Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG CHỐNG MA TUÝ TRONG BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Khái quát về ma tuý và giáo dục phòng chống ma tuý trong bậc trung học phổ thông 1. Khái niệm ma túy Bộ luật hình sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015 đã dành riêng một chương qui định các tội phạm về ma túy.
Theo Bộ luật này, ma túy bao gồm nhựa cây thuốc phiện, nhựa cần sa, cao coca; lá hoa, quả cây cần sa,lá cây coca; quả thuốc phiện khô; quả thuốc phiện tươi; heroin; côcain; các chất ma túy khác ở dạng thể lỏng; các chất ma túy khác ở dạng thể rắn. Như vậy, chất ma túy là những chất đã được khoa học xác định và có tên gọi riêng. Danh mục các chất ma túy, tiền chất ma túy(bao gồm danh mục quy định này kèm theo Công ước các năm 1961,1971,1988 của liên hợp quốc về kiểm soát ma túy) được quy định tại nghị định số 67/2001/NĐ – CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ ban hành các danh mục chất ma túy và tiền chất; Nghị định số 133/2003/NĐ – CP ngày 06/11/2003 của Chính phủ bổ sung một số chất vào danh mục các chất ma túy và tiền chất ban hành kèm theo Nghị định số 67/2001/NĐ – CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ, gồm 228 chất ma túy và tiền chất. Việc xác định là chất ma túy, tiền chất được tiến hành qua trưng cầu giám định.
Theo từ điển tiếng Việt, ma túy là tên gọi chung có tác dụng gây trạng thái ngây ngất, đờ đẫn, dùng quen thành nghiện, ma túy là những chất mà người dùng nó một thời gian sẽ gây nghiện hay nói cách khác là trạng thái phụ thuộc vào thuốc. Luật phòng chống ma túy được Quốc hội thông qua ngày 30/03/2021 quy định: chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do chính phủ ban hành (khoản 1 điều 2). Từ các quy định của Liên hợp quốc và pháp luật Việt Nam, chúng ta có thể hiểu: Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi đưa vào cơ thể con người, nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó. Nếu 5 lạm dụng ma túy, con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng.
Phân loại ma túy Các chất ma túy được chia thành nhiều nhóm dựa trên những căn cứ nhất định phục vụ cho những mục đích khác nhau. Có nhiều cách phân loại nhưng có một số dạng phân loại cơ bản sau đây: - Căn cứ vào nguồn gốc của ma túy, ma túy được chia thành ba nhóm: ma túy tự nhiên, ma túy tổng hợp, ma túy bán tổng hợp. - Căn cứ vào mức độ gây nghiện và khả năng bị lạm dụng, ma túy được chia ra hai nhóm: ma túy có hiệu lực cao và ma túy có hiệu lực thấp (ma túy nặng và ma túy nhẹ). - Căn cứ vào tác dụng sinh lý trên cơ thể người, ma túy được chia ra thành tám nhóm sau: + Chất gây êm dịu, đê mê (các chất ma túy chính gốc) + Cần sa và các sản phẩm của cần sa.
+ Coca và các sản phẩm của coca. + Thuốc ngủ: có các loại như barbiturate, methaqualone và các chất mecloqualone… các chất này có tác dụng ức chế thần kinh. + Các chất an thần: bao gồm các chất thuộc dẫn xuất của benzodiazepine, meprobamat, hydroyin. + Các chất gây kích thích: bao gồm amphetamine và dẫn xuất của nó.
+ Các chất gây ảo giác điển hình gồm mescalin, nấm psilocybe và psilocylin, các chất dẫn xuất của etryptamine… + Dung môi hữu cơ và các thuốc xông. - Căn cứ vào nguồn gốc của ma túy và cơ chế tác động dược lý, các chuyên gia của Liên hợp quốc đã thống nhất phân chia ma túy thành năm nhóm sau: + Nhóm 1: ma túy là các chất từ cây thuốc phiện (opiates). + Nhóm 2: ma túy là các chất làm từ cây cần sa (cannabis). + Nhóm 3: ma túy là các chất gây kích thích (sitimulants).
6 + Nhóm 4: ma túy là các chất gây ức chế (depressants). + Nhóm 5: ma túy là các chất gây ảo giác (hallucinorens). Tác hại của ma tuý Khoản 8 – điều 2 – luật phòng chống ma tuý năm 2021 của nước ta ghi rõ: Tệ nạn ma túy bao gồm tình trạng nghiện ma túy, tội phạm về ma túy và các hành vi trái phép khác liên quan đến ma túy. Như vậy, nói đến tác hại của ma túy được hiểu là tác hại do tình trạng nghiện ma túy, tội phạm về ma túy và các hành vi khác liên quan đến ma túy gây ra đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội.
* Tác hại của ma túy đối với bản thân người sử dụng: + Hệ tiêu hóa: người nghiện luôn có cảm giác no, vì vậy họ không muốn ăn, tiết dịch tiêu hóa giảm, họ thường cảm giác buồn nôn, đau bụng, đại tiện lúc lỏng, lúc táo bón. + Hệ hô hấp: những đối tượng hít ma túy thường bị viêm mũi, viêm xoang, viêm đường hô hấp trên và dưới. + Hệ tuần hoàn: Người nghiện thường bị loạn nhịp tim, huyết áp tăng giảm đột ngột, mạch máu bị sơ cứng, đặc biệt là hệ mạch não Làm ảnh hưởng đến các hoạt động của bộ não. Do việc tiêm chích thường không vô trùng nên dễ dẫn đến nhiễm trùng máu, viễm tắc tĩnh mạch quá nặng, có trường hợp phải cưa chân người bệnh để cứu tính mạng hoặc sau khi họ khỏi sẽ để lại di chứng teo cơ vĩnh viễn.
+ Hệ thần kinh: khi đưa ma túy vào cơ thể, ma túy sẽ tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương gây nên tình trạng kích thích hoặc ức chế từng phần ở bán cầu đại não. Người nghiện nặng có biểu hiện rối loạn phản xạ thần kinh, đau đầu, chóng mặt, trí nhớ giảm sút, có hội chứng quên, hội chứng loạn thần kinh sớm (ảo giác, hoang tưởng, kích động…) và hội chứng loạn thần kinh muộn (các rối loạn về nhận thức, cảm xúc, về tâm tính, các biến đổi về nhân cách đặc trưng cho người nghiện ma túy) viêm dây thần kinh, rối loạn cảm giác, run chân, tay, chậm chạp, u sầu, ngại vận động, dễ kích động dẫn tới tội ác, nếu dùng quá liều có thể bị ngộ độc cấp, biểu hiện rối loạn tâm thần nặng, hôn mê: ở trạng thái thần kinh sớm người nghiện ma túy có thể có những hành vi nguy hiểm cho bản thân và người xung quanh. ở trạng thái thần 7 kinh muộn, người nghiện ma túy bị méo mó về nhân cách tạo nên sự ích kỷ, sự đòi hỏi hưởng thụ, mất dần tính cách, trách nhiệm cá nhân trong đời sống. Họ dần trở thành những con người liều lĩnh và tàn nhẫn.
+ Làm suy giảm chức năng thải độc: Trong cơ thể gan, thận là cơ quan chủ yếu đào thải chất độc. khi nghiện ma túy nhất là Heroin hai cơ quan này suy yếu ảnh hưởng đến chức năng thải độc làm các chất độc tích tụ trong cơ thể, càng làm cho gan, thận và toàn coe thể suy yếu, thường người nghiện hay bị các bệnh như: áp xe gan, viêm gan, suy gan, suy thận… dẫn đến tử vong. + Các bệnh về da: người nghiện ma túy bị rối loạn cảm giác da nên không cảm thấy bẩn, mặt khác họ thường sợ nước vì vậy họ rất ngại tắm rửa, đây là điều kiện thuận lợ cho các bệnh về da phát triển như ghẻ lở, hắc lào, viêm da… + Nghiện ma túy dẫn đến tình trạng suy nhược toàn thân, suy giảm sức lao động: Người nghiện ma túy bị suy giảm sức lao động, giảm hoặc mất khả năng lao động và khả năng tập trung trí óc. Trường hợp sử dụng quá liều có thể bị chết đột ngột.
gây tổn hại về tinh thần, gây ra một loại bệnh tâm thần đặc biệt. + Gây tổn hại về kinh tế: sử dụng ma túy tiêu tốn nhiều tiền bạc. khi đã nghiện, người nghiện luôn có xu hướng tăng liều lượng dùng, chi phí về tiền của ngày càng lớn, dẫn đến họ bị khánh kiệt về kinh tế. + Về nhân cách: sử dụng ma túy làm người nghiện thay đổi trạng thái tâm lý, sa sút về tinh thần.
họ thường xa lánh nếp sống sinh hoạt lành mạnh, xa lánh người thân, bạn bè tốt. khi đã lệ thuộc vào ma túy thì nhu cầu cao nhất đối với người nghiện là ma túy, họ dễ dàng bỏ qua những nhu cầu khác trong cuộc sống đời thường. để đáp ứng được nhu cầu bức bách về ma túy đối với bản thân, họ làm bất cứ việc gì kể cả trộm cắp, lừa đảo, cướp giật, thậm chí giết người…để có tiền mua ma túy thỏa mãn cơn nghiện. hành vi, lối sống của họ bị sai lệch so với chuẩn mực đạo đức của xã hội và pháp luật.
Họ là những người bị tha hóa về nhân cách. + Gây tổn hại về kinh tế, tình cảm, hạnh phúc gia đình: - Làm tổn thương tình cảm, lòng tự trọng của người thân trong gia đình do cảm 8 thấy hổ thẹn với bạn bè, hàng xóm vì có người thân là người nghiện hút ma túy, bồn chồn… - Gia đình mất nguồn lao động chính. - Làm khánh kiệt tài sản trong gia đình do người nghiện đem đi bán lấy tiền mua ma túy sử dụng. - Người nghiện ma túy xa lánh người thân, sống ích kỷ, thu mình hưởng thụ thiếu trách nhiệm với gia đình, nhiều trường hợp còn phạm pháp (giết người…).
+ Tác hại của tệ nạn ma túy đối với kinh tế: - Hàng nghìn tỷ đồng bị người nghiện tiêu phí (ở việt nam, trung bình năm người nghiện ma túy sử dụng trên 6.500 tỉ đồng để mua ma túy sử dụng) - Hàng năm chi phí hàng nghìn tỉ đồng cho việc xóa bỏ cây thuốc phiện, cho công tác cai nghiện ma túy, công tác phòng chống ma túy và kiểm soat ma túy. - Làm suy giảm lực lượng lao động của gia đình và xã hội về cả số lượng và chất lượng, làm cho thu nhập quốc dân cũng giảm, chi phí cho dự phòng và chăm sóc y tế ngày càng tăng. - Ảnh hưởng đến tâm lý của các nhà đầu tư nước ngoài, khách du lịch. - Làm lũng đoạn và chi phối thị trường tiền tệ các nước.
- Là nguyên nhân hình thành tổ chức Mafia. * Tác hại của tệ nạn ma túy đối với trật tự an toàn xã hội: - Tệ nạn ma túy là nguyên nhân làm nảy sinh, gia tăng tình hình tội phạm trong nước gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự (trộm cướp, buôn bán ma túy, khủng bố…).