MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, có một vai trò rất quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của loài ngƣời, nó tác động trực tiếp đến đời sống và hoạt động sản xuất của con ngƣời. Tố c đô ̣ đô thi ̣hóa và gia tăng dân số ma ̣nh mẽ nhƣ hiê ̣n nay , đã làm cho đất đai ngày càng có giá trị. Tranh chấ p đấ t đai ngày càng diễn ra phổ biế n.
Theo Điề u 3, Luâ ̣t đấ t đai 2013 [17] “tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của ngƣời sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai”.Theo quy đinh ̣ ta ̣i Điề u 22, Luâ ̣t đấ t đai 2013 “giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý và sử dụng đất đai”là một trong 15 nô ̣i dung quản lý Nhà nƣớc về đấ t đai. Việc giải quyết tốt các tranh chấp đất đai của các cấp chính quyền từ Trung ƣơng đến địa phƣơng sẽ góp phần rất lớn trong việc giải quyết những bức xúc, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho ngƣời dân, đảm bảo sự công bằng trong xã hội; đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng và nâng cao tình đoàn kế t trong nhân dân. Tuy nhiên, trên thực tế việc giải quyết tranh chấp đất đai diễn biến rất phức tạp. Số lƣợng đơn thƣ khiếu nại, tố cáo, khởi kiện tại Tòa án nhân dân các cấp liên quan đến lĩnh vực đất đai luôn chiếm tỷ lệ cao và có xu hƣớng ngày càng tăng.
Bên cạnh đó, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về đất đai ở một số địa phƣơng vẫn chƣa thật sự nhận đƣợc sự đồng tình của ngƣời dân, dẫn đến nhiều vụ việc phải giải quyết kéo dài, qua nhiều cấp khác nhau; nhiều bản án, quyết định của Tòa án đã tuyên và đã có hiệu lực pháp luật nhƣng vẫn chƣa đƣợc thi hành. Chính sách đất đai của Đảng và Nhà nƣớc qua các thời kỳ đã có sự thay đổi để phù hợp với thƣ̣c tiễn và ngày càng hoàn thi ện hơn. Tuy nhiên, những vấn đề quản lý đất đai do lịch sử để lại rất khó giải quyết. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng trong giai đoạn hiện nay tranh chấp, khiếu nại tố cáo về đất đai là lĩnh vực phức tạp nhất, chiếm 80-90% tổng số đơn thƣ khiếu nại, tố cáo[33] Việc giải quyết tranh chấp về đất đai là nhiệm vụ tất yếu, thƣờng xuyên liên tục của các cơ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan hành chính Nhà nƣớc, thể hiện bản chất trách nhiê ̣m c ủa Đảng và Nhà nƣớc đố i với nhân dân.
Làm tốt công tác này nghĩa là quyền lợi cơ bản của công dân đƣợc bảo vệ, pháp luật đất đai của Nhà nƣớc đƣợc thực thi, tính dân chủ, công bằng và bình đẳng của xã hội đƣợc tôn trọng, mối quan hệ giữa Nhà nƣớc và Nhân dân ngày càng đƣợc củng cố và phát triển bền vững, góp phần giữ vững trật tự xã hội theo pháp luật, để tập trung phát triển kinh tế xã hội theo định hƣớng XHCN. Quận Đống Đa nằm ở trung tâm thành phố Hà Nô ̣i. Theo kế t quả thố ng kê đấ t đai năm 2013, quận Đống Đa có di ện tích tự nhiên là 995,76 ha (chiếm 1,08% diện tích tự nhiên toàn thành phố Hà Nội). Dân số thƣờng trú toàn Quâ ̣n là 390 nghìn ngƣời[8] Vì là Quận trung tâm, đấ t đai rấ t có giá tri ,̣ cùng với mật độ dân số thuộc mƣ́c đông nhất so với các qu ận huyện trên địa bàn Hà Nội, trình độ dân trí tại đây cũng rất cao.
Vì vậy, tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai diễn ra ngày càng phức tạp, quyết liệt và nóng bỏng. Từ đó cho thấy, việc giải quyết tranh chấp về đất đai trong giai đoạn hiện nay ta ̣i điạ phƣơng tr ở thành một nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết. Vì vâ ̣y, đề tài nghiên cƣ́u “Đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp cho công tác giải quyết tranh chấp về đất đai trên địa bàn quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội” là thực sự cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá và làm rõ đƣơ ̣c thƣ̣c trạng giải quyết tranh chấp đất đai , tìm ra đƣợc nhƣ̃ng vấ n đề còn tồ n ta ̣i trong công tác giải quyế t tranh chấ p đấ t đai trên điạ bàn quâ ̣n Đống Đa, thành phố Hà Nội.
- Đề xuấ t các giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp đất đai tại quâ ̣n Đống Đa, thành phố Hà Nội. Nội dung nghiên cứu - Nghiên cƣ́u tổ ng quan về công tác giải quyế t tranh chấ p đấ t đai : Cơ sở lý luâ ̣n và căn cƣ́ pháp lý về giải quyết tranh chấp đất đai ; khái quát tổng quan về tình hình tranh chấp và giải quyết tranh chấp đất đai của cả nƣớc và của thành phố Hà Nô ̣i. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đánh giá thƣ̣c tra ̣ng giải quyế t tranh chấ p đấ t đai ta ̣i quâ ̣n Đ ống Đa , thành phố Hà Nô ̣i. Tìm hiểu, nghiên cứu những vụ việc tranh chấp về đất đai trên địa bàn Quận Đống Đa, việc áp dụng các chính sách pháp luật trong việc giải quyết những vụ việc đó.
- Đề xuất các biện pháp để hạn chế xảy ra tranh chấp, cũng nhƣ việc giải quyết tranh chấp về đất đai đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. Phƣơng pháp nghiên cứu 4. Phƣơng pháp điều tra thu thập thông tin thứ cấp: Thu thập các tài liệu liên quan đến việc giải quyết tranh chấp về đất đai (Luật, Nghị định, Thông tƣ, Quyết định, Pháp lệnh, báo cáo giải quyết tranh chấp đất đai của địa phƣơng… Ngoài ra có thể thu thập thông tin cầ n thiế t từ: internet, báo chí). Phƣơng pháp điề u tra xã h ội học: Phỏng vấn đƣơng sự tham gia tranh chấ p, khiế u kiê ̣n về đấ t đai (nguyên nhân tranh chấ p , sƣ̣ thoả đáng về cách thƣ́c và thái độ giải quyết của cơ quan chức năng có thẩm quyền , mong muố n nguyê ̣n vo ̣ng của họ trong việc giải quyết.
Phƣơng pháp thố ng kê và xƣ̉ lý số liê ̣u : Sau khi thu thâ ̣p đƣơ ̣c tài liệu, số liê ̣u phu ̣c vu ̣ cho mu ̣c đić h nghiên cƣ́u , tiế n hành thố ng kê và xƣ̉ lý số liê ̣u , nhằ m loại bỏ những số liệu sai, không đáng tin câ ̣y. Phƣơng pháp phân tích tổng hợp: Từ những tài liệu, số liệu sau khi đã đƣợc xử lý tiế n hành tổng hợp, phân tích số liê ̣u để đƣa ra những đánh giá, kết luận, đề xuất, ý kiến, kiến nghị, … 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI 1. Cơ sở lý luâ ̣n về giải quyế t tranh chấ p đấ t đai 1. Khái niệm về tranh chấ p và giải quyế t tranh chấ p đấ t đai * Khái niệm tranh chấp đất đai Đất nƣớc ta có m ột bề dầy lịch sử phát triển, với nhiều biến cố thăng trầm, những cuộc chiến tranh xâm lƣợc của ngoại xâm, những thời kỳ phát triển thịnh vƣợng mở mang bờ cõi, gắn với đó là những giai đoạn lịch sử với những chính sách pháp luật đất đai khác nhau, nhiều hình thức sở hữu đất đai khác nhau.
Cho dù ở thời kỳ lich ̣ sƣ̉ nào , tranh chấ p đấ t đai (TCĐĐ) vẫn xảy ra phổ biến, diễn biến phức tạp, ảnh hƣởng xấu đến công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai nói chung và việc sử dụng đất nói riêng, gây ra nhiều bất ổn đối với đời sống kinh tế - xã hội. Nhà nƣớc đã ban hành nhiều quy định pháp luật để giải quyết vấn đề trên. Theo giải thích của Tƣ̀ đi ển tiế ng Viê ̣t thì tranh chấ p nói chung đƣơ ̣c hiể u là viê ̣c “giành nhau mô ̣t cách giằ ng co cái không rõ thuô ̣c về bên nào” [34]. Trong đời sống xã hô ̣i có nhiề u loa ̣i tranh chấ p khác nhau , tùy theo loại tranh chấ p mà có các khái niê ̣m khác nhau nhƣ: Tranh chấ p dân sƣ̣, tranh chấp kinh tế, kinh doanh… Trƣớc khi Luật Đất đai 2003 ra đời, thuật ngữ “TCĐĐ” chƣa đƣợc chính thức giải thích trong Luâ ̣t, mà chỉ đƣợc hiểu qua các quy định của pháp luật về giải quyết TCĐĐ, quy định về giải quyết các tranh chấp khác có liên quan đến quyền sử dụng đất.
Lần đầu tiên tại khoản 26 Điều 4 của Luật Đất đai 2003 và mới nhất là Luật Đất đai 2013 tại khoản 24 Điều 3 đã định nghĩa “TCĐĐ là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của ngƣời sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai”.[17] Tranh chấp đất đai, hiểu theo nghĩa rộng là biểu hiện sự mâu thuẫn, bất đồng trong việc xác định quyền quản lý, quyền chiếm hữu, quyền sử dụng đối với đất đai, phát sinh trực tiếp hoặc gián tiếp trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai. Theo nghĩa hẹp, tranh chấp đất đai là tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tham gia quan hệ pháp luật đất đai về quyền và nghĩa vụ trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai. Trong thực tế, tranh chấp đất đai đƣợc hiểu là sự tranh chấp về quyền quản lý, quyền sử dụng xung quanh một khu đất cụ thể, mà mỗi bên đều cho rằng mình phải đƣợc quyền đó do pháp luật quy định và bảo hộ. Vì vậy, họ không thể cùng nhau tự giải quyết các tranh chấp đó, mà phải yêu cầu cơ quan có thẩm quyền phân xử (giải quyết).
Nhƣ vậy, nên hiểu tranh chấp đất đai ở nƣớc ta chính là tranh chấp quyền sử dụng đất hay bao gồm cả tranh chấp quyền sử dụng đất và các tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất. Làm rõ khái niệm tranh chấp đất đai có thể giúp xác định chính xác đối tƣợng tranh chấp trong tranh chấp đất đai, góp phần áp dụng pháp luật một cách chính xác và thống nhất, góp phần hoàn thiện pháp luật đất đai, tránh đƣợc tình trạng quy đ ịnh trong luật này chồng chéo lên quy định của luật kia. Hiện nay, ngành tòa án và UBND các cấ p ở nƣớc ta giải quyế t các tranh ch ấp liên quan đến quyền sử dụng đất.