Chương 1: Cơ sở lý luận Chương 2: Cơ sở thực tiễn việc giảng dạy mô đun Thực tập nguội tại trường Cao đẳng nghề Bạc Liêu. Chương 3: Dạy học định hướng hoạt động cho mô đun Thực tập nguội tại trường Cao đẳng nghề Bạc Liêu. Kế hoạch ngiên cứu Thời gian Từ Từ Từ Từ 11/2011 01/2012 03/2012 06/2012 10/2011 Đến Đến Đến Đến 08/2012 Nhiệm vụ 12/2011 02/2012 05/2012 07/2012 Nhận nhiệm vụ thực hiện chuyên x đề 1 Nhận nhiệm vụ thực hiện chuyên x đề 2 Xây dựng đề x cương Bảo vệ chuyên đề 2 x Khảo sát thực trạng x Thực nghiệm sư phạm x Thu thập dữ liệu x Xử lý dữ liệu x Viết luận văn x hoàn chỉnh 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC ĐỊNH HƢỚNG HOẠT ĐỘNG 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1.
Ở nước ngoài Phát huy tính tích cực không phải là vấn đề mới. Từ thời cổ đại các nhà sư phạm tiền bối như Khổng Tử, Aristot,… đã từng nói đến tầm quan trọng to lớn của việc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh và đã nói lên nhiều biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức. Vào thập niên 80 của thế kỉ 20, các phương pháp dạy học tích cực được triển khai và áp dụng đại trà tại các nước phương Tây như Mĩ, Canada, Pháp… Có thể nói J.Osborn (Mĩ) đề xuất dạy học động não (Brainstorming) vào những năm 50 của thế kỉ 20, dựa trên kĩ thuật Prai-Barshana của Ấn Độ. Đây được coi là những phương pháp tiền đề cho sự phát triển của các phương pháp dạy học tích cực sau này.
Tại Liên Xô (cũ), có thể đề cập đến dạy học giải quyết vấn đề của Maxmutov, một cách tiếp cận khai phá về phương pháp dạy học tích cực với lí thuyết nhận thức của L. Khởi đầu, phương pháp dạy học này được triển khai tại các trường trung học cơ sở trên lãnh thổ nước Nga, sau đó tiếp tục được áp dụng tại Ba Lan với công trình nghiên cứu của Okon. Các nước trong khu vực Đông Nam Á cũng tiếp cận các phương pháp dạy học tích cực từ khá sớm. Có thể nói, Trung tâm SEAMEO của Malaysia là một trong những địa điểm đi đầu về dạy học tích cực.
Các loại hình dạy học khám phá được nghiên cứu và 7 triển khai từ đây. Mở rộng ra, nền giáo dục của các nước như Singapore, Thailand, Indonesia. đều triển khai và áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường. Ở trong nƣớc Từ những năm 1960, ngành giáo dục Việt Nam có những quan điểm tư tưởng giáo dục hiện đại như: Học để hành, học tích cực chủ động sáng tạo, giáo dục cho người học tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo.
Hồ chủ tịch xác định rõ một nhiệm vụ giáo dục quan trọng của nhà trường là lao động, học tập trong nhà trường phải gắn với lao động sản xuất và đời sống xã hội,… Theo Ths.Trần Văn Nịch, phó vụ trưởng vụ GV-CBQLDN cho biết: “Dạy học tích hợp có thể hiểu là một hình thức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành, qua đó người học hình thành một năng lực nào đó (kỹ năng hành nghề) nhằm đáp ứng được mục tiêu của môn học/mô-đun”.TS Trần Bá Hoành có bài viết dạy học tích hợp trong đó có đề cập tới các vấn đề: Vì sao phải dạy học tích hợp, dạy học tích hợp là gì, dạy học tích hợp là dạy như thế nào và các điều kiện, triển vọng của dạy học tích hợp.TS Nguyễn Ngọc Bảo với cuốn sách: “Phát triển tính tích cực, tính tự lực của học sinh trong quá trình dạy học” tác giả đã đưa ra quan niệm học là hoạt động tích cực, tự lực, là trung tâm của quá trình dạy học và nêu lên các phương pháp nhằm tích cực hóa hoạt của học sinh. Ngoài ra, trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành Phố Hồ Chí Minh có một số luận văn Thạc sĩ cũng đã tìm hiểu phương pháp dạy học tích cực như: Nguyễn Thị Minh Trang (2011), Cải tiến phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học trong giảng dạy môn Nghề tin học văn phòng tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên – Kỹ thuật hướng nghiệp Dĩ An tỉnh Bình Dương 8 Phạm Văn Tỉnh (2011), Vận dụng phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học trong giảng dạy môn Công Nghệ 10 tại trường THPT Lê Minh Xuân – Thành phố Hồ Chí Minh. Trương Hồng Liên (2011), Triển khai dạy học định hướng hoạt động trong mô đun Gia công trên máy tiện CNC tại Trường Cao đẳng Nghề Việt Nam- Singapore. Nhìn chung các luận văn trên đều tập trung làm sáng tỏ và phong phú thêm vai trò của phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học trong quá trình dạy và học, cụ thể: Làm rõ cơ sở lý luận; các khái niệm liên quan đến đề tài; phân tích đặc điểm phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học và các tác giả đã vận dụng vào thiết kế một số bài giảng cụ thể, sau đó tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi của đề tài.
Tuy nhiên các luận văn trên cần thể hiện rõ việc hướng tới thay đổi vai trò người dạy và người học nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học, đáp ứng được yêu cầu của mục tiêu và nội dung giáo dục. Qua tìm hiểu, người nghiên cứu nhận thấy trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu hiện nay, đa số giáo viên còn quá mơ hồ về phương pháp dạy học theo quan điểm định hướng hoạt động và tại các trường nghề phương pháp này chưa được triển khai. Do đó, chưa phát huy được tối đa năng lực của học sinh, chưa kích thích được tính tích cực, chủ động sáng tạo ở người học trong quá trình chiếm lĩnh tri thức. Điều này, dẫn đến chất lượng dạy học chưa cao, chưa đáp ứng được mục tiêu giáo dục mà Đảng và Nhà nước ta đề ra; cũng tại tỉnh Bạc Liêu cho đến thời điểm này, chưa có một công trình nào đề cập đến dạy học định hướng hoạt động cho mô đun Thực tập nguội trong chương trình Trung cấp nghề.
Chính những lý do trên đã thôi thúc người nghiên cứu quyết tâm thực hiện đề tài này nhằm góp một phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng dạy và học của tỉnh nhà nói chung và của trường Cao đẳng nghề nói riêng. Một số khái niệm cơ bản 9 1. Hoạt động - Theo quan điểm Triết học: Hoạt động là sự tác động qua lại giữa con người với giới tự nhiên. Trong đó hoạt động con người làm trung gian điều tiết kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ và tự nhiên.
- Theo quan điểm của Tâm lý học: Hoạt động là phương thức tồn tại của con người trong xã hội, hoạt động là nơi nảy sinh tâm lý và cũng là nơi tâm lý vận hành. Cho nên, tâm lý, ý thức và nhân cách của con người là do con người tạo ra bằng hoạt động của chính mình, thông qua hai quá trình: Quá trình chuyển từ bên ngoài vào trong (interiorisation) và quá trình chuyển từ trong ra ngoài (exteriorisation). tr19] - Theo từ điển giáo dục học: Hoạt động là hình thức biểu hiện quan trọng nhất của mối quan hệ tích cực, chủ động của con người đối với thực tiễn xung quanh.giuđin: Hoạt động là hình thái có quan hệ tích cực, mang tính chuyên biệt của người với thế giới xung quanh và nội dung là biến đổi, cải tạo một cách hợp lý thế giới đó. Hoạt động của người giả định sự đối lập nhất định giữa chủ thể và đối tượng.
Con người đối ngược với bản thân với đối tượng với tư cách là vật liệu, làm cho vật liệu có được hình thái là thuộc tính mới và hiện vật liệu thành sản phẩm của hoạt động. [35] - Theo quan điểm của N. Cudomina: Học tập là nhận thức cơ bản của học sinh đươ ̣c thực hiê ̣n dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Trong quá trin ̀ h đó , học sinh phải nắ m vững nội dung cơ bản các thông tin mà thiếu nó thì không thể tiến hành được hoạt động nghề nghiê ̣p trong tương lai.
- Theo quan điểm của I.Intenxon: Xác định học tập là loại hoạt động đă ̣c biê ̣t của con người có mu ̣c đích nắ m vữn g những tri thức , kĩ năng, kĩ xảo và các hình thức nhất định của hành vi. Nó bao gồm cả ý nghĩa nhận thức và thực tiễn. Leonchiev: Hoạt động là một tổ hợp các quá trình con người tác động vào đối tượng nhằm mục đích thỏa mãn một nhu cầu nhất định và chính kết quả của hoạt động là sự cụ thể hóa nhu cầu của chủ thể. tr 18] Từ những định nghĩa trên, chúng ta thấy: Hoạt động bao giờ cũng có đối tượng là vật thể, khái niệm, quan hệ giao tiếp … để tạo ra sản phẩm vật chất hay tinh thần.
Nhưng cũng cần phân biệt hoạt động với hành động: Mỗi hoạt động bao gồm nhiều hành động hợp thành. Hành động được thực hiện để đạt mục đích nhất định và được thực hiện trong các điều kiện, phương tiện lao động, môi trường cụ thể. Phương pháp dạy học 1. Phương pháp Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos” – nguyên văn là con đường đi tới một cái gì đó; có nghĩa là cách thức đạt tới mục đích và bằng một hình ảnh nhất định, nghĩa là một hành động được điều chỉnh.
Về mặt triết học có hai định nghĩa đáng quan tâm: - Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và trong thực tiễn (định nghĩa phổ quát nhất trong các bách khoa toàn thư, từ điển bách khoa). - Phương pháp theo Hegel là “ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trong của nội dung “. tr 105] Theo lý thuyết hoạt động trong tâm lý học, phương pháp là một hoạt động có tổ chức hợp lý. Như đã nói ở trên, hoạt động bao gồm nhiều hành động (ký hiệu A); mỗi hành động bao gồm nhiều thao tác (ký hiệu t); toàn bộ hoạt động có mục đích lớn, chung (ký hiệu M); mỗi hành động lại có mục đích riêng (chẳng hạn MA1 … MAn ) là bộ phận của mục đích chung; thao tác không có mục đích.
Như vậy phương pháp có cấu trúc đa cấp. 11 t0 A1 A2 An tn M (Chung) MA1 MA2 MAn Hình 1.1: Cấu trúc đa cấp của phương pháp trong một hoạt động [20.