LỜI MỞ ĐẦU Song song với quá trình phát triển không ngừng của kinh tế - xã hội, chúng ta đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trƣờng đang diễn ra ở khắp các địa phƣơng. Quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng kéo theo sự phát sinh một lƣợng lớn các loại chất thải, gây tác động không tốt đến sức khoẻ của con ngƣời và ảnh hƣởng đến mỹ quan đô thị. Hiện nay, thành phố Móng Cái đang trong lộ trình nâng cấp lên đô thị loại II, dân số của thành phố sẽ gia tăng mạnh mẽ trên cả phƣơng diện tự nhiên và cơ học. Bên cạnh đó, các khu công nghiệp, cụm công nghiệp sẽ đi vào hoạt động, dẫn dến sự gia tăng mạnh về dân số.
Dân số tăng nhanh, kinh tế phát triển, tốc độ đô thị hóa mạnh trong khi đó cơ sở đầu tƣ cho công tác bảo vệ môi trƣờng còn chƣa thỏa đáng đặc biệt là công tác quản lý chất thải rắn, nhƣ việc phân loại CTR ngay tại nguồn chƣa đƣợc thực hiện, lƣợng thu gom còn thấp so với thực tế, việc xử lý mới dừng lại ở việc chôn lấp hợp vệ sinh. Chỉ trong một thời gian ngắn thành phố đã có 02 bãi chôn lấp đóng cửa vì quá tải. Để đạt đƣợc mục tiêu xây dựng thành phố cửa khẩu quốc tế Móng Cái trở thành thành phố động lực có sức lan tỏa, lôi kéo sự phát triển vùng Đông Bắc và vùng phụ cận, trở thành đô thị loại II biên giới trƣớc năm 2015, hiện đại, trung tâm kinh tế, thƣơng mại phát triển; là đô thị xanh, thân thiện với môi trƣờng cũng nhƣ giải quyết vấn đề quá tải của các bãi rác hiện có làm ảnh hƣởng đến môi trƣờng và sự phát triển của thành phố. Năm 2011, thành phố Móng Cái đã xúc tiến đầu tƣ xây dựng nhà máy xử lý chất thải rắn tại thôn 5, xã Quảng Nghĩa.
Để có cơ s ở khoa học và thực tiễn phục vụ cho nhà máy xƣ̉ lý chấ t thải r ắn của thành phố Móng Cái đi vào hoạt động , tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiện trạng và dự báo chất thải rắn trên địa bàn thành phố Móng Cái phục vụ cho giai đoạn vận hành của nhà máy xử lý chất thải rắn tại thành phố Móng Cái”. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về chất thải rắn 1. Một số khái niệm - Chất thải rắn (CTR) là chất thải ở thể rắn, đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác.
Chất thải rắn bao gồm chất thải rắn thông thƣờng và chất thải rắn nguy hại. - Chất thải rắn là bao gồm các chất thải ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con ngƣời và sinh vật, đƣợc thải bỏ khi chúng không còn hữu ích hay khi con ngƣời không muốn sử dụng nữa, bao gồm tất cả các chất rắn hỗn hợp thải ra từ cộng động dân cƣ đô thị cũng nhƣ các chất thải rắn đặc thù từ các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, khai khoáng. Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH): Gồm những CTR phát sinh từ hoạt động hàng ngày của con ngƣời. Chất thải rắn công nghiệp: là CTR phát thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp, làng nghề, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác.
Chất thải rắn nguy hại: là CTR chứa các chất hoặc hợp chất có một trong những đặc tính: phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc các đặc tính nguy hại khác. Phế liệu: là sản phẩm, vật liệu bị loại ra từ quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng, đƣợc thu hồi để tái chế, tái sử dụng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất sản phẩm khác. Hoạt động quản lý CTR: bao gồm các hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tƣ xây dựng cơ sở quản lý CTR, các hoạt động phân loại, thu gom, lƣu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTR nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trƣờng và sức khoẻ con ngƣời. Thu gom CTR: là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lƣu giữ tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom tới địa điểm hoặc cơ sở đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chấp thuận.
2 Vận chuyển CTR: là quá trình chuyên chở CTR từ nơi phát sinh, thu gom, lƣu giữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc bãi chôn lấp cuối cùng. Xử lý CTR: là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong CTR; thu hồi, tái chế, tái sử dụng lại các thành phần có ích trong CTR. Chôn lấp CTR hợp vệ sinh: là hoạt động chôn lấp phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn kỹ thuật về bãi chôn lấp CTR hợp vệ sinh. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn Nguồn gốc phát sinh, thành phần và tốc độ phát sinh của chất thải rắn là cơ sở quan trọng trong thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý và đề xuất các chƣơng trình quản lý chất thải rắn thích hợp.
Có nhiều cách phân loại nguồn gốc phát sinh chất thải rắn khác nhau nhƣng phân loại theo cách thông thƣờng nhất là: - Khu dân cƣ - Khu thƣơng mại - Cơ quan, công sở - Khu xây dựng và phá hủy các công trình xây dựng - Khu công cộng - Công nghiệp - Nông nghiệp Chất thải rắn phát sinh trừ nhiều nguồn khác nhau, căn cứ vào đặc điểm chất thải có thể phân chia thành 3 nhóm: Chất thải sinh hoạt, công nghiệp và chất thải nguy hại. Thành phần của chất thải rắn Thành phần chất thải rắn biểu hiện sự đóng góp và phân phối của các thành phần riêng biệt mà từ đó tạo nên dòng chất thải, thông thƣờng đƣợc tính bằng phần trăm khối lƣợng. Thông tin về thành phần chất thải rắn đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn những thiết bị thích hợp để xử lý, các quá trình xử lý cũng nhƣ việc hoạch định các hệ thống, chƣơng trình và kế hoạch quản lý chất thải rắn. 3 Thông thƣờng trong rác thải đô thị, rác thải từ các khu dân cƣ và thƣơng mại chiếm tỉ lệ cao nhất từ 50%-75%.
Phần trăm đóng góp của mỗi thành phần chất thải rắn giá trị phân bố sẽ thay đổi tùy thuộc vào sự mở rộng các hoạt động xây dựng, sửa chữa, sự mở rộng các dịch vụ đô thị cũng nhƣ công nghệ sử dụng trong xử lý. Thành phần riêng biệt của chất thải rắn thay đổi theo vị trí địa lý, thời gian, mùa trong năm, điều kiện kinh tế và tùy thuộc vào thu nhập của từng quốc gia. Nguồn gốc và thành phần chất thải rắn Nguồn phát sinh Nơi phát sinh Các dạng chất thải rắn Khu dân cƣ Hộ gia đình, biệt thự, Thực phẩm dƣ thừa, giấy, can chung cƣ nhựa, thuỷ tinh, can thiếc, nhôm. Khu thƣơng mại Nhà kho, nhà hàng, chợ, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, khách sạn, nhà trọ, các thủy tinh, kim, loại, chất nguy trạm sửa chữa và dịch vụ hại Cơ quan, công sở Trƣờng học, bệnh viện, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, văn phòng, công sở nhà thủy tinh, kim, loại, chất nguy nƣớc hại.
Công trình xây dựng Khu nhà xây dựng mới, Gạch, bê tông, thép, gỗ, thạch và phá hủy sửa chữa nâng cấp mở cao, bụi. rộng đƣờng phố, cao ốc, san nền xây dựng. Khu công cộng Đƣờng phố, công viên, Rác vƣờn, cành cây cắt tỉa, chất khu vui chơi giải trí, bãi thải chung tại các khu vui chơi, tắm giải trí. Nhà máy xử lý chất Nhà máy xử lý nƣớc cấp, Bùn, tro.
thải đô thị nƣớc thải và các quá trình xử lý chất thải công nghiệp khác Công nghiệp Công nghiệp xây dựng, Chất thải do quá trình chế biến chế tạo, công nghiệp công nghiệp, phế liệu và các nặng, nhẹ, lọc dầu, hóa rác thải sinh hoạt. chất, nhiệt điện Nông nghiệp Đồng cỏ, đồng ruộng, Thực phẩm thối rữa, sản phẩm vƣờn cây ăn quả, nông nông nghiệp thừa, rác, chất độc trại. Nguồn: Integrated Solid Waste Management, McGraw-Hill, 1993[16] 4 1. Phân loại chất thải rắn (1).
Theo nguồn gốc phát sinh: Chất thải rắn sinh hoạt: phát sinh hàng ngày ở các đô thị, làng mạc, khu dân cƣ, các trung tâm dịch vụ, công viên Chất thải công nghiệp: phát sinh từ trong quá trình sản xuất công nghiệp và thủ công nghiệp (gồm nhiều thành phần phức tạp, đa dạng, trong đó chủ yếu là các dạng rắn, dạng lỏng, dạng khí) Chất thải nông nghiệp: sinh ra do các hoạt động nông nghiệp nhƣ trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản trƣớc và sau thu hoạch Chất thải xây dựng: là các phế thải nhƣ đất đá, gạch ngói, bê tông vỡ, vôi vữa, đồ gỗ, nhựa, kim loại do các hoạt động xây dựng tạo ra. Chất thải y tế: là các phế phẩm sinh ra từ các cơ sở y tế, bệnh viện nhƣ: bông băng, kim tiêm, ống chích. Theo vị trí phát sinh: Chất thải rắn (CTR) đô thị: bao gồm CTR sinh hoạt, CTR công nghiệp, CTR xây dựng, CTR y tế.do đặc điểm nguồn thải là nguồn phân tán nên rất khó quản lý, đặc biệt là các nơi có đất trống Chất thải rắn (CTR)nông thôn: bao gồm CTR nông nghiệp, CTR xây dựng, CTR y tế. Theo tính chất nguy hại: Chất thải rắn nguy hại: là chất thải dễ gây phản ứng, dễ cháy nổ, ăn mòn, nhiễm khuẩn độc hại, chứa chất phóng xạ, các kim loại nặng.
Các chất thải ngày tiềm ẩn nhiều khả năng gây sự cố rủi ro, nhiễm độc, đe dọa sức khỏe con ngƣời và sự phát triển của động thực vật, đồng thời là nguồn lan truyền gây ô nhiễm môi trƣờng đất, nƣớc và không khí Chất thải rắn không nguy hại: là các chất thải không chứa các chất và các hợp chất có các tính chất nguy hại. Thƣờng là các chất phát sinh trong sinh hoạt gia đình, đô thị. Theo đặc tính tự nhiên: CTR vô cơ: gồm các loại phế thải thủy tinh, sành sứ, kim loại, nhựa, vải, đồ điện, đồ chơi, cát sỏi, vật liệu xây dựng nói chung. CTR hữu cơ: gồm cây cỏ, lá rụng, rau quả hƣ hỏng, đồ ăn thừa, rac nhà bếp, giấy, xác súc vật, phân gia súc, gia cầm.
CTR độc hại: là phế thải gây độc hại cho con ngƣời và môi trƣờng và môi trƣờng nhƣ pin, bình ắc qui, hóa chất, chai lọ đựng thuốc trừ sâu, kim tiêm,.Tình hình quản lý chất thải rắn ở Việt Nam và ở tỉnh Quảng Ninh 1. Tình hình quản lý chất thải rắn ở Việt Nam (1).
