Đánh giá hiện trạng xâm nhập mặn trên các sông chính tỉnh Kiên Giang - Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá hiện trạng xâm nhập mặn trên các sông chính tỉnh kiên giang, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Lê Xuân Hiền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Ngọc Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Thủy văn học
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Xâm Nhập Mặn Trên Các Sông Chính Tỉnh Kiên Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về tỉnh Kiên Giang
• 1.1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên
• 1.1.2. Chế độ khí hậu
• 1.1.3. Hệ thống cống và trạm bơm
• 1.1.4. Đặc điểm mặn tỉnh Kiên Giang
• 1.1.5. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT MÔ HÌNH MIKE 11
• 2.1. Tổng quan về các mô hình mô phỏng xâm nhập mặn
• 2.1.1. Mô hình nước ngoài
• 2.1.2. Mô hình trong nước
• 2.2. Lựa chọn phần mềm tính toán
• 2.3. Giới thiệu về phần mềm Mike 11
• 2.3.1. Các phương trình
• 2.3.2. Phương pháp giải
• 2.4. Tổng quan về các nghiên cứu xâm nhập mặn ĐBSCL
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH MIKE 11 MÔ PHỎNG XÂM NHẬP MẶN TRÊN HỆ THỐNG SÔNG CHÍNH TỈNH KIÊN GIANG
• 3.1. Cơ sở dữ liệu
• 3.2. Thiết lập mô hình
• 3.2.1. Điều kiện biên
• 3.3. Hiệu chỉnh và kiểm định mô đun Mike 11 HD, AD
• 3.3.1. Hiệu chỉnh và kiểm định mô đun Mike 11 HD
• 3.3.2. Hiệu chỉnh, kiểm định mô đun Mike 11 AD
• 3.4. Đánh giá xâm nhập mặn trên hệ thống sông chính tỉnh Kiên Giang
• 3.4.1. Xây dựng kịch bản tính toán
• 3.4.2. Đánh giá kết quả mô phỏng
• 3.5. Đề xuất giải pháp ứng phó
• 3.5.1. Các giải pháp đã thực hiện tại địa phương
• 3.5.2. Đề xuất một số giải pháp ứng phó xâm nhập mặn tỉnh Kiên Giang
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xâm nhập mặn tại Kiên Giang

Tỉnh Kiên Giang, nằm trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của xâm nhập mặn. Với hơn 200 km bờ biển và hàng trăm cửa sông, tình trạng xâm nhập mặn đã gây ra nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Đặc biệt, trong những năm gần đây, tình trạng này ngày càng trở nên nghiêm trọng do biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

1.1. Đặc điểm địa lý và khí hậu Kiên Giang

Kiên Giang có địa hình đa dạng với hệ thống sông ngòi phong phú. Khí hậu nơi đây chịu ảnh hưởng của gió mùa, với mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Đặc điểm này tạo điều kiện cho xâm nhập mặn diễn ra mạnh mẽ vào mùa khô, ảnh hưởng đến chất lượng nước và sản xuất nông nghiệp.

1.2. Tình hình xâm nhập mặn hiện nay

Theo số liệu khảo sát, độ mặn 4‰ đã xâm nhập sâu vào các kênh, sông, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Năm 2016, tình trạng xâm nhập mặn đã khiến Kiên Giang phải công bố tình trạng thiên tai, ảnh hưởng đến hàng triệu người dân.

II. Vấn đề và thách thức từ xâm nhập mặn tại Kiên Giang

Tình trạng xâm nhập mặn không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tác động đến đời sống sinh hoạt của người dân. Nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm, gây ra nhiều bệnh tật và khó khăn trong việc cung cấp nước sạch.

2.1. Tác động đến sản xuất nông nghiệp

Nông nghiệp Kiên Giang chủ yếu dựa vào nước ngọt từ sông, nhưng xâm nhập mặn đã làm giảm năng suất cây trồng, đặc biệt là lúa và rau màu. Nhiều diện tích đất canh tác đã bị bỏ hoang do không thể sản xuất.

2.2. Tác động đến đời sống người dân

Nhiều hộ gia đình phải đối mặt với tình trạng thiếu nước sạch. Việc sử dụng nước mặn trong sinh hoạt đã dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân.

III. Phương pháp đánh giá xâm nhập mặn tại Kiên Giang

Để đánh giá tình trạng xâm nhập mặn, các nhà nghiên cứu đã sử dụng mô hình MIKE 11 để mô phỏng và phân tích dữ liệu. Phương pháp này giúp xác định mức độ xâm nhập và dự báo các kịch bản trong tương lai.

3.1. Mô hình hóa xâm nhập mặn

Mô hình MIKE 11 cho phép mô phỏng chế độ thủy lực và chất lượng nước, từ đó đánh giá mức độ xâm nhập mặn vào hệ thống sông chính tỉnh Kiên Giang.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Kết quả từ mô hình cho thấy độ mặn xâm nhập sâu vào các sông, đặc biệt là trong mùa khô. Dữ liệu này sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả.

IV. Giải pháp ứng phó với xâm nhập mặn tại Kiên Giang

Để giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn, tỉnh Kiên Giang đã triển khai nhiều giải pháp như xây dựng hệ thống cống ngăn mặn và cải thiện quản lý tài nguyên nước.

4.1. Các giải pháp đã thực hiện

Nhiều công trình cống ngăn mặn đã được xây dựng để bảo vệ nguồn nước ngọt cho sản xuất nông nghiệp. Các biện pháp này đã giúp giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn.

4.2. Đề xuất giải pháp trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp bền vững, bao gồm cải thiện hệ thống tưới tiêu và nâng cao nhận thức của người dân về quản lý nước.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về xâm nhập mặn tại Kiên Giang

Tình trạng xâm nhập mặn tại Kiên Giang đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Việc đánh giá và ứng phó kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ nguồn nước và đảm bảo sinh kế cho người dân.

5.1. Tóm tắt tình hình hiện tại

Tình trạng xâm nhập mặn đã gây ra nhiều khó khăn cho sản xuất và sinh hoạt. Cần có các biện pháp khẩn cấp để giảm thiểu tác động.

5.2. Triển vọng trong tương lai

Với sự phát triển của công nghệ và các giải pháp quản lý hiệu quả, Kiên Giang có thể cải thiện tình hình xâm nhập mặn và bảo vệ nguồn nước cho thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Kiên Giang, với diện tích tự nhiên 6.346,13 km² và hơn 200 km bờ biển, là vùng trọng điểm sản xuất lương thực và thủy sản của Việt Nam. Hệ thống sông ngòi, kênh rạch dày đặc cùng với đặc điểm địa hình thấp, chế độ thủy văn phức tạp chịu ảnh hưởng bởi thủy triều biển Tây, dòng chảy sông Hậu và lượng mưa tại chỗ đã tạo nên những thách thức lớn trong việc kiểm soát xâm nhập mặn (XNM). Theo số liệu khảo sát nhiều năm của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Kiên Giang, độ mặn 4‰ thường xuyên xâm nhập sâu từ 13-15 km trên kênh Rạch Giá-Long Xuyên, 45-50 km trên sông Cái Lớn và 25-30 km trên sông Cái Bé. Đặc biệt, năm 2016, độ mặn 4‰ xâm nhập sâu tới 30-35 km trên kênh Rạch Giá-Long Xuyên và 65-70 km trên sông Cái Lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt người dân.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng xâm nhập mặn trên các sông chính của tỉnh Kiên Giang, xây dựng bộ công cụ mô phỏng và ứng dụng để đề xuất các giải pháp thích ứng hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các sông chính trong mùa khô, bao gồm sông Cái Lớn, Cái Bé và Giang Thành. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng, giúp tỉnh Kiên Giang chủ động ứng phó, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân, đồng thời hỗ trợ quy hoạch phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng các lý thuyết và mô hình thủy văn, thủy lực để mô phỏng quá trình xâm nhập mặn, trong đó nổi bật là:

• Hệ phương trình Saint Venant: Bao gồm phương trình liên tục và phương trình động lượng, mô tả dòng chảy không ổn định một chiều trong hệ thống sông, kênh. Đây là cơ sở toán học cho mô hình thủy lực MIKE 11.

• Mô hình MIKE 11: Phần mềm mô phỏng thủy động lực một chiều do DHI Water & Environment phát triển, được sử dụng để tính toán lưu lượng, mực nước và vận chuyển chất lượng nước, đặc biệt là mô phỏng xâm nhập mặn trong hệ thống sông và kênh.

• Khái niệm xâm nhập mặn (XNM): Quá trình nước biển mặn xâm nhập vào hệ thống nước ngọt nội địa, ảnh hưởng đến chất lượng nước, sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.

• Các yếu tố ảnh hưởng đến XNM: Bao gồm chế độ thủy triều biển Tây, lưu lượng nước ngọt thượng nguồn, lượng mưa nội đồng, địa hình và hệ thống công trình thủy lợi.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu khí tượng thủy văn (nhiệt độ, mưa, độ ẩm, gió), thủy triều, lưu lượng dòng chảy, độ mặn quan trắc tại các trạm trên sông chính tỉnh Kiên Giang giai đoạn 1990-2017 và các năm gần đây, cùng số liệu từ các đề tài khoa học liên quan.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các trạm quan trắc tiêu biểu trên các sông chính (Rạch Giá, Xẻo Rô, Cái Lớn, Cái Bé) để hiệu chỉnh và kiểm định mô hình.

• Phương pháp phân tích: Ứng dụng mô hình toán MIKE 11 với các mô-đun thủy động lực (HD) và mô-đun khuyếch tán (AD) để mô phỏng dòng chảy và quá trình xâm nhập mặn. Hiệu chỉnh mô hình dựa trên dữ liệu thực đo lưu lượng, mực nước và độ mặn tại các trạm trong mùa khô năm 2015-2016.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý dữ liệu từ 1990 đến 2017, tập trung phân tích chi tiết giai đoạn mùa khô 2015-2016, xây dựng và hiệu chỉnh mô hình trong năm 2018, đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp trong năm 2019.

• Phương pháp GIS: Sử dụng để khai thác dữ liệu địa hình, mạng lưới sông kênh và thể hiện kết quả mô phỏng xâm nhập mặn dưới dạng bản đồ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng xâm nhập mặn sâu và kéo dài: Độ mặn 4‰ xâm nhập trung bình 13-15 km trên kênh Rạch Giá-Long Xuyên, 45-50 km trên sông Cái Lớn, 25-30 km trên sông Cái Bé. Năm 2016, xâm nhập mặn sâu hơn bình thường, lên tới 30-35 km trên kênh Rạch Giá-Long Xuyên và 65-70 km trên sông Cái Lớn, vượt xa mức trung bình 5-10 km.

2. Ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp: Năm 2015, diện tích nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại do hạn mặn là 4.772 ha, ước tính thiệt hại trên 2 tỷ đồng. Mặn xâm nhập làm giảm diện tích đất trồng lúa và ảnh hưởng đến năng suất, đặc biệt ở các vùng ven biển như An Biên, An Minh, Rạch Giá.

3. Thiếu nước sinh hoạt do mặn xâm nhập: Hồ chứa nước nhà máy nước Rạch Giá bị nhiễm mặn kéo dài, có thời điểm không lấy được nước ngọt trong 25 ngày liên tục, khiến hơn 44.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt trầm trọng năm 2016.

4. Mô hình MIKE 11 hiệu chỉnh chính xác: Kết quả mô phỏng lưu lượng, mực nước và độ mặn tại các trạm quan trắc phù hợp với số liệu thực đo, sai số trung bình dưới 10%, cho phép dự báo chính xác các kịch bản xâm nhập mặn trong tương lai.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của xâm nhập mặn sâu là sự suy giảm lưu lượng nước ngọt từ thượng nguồn sông Mê Kông, kết hợp với ảnh hưởng thủy triều biển Tây và biến đổi khí hậu làm nước biển dâng cao. So với các nghiên cứu trước đây tại Đồng bằng sông Cửu Long, kết quả mô hình cho thấy xu hướng xâm nhập mặn ngày càng gia tăng về phạm vi và thời gian duy trì, đặc biệt trong các năm hạn hán nghiêm trọng như 2015-2016.

Dữ liệu mô phỏng có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến độ mặn theo thời gian tại các trạm, bản đồ phân bố xâm nhập mặn theo các kịch bản nước biển dâng, giúp minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng và hỗ trợ ra quyết định. Kết quả cũng cho thấy hiệu quả của các công trình cống ngăn mặn hiện có trong việc hạn chế xâm nhập mặn, tuy nhiên vẫn cần bổ sung và nâng cấp để thích ứng với tình hình biến đổi khí hậu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và nâng cấp hệ thống cống ngăn mặn: Đề xuất xây dựng thêm các cống ngăn mặn tại các vị trí trọng yếu trên sông Cái Lớn, Cái Bé và kênh Rạch Giá-Long Xuyên nhằm giảm sâu xâm nhập mặn, bảo vệ diện tích đất nông nghiệp. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Kiên Giang phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường.

2. Tăng cường quản lý và vận hành hệ thống thủy lợi: Đẩy mạnh công tác vận hành các trạm bơm, cống hiện có theo kịch bản thủy văn và xâm nhập mặn để tối ưu hóa nguồn nước ngọt, giảm thiểu thiệt hại cho sản xuất và sinh hoạt. Thực hiện ngay trong vòng 1-2 năm, do các đơn vị quản lý thủy lợi địa phương đảm nhiệm.

3. Phát triển mô hình nuôi trồng thủy sản thích ứng mặn: Khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển nuôi tôm kết hợp lúa, áp dụng giống cây trồng chịu mặn nhằm tăng thu nhập và giảm rủi ro do xâm nhập mặn. Thời gian triển khai 2-3 năm, chủ thể là các hộ nông dân, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học công nghệ.

4. Nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm xâm nhập mặn: Ứng dụng mô hình MIKE 11 và GIS để xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo sớm xâm nhập mặn phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành phòng chống thiên tai. Thời gian thực hiện 1-2 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các viện nghiên cứu thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước và phòng chống thiên tai: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và kế hoạch ứng phó xâm nhập mặn hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia thủy văn, môi trường: Tham khảo phương pháp mô hình hóa, dữ liệu và phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về biến đổi khí hậu và tài nguyên nước.

3. Người dân và doanh nghiệp nông nghiệp, thủy sản tại Kiên Giang: Áp dụng các giải pháp thích ứng, chuyển đổi cơ cấu sản xuất phù hợp với điều kiện xâm nhập mặn thực tế.

4. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế hoạt động trong lĩnh vực phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để hỗ trợ các dự án phát triển và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Câu hỏi thường gặp

1. Xâm nhập mặn ảnh hưởng như thế nào đến sản xuất nông nghiệp tại Kiên Giang?
   Xâm nhập mặn làm giảm nguồn nước ngọt tưới tiêu, gây thiệt hại cho cây trồng, đặc biệt là lúa và thủy sản. Năm 2015, diện tích nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại do hạn mặn là 4.772 ha, ước tính thiệt hại trên 2 tỷ đồng.

2. Mô hình MIKE 11 có ưu điểm gì trong nghiên cứu xâm nhập mặn?
   MIKE 11 là mô hình thủy động lực một chiều, giải hệ phương trình Saint Venant, cho phép mô phỏng chính xác lưu lượng, mực nước và độ mặn trong hệ thống sông kênh phức tạp, hỗ trợ hiệu chỉnh và dự báo kịch bản xâm nhập mặn.

3. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến xâm nhập mặn tại Kiên Giang là gì?
   Bao gồm lưu lượng nước ngọt thượng nguồn giảm do biến đổi khí hậu, thủy triều biển Tây, lượng mưa nội đồng, địa hình thấp và hệ thống công trình thủy lợi chưa đồng bộ.

4. Giải pháp nào hiệu quả để giảm thiểu xâm nhập mặn?
   Xây dựng và nâng cấp hệ thống cống ngăn mặn, quản lý vận hành thủy lợi hợp lý, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nuôi trồng thủy sản thích ứng mặn, cùng với hệ thống dự báo cảnh báo sớm.

5. Tác động của nước biển dâng đến xâm nhập mặn như thế nào?
   Theo kịch bản nước biển dâng 100 cm, khoảng 76,9% diện tích tỉnh Kiên Giang có nguy cơ bị ngập, làm xâm nhập mặn sâu hơn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và sinh hoạt.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công bộ công cụ mô phỏng xâm nhập mặn trên các sông chính tỉnh Kiên Giang bằng mô hình MIKE 11, hiệu chỉnh và kiểm định với sai số dưới 10%.
• Xâm nhập mặn hiện trạng diễn biến sâu và kéo dài, đặc biệt trong các năm hạn hán nghiêm trọng như 2015-2016, gây thiệt hại lớn cho nông nghiệp và sinh hoạt.
• Các công trình cống ngăn mặn hiện có có hiệu quả nhưng cần được nâng cấp và bổ sung để thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.
• Đề xuất các giải pháp xây dựng cống ngăn mặn, quản lý thủy lợi, phát triển mô hình sản xuất thích ứng và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, người dân và tổ chức liên quan tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu để phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Next steps: Triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu mô hình cho các vùng lân cận, cập nhật dữ liệu liên tục để nâng cao độ chính xác dự báo.

Call to action: Các đơn vị quản lý và nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, góp phần giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu gây ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về tỉnh Kiên Giang 1.1 Đặc điểm địa lý tự nhiên 1.1 Vị trí địa lý Kiên Giang nằm trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có đặc thù riêng biệt vừa có đồng bằng, có núi, có biển và có đảo. Tổng diện tích tự nhiên là 6.346,13 km2, bằng 1,90% diện tích cả nước và 15,78% diện tích vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Chiều dài lớn nhất theo hướng Đông Nam – Tây Bắc khoảng 120 km, chiều rộng lớn nhất theo hướng Đông – Đông Tây khoảng 60 km. Kiên Giang nằm trong khoảng tọa độ địa lý: từ 101030’ đến 105032’ kinh độ Đông và từ 9023’ đến 10032’ vĩ độ Bắc (Hình 1).

- Phía Đông Bắc giáp các tỉnh: An Giang, Cần Thơ và Hậu Giang. - Phía Nam giáp tỉnh Cà Mau và tỉnh Bạc Liêu. - Phía Tây Nam giáp vịnh Thái Lan nơi có hơn 200 km bờ biển và các đảo. - Phía Bắc giáp Campuchia với đường biên giới dài 56,8 km.

- Phần đất liền của Kiên Giang có chiều dài bờ biển hơn 200 km với hơn 100 cửa sông, kênh rạch thoát nước ra biển. Ranh giới biển của Kiên Giang giáp với các nước Campuchia, Thái Lan và Malayxia. Kiên Giang có 15 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thành phố: Rạch Giá và Hà Tiên và 13 huyện (huyện Kiên Lương, Giang Thành, Hòn Đất, Tân Hiệp, Châu Thành, Giồng Riềng, Gò Quao, An Biên, An Vịnh, Vĩnh Thuận, U Minh Thượng, Phú Quốc, Kiên Hải), trong đó có 2 huyện đảo: Phú Quốc và Kiên Hải với hơn 140 hòn đảo lớn nhỏ nằm xa đất liền.2 Địa hình, địa mạo Kiên Giang có địa hình đa dạng bao gồm bờ biển dài, nhiều sông núi và hải đảo. Địa hình phần đất liền tương đối bằng phẳng (trừ một số vùng có núi cao ở khu vực TGLX) có hướng thấp dần từ Đông Bắc (độ cao trung bình 0,8 – 1,2 m) xuống Tây Nam (độ cao trung bình 0,2 – 0,4 m).

Đặc điểm địa hình này cùng với chế độ thủy triều biển Tây chi phối rất lớn đến khả năng tiêu úng vào mùa mưa và diễn biến mặn của khu vực vào các tháng mùa khô. Có thể chia tỉnh Kiên Giang thành 4 vùng 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] địa hình, địa mạo khác nhau: Vùng Biển và Hải đảo, Vùng Tứ giác Long Xuyên, Vùng Tây sông Hậu, vùng U Minh Thượng (Hình 2). Hình 1: Bản đồ hành chính tỉnh Kiên Giang 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình 2: Sơ đồ phân chia địa hình tỉnh Kiên Giang a. Vùng Tứ giác Long Xuyên Vùng Tứ giác Long Xuyên có diện tích tự nhiên khoảng 244.230 ha bao gồm các đơn vị hành chính: Thành phố Hà Tiên, các huyện Hòn Đất, Kiên Lương và một phần huyện Tân Hiệp, Châu Thành.

Vùng Tứ giác Long Xuyên tiếp giáp với biên giới Campuchia và vịnh Thái Lan. Địa hình có hướng dốc từ Tây Bắc sang Đông Nam, cao độ biến đổi từ 0,2 – 1,2 m, nơi cao nhất là dãi đất tiếp giáp Campuchia có độ cao 0,8 – 1,2 m, nơi thấp nhất là vùng từ phía Tây Rạch Giá – Hà Tiên có độ cao biến đổi từ 0,2 – 0,7 m. Ven biển Rạch Giá – Hà Tiên có rải rác các đồi núi thấp cặp với Quốc lộ 80 tạo nên 1 bờ viền ngăn nước. Vùng Tây Sông Hậu Vùng Tây sông Hậu có diện tích tự nhiên khoảng 144.900 ha gồm các đơn vị hành chính: huyện Giồng Riềng, Gò Quao, một phần huyện Tân Hiệp, Châu Thành 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và thành phố Rạch Giá.

Đặc điểm địa hình có hướng dốc dần từ Đông Bắc sang Tây Nam, độ cao biến đổi từ 0,2 – 0,8 m, nơi cao nhất là vùng phía Đông Tân Hiệp có độ cao từ 0,7 – 0,9 m, nơi thấp nhất là ven sông Cái Lớn và Cái Bé có độ cao từ 0,2 – 0,4 m. Vùng U Minh Thượng Diện tích tự nhiên khoảng 181.829 ha, gồm các huyện An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận và U Minh Thượng. Địa hình nghiêng dần về phía Tây, độ cao biến đổi từ 0,1 – 1,1 m, nơi cao nhất gần trung tâm vườn Quốc gia U Minh Thượng, nơi thấp nhất là vùng ven sông Cái Lớn có độ cao từ 0,1 – 0,4 m. Vùng này được giới hạn bởi sông Cái Lớn và tỉnh Cà Mau.

Vùng Biển và Hải đảo Diện tích tự nhiên khoảng 63.174 ha, bao gồm 2 huyện Kiên Hải, Phú Quốc và một số đảo thuộc huyện Kiên Lương. Địa hình chủ yếu là đồi núi thấp, một số đảo lớn có xen kẽ các đồng bằng nhỏ hẹp có phân bậc. Độ dốc trung bình từ 15 – 200 m, có nơi trên 200 m, nơi cao nhất là 600 m, thấp nhất là 20 m. Đặc điểm của vùng này chủ yếu là những hòn đảo nhỏ nên địa hình ở đây mang đặc thù riêng của nó; ở phần giữa đảo thường cao nhất và thoải đều dần 4 phía; riêng đảo Phú Quốc thì địa hình có phức tạp hơn và bị chia cắt bởi các sông, rạch; nơi có địa hình cao nhất là phía Bắc đảo và thấp dần về phía Nam đảo.2 Chế độ khí hậu 1.1 Nhiệt độ Nam Bộ nói chung và tỉnh Kiên Giang nói riêng có nền nhiệt độ cao nhất ở nước ta, nhiệt độ trung bình năm tại Rạch Giá là 27,6oC.

Biên độ năm của nhiệt độ vào khoảng 2 – 3,5oC, ở Kiên Giang không hình thành mùa nhiệt, tuy có chịu ảnh hưởng phần nào của gió mùa đông bắc, nhưng ngay cả tháng giêng là tháng có nhiệt độ thấp nhất trong năm cũng có nhiệt độ trung bình là 25,7oC. Trong năm, tháng 4,5 có nhiệt độ trung bình cao nhất tại Rạch Giá là 29,0oC. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bảng 1: Số liệu nhiệt độ Trung bình tháng trạm Rạch Giá từ 1990-2017 Đơn vị đo:0C Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 TB Rạch Giá 25.6 1 Nguồn: Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Kiên Giang Hình 3: Biểu đồ các yếu tố khí tượng trạm Rạch Giá giai đoạn 1980-2017 1.2 Nắng Tổng số giờ nắng trong năm ở Kiên Giang bình quân từ 2.720 giờ cả trên đất liền cũng như ngoài hải đảo. Phân bố theo thời gian về nắng có liên quan mật thiết với mùa mưa.

Vào mùa mưa có số giờ nắng bình quân trong năm là 1.285 giờ, giảm đáng kể so với mùa khô là 1. Tháng 4 có số giờ nắng nhiều nhất là 292 giờ. Tháng 8 có số giờ nắng ít nhất là 178 giờ [2].3 Lượng bốc hơi Lượng bốc hơi trung bình năm ở các khu vực khoảng 1. Ở Rạch Giá lượng bốc hơi là 1.149,5 mm; ở Phú Quốc lên đến 1.

Lượng bốc hơi thông thường liên quan mật thiết với nhiệt độ, nắng, mưa, ẩm …. Lượng bốc hơi thấp nhất xảy ra ở tháng 10: Rạch Giá trung bình là 71,6 mm; Phú Quốc trung bình là 80,8 mm [2]. 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.4 Độ ẩm không khí Độ ẩm tương đối trung bình năm ở trạm khí tượng Rạch Giá là 82%. Độ ẩm phân hóa theo mùa, độ ẩm tương đối trung bình trong các tháng mùa khô chỉ đạt mức 76 – 80%, còn trong các tháng mùa mưa lên tới 83 – 88%.

Tháng có độ ẩm trung bình lớn nhất thường là những tháng giữa mùa mưa (từ tháng 7 đến tháng 9) [2].5 Mưa Là một tỉnh thuộc đồng bằng Nam Bộ, khí hậu ở Kiên Giang mang đầy đủ tính chất khí hậu nhiệt đới gió mùa, một năm được chia ra làm hai mùa rõ rệt: - Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11. - Mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Lượng mưa trung bình năm các huyện phần đất liền Kiên Giang dao động từ khoảng 1700-2400 mm. Bảng 2: Lượng mưa Trung bình tại các trạm tỉnh Kiên Giang từ 1990-2017 Đơn vị: mm Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm Hà Tiên 22.5 Riềng An Biên 11.5 Nguồn: Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Kiên Giang Lượng mưa phân bố không đều theo thời gian.

Lượng mưa giảm dần từ Đông sang Tây. Mùa mưa, lượng mưa chiếm từ 78% đến 98%, trung bình 92% tổng lượng mưa trong năm. Các tháng mùa mưa có lượng mưa tháng trung bình từ 212 mm đến 389 mm. Trong mùa mưa, tuy có lượng mưa lớn nhưng cũng có thời kỳ mưa ít hoặc không mưa kéo dài từ 7 – 15 ngày gây hạn cho cây trồng trong tháng 6 hoặc tháng 7, 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mặt khác có năm, mùa mưa đến sớm, nhưng cũng có năm mùa mưa đến muộn vào cuối tháng 5.

Mùa khô, lượng mưa chỉ từ 2% đến 22%, trung bình 8% tổng lượng mưa trong năm. Các tháng mùa khô có lượng mưa tháng trung bình từ 14 mm đến 98 mm [2].6 Gió Chế độ gió ở Kiên Giang được đặc trưng bởi sự luân phiên tác dộng của các hệ thống hoàn lưu gió mùa nên khá ổn định. Mùa Đông hướng gió thịnh hành là Đông Bắc hoặc Bắc Đông Bắc, còn mùa hè hướng gió thịnh hành là gió Tây Nam hoặc Nam Tây Nam. Tuy nhiên trong từng thời gian nhất định, tuỳ theo mức độ ảnh hưởng của các hệ thống mà hướng gió có thể thay đổi ít nhiều so với hướng gió nói trên.

Trong thời kỳ chuyển tiếp từ đông sang hè hướng gió có thể là Đông, Đông Nam hoặc Đông Đông Nam, từ mùa hè sang đông đối với miền Tây Nam Bộ không thấy sự quay gió từ từ mà nó đột ngột chuyển sang những hướng chính, thịnh hành của mùa Đông (Hình 4)[2]. Hướng gió tháng 2/2016 Hướng gió tháng 3 năm 2016 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hướng gió tháng 4 năm 2016 Hướng gió tháng 5 năm 2016 Nguồn: Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Kiên Giang. Hình 4: Biểu đồ hoa gió 10 phút trạm Rạch Giá các tháng mùa khô 2016 Đánh giá chung Kiên Giang thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, mưa nhiều; có nền nhiệt cao, không phân hóa theo mùa. Khí hậu ở Kiên Giang có những thuận lợi cơ bản mà các tỉnh khác ở phía bắc không có được như không có rét, ít có bão đổ bộ trực tiếp, ánh sáng và nhiệt lượng dồi dào nên rất thuận lợi cho nhiều loại cây trồng và gia súc sinh trưởng, phát triển quanh năm.

Điều khó khăn chủ yếu là sự biến động thất thường trong chế độ mưa thường gây trở ngại lớn cho sản xuất và đời sống. Vì vậy, công tác thủy lợi của tỉnh phải được coi là một nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa quan trọng trong việc chủ động tưới tiêu đảm bảo tốt nguồn nước ngọt cho sản xuất nông nghiệp phát triển cũng như chủ động ứng phó với BĐKH, NBD và XNM.