PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Cùng với sự tiến bộ vượt bậc của khoa học - công nghệ mà đặc biệt là công nghệ thông tin và xu hướng toàn cầu hóa đang diễn ra hết sức mạnh mẽ, nhân loại đang bước sang nền kinh tế tri thức. Đảng và Nhà nước ta xem Giáo dục - Đào tạo cùng với khoa học - công nghệ là quốc sách hàng đầu. Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII về định hướng chiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo, trong đó nổi bật là các yêu cầu: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.
Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy - học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh. [11, tr 14] Đổi mới giáo dục phổ thông đã và đang được thực hiện thông qua việc đổi mới: mục tiêu, nội dung, phương pháp, thiết bị dạy học, kiểm tra đánh giá, công tác quản lí, chỉ đạo…Trong đó đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yếu tố trọng tâm. Định hướng đổi mới phương pháp được nêu rõ tại điều 28 của Luật giáo dục:“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của trong lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [10, tr 22]. Để theo kịp xu thế của thời đại, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước, mỗi giáo viên, mỗi nhà trường, các sở, ban, ngành trong hệ thống giáo dục cần phải ra sức phấn đấu, nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi nhiều hơn nữa về việc ứng dụng các mô hình dạy học, PPDH, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Mặt khác, công nghệ thông tin ngày càng phát triển và thâm nhập vào hầu hết các lĩnh vực trong cuộc sống. Trong đó, môn tin học giữ một vai trò quan trọng nhằm trang bị những kiến thức cơ bản về tin học ứng dụng, tin học phần mềm, đặc biệt chú trọng việc rèn luyện kĩ năng ứng dụng công nghệ thông tin vào giải quyết các vấn đề trong cuộc sống cho người học. 1 Tuy nhiên, thực tế chất lượng dạy học phần “Lập trình đơn giản” môn tin học lớp 8 tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết hiện nay chưa cao, chưa giúp học sinh tiếp nhận môn học với tất cả sự say mê và hứng thú của mình. Là giáo viên dạy học môn Tin học tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương, tôi luôn trăn trở với câu hỏi “ Làm gì ? ” và “ Làm như thế nào ? ” để cải thiện tình trạng này.
Đó chính là lý do để người nghiên cứu thực hiện đề tài: “ DẠY HỌC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ PHẦN LẬP TRÌNH ĐƠN GIẢN TẠI TRƢỜNG THCS NGUYỄN VĂN TIẾT THỊ XÃ THUẬN AN TỈNH BÌNH DƢƠNG ” Góp phần phát huy tính tích cực, hứng thú, chủ động trong học tập, rèn luyện tư duy, kỹ năng và năng lực GQVĐ cho học sinh. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Triển khai DHGQVĐ, nhằm nâng cao chất lượng dạy học phần Lập trình đơn giản tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Để đạt được mục tiêu trên, người nghiên cứu sẽ thực hiện các nhiệm vụ sau: 1. Phân tích cơ sở lý luận dạy học giải quyết vấn đề; 2.
Xác định thực trạng dạy học phần Lập trình đơn giản môn tin học lớp 8 tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương; 3. Xây dựng tiến trình bài dạy theo dạy học GQVĐ trong giảng dạy phần Lập trình đơn giản và thực nghiệm sư phạm. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 1. Đối tƣợng nghiên cứu Dạy học giải quyết vấn đề phần Lập trình đơn giản môn tin học lớp 8 tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương.
Khách thể nghiên cứu Hoạt động dạy - học của GV và HS trong phần Lập trình đơn giản môn tin học lớp 8 tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Hiện nay, chất lượng dạy – học phần Lập trình đơn giản tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết chưa cao; 2 Nếu dạy học phần Lập trình đơn giản tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương theo hướng dạy học giải quyết vấn đề như người nghiên cứu đề xuất thì sẽ làm cho học sinh hứng thú, chủ động, tích cực học tập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại cơ sở. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Thực tế, môn tin học tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương chỉ dạy cho HS 3 khối đó là khối 6, khối 7 và khối 8, với tổng số tiết của mỗi khối là 70 tiết/ năm, HS học 2 tiết/ tuần. Vì thế người nghiên cứu vận dụng dạy học giải quyết vấn đề phần Lập trình đơn giản cho HS khối 8 tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương.
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7. Phƣơng pháp phân tích tài liệu Thực hiện tham khảo, phân tích tài liệu chuyên môn, tạp chí giáo dục, và các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước về các vấn đề có liên quan đến DHGQVĐ nhằm xác định cơ sở lý luận và định hướng giải pháp của đề tài. Phƣơng pháp điều tra – bút vấn Xác định thực trạng việc giảng dạy phần lập trình đơn giản tại trường THCS Nguyễn Văn Tiết – Thuận An – Bình Dương. Sử dụng các phiếu thăm dò ý kiến GV và HS trong việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề giảng dạy phần Lập trình đơn giản.
Phƣơng pháp thống kê phân tích số liệu Nhằm định lượng những phiếu khảo sát thành những con số có giá trị trong công tác nghiên cứu của mình. Xử lý số liệu bằng phần mềm kiểm nghiệm thống kê giáo dục SPSS 13. Phƣơng pháp thực nghiệm Tiến hành thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả. Lớp thực nghiệm và lớp đối chứng được lựa chọn đảm bảo tương đối sự cân đối về số lượng, tỉ lệ nam – nữ, học lực, thời gian dạy lớp TN và lớp ĐC vào các buổi sáng từ 7h – 8h30.
3 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Dạy học GQVĐ trên thế giới Một trong những xu thế nổi bật trong nghiên cứu và phát triển dạy học trên thế giới đó là dạy học giải quyết vấn đề, nhằm phát huy tính tích cực của người học được nhiều nhà giáo dục học trong và ngoài nước quan tâm. Từ thời cổ đại, các nhà sư phạm tiền bối như Khổng Tử, Aristot,… đã từng nói đến tầm quan trọng to lớn của việc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh và đã nói lên nhiều biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức.Komenxki (1592 - 1670) đã đưa ra những biện pháp dạy học làm sao cho học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ để nắm được bản chất của sự vật và hiện tượng.
Phải tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn.Rousseau (JeanJacques Rousseau, 1712 – 1778, một nhà giáo dục lớn của Pháp) cũng cho rằng, phải hướng học sinh tích cực tự dành lấy kiến thức bằng cách tìm hiểu, khám phá và sáng tạo.Usinxki (1824 - 1871, nhà sư phạm người Nga) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc GV điều khiển, dẫn dắt học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức,… Tại Châu Âu: Từ cuối những năm 1960, đã bắt đầu cải cách giáo dục mới. Các tư tưởng dạy học lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực của học sinh được sử dụng rộng rãi và tiếp tục phát triển trên cơ sở những tri thức khoa học giáo dục hiện đại với những mô hình và thuật ngữ khác nhau. Chẳng hạn, ở Đức không dùng thuật ngữ dạy học lấy học sinh làm trung tâm mà sử dụng phổ biến thuật ngữ dạy học định hướng học sinh (dạy học hướng vào học sinh) với chủ ý thể hiện mô hình hiện đại về quan điểm dạy học này, đồng thời tránh tư tưởng cực đoan quá nhấn mạnh vai trò “trung tâm” của học sinh trong quá trình dạy học. Vào những năm 70 của thế kỉ XIX, các nhà sinh học A.
Rai Côp, các nhà sử học M. Rôgiơcốp,… đã nêu lên phương pháp tìm tòi, phát kiến (Ơrixtic) trong dạy học nhằm hình thành năng lực nhận thức 4 cho học sinh bằng cách đưa học sinh tham gia vào quá trình hoạt động tìm kiếm tri thức, phân tích hiện tượng. Đây là một trong những cơ sở của dạy học GQVĐ. Những thành tựu của dạy học giải quyết vấn đề bắt đầu phát triển với các công trình nghiên cứu của các tác giả như: A.
Ôkôn (Ba Lan)…Những công trình này đã xây dựng nên những cơ sở lí thuyết và thực tiễn của dạy học giải quyết vấn đề ở nhiều phương diện. Ia, trong cuốn “Dạy học nêu vấn đề”[26] đặc biệt quan tâm tới tình huống có vấn đề trong dạy học nêu vấn đề. Ông vạch ra các dạng giải quyết vấn đề và tìm cách giải quyết vấn đề trong toàn bộ hệ thống dạy học, định ra các chức năng và các tiêu chuẩn đánh giá của dạy học nêu vấn đề. Tác giả cho rằng tình huống có vấn đề là một khâu quan trọng của dạy học nêu vấn đề.
Ông đã nêu ra những nhiệm vụ cơ bản và vai trò của giáo viên đối với dạy học nêu vấn đề.M, trong cuốn “Các tình huống có vấn đề trong tư duy và trong dạy học” [27] tác giả đã nghiên cứu sâu vấn đề cốt lõi của dạy học giải quyết vấn đề, đó là các tình huống có vấn đề. Tác giả đã trình bày một hệ thống khái niệm cơ bản liên quan đến tình huống có vấn đề và đưa ra một số quy tắc chung của việc xây dựng các tình huống có vấn đề trong dạy học, là những cơ sở lí thuyết của dạy học GQVĐ.