Đề án: Nghiên cứu hoạt động đầu tư công vào ngành nông nghiệp tại tỉnh Thái Bình

Đề án nghiên cứu hoạt động đầu tư công vào nông nghiệp tại Thái Bình. Phân tích thực trạng, hạn chế và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Minh Trang
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Ái Liên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế đầu tư
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Động Đầu Tư Công Vào Ngành Nông Nghiệp Tại Tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: Đề án kinh tế đầu tư
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Thực trạng đầu tư công nông nghiệp tại Thái Bình

Thái Bình là một trong 3 tỉnh nông nghiệp trọng điểm của Châu thổ Bắc Bộ, đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm kinh tế và an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, tình hình đầu tư công vào nông nghiệp tại tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Nghiên cứu từ năm 2018-2022 cho thấy vốn đầu tư công cho nông nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển. Cơ cấu đầu tư chưa đồng đều, nhiều lĩnh vực quan trọng như thủy lợi, cơ khí hóa nông nghiệp vẫn thiếu hụt nguồn lực. Kết cấu hạ tầng chưa được phân bổ đều trong các ngành nông, lâm, ngư nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả sản xuất của nông dân.

1.1. Hiện trạng vốn đầu tư công

Vốn đầu tư công nông nghiệp tại Thái Bình trong giai đoạn 2018-2022 tăng về tuyệt đối nhưng vẫn chưa theo kịp nhu cầu. Tỷ lệ vốn công so với tổng vốn đầu tư quốc gia cho nông nghiệp vẫn ở mức thấp. Nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước được phân bổ chủ yếu cho các hạng mục cơ bản, chưa đủ cho các dự án phát triển công nghệ cao và chuyển đổi số trong nông nghiệp hiện đại.

1.2. Cơ cấu và phân bổ không hợp lý

Cơ cấu đầu tư công chưa cân bằng giữa các lĩnh vực. Thủy lợi và cơ sở hạ tầng nông thôn chiếm tỷ trọng cao, nhưng nghiên cứu phát triển, đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ chưa được ưu tiên. Phân bổ theo địa bàn cũng chưa đều, nhiều vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu hạ tầng cơ bản cho sản xuất nông nghiệp bền vững.

II. Những thành tựu của đầu tư công nông nghiệp

Nhờ sự quan tâm và đầu tư từ nguồn vốn công, tỉnh Thái Bình đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trong phát triển nông nghiệp. Năng suất lúa gạo vẫn duy trì ở mức cao trong khu vực, hệ thống thủy lợi được cải thiện đáng kể, giảm thiểu được tình trạng thiếu nước trong mùa khô. Cơ sở hạ tầng nông thôn được hoàn thiện, từ đó cải thiện chất lượng sống của người dân nông thôn. Đầu tư công đã giúp tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao phát triển, tạo ra những sản phẩm nông sản chất lượng cao phục vụ xuất khẩu.

2.1. Phát triển hạ tầng nông thôn

Vốn đầu tư công đã được sử dụng để xây dựng, nâng cấp đường giao thông, hệ thống điện, nước sạch ở các khu vực nông thôn. Kết quả là cơ sở hạ tầng nông thôn ở Thái Bình được cải thiện đáng kể, tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận thị trường, dịch vụ công ích và công nghệ mới.

2.2. Cải thiện hệ thống tưới tiêu

Đầu tư vào thủy lợi là ưu tiên chính, giúp hoàn thiện hệ thống kênh mương, công trình tưới tiêu. Điều này giảm thiểu rủi ro hạn hán, lũ lụt, nâng cao năng suất nông nghiệp và giúp nông dân có thu nhập ổn định hơn.

III. Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù có những thành tựu, đầu tư công nông nghiệp tại Thái Bình vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước tăng chậm so với nhu cầu phát triển. Hiệu quả sử dụng vốn chưa cao, một số dự án kéo dài quá lâu, vượt dự toán. Kỹ năng quản lý đầu tư của địa phương còn hạn chế, dẫn đến tình trạng thất thoát, lãng phí tài nguyên. Bên cạnh đó, thiếu sự phối hợp giữa các ngành, các cấp chính quyền, khiến việc quy hoạch đầu tư thiếu tính hệ thống. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển còn quá thấp, ảnh hưởng đến khả năng chuyên nghiệp hóa nông nghiệp.

3.1. Thiếu vốn và cơ cấu không hợp lý

Nguồn vốn đầu tư công cho nông nghiệp chưa đủ để phát triển bền vững. Cơ cấu đầu tư chủ yếu tập trung vào cơ sở hạ tầng cơ bản, trong khi đầu tư cho công nghệ, ứng dụng khoa học và đào tạo nhân lực bị xem nhẹ, gây ra sự không cân bằng trong phát triển.

3.2. Hiệu quả sử dụng vốn thấp

Hiệu quả đầu tư công tại Thái Bình vẫn còn hạn chế do khó khăn trong quản lý dự án, thiếu sự giám sát chặt chẽ, một số công trình kéo dài lâu, vượt dự toán. Năng lực quản lý của địa phương cần được nâng cao để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

IV. Giải pháp cải thiện đầu tư công nông nghiệp

Để tối ưu hóa đầu tư công vào nông nghiệp tại Thái Bình, cần triển khai những giải pháp toàn diện. Thứ nhất, tăng cường vốn đầu tư công cho nông nghiệp, đặc biệt là các lĩnh vực chiến lược. Thứ hai, cải thiện cơ cấu đầu tư, tăng tỷ trọng cho ứng dụng công nghệ và đào tạo nhân lực. Thứ ba, nâng cao hiệu quả quản lý dự án, theo dõi chặt chẽ tiến độ và chất lượng. Thứ tư, tăng cường liên kết giữa đầu tư công và tư nhân, khuyến khích tư nhân tham gia vào các dự án nông nghiệp. Cuối cùng, thiết lập cơ chế đánh giá định kỳ để điều chỉnh kế hoạch đầu tư công phù hợp với nhu cầu thực tế.

4.1. Tăng cường và cải thiều cơ cấu vốn

Nhà nước cần tăng vốn đầu tư công cho nông nghiệp qua các kênh ngân sách, tín dụng chính sách. Cơ cấu vốn nên tập trung vào ứng dụng công nghệ, nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, không chỉ mỗi hạ tầng cơ bản. Điều này giúp nông nghiệp Thái Bình phát triển hiệu quả, bền vững lâu dài.

4.2. Nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn

Đầu tư công phải được quản lý chuyên nghiệp, với giám sát chặt chẽ và đánh giá hiệu quả thường xuyên. Cần đào tạo năng lực quản lý cho các cán bộ địa phương, áp dụng công nghệ thông tin trong theo dõi dự án. Phải kiểm soát lãng phí, đảm bảo mỗi đồng vốn được sử dụng hiệu quả nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐẦU TƯ CÔNG VÀ ĐẦU TƯ CÔNG CHO NGÀNH NÔNG NGHIỆP 1. Các nghiên cứu về đầu tư công cho phát triển kinh tế - xã hội Đầu tư công có thể khuyến khích đầu tư tư nhân mới để tận dụng năng suất cao hơn nó tạo ra, tăng trưởng kinh tế (Barro 1990; Barro và Sala-i-Martin 1992; Futagami, Morita và Shibata 1993; Gloom và Ravikumar 1994). Theo nghiên cứu của Aschauer (1989), đầu tư công làm tăng đáng kể sản lượng của Mỹ. Mặc dù ở mức độ thấp hơn, các nghiên cứu sau này đã chứng minh mối tương quan thuận lợi giữa đầu tư công và tăng trưởng kinh tế (Sturm và de Haan 1995).

Nghiên cứu năm 2014 của IMF ( Quỹ tiền tệ thế giới) và Abiad, Furceri, và Topalova (2016) cũng chỉ ra rằng đầu tư công có tác động tốt và lâu dài tới sản lượng của các nền kinh tế tiên tiến. Ngược lại, Sturm, Jacobs và Groote (1999) không phát hiện ra tác động dài hạn nào từ đầu tư công, mặc dù họ đã nghiên cứu và cho thấy tác động tích cực và lớn trong ngắn hạn đối với sản lượng, xem xét các thời kỳ bùng nổ đầu tư công đáng kể. Nguyễn Thị Cành và cộng sự (2018), “ Tác động của đầu tư công đến thu hút đầu tư tư nhân và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam”, cũng chỉ ra rằng không chỉ trong ngắn hạn, đầu tư công có thể giúp GDP tăng trưởng trong dài hạn. Dương Hoàng Linh và ThS.

Nguyễn Thúy Quỳnh, Viện Chiến lược và Chính sách tài chính, cũng chỉ ra rằng đầu tư công hỗ trợ nâng cao tình trạng cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển mạnh mẽ hơn của các ngành công nghiệp tại Việt Nam, 1. Các nghiên cứu về đầu tư công trong ngành nông nghiệp Seema Bathla (2017), Chapter Public Investment in Agriculture and Growth: An Analysis of Relationship in the Indian Context, sách “Changing Contours of Indian agriculture” , đã phân tích mối quan hệ giữa đầu tư công vào nông nghiệp với thủy lợi và tăng trưởng nông nghiệp trong bối cảnh Ấn Độ. Phân tích cho thấy rằng việc hình thành vốn công ở mức thấp và không đầy đủ trong những năm 90 đã ảnh hưởng đến đầu tư của nông dân và gây nguy hiểm cho sự thay đổi công nghệ cũng như tăng trưởng nông nghiệp. Đẩy mạnh phân bổ nguồn lực cho nông nghiệp và thủy lợi từ đầu những năm 2000 là một sáng kiến chính sách quan trọng.

Sự gia tăng đáng kể chi tiêu cho hệ thống thủy lợi ở các quốc gia kém phát triển đã giúp ngăn chặn sự giảm tốc trong tăng trưởng năng suất và kích thích đầu tư tư nhân. Tuy nhiên, cường độ vốn trong nông nghiệp không tăng lên đáng kể, dẫn tới tốc độ tăng trưởng chậm ở nhiều bang. Dữ liệu cũng hàm ý rằng các bang phát triển có xu hướng chi tiêu nhiều hơn cho nông nghiệp so với các bang phụ thuộc vào nông nghiệp kém phát triển hơn, ngoại trừ Himachal Pradesh và Jammu & Kashmir. Bất chấp sự chênh lệch giữa các bang như vậy, phân tích thực nghiệm cho thấy tác động đáng kể của nó đối với thu nhập từ nông nghiệp.

Tác giả Hồ Ngọc Ninh và cộng sự (2021), “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư trong nông nghiệp của tỉnh Hòa Bình”, đã kết luận rằng hiệu quả của đầu tư công trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ được nâng lên dần theo thời gian. Ngoài hiệu quả được thể hiện ở khía cạnh kinh tế, đầu tư khu vực công còn giúp địa phương cải thiện hiệu quả xã hội. Lê Văn Hoan (2007), “Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam”; Nguyễn Văn Quang (2003), “Sử dụng vốn NSNN cho vay để giải quyết việc làm trong nông nghiệp”; Phạm Văn Hiệp (2015), “Huy động vốn đầu tư phát triển khoa học công nghệ trong nông nghiệp tại Việt Nam”; Nguyễn Thị Ngọc Nga (2019), “ Hiệu quả đầu tư công trong lĩnh vực nông nghiệp ở Việt Nam” cũng nghiên cứu về vấn đề vốn và sự phát triển của nông nghiệp ở nhiều mặt. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu Các công trình nghiên cứu có ưu điểm là phương pháp nghiên cứu khá rõ ràng, một vài nghiên cứu còn chạy mô hình, có phân tích thực trạng đầu tư trong một giai đoạn nhất định, làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn, đưa nguyên nhân, có phương án và cách giải quyết nhằm hướng tới đạt hiệu suất cao.

Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế như đa số phần thực trạng mới chỉ khá nông, chưa bàn sâu, có số liệu nhiều, ngoài ra, vấn đề nghiên cứu mới chỉ tập trung ở mảng rộng, nông nghiệp thuần túy nói chung còn về từng mảng riêng như lâm sản, thủy sản còn chưa đề cập tới. Các giải pháp giúp hỗ trợ cho 1 địa phương thì hầu như chưa có. Từ cơ sở các nghiên cứu đã nêu trên, đề án có thể bổ sung hoặc nghiên cứu thêm các vấn đề sau: Một, khi đầu tư công nên đầu tư theo dự án hay đầu tư thường xuyên để có kết quả tốt nhất. Hai, cần cân nhắc kỹ vấn đề đầu tư ngắn hạn hay dài hạn và liệu đầu tư công có tác động thế nào khi so sánh với khu vực tư nhân.

Ba, nghiên cứu, quan sát xem những yếu tố nào: lao động, vốn, khoa học công nghệ hay chính sách tác động tới sự phát triển của nông nghiệp. Bốn, đánh giá hiệu quả khi đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp trên nhiều khía cạnh khác nhau. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ ĐẦU TƯ CÔNG CHO NGÀNH NÔNG NGHIỆP 2. Đầu tư công cho ngành nông nghiệp 2.

Khái niệm nông nghiệp và đặc điểm của kinh tế nông nghiệp 2.1 Khái niệm nông nghiệp Theo nghĩa hẹp, Mai Thanh Cúc và cộng sự (2005) cho rằng “Nông nghiệp là ngành sản xuất ra của cải vật chất mà con người phải dựa vào quy luật sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi để tạo ra sản phẩm như lương thực, thực phẩm. để thoả mãn các nhu cầu của mình” Theo nghĩa rộng, Phạm Ngọc Dũng (2011) cho rằng “Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng và phức tạp. Nó không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần mà còn là hệ thống sinh học – kỹ thuật, bởi vì một mặt cơ sở để phát triển nông nghiệp là việc sử dụng tiềm năng sinh học – cây trồng, vật nuôi. Nông nghiệp hiểu theo nghĩa rộng không chỉ có ngành trồng trọt, ngành chăn nuôi, ngành dịch vụ mà còn bao gồm cả ngành lâm nghiệp và ngành thuỷ sản”.

Có thể kết luận, nông nghiệp là một ngành sản xuất quan trọng và bị chi phối nhiều bởi các yếu tố tự nhiên. Cũng chính vì thế, năng suất lao động trong ngành khá thấp do gặp khó khăn trong áp dụng tiến bộ công nghệ, kĩ thuật. Đặc điểm của kinh tế nông nghiệp Một, sự phát triển của nền kinh tế nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào việc tận dụng hiệu quả nguồn đất đai. Không chỉ là nơi sản xuất nông sản, đất đai còn là môi trường sống của cây trồng, động vật và vi sinh vật cần thiết.

Vì vậy, việc bảo về và sử dụng đất đai một cách bền vững sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Hai, nền kinh tế nông nghiệp có tính thời vụ và bị các yếu tố thiên nhiên chi phối. Do đặc điểm địa hình và khí hậu khác biệt ở mỗi vùng miền, các hoạt động trong nông nghiệp. chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi điều kiện tự nhiên và phải tuân theo thời vụ.

Ba, nền kinh tế nông nghiệp có quy mô nhỏ, với mức độ tích lũy thấp. Do thu nhập kiếm được khó khăn và hạn chế, phần lớn người dân ở vùng nông thôn phải hạn chế chi phí tiêu dùng hàng ngày. Việc tích lũy vốn gặp nhiều khó khăn và thường ở mức thấp. Bốn, nền kinh tế nông nghiệp đang từng bước chuyển đổi từ tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa, góp phần cải thiện đời sống người dân.

Đầu tư công trong ngành nông nghiệp 2. Khái niệm đầu tư công trong nông nghiệp Theo điều 4 Luật đầu tư công 2013: “Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.” Ngoài hướng trên, còn một cách tiếp cận khác cũng khá phổ biến, đó là theo mục tiêu. Đầu tư tư nhân luôn hướng tới mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận thì ngược lại, với đầu tư công, lợi ích kinh tế không phải đích đến cuối cùng, mà là lợi ích xã hội. Từ các cách hiểu trên, đầu tư công có thể được hiểu là việc sử dụng các nguồn vốn từ nhà nước, địa phương nhằm phát triển kinh tế - xã hội, hướng tới lợi ích chung của cộng đồng.

Hiện nay, chưa có 1 khái niệm cụ thể nào về đầu tư công trong lĩnh vực nông nghiệp, chủ yếu là hiểu từ cách tiếp cận của đầu tư công mà rút ra khái niệm. Theo Đặng Thị Nga (2019), khái niệm này được hiểu như sau: “đầu tư công trong lĩnh vực nông nghiệp được hiểu là hoạt động đầu tư sử dụng vốn của nhà nước là chủ đạo nhằm thực hiện các chương trình, dự án xây dựng cơ sở hạ tầng trong lĩnh vực nông nghiệp và các chương trình, dự án phục vụ cho phát triển kinh tế nông nghiệp vì lợi ích công cộng” 2. Đặc điểm đầu tư công trong lĩnh vực nông nghiệp Thứ nhất, đầu tư công luôn gắn với chủ thể là Nhà Nước. Thống kê về vốn đầu tư của toàn xã hội năm 2023 do Bộ kế hoạch và đầu tư công bố cho thấy.

Năm 2023, tỷ lệ đóng góp vốn với khu vực nhà nước, khu vực ngoài nhà nước, khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lần lượt là 27,8%; 56,1% và 16,4%. Tuy không chiếm tỉ lệ cao nhất nhưng trong năm 2023, khu vực nhà nước luôn giữ một vai trò vô cùng quan trọng, góp phần điều phối, làm nền tảng thu hút khu vực khác tham gia đầu tư. Đóng góp của khu vực vốn nhà nước cũng ghi nhận sự tăng trưởng lớn nhất, tăng 14,6% so với năm 2022. Điều này chứng tỏ nhà nước ngày càng thúc đẩy việc đẩy mạnh việc sử dụng vốn công trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội.

Dự án sẽ được cấp vốn từ nguồn ngân sách nhà nước, nên phải có sự xuất hiện của Nhà nước đóng vai trò thẩm định, giám sát, quản lý. Thứ hai, đầu tư công hướng tới mục tiêu công cộng hơn là mục tiêu lợi nhuận.