ra nguyên nhân cốt lõi khiến phân môn hình học bị xem là khô khan.
• Đề xuất 3 nhóm biện pháp sư phạm giàu tính ứng dụng, giải quyết triệt để rào cản thời lượng và phương tiện dạy học trong 16 tiết học phép biến hình.
• Minh chứng thực nghiệm khẳng định hiệu quả vượt trội khi nâng điểm trung bình của học sinh từ 6.4 lên 7.8 điểm và tăng 22% tỷ lệ khá giỏi.
• Đảm bảo tính trung thực và chuẩn mực học thuật cao với báo cáo kiểm tra trùng lặp Turnitin đạt kết quả tương đồng 25%.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã xóa nhòa ranh giới giữa lý thuyết hình học trừu tượng và thực tiễn sinh động của đất nước Lào, biến những định lý toán học thành công cụ tư duy giải quyết vấn đề đời sống. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung hoàn thiện bộ cẩm nang hướng dẫn trong 3 tháng tới và triển khai nhân rộng mô hình tại các tỉnh thành trên cả nước trong năm học 2023-2024. Quý thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và các bạn sinh viên sư phạm hãy tải về và tham khảo toàn văn công trình để cùng chung tay đổi mới căn bản phương pháp dạy học toán học ngày nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu”, “Kết luận” và “Danh mục tài liệu tham khảo”, nội dung đề tài gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Dạy học nội dung Phép biến hình trong mặt phẳng theo hướng gắn với thực tiễn cho học sinh lớp 9 ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN 1. Mối quan hệ giữa Lý luận với thực tiễn 1. Thực tiễn Theo Từ điển Tiếng Việt: “Thực tiễn” được hiểu là “những hoạt động của con người, trước hết là lao động sản xuất, nhằm tạo ra những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại của xã hội” [24, tr.

Theo Từ điển HS: “Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động của con người để tạo ra những điều kiện cần thiết cho đời sống xã hội bao gồm các hoạt động sản xuất, đấu tranh giai cấp và thực nghiệm khoa học: không có thực tiễn thì không có lí luận khoa học” [13, tr. Trong Triết học cũng có nhiều quan niệm khác nhau về thực tiễn như: Bêcơn nhà triết học duy vật nh, người đặt nền móng cho chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỉ XVII - XVIII cho rằng “Nhận thức phải xuất phát từ giới tự nhiên và thực nghiệm để tìm ra mối quan hệ nhân quả, phát hiện và kiểm tra chân lí” [23, tr 356]. Chủ nghĩa duy vật trước Mác, điển hình là “Phoiơbắc nhà triết học duy vật Đức đầu thế kỉ XIX đã đề cập đến thực tiễn, nhưng đối với ông chỉ có lý luận mới thực sự là hoạt động chân chính của con người, còn thực tiễn mang tính chất con buôn bẩn thỉu” [23, tr 356-357]. Chủ nghĩa duy tâm chỉ hiểu thực tiễn như là hoạt động tinh thần của con người, chứ không xem nó là hoạt động vật chất.

Hêghen, nhà triết học duy tâm Đức cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX đã có một số tư tưởng hợp lí, sâu sắc về thực tiễn. Ông cho rằng, bằng thực tiễn, chủ thể tự ''nhân đôi'' mình, đối tượng hoá bản thân mình trong quan hệ với thế giới bên ngoài nhưng ông chỉ giới hạn thực tiễn ở ý niệm, ở hoạt động tư tưởng. Đối với ông, thực tiễn là một “suy lí lôgíc” [23, tr 357]. 9 Trên cơ sở kế thừa những yếu tố hợp lí, chỉ rõ và khắc phục những hạn chế trong quan điểm của các nhà triết học đi trước.

Với việc đưa phạm trù thực tiễn vào lí luận của mình, C.Ăngghen đã đem lại một quan niệm đúng đắn, khoa học về thực tiễn: “Thực tiễn là những hoạt động vật chất “cảm tính”, có mục đích, có tính lịch sử xã hội của con người, nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội’’ [2, tr. Theo Triết học Mác - Lênin: “Thực tiễn là toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử - xã hội của con người, nhằm cải tạo tự nhiên, xã hội và bản thân con người” [23, tr. Như vậy, thực tiễn là toàn bộ hoạt động vật chất có tính chất lịch sử xã hội của con người làm biến đổi tự nhiên và xã hội. Hoạt động thực tiễn là sự tác động qua lại giữa con người và hiện thực khách quan, trong đó con người là chủ thể, hiện thực khách quan là khách thể.

Chủ thể với tính tích cực, sáng tạo đã tác động vào khách thể làm biến đổi khách thể và biến đổi cả chủ thể. “Thực tiễn trở thành mắt khâu trung gian nối liền ý thức con người với thế giới bên ngoài” [2, tr. Con người và xã hội loài người sẽ không thể tồn tại và phát triển được nếu không có hoạt động thực tiễn.