Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động phòng ngừa tội phạm vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy của cơ quan Hải quan Chương 2: Hoạt động thực tiễn của cơ quan Hải quan trong đấu tranh phòng, chống tội vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy và một số giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY CỦA CƠ QUAN HẢI QUAN 1. Nhận thức chung về tội phạm ma túy 1. Khái niệm tội phạm ma túy Tội phạm về ma tuý là những tội phạm liên quan đến ma tuý.
Mỗi nước có những quy định riêng về tội phạm liên quan đến ma tuý. Có quốc gia quy định việc sử dụng ma tuý trái phép là tội phạm, có quốc gia cho rằng hành vi sử dụng ma tuý là tệ nạn, Nhà nước chỉ xử lý hành chính và bắt buộc cai nghiện. Có quốc gia quy định hành vi “rửa tiền” do buôn lậu ma tuý mà có là tội phạm nằm trong nhóm các tội phạm ma tuý, có nước lại không quy định điều này. Nhưng với hành vi mua bán, vận chuyển trái phép ma túy thì hầu hết tất cả các quốc gia đều quy định là tội phạm và bị xử lý nghiêm khắc.
Công ước quốc tế năm 1988 về chống buôn bán các chất ma tuý, hướng thần quy định: “ Tội phạm ma tuý là hành vi cố ý sản xuất, chiết xuất, pha chế, chào hàng, phân phối, mua bán, trao đổi, tàng trữ ma tuý dưới bất kì hình thức nào, trồng hoặc tàng trữ các loại cây có chất ma tuý hoặc hướng thần một cách trái phép, tổ chức, chỉ đạo hoặc tài trợ cho những hành vi phạm tội đó, chuyển đổi hoặc chuyển giao tài sản khi biết rằng tài sản đó thu được từ hành vi phạm tội về ma tuý”. Ma túy và tội phạm ma túy được quy định tại các công ước kiểm soát ma túy quốc tế của Liên hiệp quốc. Điều 3 Công ước quốc tế về chống buôn bán, vận chuyển trái phép các chất ma túy ( Công ước 1988) quy định: Căn cứ vào điều kiện pháp luật của nước mình, các quốc gia thành viên của Công ước quốc tế có trách nhiệm hình sự hóa các hành vi sau đây: - Sản xuất, điều chế, chiết xuất, pha chế, chào hàng, phân phối, tàng trữ, mua bán, trao đổi dưới bất cứ hình thức nào như môi giới, gửi, quá cảnh, vận chuyển, nhập khẩu, xuất khẩu ma túy và các chất hướng thần trái quy định; - Trồng thuốc phiện, cần sa, cây cô ca với mục đích sản xuất trái phép chất ma túy; - Chào hàng, nhận lời chào hàng có chứa các chất ma túy; 10 - Điều chế, vận chuyển hay cung cấp phương tiện, nguyên liệu hoặc các chất ma túy, chất có chứa ma túy mà biết rõ những chất đó được sử dụng để trồng trọt, sản xuất, điều chế trái phép các chất ma túy hoặc các chất hướng thần; - Chuyển đổi hoặc chuyển nhượng tài sản khi biết tài sản đó có được từ buôn bán ma tuý hoặc những chất hướng thần hay tham gia hoặc thông đồng với tội phạm ma tuý; - Có ý định giúp đỡ và xúi giục, dụ dỗ, tạo điều kiện và tư vấn cho việc thực hiện bất kỳ tội phạm nào được quy định theo Công ước; - Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt, biển thủ các chất ma túy. Công ước quốc tế quy định: Các nước tham gia Công ước Quốc tế không coi tội phạm ma túy là tội phạm chính trị hoặc có động cơ chính trị 1.
Đối với người nghiện ma túy, không coi là tội phạm và không áp dụng hình phạt đối với họ. Trong trường hợp người nghiện ma túy phạm các tội khác thì sau khi thi hành án phạt tù, cần áp dụng chế độ cai nghiện bắt buộc đối với họ. Hiện nay trên thế giới có rất nhiều nước có quy định tội phạm về ma túy trong Luật hình sự hoặc Pháp lệnh về kiểm soát ma túy. Có rất nhiều tội danh được quy định, nhưng pháp luật các nước thường tập trung quy định một số hành vi sau: - Tội trồng trái phép chất ma túy - Tội sản xuất, mua bán, tàng trữ, xuất nhập, vận chuyển trái phép các chất ma túy được quy định ở hầu hết các nước song với khung hình phạt khác nhau, nhưng hầu hết các nước đều quy định hình phạt nghiêm khắc đối với loại tội phạm này.
Tóm lại, do đặc điểm tình hình ma túy mỗi nước khác nhau nên việc quy định về tội phạm ma túy cũng khác nhau, nhưng nhìn chung các nước đều quy định các hành vi sản xuất, tàng trữ, mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy. Ở nước ta đã có một thời gian dài, từ năm 1945 đến năm 1985 không quy định tội phạm về ma túy thành một tội riêng trong pháp luật hình sự, lần đầu tiên BLHS năm 1985 quy định một tội về ma túy. Qua quá trình hoàn thiện, nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh chống tội phạm về ma túy trong tình hình mới BLHS năm 1999 Nước Cộng hoà XHCN Việt Nam có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2000 1 Chủ tịch Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam(1997), Quyết định số 798 ngày 01/9/1997 về việc tham gia với danh nghĩa Nhà nước 3 Công ước của Liên hiệp quốc về kiểm soát ma túy, Pháp luật về các chất ma túy, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr85. 11 quy định tội phạm về ma tuý tại chương XVIII gồm 10 tội, từ Điều 192 đến Điều 201.
Bao gồm: - Tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy (Điều 192) - Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 193). - Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy (Điều 194). - Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 195). - Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 196).
- Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 197). - Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 198). - Tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 199). - Tội cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 200).
- Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây nghiện hoặc các chất ma túy khác (Điều 201). Dấu hiệu pháp lý của các tội phạm ma tuý Tội phạm về ma tuý là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại chương XVIII của Bộ luật hình sự năm 1999, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm phạm chế độ độc quyền quản lý của Nhà nước về các chất ma tuý, các tiền chất để sản xuất chất ma tuý và những hoạt động liên quan trực tiếp đến quá trình quản lý, sử dụng các chất ma tuý và các tiền chất đó. Khách thể của các tội phạm về ma tuý: Ma tuý là chất gây nghiện, chất hướng thần do Nhà nước độc quyền quản lý. Nghiêm cấm việc trồng cây thuốc phiện và các loại cây khác có chất ma tuý.
Nghiêm cấm các hoạt động sản xuất, tàng trữ, mua bán, vận chuyển, chiếm đoạt, sử dụng các chất ma tuý cũng như các tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma tuý. Điều 61 Hiến pháp Nước Cộng hoà XHCN Việt Nam năm 1992 quy định: “… Nghiêm cấm sản xuất, vận chuyển, buôn bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc phiện và các chất ma tuý khác. Nhà nước quy định chế độ bắt buộc cai nghiện và chữa các bệnh xã hội nguy hiểm”. Việc nghiên cứu, giám định, sản xuất, vận chuyển, bảo quản, tàng trữ, mua bán, phân phối, sử dụng, xử lý, trao đổi, nhập khẩu, 12 xuất khẩu, quá cảnh lãnh thổ Việt Nam chất ma tuý, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần phải được quản lý chặt chẽ theo quy định của pháp luật.
Theo quy định về việc quản lý thống nhất xuất, nhập khẩu thuốc và nguyên liệu làm thuốc chữa cho người bệnh thì việc xuất, nhập khẩu thuốc và nguyên liệu làm thuốc có chất độc, có chất gây nghiện, thuốc gây mê và thuốc tâm thần do Bộ Y tế chọn đơn vị, tổ chức để giao nhiệm vụ. Nghị quyết số 06/ CP ngày 29 tháng 01 năm 1993 của Chính phủ quy định: Bộ Y tế có trách nhiệm xác định các loại thuốc và phương pháp cai nghiện, quản lý việc sử dụng thuốc phiện và các chất ma tuý khác vào sản xuất dược phẩm và nghiên cứu khoa học theo quy định của Nhà nước. Vì vậy, các tội phạm về ma tuý xâm phạm chế độ độc quyền quản lý của Nhà nước ta về các chất ma tuý. Mặt khách quan của các tội phạm về ma tuý: Các tội phạm về ma tuý thể hiện trong năm nhóm hành vi sau: - Trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chất ma tuý; - Các hành vi sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý; chiếm đoạt chất ma tuý; tổ chức sử dụng, chứa chấp việc sử dụng, cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma tuý; - Tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma tuý; - Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma tuý; - Hành vi vi phạm các quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây nghiện hoặc các chất ma tuý khác.
Đối tượng tác động của tội phạm là chất ma tuý như thuốc phiện, hêrôin, côcain, cần sa… và các tiền chất để sản xuất ra chất ma tuý. Muốn xác định là chất ma tuý hoặc tiền chất gì thì phải tiến hành trưng cầu giám định. Chủ thể của các tội phạm về ma tuý: Chủ thể của tội phạm là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo luật quy định.