Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng xử lý các nguồn thải chính vào sông thái bình qua địa bàn thành phố hải dương và đề xuất các giải pháp khắc phục

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá thực trạng xử lý các nguồn thải chính vào sông thái bình qua địa bàn thành phố hải dương, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Văn Thủy Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Xử Lý Nguồn Thải Sông Thái Bình Tại Hải Dương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về sông Thái Bình
• 1.1.1. Vị trí địa lý, đặc điểm địa hình
• 1.1.2. Các nhánh dòng chính phần thượng nguồn sông Thái Bình
• 1.1.3. Các phân lưu của hạ du sông Thái Bình
• 1.2. Hiện trạng chất lượng môi trường nước
• 1.2.1. Diễn biến chất lượng môi trường nước các lưu vực sông
• 1.2.2. Hiện trạng và diễn biến chất lượng nước lưu vực sông Hồng - Thái Bình
• 1.2.3. Đánh giá chất lượng nước bằng chỉ số chất lượng nước (WQI)
• 1.2.3.1. Kinh nghiệm xây dựng WQI của một số quốc gia trên thế giới
• 1.2.3.2. Tình hình nghiên cứu và kết quả đạt được về xây dựng WQI ở Việt Nam
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập, tổng hợp và kế thừa số liệu, tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp kế thừa
• 2.2.3. Phương pháp điều tra khảo sát thực tế
• 2.2.4. Phương pháp lấy mẫu và phân tích
• 2.2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng sử dụng nước trên dòng chính sông Thái Bình chảy qua địa bàn Thành phố Hải Dương
• 3.1.1. Cấp nước sinh hoạt
• 3.1.2. Nuôi trồng thủy sản
• 3.1.3. Sản xuất nông nghiệp
• 3.2. Các nguồn thải xả vào dòng chính sông Thái Bình chảy qua địa bàn Thành phố Hải Dương
• 3.2.1. Nguồn gây ô nhiễm nước dòng chính sông Thái Bình do chất thải rắn
• 3.2.2. Các nguồn thải trực tiếp trên sông Thái Bình
• 3.2.3. Các nguồn thải từ các địa phương khác chuyển đến
• 3.3. Mức độ ô nhiễm nước dòng chính sông Thái Bình qua địa bàn Thành phố Hải Dương
• 3.3.1. Kết quả phân tích và đánh giá chất lượng nước dòng chính sông Thái Bình trong mùa khô (2/2018)
• 3.3.2. Kết quả phân tích và đánh giá chất lượng nước dòng chính sông Thái Bình trong mùa mưa (7/2018)
• 3.4. So sánh chất lượng nước sông Thái Bình giữa mùa khô và mùa mưa
• 3.5. Đề xuất các giải pháp bảo vệ chất lượng nước trên dòng chính sông Thái Bình qua địa bàn thành phố Hải Dương
• 3.5.1. Các giải pháp quản lý nguồn thải xả vào sông Thái Bình
• 3.5.2. Giải pháp công nghệ, kỹ thuật bảo vệ chất lượng nước dòng chính sông Thái Bình
• 3.5.3. Giải pháp truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng trong bảo vệ nước sông Thái Bình
• 3.5.4. Giải pháp nâng cao năng lực quản lý của chính quyền địa phương trong bảo vệ nước sông Thái Bình
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá xử lý nguồn thải sông Thái Bình tại Hải Dương

Sông Thái Bình là một trong những nguồn nước quan trọng tại tỉnh Hải Dương, đóng vai trò thiết yếu trong phát triển kinh tế và sinh hoạt của người dân. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm nước sông đang ngày càng nghiêm trọng do các nguồn thải từ công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt. Việc đánh giá thực trạng xử lý các nguồn thải vào sông Thái Bình là cần thiết để đưa ra các giải pháp khắc phục hiệu quả.

1.1. Vị trí địa lý và đặc điểm của sông Thái Bình

Sông Thái Bình nằm ở trung tâm đồng bằng sông Hồng, có chiều dài khoảng 90 km và là nơi tiếp nhận nước từ nhiều nhánh sông lớn. Đặc điểm địa hình và khí hậu tại đây ảnh hưởng lớn đến chất lượng nước sông.

1.2. Tầm quan trọng của sông Thái Bình trong phát triển kinh tế

Sông Thái Bình cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt. Nguồn nước này không chỉ phục vụ cho đời sống mà còn là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của tỉnh Hải Dương.

II. Thách thức ô nhiễm nguồn nước sông Thái Bình tại Hải Dương

Ô nhiễm nước sông Thái Bình đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường. Các nguồn thải từ công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt đang gia tăng, dẫn đến chất lượng nước sông suy giảm.

2.1. Các nguồn thải chính gây ô nhiễm

Các nguồn thải chính vào sông Thái Bình bao gồm nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và chất thải nông nghiệp. Mỗi nguồn thải đều có những đặc điểm và mức độ ô nhiễm khác nhau, cần được phân tích cụ thể.

2.2. Tác động của ô nhiễm đến môi trường và sức khỏe

Ô nhiễm nước sông Thái Bình không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe của người dân và hệ sinh thái. Các bệnh liên quan đến nước ô nhiễm đang gia tăng, đe dọa đến cuộc sống của cộng đồng.

III. Phương pháp đánh giá chất lượng nước sông Thái Bình

Để đánh giá chất lượng nước sông Thái Bình, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc này giúp xác định chính xác mức độ ô nhiễm và nguồn gốc của các chất ô nhiễm.

3.1. Phương pháp thu thập và phân tích mẫu nước

Việc thu thập mẫu nước từ các điểm khác nhau trên sông Thái Bình là rất quan trọng. Các mẫu nước sẽ được phân tích để xác định các chỉ số chất lượng nước như pH, DO, TSS và các chất ô nhiễm khác.

3.2. Sử dụng chỉ số chất lượng nước WQI

Chỉ số chất lượng nước (WQI) là một công cụ hữu ích để đánh giá tổng thể chất lượng nước. WQI giúp phân loại nước theo mức độ ô nhiễm và đưa ra các khuyến nghị về sử dụng nước.

IV. Giải pháp cải thiện chất lượng nước sông Thái Bình

Để cải thiện chất lượng nước sông Thái Bình, cần có các giải pháp đồng bộ từ quản lý nguồn thải đến công nghệ xử lý nước. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách nghiêm túc và hiệu quả.

4.1. Giải pháp quản lý nguồn thải

Cần có các quy định chặt chẽ về quản lý nguồn thải từ các cơ sở sản xuất và sinh hoạt. Việc kiểm soát và xử lý nước thải trước khi xả ra sông là rất cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm.

4.2. Ứng dụng công nghệ xử lý nước thải

Công nghệ xử lý nước thải hiện đại có thể giúp loại bỏ các chất ô nhiễm hiệu quả. Việc đầu tư vào công nghệ này sẽ góp phần cải thiện chất lượng nước sông Thái Bình.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về chất lượng nước sông Thái Bình đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng về ô nhiễm. Các giải pháp đề xuất đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả tích cực trong việc cải thiện chất lượng nước.

5.1. Kết quả quan trắc chất lượng nước

Kết quả quan trắc cho thấy chất lượng nước sông Thái Bình đã có sự cải thiện nhất định sau khi áp dụng các giải pháp xử lý. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá thường xuyên.

5.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp đã được áp dụng tại một số địa phương và cho thấy hiệu quả trong việc giảm thiểu ô nhiễm. Cần mở rộng áp dụng các giải pháp này trên diện rộng để bảo vệ chất lượng nước sông Thái Bình.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai cho sông Thái Bình

Việc đánh giá và xử lý nguồn thải sông Thái Bình là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ nguồn nước này cho các thế hệ tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước

Bảo vệ nguồn nước sông Thái Bình không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

6.2. Triển vọng phát triển bền vững

Với các giải pháp đồng bộ và sự tham gia của cộng đồng, sông Thái Bình có thể trở thành nguồn nước sạch và an toàn cho mọi người. Điều này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh Hải Dương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Thái Bình là một trong những hệ thống sông quan trọng tại vùng đồng bằng sông Hồng, đóng vai trò thiết yếu trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dương và các vùng lân cận. Với chiều dài dòng chính khoảng 90 km, sông Thái Bình cung cấp nguồn nước cho nhiều hoạt động như cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và giao thông thủy. Theo số liệu năm 2017, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh Hải Dương tăng 8,9%, trong đó ngành công nghiệp tăng trưởng 11,8%, cho thấy áp lực ngày càng lớn lên nguồn nước sông Thái Bình. Tuy nhiên, chất lượng nước sông Thái Bình đang chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các nguồn thải từ sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và các hoạt động nuôi trồng thủy sản.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng xử lý các nguồn thải chính vào dòng chính sông Thái Bình qua địa bàn thành phố Hải Dương, xác định mức độ ô nhiễm và đề xuất các giải pháp khắc phục nhằm cải thiện chất lượng nước, đảm bảo tiêu chuẩn làm nguồn nước cấp cho sản xuất nước sinh hoạt. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên đoạn sông Thái Bình chảy qua 4 xã và 5 phường của thành phố Hải Dương trong năm 2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước và phát triển bền vững kinh tế - xã hội khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình đánh giá chất lượng nước mặt dựa trên chỉ số chất lượng nước (WQI - Water Quality Index). WQI là chỉ số tổng hợp các thông số môi trường nước như pH, DO, BOD5, COD, TSS, N-NH4+, P-PO43-, tổng coliform và các kim loại nặng, nhằm mô tả định lượng chất lượng nước và khả năng sử dụng nguồn nước. Mô hình WQI được xây dựng dựa trên kinh nghiệm quốc tế (Hoa Kỳ, Canada, châu Âu) và điều chỉnh phù hợp với điều kiện Việt Nam, sử dụng phương pháp Delphi để lựa chọn thông số và trọng số. Các khái niệm chính bao gồm:

• Chỉ số chất lượng nước (WQI): Thang điểm từ 0 đến 100, phân loại chất lượng nước từ rất xấu đến rất tốt.
• Các thông số môi trường nước: pH, DO, BOD5, COD, TSS, N-NH4+, P-PO43-, tổng coliform, kim loại nặng (Asen, Chì, Cadimi).
• Nguồn thải chính: Nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, chất thải rắn.
• Phân tích chất lượng nước theo mùa: Mùa khô và mùa mưa để đánh giá biến động chất lượng nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nước, báo cáo môi trường, kết quả quan trắc thực địa và phân tích mẫu nước tại 9 điểm lấy mẫu trên dòng chính sông Thái Bình qua thành phố Hải Dương trong hai đợt mùa khô (tháng 2/2018) và mùa mưa (tháng 7/2018). Cỡ mẫu gồm 9 điểm lấy mẫu nước, được lựa chọn theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đại diện cho các vị trí chịu ảnh hưởng của các nguồn thải chính.

Phương pháp phân tích mẫu tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia TCVN và SMEWW, bao gồm đo pH, DO, BOD5, COD, TSS, các chất dinh dưỡng và kim loại nặng. Số liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel để tính toán chỉ số WQI theo quy định của Tổng cục Môi trường Việt Nam. Quá trình nghiên cứu kéo dài từ tháng 2 đến tháng 12 năm 2018, kết hợp thu thập số liệu thứ cấp, khảo sát thực địa và phân tích mẫu nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng nước: Thành phố Hải Dương có 4 nhà máy cấp nước với tổng công suất 117.000 m³/ngày đêm, chiếm 83,69% tổng lượng nước khai thác từ sông Thái Bình của tỉnh. Diện tích nuôi trồng thủy sản khoảng 114,6 ha với 513 lồng cá, chiếm gần 50% số lồng cá toàn tỉnh. Lượng nước sử dụng cho sản xuất nông nghiệp ước tính 8,251 triệu m³, chiếm 13,66% tổng lượng nước khai thác.

2. Nguồn thải xả vào sông: Thành phố Hải Dương có 9 công trình tiêu nước thải với tổng lưu lượng 60,6 m³/s, chiếm 18,24% tổng lượng nước thải xả vào sông Thái Bình toàn tỉnh. Trong đó, trạm bơm Nam Đồng có lưu lượng lớn nhất 16,67 m³/s. Các nguồn thải bao gồm nước thải sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, chất thải rắn sinh hoạt và chăn nuôi.

3. Chất lượng nước mùa khô: Kết quả quan trắc tháng 2/2018 cho thấy pH dao động từ 6,75 đến 7,21, DO từ 5,0 đến 6,1 mg/l, BOD5 từ 4,1 đến 22,5 mg/l, COD từ 12,5 đến 47,7 mg/l, TSS từ 26,8 đến 106 mg/l. Một số điểm có giá trị BOD5 và COD vượt tiêu chuẩn QCVN 08-MT:2015/BTNMT loại B1, đặc biệt tại điểm NK2 với BOD5 22,5 mg/l và COD 47,7 mg/l. Tổng coliform tại các điểm đều vượt ngưỡng cho phép (3.500 MPN/100ml).

4. Chất lượng nước mùa mưa: Mùa mưa có xu hướng tăng nồng độ các chất ô nhiễm do dòng chảy mạnh và nguồn thải gia tăng, tuy nhiên số liệu chi tiết cần được phân tích thêm để xác định mức độ biến động.

Thảo luận kết quả

Chất lượng nước sông Thái Bình qua địa bàn thành phố Hải Dương chịu ảnh hưởng rõ rệt từ các nguồn thải sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp. Mức độ ô nhiễm cao hơn vào mùa khô do lưu lượng nước thấp, làm giảm khả năng pha loãng các chất ô nhiễm. So sánh với các nghiên cứu trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình, tình trạng ô nhiễm tại đoạn sông này tương đồng với các khu vực đô thị và công nghiệp khác, nơi có mật độ dân cư và hoạt động sản xuất cao.

Việc sử dụng chỉ số WQI giúp tổng hợp và đánh giá nhanh chất lượng nước, thể hiện rõ sự suy giảm chất lượng tại các điểm lấy mẫu gần nguồn thải lớn. Biểu đồ phân bố WQI theo mùa và vị trí sẽ minh họa sự khác biệt rõ nét giữa mùa khô và mùa mưa, cũng như tác động của các nguồn thải. Kết quả này khẳng định cần có các biện pháp quản lý và xử lý nước thải hiệu quả hơn để bảo vệ nguồn nước sông Thái Bình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và kiểm soát nguồn thải: Thiết lập hệ thống giám sát liên tục tại các điểm xả thải chính, đặc biệt là các trạm bơm và cống tiêu nước, nhằm kiểm soát lưu lượng và chất lượng nước thải trước khi xả ra sông. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND thành phố Hải Dương phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Ứng dụng công nghệ xử lý nước thải: Đầu tư xây dựng và nâng cấp các trạm xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp theo tiêu chuẩn hiện hành, áp dụng công nghệ sinh học và lọc cơ học để giảm tải ô nhiễm hữu cơ và các chất dinh dưỡng. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Doanh nghiệp, chính quyền địa phương.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình truyền thông, giáo dục về bảo vệ môi trường nước, khuyến khích người dân và doanh nghiệp thực hiện phân loại và xử lý chất thải tại nguồn, giảm thiểu xả thải trực tiếp ra sông. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Các tổ chức xã hội, trường học, UBND phường xã.

4. Phát triển quy hoạch nuôi trồng thủy sản bền vững: Quy hoạch lại mật độ và vị trí nuôi cá lồng, áp dụng kỹ thuật nuôi sạch, giảm thức ăn dư thừa và xử lý chất thải nuôi trồng để hạn chế ô nhiễm cục bộ. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Chi cục Thủy sản, UBND thành phố.

5. Tăng cường năng lực quản lý nhà nước: Đào tạo cán bộ quản lý môi trường, nâng cao năng lực giám sát, xử lý vi phạm và phối hợp liên ngành trong quản lý lưu vực sông. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND thành phố Hải Dương có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và kế hoạch quản lý chất lượng nước sông Thái Bình.

2. Các doanh nghiệp và khu công nghiệp: Đặc biệt là các đơn vị sản xuất có nguồn thải lớn, để áp dụng các giải pháp xử lý nước thải phù hợp, giảm thiểu tác động đến môi trường nước.

3. Người dân và cộng đồng nuôi trồng thủy sản: Nắm bắt thông tin về tác động của hoạt động nuôi cá lồng và các nguồn thải sinh hoạt, từ đó thực hiện các biện pháp bảo vệ nguồn nước và phát triển bền vững.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kỹ thuật môi trường: Tham khảo phương pháp đánh giá chất lượng nước, mô hình WQI và các giải pháp quản lý nguồn thải trong bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số WQI là gì và tại sao quan trọng?
   WQI là chỉ số tổng hợp đánh giá chất lượng nước dựa trên nhiều thông số môi trường. Nó giúp xác định nhanh mức độ ô nhiễm và khả năng sử dụng nguồn nước, hỗ trợ quản lý và ra quyết định bảo vệ môi trường.

2. Nguồn thải chính gây ô nhiễm sông Thái Bình là gì?
   Các nguồn thải chính gồm nước thải sinh hoạt, nước thải nông nghiệp (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật), nước thải công nghiệp và chất thải từ hoạt động nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là các trạm bơm và cống tiêu nước.

3. Chất lượng nước sông Thái Bình thay đổi như thế nào theo mùa?
   Mùa khô, lưu lượng nước thấp làm tăng nồng độ các chất ô nhiễm, trong khi mùa mưa dòng chảy mạnh hơn nhưng lượng nước thải cũng tăng, gây biến động chất lượng nước. Kết quả quan trắc cho thấy ô nhiễm cao hơn vào mùa khô.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để cải thiện chất lượng nước?
   Tăng cường xử lý nước thải tại nguồn, quản lý chặt chẽ các công trình tiêu nước, nâng cao nhận thức cộng đồng và quy hoạch phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững là các giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

5. Ai chịu trách nhiệm chính trong việc bảo vệ chất lượng nước sông Thái Bình?
   Chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý môi trường, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư đều có vai trò quan trọng trong việc phối hợp quản lý, giám sát và thực hiện các biện pháp bảo vệ nguồn nước.

Kết luận

• Đánh giá thực trạng cho thấy chất lượng nước sông Thái Bình qua thành phố Hải Dương đang bị ảnh hưởng bởi nhiều nguồn thải, đặc biệt là nước thải sinh hoạt và nông nghiệp.
• Chỉ số WQI tại nhiều điểm lấy mẫu thấp hơn mức tiêu chuẩn, nhất là trong mùa khô, phản ánh mức độ ô nhiễm đáng kể.
• Nghiên cứu đã xác định các nguồn thải chính và mức độ ảnh hưởng, làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp quản lý và xử lý nước thải.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào quản lý nguồn thải, ứng dụng công nghệ xử lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường năng lực quản lý nhà nước.
• Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đồng bộ, giám sát hiệu quả và mở rộng nghiên cứu để bảo vệ bền vững nguồn nước sông Thái Bình, góp phần phát triển kinh tế - xã hội khu vực.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ nguồn nước sông Thái Bình – tài nguyên quý giá của cộng đồng và thế hệ tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Tỉnh Hải Dương nằm ở trung tâm vùng đồng bằng sông Hồng, thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (nằm trong tam giác kinh tế phía Bắc: Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh), phía Bắc giáp tỉnh Bắc Giang, phía Đông Bắc giáp tỉnh Quảng Ninh, phía Đông và Đông Nam tiếp giáp thành phố Hải Phòng, phía Nam giáp tỉnh Thái Bình, phía Tây và Tây Nam giáp tỉnh Hưng Yên, phía Tây Bắc giáp tỉnh Bắc Ninh. Vị trí địa lý kinh tế thuận lợi cùng hệ thống giao thông đường bộ, thuỷ, sắt khá hoàn chỉnh, Hải Dương có nhiều lợi thế trong giao lưu, trao đổi thương mại với các đỉnh tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc (thủ đô Hà Nội, thành phố Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh) cũng như các tỉnh lân cận. Tính đến cuối năm 2017, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP theo giá 2010) ước tăng 8,9% so với năm 2016, cao hơn bình quân cả nước (ước tăng gần 7,0%); trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản (NLTS) giảm 1,4%; công nghiệp - xây dựng tăng 11,8% (công nghiệp +12,0%, xây dựng +9,6%); dịch vụ tăng 7,9%. Ngành công nghiệp chiếm tỷ trọng cao nhất, tăng trưởng của ngành này sẽ quyết định tăng trưởng kinh tế của tỉnh.

Năm 2017, giá trị sản xuất công nghiệp (theo giá 2010) ước đạt 164.696 tỷ đồng, bằng 108,2% kế hoạch năm, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm trước; tăng cao ở một số ngành chiếm tỷ trọng lớn như: sản xuất kim loại; sản xuất điện tử; sản xuất trang phục, giày dép; trong đó có sự đóng góp chủ yếu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài [5]. Trong đó, Sông Thái Bình có vai trò quan trọng với việc phát triển kinh tế - xã hội cho tỉnh Hải Dương như: Cấp nước đầu vào cho nhà máy nước Cẩm Thượng, thành phố Hải Dương với công suất 30.000 m3/ngày đêm và các trạm cấp nước khác nằm trên địa bàn các xã có sông Thái Bình chảy qua như huyện Thanh Hà, huyện Tứ Kỳ, thị xã Chí Linh, huyện Nam Sách, cấp nước sinh hoạt cho khu dân cư, cơ sở sản xuất. Bên cạnh đó sông Thái Bình còn cung cấp nước cho hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và là nơi phát triển mạng lưới giao thông thủy. Kết quả quan trắc từ năm 2011 đến 2015 theo mạng lưới quan trắc môi 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trường do Trung tâm Quan trắc môi trường Hải Dương đánh giá (04 đợt/năm) cho thấy: Khu vực đầu nguồn hệ thống sông cũng như trong lưu vực sông Thái Bình đã bị ô nhiễm bởi TSS, N-NO2-, N-NH4+; Nồng độ các thông số ô nhiễm diễn biến tăng giảm bất thường, không theo quy luật nhất định phụ thuộc vào nguồn thải[14].

Tuy nhiên, cho đến nay chưa phân định được nguồn thải nào thải trực tiếp gây ô nhiễm nước sông Thái Bình nên các cơ quan quản lý chưa đánh giá được cụ thể nguyên nhân gây ô nhiễm hệ thống sông Thái Bình cũng như đưa ra các giải pháp quản lý phù hợp. Chính vì các lý do trên đề tài “Đánh giá thực trạng xử lý các nguồn thải chính vào sông Thái Bình qua địa bàn thành phố Hải Dương và đề xuất các giải pháp khắc phục” được thực hiện sẽ là cơ sở khoa học và thực tiễn để đưa ra các giải pháp kiểm soát, ngăn ngừa, ô nhiễm và cải thiện chất lượng nước trên dòng chính sông Thái Bình. Mục tiêu của đề tài: Đánh giá và đề xuất các giải pháp kiểm soát ô nhiễm, cải thiện chất lượng nước sông Thái Bình (đoạn chảy qua thành phố Hải Dương) nhằm đạt tiêu chuẩn làm nguồn nước cấp cho sản xuất nước sinh hoạt. Các nội dung nghiên cứu: - Đánh giá hiện trạng chất lượng nước và nhu cầu sử dụng nước sông Thái Bình của các ngành kinh tế và dân sinh; - Xác định được tên nguồn thải, khối lượng xả thải, vị trí các điểm xả thải, phân loại mức độ ô nhiễm củacác nguồn thải chính và tình hình quản lý, xử lý các nguồn xả thải này ra dòng chính sông Thái Bình; - Xác định được các vùng ô nhiễm, mức độ ô nhiễm, đánh giá chất lượng nước sông theo các tiêu chuẩn hiện hành và theo mục đích sử dụng; - Các giải pháp quản lý nguồn thải và cải thiện tình trạng ô nhiễm nước trên dòng chảy chính sông Thái Bình.

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về sông Thái Bình 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Vị trí địa lý, đặc điểm địa hình Hệ thống sông Thái Bình nằm hoàn toàn trên lãnh thổ Việt Nam và được hình thành từ 3 nhánh sông lớn là sông Cầu, sông Thương và sông Lục Nam.Ba nhánh này gặp nhau tại Phả Lại tạo thành dòng chính sông Thái Bình chảy ra cửa biến có chiều dài 90 km, sông rộng trung bình 350 ÷ 450m ít dốc bị bồi lắng nhiều.Về hạ lưu sông có nhiều phân lưu thuộc bờ tả như: sông Kinh Thầy, sông Văn Úc và nhận nước từ sông Hồng chuyển sang quasông Đuống và sông Luộc. Hệ thống sông Thái Bình được nối thông với sông Hồng bằng sông Đuống và sông Luộc tạo thành lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình. Lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình được giới hạn từ 20023’ đến 25030’ vĩ độ Bắc và từ 1000 đến 107010’ kinh độ Đông.

+ Phía Bắc giáp lưu vực sông Trường Giang và sông Châu Giang của Trung Quốc. + Phía Tây giáp lưu vực sông Mêkông. + Phía Nam giáp lưu vực sông Mã. + Phía Đông giáp vịnh Bắc Bộ.

Phần lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình trên lãnh thổ Việt Nam có vị trí địa lý từ: 20023’ đến 23022’ vĩ độ Bắc và từ 102010’ đến 107010’ kinh độ Đông.2 Các nhánh dòng chính phần thượng nguồn sông Thái Bình - Sông Cầu: Là nhánh lớn nhất của sông Thái Bình, bắt nguồn từ núi Vạn Om - Chợ Đồn tỉnh Bắc Cạn. Chiều dài sông tính đến Phả Lại là 288,5km, diện tích lưu vực 6030km2. Sông Cầu có 2 phụ lưu lớn là sông Công và sông Cà Lồ đều năm phía bờ phải đều xuất phát từ dãy núi Tam Đảo. Sông Công có diện tích lưu vực 950km2, sông Cà Lồ có diện tích lưu vực 891km2 [16].

- Sông Thương: Bắt nguồn từ dãy núi Na Pha Phước - Chi Lăng - Lạng Sơn. Từ thượng nguồn về tới Bố Hạ. Sông Chảy theo hướng Đông Bắc - Tây Nam. Sau đó đổi hướng Bắc - Nam và Tây Bắc - Đông Nam nhập lưu với 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sông Cầu tại Phả Lại.

Sông dài 571 km có diện tích lưu vực 3650km2 [16]. - Sông Lục Nam: Bắt nguồn từ huyện Đình Lập (Lạng Sơn) chảy theo hướng Đông Bắc - Tây Nam nhập lưu vào sông Thương tại Phương Nhơn (Lục Nam - Bắc Giang) cách cửa sông Thương 9,5km, diện tích lưu vực 3070 km2. Thượng nguồn sông hẹp dốc uốn khúc độ dốc đáy sông từ Chũ về hạ lưu độ dốc giảm lòng sông mở rộng [16].3 Các phân lưu của hạ du sông Thái Bình - Sông Văn Úc và nhánh của sông Lạch Tray chúng chảy gần như song song với nhau và chảy ra biển tại 3 cửa Thái Bình, Văn Úc và Lạch Tray. Hiện nay dòng chính sông Thái Bình đã bị đứt đoạn tại Quý Cao (đoạn sông nối giữa sông Luộc với sông Văn Úc) làm cho đoạn sông Thái Bình từ Quý Cao đến sông Mía và sông Luộc ra biển đang bị bồi lắng [16].

- Sông Kinh Thầy: xuất phát từ Chí Linh đến biển dài 82km đoạn đầu lòng sông rộng khoảng 200 - 300m chảy uốn khúc quanh co gần cửa sông song mở rộng dần đến 400 - 600m. Sông Kinh Thầy dốc hơn sông Thái Bình độ sâu lòng sông khoảng từ -5 đến -9m [16]. - Sông Kinh Môn: xuất phát từ ngã ba Cầu đến cao kênh (xã Tam Đa) dài 43 km sông rộng trung bình 300m. Độ dốc lòng sông nhỏ, sông chảy quanh co, độ sâu đáy sông khoảng 6 ÷10m [16].

4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Bản đồ lưu vực sông Thái Bình Địa hình lưu vực sông Thái Bình là địa hình dạng đồi, với độ cao phổ biến từ 50m đến 150m, chiếm 60% diện tích. Rất ít đỉnh cao vượt quá 1000m. Chỉ có một số đỉnh như Tam Đảo có độ cao 1591m, Phia Đeng cao 1527m. Núi đồi trong hệ thống sông Thái Bình có hướng Tây Bắc - Đông Nam tồn tại song song với những vòng cung mở rộng về phía Bắc.

Dọc theo các sông ở đồng bằng đều có đê chia cắt đồng bằng thành những ô tương đối độc lập. Vùng cửa sông giáp biển có nhiều cồn cát và bãi phù sa.2 Hiện trạng chất lượng môi trường nước 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Diễn biến chất lượng môi trường nước các lưu vực sông Việt Nam hiện có 108 lưu vực (LV) sông, với 3.450 sông, suối, tổng lượng trung bình hàng năm khoảng 830 tỷ m3. Từ năm 2006, Trung tâm Quan trắc Môi trường (QTMT), Tổng cục Môi trường triển khai 7 chương trình QTMT nước các LV sông theo không gian và thời gian, bao gồm: LV sông Nhuệ - sông Đáy (5 đợt); LV sông Cầu (5 đợt); LV sông Đồng Nai- sông Sài Gòn (4 đợt); LV sông Mã - sông Chu (3 đợt); LV sông Hồng- sông Thái Bình (3 đợt); LV sông Vu Gia - sông Thu Bồn (3 đợt) và nước các sông vùng Tây Nam Bộ (3 đợt). Bài viết đề cập chỉ số chất lượng nước (CLN) được tính toán từ kết quả quan trắc các LV sông trong thời gian từ tháng 5-7/2016 [12].

Theo kết quả tính toán giá trị WQI (theo Tổng cục Môi trường,Quyết định số 879/QĐ-TCMT ngày 1/7/2011 và Quyết định số 711/QĐ-TCMT ngày 29/5/2015) các LV sông cho thấy, phần lớn chất lượng môi trường nước mặt ở thượng nguồn các LV sông còn khá tốt. Tuy nhiên, đã có vài khu vực đầu nguồn có dấu hiệu ô nhiễm ở một số thời điểm. Ô nhiễm và suy thoái tập trung ở vùng trung lưu và hạ lưu (đặc biệt là các đoạn chảy qua khu vực đô thị, khu công nghiệp, làng nghề), nhiều khu vực ô nhiễm ở mức nghiêm trọng như đoạn các sông chảy qua nội thành trên LV sông Nhuệ - sông Đáy, lưu vực hệ thống sông Đồng Nai. chỉ có thể sử dụng được cho mục đích giao thông thủy, tưới tiêu và thậm chí có đoạn bị ô nhiễm nặng.

Chất lượng môi trường nước LV sông Cầu còn tương đối tốt, nước sông có thể sử dụng cho mục đích nuôi trồng thủy sản, tưới tiêu và cấp nước sinh hoạt. Tại thượng nguồn sông Cầu, khu vực chảy qua tỉnh Bắc Cạn, chất lượng môi trường nước sông khá sạch, có thể sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt.