Luận văn thạc sĩ về dạy học chương nitơ - photpho hóa học 11 theo phương pháp Bàn tay nặn bột ...

Luận văn thạc sĩ trình bày phương pháp dạy học chương nitơ photpho hóa học 11 bằng phương pháp bàn tay nặn bột, nâng cao hiệu quả học tập.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Ngọc Châu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Dạy học chương nitơ - photpho hóa học 11 theo phương pháp “bàn tay nặn bột”
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Khái quát về phương pháp “Bàn tay nặn bột”
• 1.3. Sự ra đời và phát triển của phương pháp BTNB ở Pháp và thế giới
• 1.4. Phương pháp BTNB tại Việt Nam
• 1.5. Một số đề tài nghiên cứu và bài báo về phương pháp BTNB
• 1.6. Phương pháp “Bàn tay nặn bột”
• 1.6.1. Cơ sở khoa học của phương pháp BTNB
• 1.6.2. Dạy học khoa học dựa trên tìm tòi - nghiên cứu
• 1.6.3. Bản chất của nghiên cứu khoa học trong phương pháp BTNB
• 1.6.4. Lựa chọn kiến thức khoa học trong phương pháp BTNB
• 1.6.5. Cách thức học tập của học sinh
• 1.6.6. Quan niệm ban đầu của học sinh
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN BỘT VÀO CHƯƠNG NITƠ - PHOTPHO - HÓA HỌC 11
• 2.1. Giới thiệu chương nitơ - photpho - Hóa học 11 THPT
• 2.2. Mục tiêu dạy học
• 2.3. Cấu trúc logic
• 2.4. Vận dụng phương pháp BTNB trong dạy học hóa học ở trường THPT
• 2.4.1. Lựa chọn chủ đề dạy học theo phương pháp BTNB
• 2.4.2. Lựa chọn và sử dụng thiết bị dạy học trong phương pháp BTNB
• 2.4.3. Tổ chức hoạt động quan sát và thí nghiệm trong phương pháp BTNB
• 2.4.4. Một số nguyên tắc thiết kế quy trình các hoạt động quan sát, thí nghiệm theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh
• 2.4.5. Ví dụ về quy trình tổ chức hoạt động quan sát, thí nghiệm theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh
• 2.5. Lựa chọn chủ đề dạy học theo phương pháp BTNB chương nitơ - photpho SGK Hóa học 11
• 2.6. Thiết kế giáo án các chủ đề dạy học theo phương pháp BTNB thuộc chương nitơ - photpho
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Tiến trình thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.4.1. Phương pháp định lượng
• 3.4.2. Phương pháp định tính
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Kết quả kiểm tra định lượng
• 3.5.2. Kết quả thực nghiệm định tính
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học chương nitơ photpho theo phương pháp BTNB

Dạy học chương nitơ photpho trong môn hóa học 11 là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục trung học phổ thông. Phương pháp dạy học "Bàn tay nặn bột" (BTNB) đã được áp dụng để nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Việc áp dụng phương pháp BTNB trong dạy học chương nitơ photpho mang lại nhiều lợi ích cho cả giáo viên và học sinh.

1.1. Lịch sử và sự phát triển của phương pháp BTNB

Phương pháp BTNB được phát triển từ những năm 1990 và đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, phương pháp này được giới thiệu và thử nghiệm từ năm 2011, với mục tiêu cải thiện chất lượng dạy học và khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

1.2. Mục tiêu dạy học chương nitơ photpho

Mục tiêu dạy học chương nitơ photpho là giúp học sinh hiểu rõ về các tính chất, cấu trúc và vai trò của nitơ và photpho trong tự nhiên. Phương pháp BTNB sẽ giúp học sinh tự khám phá và thực hành, từ đó hình thành kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả.

II. Thách thức trong việc áp dụng phương pháp BTNB vào dạy học

Mặc dù phương pháp BTNB mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó vào dạy học chương nitơ photpho cũng gặp phải một số thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học. Ngoài ra, không phải giáo viên nào cũng có đủ kỹ năng và kiến thức để triển khai phương pháp này một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt thiết bị dạy học

Nhiều trường học hiện nay vẫn chưa có đủ thiết bị dạy học cần thiết để thực hiện các thí nghiệm và hoạt động thực hành theo phương pháp BTNB. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực.

2.2. Kỹ năng của giáo viên trong việc áp dụng BTNB

Không phải tất cả giáo viên đều được đào tạo bài bản về phương pháp BTNB. Việc thiếu hụt kỹ năng và kiến thức cần thiết có thể dẫn đến việc triển khai phương pháp này không hiệu quả, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

III. Phương pháp dạy học BTNB trong chương nitơ photpho

Phương pháp BTNB được áp dụng trong dạy học chương nitơ photpho thông qua các hoạt động thực hành và thí nghiệm. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình khám phá và tìm hiểu. Các hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

3.1. Thiết kế hoạt động học tập theo phương pháp BTNB

Thiết kế hoạt động học tập theo phương pháp BTNB cần chú trọng đến việc tạo ra các tình huống học tập thực tế, khuyến khích học sinh tham gia tích cực. Các hoạt động này có thể bao gồm thí nghiệm, quan sát và thảo luận nhóm.

3.2. Tổ chức thí nghiệm trong dạy học nitơ photpho

Tổ chức thí nghiệm là một phần quan trọng trong phương pháp BTNB. Giáo viên cần chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ và hóa chất cần thiết, đồng thời hướng dẫn học sinh thực hiện thí nghiệm một cách an toàn và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ phương pháp BTNB

Việc áp dụng phương pháp BTNB trong dạy học chương nitơ photpho đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển được nhiều kỹ năng mềm quan trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập theo phương pháp BTNB có kết quả học tập cao hơn so với các phương pháp truyền thống.

4.1. Kết quả học tập của học sinh

Nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động học tập theo phương pháp BTNB có kết quả học tập cao hơn. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

4.2. Phản hồi từ học sinh về phương pháp BTNB

Học sinh thường có phản hồi tích cực về phương pháp BTNB. Các em cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn khi được tham gia vào các hoạt động thực hành.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp BTNB

Phương pháp BTNB đã chứng minh được hiệu quả trong việc dạy học chương nitơ photpho. Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp này, cần có sự đầu tư về cơ sở vật chất và đào tạo giáo viên. Tương lai, phương pháp BTNB có thể được mở rộng áp dụng vào nhiều môn học khác, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề xuất cải tiến trong việc áp dụng BTNB

Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu cho giáo viên về phương pháp BTNB, đồng thời đầu tư vào cơ sở vật chất để hỗ trợ việc dạy học. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

5.2. Tương lai của phương pháp BTNB trong giáo dục

Phương pháp BTNB có tiềm năng lớn trong việc cải cách giáo dục. Nếu được áp dụng rộng rãi, phương pháp này có thể giúp học sinh phát triển toàn diện hơn, từ kiến thức đến kỹ năng sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc phát triển phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao năng lực tự học và sáng tạo của học sinh (HS) là yêu cầu cấp thiết. Phương pháp “Bàn tay nặn bột” (BTNB) được xem là một trong những phương pháp dạy học khoa học dựa trên cơ sở tìm tòi - nghiên cứu, giúp HS chủ động tiếp cận kiến thức thông qua thực nghiệm và thảo luận. Tại Việt Nam, phương pháp này được Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai đại trà từ năm học 2013-2014, đặc biệt ở cấp tiểu học và trung học cơ sở. Tuy nhiên, việc áp dụng BTNB trong giảng dạy môn Hóa học ở bậc trung học phổ thông (THPT) còn hạn chế và chưa được nghiên cứu sâu rộng.

Luận văn tập trung nghiên cứu việc vận dụng phương pháp BTNB vào dạy học chương Nitơ - Photpho trong môn Hóa học lớp 11 tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Mục tiêu chính là thiết kế và thử nghiệm các giáo án theo phương pháp BTNB nhằm nâng cao hiệu quả học tập, kích thích tính tò mò, ham muốn khám phá và rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ nói, viết cho HS. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các trường THPT Lê Hồng Phong, Ngô Quyền và Đồng Hòa trong năm học 2013-2014.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp tài liệu tham khảo khoa học, thiết thực cho giáo viên (GV) Hóa học THPT trong việc đổi mới phương pháp dạy học, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn Hóa học, phát triển năng lực tự học và tư duy phản biện của HS. Qua thực nghiệm sư phạm với cỡ mẫu khoảng 150 HS, nghiên cứu đánh giá hiệu quả của phương pháp BTNB thông qua các chỉ số điểm số, tỉ lệ HS đạt yêu cầu và phản hồi tích cực từ HS.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Phương pháp BTNB dựa trên lý thuyết dạy học khoa học dựa trên tìm tòi - nghiên cứu, nhấn mạnh vai trò chủ động của HS trong việc xây dựng kiến thức thông qua các hoạt động thực nghiệm, quan sát, thảo luận và nghiên cứu tài liệu. Hai lý thuyết nền tảng được áp dụng gồm:

• Lý thuyết học tập xây dựng kiến thức (Constructivism): HS là trung tâm của quá trình học tập, kiến thức được xây dựng dựa trên kinh nghiệm và sự tương tác với môi trường học tập. Quan niệm ban đầu của HS được bộc lộ và điều chỉnh qua các hoạt động thực nghiệm và thảo luận.

• Mô hình dạy học giải quyết vấn đề: Quá trình dạy học được tổ chức theo các pha: nêu vấn đề, hình thành giả thuyết, thiết kế và tiến hành thí nghiệm, rút ra kết luận và hợp thức hóa kiến thức. Mô hình này giúp HS phát triển kỹ năng tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: quan niệm ban đầu của HS, tiến trình tìm tòi - nghiên cứu khoa học, kỹ thuật dạy học BTNB (tổ chức lớp học, hoạt động nhóm, thảo luận, đặt câu hỏi), vở thực hành HS, và kỹ năng ngôn ngữ nói - viết trong dạy học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ ba trường THPT tại Hải Phòng gồm Lê Hồng Phong, Ngô Quyền và Đồng Hòa, với tổng số khoảng 150 HS tham gia thực nghiệm. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện dựa trên sự hợp tác của các trường và GV.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu trong và ngoài nước về phương pháp BTNB, dạy học tích cực và đổi mới phương pháp dạy học môn Hóa học.

• Nghiên cứu thực tiễn: Điều tra thực trạng sử dụng phương pháp BTNB qua khảo sát 48 GV dạy Hóa học tại Hải Phòng, thu thập ý kiến và đánh giá về mức độ áp dụng và khó khăn gặp phải.

• Thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và vận dụng các giáo án BTNB cho chương Nitơ - Photpho lớp 11, tiến hành giảng dạy thử nghiệm tại các lớp thực nghiệm và đối chứng. Thu thập dữ liệu điểm số qua ba bài kiểm tra định lượng, phân tích định tính qua quan sát, phỏng vấn và thu thập ý kiến HS.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả, phân phối tần số, tần suất lũy tích, so sánh điểm trung bình giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng. Phân tích định tính nhằm đánh giá thái độ, hứng thú và kỹ năng của HS.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm học 2013-2014, đảm bảo đủ thời gian thực hiện các hoạt động dạy học, thu thập và xử lý dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả học tập được cải thiện rõ rệt: Qua ba bài kiểm tra định lượng, điểm trung bình của nhóm HS học theo phương pháp BTNB cao hơn nhóm đối chứng lần lượt là 7,2; 7,5 và 7,8 so với 5,9; 6,1 và 6,3. Tỉ lệ HS đạt loại khá, giỏi trong nhóm thực nghiệm đạt khoảng 65%, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt khoảng 40%.

2. Tăng cường kỹ năng ngôn ngữ nói và viết: HS trong nhóm thực nghiệm thể hiện khả năng trình bày ý tưởng, thảo luận và viết báo cáo thí nghiệm tốt hơn, với 80% HS tự tin phát biểu ý kiến so với 45% ở nhóm đối chứng.

3. Tạo hứng thú và thái độ tích cực với môn học: 85% HS trong nhóm thực nghiệm cho biết phương pháp BTNB giúp các em cảm thấy hứng thú, say mê khám phá kiến thức hơn so với 50% HS nhóm đối chứng.

4. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp: Qua khảo sát GV, 60% GV cho biết gặp khó khăn về thời gian chuẩn bị giáo án và tổ chức lớp học, 40% GV chưa tự tin trong việc xử lý các tình huống sư phạm phát sinh.

Thảo luận kết quả

Kết quả thực nghiệm cho thấy phương pháp BTNB góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn Hóa học lớp 11, đặc biệt trong chương Nitơ - Photpho. Việc HS tự làm thí nghiệm, đề xuất giả thuyết và thảo luận giúp các em hiểu sâu sắc hơn kiến thức, đồng thời phát triển kỹ năng tư duy phản biện và ngôn ngữ. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của BTNB trong bậc THPT.

Việc HS bộc lộ quan niệm ban đầu và tự mình phát hiện sai lệch qua thí nghiệm giúp giảm thiểu sự thụ động trong học tập, tăng cường sự chủ động và sáng tạo. Tuy nhiên, khó khăn về đội ngũ GV và điều kiện cơ sở vật chất là những thách thức cần được giải quyết để phương pháp này phát huy tối đa hiệu quả. Các biểu đồ đường lũy tích điểm số và bảng phân phối tần số minh họa rõ sự khác biệt về kết quả học tập giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng GV về phương pháp BTNB: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống sư phạm và thiết kế giáo án BTNB. Mục tiêu đạt 80% GV Hóa học THPT thành thạo phương pháp trong vòng 2 năm.

2. Cải thiện điều kiện cơ sở vật chất và thiết bị dạy học: Đầu tư phòng thí nghiệm, trang bị dụng cụ thí nghiệm đơn giản, an toàn và tài liệu hỗ trợ để thuận lợi cho việc tổ chức hoạt động thực nghiệm. Thời gian thực hiện trong 3 năm, ưu tiên các trường trọng điểm.

3. Xây dựng và phổ biến bộ giáo án mẫu BTNB cho chương Nitơ - Photpho: Soạn thảo giáo án chi tiết, kèm theo hướng dẫn sử dụng vở thực hành và kỹ thuật tổ chức hoạt động nhóm, thảo luận. Phát hành rộng rãi trong năm học tiếp theo.

4. Tăng cường công tác quản lý và đánh giá đổi mới phương pháp: Nhà trường và Sở Giáo dục cần xây dựng tiêu chí đánh giá GV áp dụng BTNB, khuyến khích đổi mới sáng tạo, đồng thời giám sát việc thực hiện để đảm bảo chất lượng. Thực hiện ngay trong năm học tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Hóa học THPT: Nhận được hướng dẫn chi tiết về phương pháp BTNB, cách thiết kế giáo án và tổ chức hoạt động dạy học tích cực, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển kỹ năng cho HS.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo GV và đầu tư cơ sở vật chất phù hợp nhằm thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường.

3. Sinh viên sư phạm chuyên ngành Hóa học: Tài liệu tham khảo quý giá giúp hiểu rõ lý thuyết và thực tiễn áp dụng BTNB, chuẩn bị tốt cho công tác giảng dạy sau này.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về hiệu quả phương pháp BTNB trong bối cảnh giáo dục Việt Nam, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học tích cực.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là gì?
   Phương pháp BTNB là phương pháp dạy học tích cực dựa trên tìm tòi - nghiên cứu, trong đó HS tự làm thí nghiệm, quan sát và thảo luận để xây dựng kiến thức, thay vì chỉ nghe GV truyền đạt.

2. Phương pháp BTNB có phù hợp với môn Hóa học THPT không?
   Nghiên cứu cho thấy BTNB rất phù hợp với môn Hóa học THPT, đặc biệt trong các chủ đề có thể thực hiện thí nghiệm đơn giản như chương Nitơ - Photpho, giúp HS hiểu sâu và phát triển kỹ năng.

3. Làm thế nào để GV tổ chức lớp học theo BTNB hiệu quả?
   GV cần bố trí bàn ghế theo nhóm nhỏ (4-6 HS), tạo không khí tôn trọng, khuyến khích HS trình bày quan niệm ban đầu, đề xuất thí nghiệm và thảo luận, đồng thời sử dụng vở thực hành để ghi chép quá trình học.

4. Khó khăn phổ biến khi áp dụng BTNB là gì?
   GV thường gặp khó khăn về thời gian chuẩn bị, thiếu kinh nghiệm tổ chức hoạt động nhóm và thí nghiệm, cũng như điều kiện phòng học và thiết bị chưa đầy đủ.

5. BTNB giúp HS phát triển kỹ năng gì?
   BTNB giúp HS phát triển kỹ năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, kỹ năng ngôn ngữ nói và viết, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng thực hành thí nghiệm khoa học.

Kết luận

• Phương pháp “Bàn tay nặn bột” nâng cao hiệu quả học tập môn Hóa học lớp 11, đặc biệt trong chương Nitơ - Photpho, với điểm số và tỉ lệ HS đạt loại khá, giỏi tăng đáng kể.
• BTNB kích thích tính tò mò, ham muốn khám phá và phát triển kỹ năng ngôn ngữ nói, viết cho HS thông qua hoạt động thực nghiệm và thảo luận.
• Việc áp dụng BTNB đòi hỏi GV được đào tạo bài bản, có kỹ năng tổ chức lớp học và xử lý tình huống sư phạm linh hoạt.
• Cần cải thiện điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và xây dựng bộ giáo án mẫu để hỗ trợ GV triển khai hiệu quả.
• Đề nghị các cơ quan quản lý giáo dục tăng cường quản lý, đánh giá và khuyến khích đổi mới phương pháp dạy học theo hướng BTNB.

Các trường THPT nên triển khai tập huấn BTNB cho GV Hóa học, đồng thời thử nghiệm áp dụng rộng rãi trong các lớp học để đánh giá và hoàn thiện phương pháp. Độc giả quan tâm có thể liên hệ với tác giả để nhận tài liệu giáo án mẫu và hướng dẫn chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ NGA DẠY HỌC CHƯƠNG NITƠ - PHOTPHO HÓA HỌC 11 THEO PHƯƠNG PHÁP “BÀN TAY NẶN BỘT” LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC HÀ NỘI – 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ NGA DẠY HỌC CHƯƠNG NITƠ - PHOTPHO HÓA HỌC 11 THEO PHƯƠNG PHÁP “BÀN TAY NẶN BỘT” LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (BỘ MÔN HÓA HỌC) Mã số: 60.11 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trịnh Ngọc Châu HÀ NỘI – 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội, phòng sau đại học, quý thầy cô đã tận tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi và các học viên khác được học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến: - PGS.TS Trịnh Ngọc Châu đã dành nhiều thời gian hướng dẫn, động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn. - Các thầy cô giáo ở các trường THPT Lê Hồng Phong, THPT Ngô Quyền, THPT Đồng Hòa đã nhiệt tình cộng tác, giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn ủng hộ, động viên tôi hoàn thành tốt luận văn. Hải Phòng, ngày 25 tháng 11 năm 2014 Tác giả Nguyễn Thị Nga i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BTNB: Bàn tay nặn bột CT: Công thức CTCT: Công thức cấu tạo ĐC: Đối chứng ĐH: Đồng Hòa ĐT: Đào tạo GD: Giáo dục GV: Giáo viên HS: Học sinh LHP: Lê Hồng Phong NQ: Ngô Quyền PGS.TS: Phó giáo sư - Tiến sĩ PTHH: Phương trình hóa học PT: Phương trình SGK: Sách giáo khoa STT: Số thứ tự TB: Trung bình TBDH: Thiết bị dạy học THPT: Trung học phổ thông TN: Thực nghiệm ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Lời cảm ơn… ……………………………………………………………………….i Danh mục viết tắt… …………………………………………………………………ii Mục lục…… ………………………………………………………………………. iii Danh mục bảng…. v Danh mục hình… …………………………………………………………….……vi MỞ ĐẦU…… ………………………………………………………………………1 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI …………………5 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu… …………………………………………………. Khái quát về phương pháp “Bàn tay nặn bột”… ……………………………. Sự ra đời và phát triển của phương pháp BTNB ở Pháp và thế giới…………. Phương pháp BTNB tại Việt nam… …………………………………………. Một số đề tài nghiên cứu và bài báo về phương pháp BTNB ………………. Phương pháp “Bàn tay nặn bột” ………………………………………………. Cơ sở khoa học của phương pháp BTNB… …………………………………. Các nguyên tắc cơ bản của phương pháp BTNB…………………………. Tiến trình dạy học theo phương pháp BTNB……………………………. Mối quan hệ giữa phương pháp BTNB với các phương pháp dạy học khác ……………………………………………………………………………………. Các kỹ thuật dạy học và rèn luyện kỹ năng cho HS trong phương pháp BTNB ………………………………………………………………………………24 1. Thuận lợi và khó khăn khi vận dụng phương pháp BTNB… ………………. Thực trạng việc sử dụng phương pháp BTNB ở các trường THPT tại Hải Phòng… ……………………………………………………………………………39 Tiểu kết chương 1 ………………………………………………………………….41 Chương 2: THIẾT KẾ VÀ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN BỘT VÀO CHƯƠNG NITƠ - PHOTPHO - HÓA HỌC 11. Giới thiệu chương nitơ - photpho - Hóa học 11 THPT ………………………. Mục tiêu dạy học… …………………………………………………………. Cấu trúc logic ……………………………………………………………….43 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Vận dụng phương pháp BTNB trong dạy học hóa học ở trường THPT . Lựa chọn chủ đề dạy học theo phương pháp BTNB… ……………………. Lựa chọn và sử dụng thiết bị dạy học trong phương pháp BTNB . Tổ chức hoạt động quan sát và thí nghiệm trong phương pháp BTNB ………. Một số nguyên tắc thiết kế quy trình các hoạt động quan sát, thí nghiệm theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh ………………………………………. Ví dụ về quy trình tổ chức hoạt động quan sát, thí nghiệm theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh…… ………………………………………………50 2. Lựa chọn chủ đề dạy học theo phương pháp BTNB chương nitơ - photpho SGK Hóa học 11… ………………………………………………………………………53 2. Thiết kế giáo án các chủ đề dạy học theo phương pháp BTNB thuộc chương nitơ - photpho…… …………………………………………………………………53 Tiểu kết chương 2…… …………………………………………………………….79 Chương 3: THỰC NGHIỆM… …………………………………………………. Mục đích thực nghiệm… ……………………………………………………. Đối tượng thực nghiệm…… …………………………………………………. Tiến trình thực nghiệm…… . Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm… ……………………………………81 3. Phương pháp định lượng… …………………………………………………. Phương pháp định tính… ……………………………………………………82 3. Kết quả thực nghiệm… ………………………………………………………. Kết quả kiểm tra định lượng… ……………………………………………. Kết quả thực nghiệm định tính… .91 Tiểu kết chương 3……… .94 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ… . 96 TÀI LIỆU THAM KHẢO .100 iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 3. Danh sách các trường tổ chức thực nghiệm… …………………………. Thống kê điểm số các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 1) ………………. Phân phối tần số, tần suất lũy tích các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 1) . Phân loại kết quả học tập các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 1) …………85 Bảng 3. Các thông số cơ bản các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 1)………………85 Bảng 3. Thống kê điểm số các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 2) ………………. Phân phối tần số, tần suất lũy tích các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 2) . Phân loại kết quả học tập các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 2)… ………87 Bảng 3. Các thông số cơ bản các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 2)………………87 Bảng 3. Thống kê điểm số các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 3)… ……………. Phân phối tần số, tần suất lũy tích các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 3) 88 Bảng 3. Phân loại kết quả học tập các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 3) . Các thông số cơ bản các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 3)…. Thống kê điểm số các lớp TN - ĐC…. Phân phối tần số, tần suất lũy tích các lớp TN – ĐC . Phân loại kết quả học tập các lớp TN – ĐC. Các thông số cơ bản các lớp TN - ĐC… . Ý kiến HS về ưu điểm của học tập theo phương pháp BTNB… .92 v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3. Đồ thị đường lũy tích các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 1)… . Đồ thị đường lũy tích các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 2)… . Đồ thị đường lũy tích các lớp TN - ĐC (bài kiểm tra số 2) . Đồ thị đường lũy tích các lớp TN - ĐC … . ……………………………91 vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong thời đại ngày nay, mục đích giáo dục không chỉ là truyền đạt cho người học những tri thức và kinh nghiệm mà quan trọng hơn là hình thành những năng lực và phẩm chất cần thiết để người học có thể tự học tập suốt đời; có thể sống, làm việc, thích nghi với mọi sự biến đổi của xã hội. Từ việc xác định mục đích giáo dục như trên, trong những năm gần đây, ngành giáo dục nước ta đã có những đổi mới sâu rộng về nhiều mặt mà trọng tâm là đổi mới về phương pháp dạy học. Nhiều phương pháp dạy học tích cực đã được đưa ra áp dụng trong giảng dạy ở tất cả các cấp học, bậc học. Tuy nhiên các phương pháp trên vẫn chưa thực sự đi sâu vào trong thực tế giảng dạy trong nhà trường, chưa lôi cuốn được đông đảo giáo viên áp dụng và đặc biệt chưa tạo được hứng thú học tập cho học sinh. BTNB được hiểu là phương pháp tạo cho học sinh tích cực, chủ động trong học tập. Học sinh phải tự làm các thực nghiệm để tiếp thu các kiến thức khoa học. Các em tiếp cận tri thức khoa học như một quá trình nghiên cứu của chính bản thân. Vai trò của giáo viên trong phương pháp này không phải là truyền thụ những kiến thức khoa học dưới dạng thuyết trình, trình bày mà là giúp xây dựng kiến thức bằng cách cùng hành động với học sinh. BTNB là một phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp này đã được vận dụng, phát triển và có ảnh hưởng sâu rộng đến giáo dục khoa học ở rất nhiều khu vực, nhiều nước khác nhau trên thế giới trong đó có khu vực Đông Nam Á. Ở nước ta, Bộ GD và ĐT triển khai thử nghiệm phương pháp này từ năm 2011 và chính thức triển khai đại trà ở cấp tiểu học và trung học cơ sở từ năm học 2013-2014. Xuất phát từ những yêu cầu đào tạo của xã hội, yêu cầu tất yếu về đổi mới phương pháp dạy học nói chung và của bộ môn hóa học nói riêng, tôi đã chọn đề tài: “Dạy học chương nitơ - photphoHóa học 11 theo phương pháp “bàn tay nặn bột”” 2. Mục đích nghiên cứu. Nghiên cứu việc tổ chức hoạt động dạy học theo phương pháp BTNB 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vào một số bài thuộc chương 2 sách giáo khoa Hóa học 11. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lí luận về quá trình dạy học, xu hướng đổi mới phương pháp dạy học ở THPT. - Tìm hiểu cơ sở lí luận của phương pháp BTNB - Tìm hiểu thực trạng dạy học theo phương pháp BTNB ở các nước và nước ta hiện nay. - Nghiên cứu xây dựng tài liệu tổng quan về lý thuyết dạy học theo phương pháp BTNB, mô hình triển khai phương pháp dạy học theo BTNB. - Nghiên cứu cấu trúc logic của nội dung kiến thức chương 2-Hóa học lớp 11 trung học phổ thông. - Nghiên cứu và vận dụng phương pháp BTNB để thiết kế một số giáo án thuộc chương 2-Hóa học 11. - Điều tra thực tế. - Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở các trường THPT Lê Hồng Phong, Ngô Quyền, Đồng Hòa thành phố Hải Phòng từ đó rút ra bài học kinh nghiệm. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Khách thể nghiên cứu - Quá trình giảng dạy môn hóa học ở trường trung học phổ thông. Đối tượng nghiên cứu - Cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp BTNB trong giảng dạy các môn khoa học tự nhiên. - Một số nội dung kiến thức thuộc chương nitơ-photpho Hóa học 11. - Phương pháp BTNB và áp dụng vào giảng dạy chương nitơ-photpho Hóa học 11. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phạm vi nghiên cứu - Chương 2-Hóa học 11. - Địa điểm: các trường THPT Lê Hồng Phong, Ngô Quyền, Đồng Hòa- Hải Phòng. Câu hỏi nghiên cứu Sử dụng phương pháp BTNB vào giảng dạy môn hóa học như thế nào để nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh? 6.