MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam đã thực hiện đƣợc hơn hai thập kỷ qua, đặc biệt trong những năm gần đây quá trình này ngày càng diễn ra mạnh mẽ. Trong quá trình đó chúng ta đã và đang triển khai nhiều dự án hƣớng về các vùng nông thôn hơn với mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cƣ nông thôn, xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hƣớng bền vững, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lƣợng, hiệu quả. Trong lĩnh vực nông nghiệp ngày càng có nhiều các dự án đƣợc triển khai ở khắp các vùng miền và đã phát huy hiệu quả của nó, nhờ đó mà tỷ lệ hộ nghèo ngày càng giảm đi, đời sống kinh tế của ngƣời dân ở các vùng nông thôn và miền núi ngày càng đƣợc nâng lên.Trong những năm gần đây chăn nuôi chiếm một tỷ trọng ngày càng lớn của ngành nông nghiệp, góp phần ổn định kinh tế của nƣớc ta.
Với vai trò là nguồn cung cấp khối lƣợng thực phẩm lớn nhất hiện nay, ngành chăn nuôi lợn nƣớc ta ngày càng phát triển, trở thành nguồn thu nhập quan trọng với các hộ nông dân và là một trong những nghề có tác dụng ổn định kinh tế, làm giàu hiệu quả, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong Nông nghiệp. Tuy nhiên hiện nay ngƣời chăn nuôi vẫn dùng một số biện pháp truyền thống nhƣ quét dọn, rửa chuồng hàng ngày, tẩy rửa, hay thu gom chất thải cho vào hố ủ hoặc thay thế chất độn chuồng, việc xử lý này còn nhiều hạn chế do tốn nhiều công sức và tiền của, mặt khác có thể gây ra ảnh hƣởng đến sức khỏe của gia súc gia cầm, thậm chí còn độc hại lâu dài cho môi trƣờng sinh thái. Vì vậy, việc nghiên cứu một chế phẩm sinh học để xử lý chất thải chăn nuôi một cách triệt để, giảm thiểu mùi, tạo môi trƣờng sạch cho sự phát triển của động vật, giảm chi phí cho ngƣời chăn nuôi và khắc phục những hạn chế của các chế phẩm cũ trở nên ngày một cấp bách. Để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trƣờng trong chăn nuôi, các nhà khoa học đã nghiên cứu và đƣa vào ứng dụng nhiều công nghệ nhằm giảm thiểu ô nhiễm nhƣ sử dụng biogas, hồ sinh thái, công nghệ vi sinh… Hiện nay tại Việt Nam đã 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ứng dụng thành công mô hình chăn nuôi trên nền đệm lót sinh học của Trung quốc, Trƣờng Đại học Nông nghiệp Hà Nội đã phân lập và nuôi cấy đƣợc chủng vi sinh và đã tiến hành áp dụng thử nghiệm mô hình nuôi lợn tại Xuân Thủy, Hải Hậu tỉnh Nam Định, Sóc Sơn thành phố Hà Nội đều đạt kết quả tốt.
Sở Nông nghiệp & PTNT Hà Nam đã tổ chức cho lãnh đạo huyện, xã và một số hộ chăn nuôi huyện Lý Nhân, Bình lục, Kim Bảng thăm quan mô hình tại Sóc Sơn Hà Nội, đƣợc mọi ngƣời đánh giá kết quả tốt, khắc phục đƣợc ô nhiễm môi trƣờng trong chăn nuôi. Tỉnh Hà Nam là một tỉnh nằm ở phía Tây Nam châu thổ sông Hồng, trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với diện tích 86.049,4 ha, dân số 846.653 ngƣời (năm 2014), bao gồm 05 huyện, 01 thành phố là một trong những tỉnh có vai trò quan trọng trong phát triển vùng chăn nuôi cung cấp thực phẩm cho Thủ đô Hà Nội và các tỉnh lân cận. Trong những năm qua, đƣợc sự quan tâm của các cấp, các ngành trong tỉnh đã thƣờng xuyên chỉ đạo và đề ra các chính sách hỗ trợ, đầu tƣ thúc đẩy chăn nuôi phát triển, vì vậy chăn nuôi những năm qua phát triển mạnh mẽ, năm 2010 giá trị ngành chăn nuôi chiếm tỷ trọng hơn 40% trong nông nghiệp. Đàn lợn của tỉnh phát triển mạnh, năm 2000 có 278.400 con đến năm 2010 đã tăng lên 367.750 con, tăng bình quân 102,82% năm.
Tuy nhiên chăn nuôi tỉnh ta vẫn chủ yếu phân tán trong dân cƣ chiếm 94%, chăn nuôi trang trại và doanh nghiệp chỉ chiếm 6% trong tổng đàn.Sự phát triển của chăn nuôi lợn tại Hà Nam ngày càng đƣợc mở rộng về quy mô đàn lợn và diện tích chuồng trại. Tuy nhiên cùng với sự phát triển đó là vấn đề ô nhiễm môi trƣờng chăn nuôi, ảnh hƣởng đến sức khỏe ngƣời chăn nuôi và ngày càng nhiều dịch bệnh xảy ra trên đàn lợn.1 Để phấn đấu đạt đƣợc mục tiêu nâng cao thu nhập cho nông dân, tỉnh Hà Nam đã trển khai rất nhiều các chƣơng trình, đề án nhƣ: Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới, Đề án Xây dựng khu chăn nuôi tập trung giai đoạn 2011-2015, Đề án phát triển 1 Báo cáo kết quả phát triển chăn nuôi lợn trên nền đệm lót sinh học tỉnh Hà Nam giai đoạn 2011 – 2013 của Sở NN và PTNT tỉnh Hà Nam 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sản xuất nấm ăn giai đoạn 2012-2015…Tỉnh Hà Nam cũng đãxây dựng nhiều cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi nhƣ: hỗ trợ chăn nuôi tập trung, hỗ trợ chăn nuôi nông hộ bằng công nghệ đệm lót sinh học, thí điểm mô hình liên kết ba nhà cung ứng thức ăn chăn nuôi và tín dụng ngân hàng. Các chƣơng trình hỗ trợ này đƣợc ngƣời dân hết sức phấn khởi và tích cực tham gia thực hiện. Để đáp ứng đƣợc nhu cầu phát triển chăn nuôi hiện nay nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và tăng thu nhập cho ngƣời nông dân, thực hiện thành công chƣơng trình xây dựng nông thôn mới, việc xây dựng Đề án “Giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng bằng công nghệ sinh học trong chăn nuôi lợn giai đoạn 2011- 2015 " là hết sức cần thiết nhằm giải quyết đƣợc nạn ô nhiễm môi trƣờng và duy trì số đầu con chăn nuôi trong toàn tỉnh.
Công nghệ đệm lót sinh học trong chăn nuôi lợn đƣợc đƣa vào thí điểm tại Việt Nam từ năm 2009, trên địa bàn tỉnh Hà Nam Đề án này đƣợc thực hiện năm 2010 tính đến nay đề án này đã thực hiện đƣợc hơn 4 năm và đã phát huy đƣợc hiệu quả rất cao trong việc phát trển kinh tế hộ gia đình tuy nhiên vẫn đang trong giai đoạn xây dựng và hoàn thiện công nghệ. Đến nay chƣa có nhiều nghiên cứu về công nghệ này, xuất phát từ thực tế trên mà tôi đã lựa chọn đề tài “Đánh giá của người dân về việc Ứng dụng công nghệ sinh học trong chăn nuôi lợn đối với các hộ gia đình trên địa bàn xã Văn Xá huyện Kim Bảng tỉnh Hà Nam”. Đề tài sẽ tiến hành tiếp cận dƣới góc độ xã hội học để tìm hiểu xem ngƣời dân đánh giá nhƣ thế nào về việc Ứng dụng công nghệ đệm lót sinh học trong chăn nuôi lợn ? Đề án có mang lại những hiệu quả tích cực cho ngƣời dân hay không nếu không thì nguyên nhân là do đâu, từ đó có thể đề xuất các khuyến nghị để khai đề án một cách có hiệu quả hơn trong những năm tiếp theo. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu 2.
Ý nghĩa khoa học của đề tài Việc vận dụng lý thuyết trong xã hội học sẽ giúp cho ngƣời đọc thấy rõ hơn về những đánh giá của ngƣời dânvề việc triển khai thực hiện các dự án phát triển kinh tế ở các vùng nông thôn dƣới góc độ xã hội. Những kết quả thu đƣợc từ nghiên cứu 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này hi vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ và chứng minh cho tính thực tiễn của phép duy vật biện chứng và phép duy vật lịch sử - chủ nghĩa Mác Lênin, lý thuyết hành động xã hội, mạng lƣới xã hội…Đồng thờicung cấp thêm một số thông tin cụ thể về hiệu quả của việc triển khai thực hiện đề án Giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng bằng công nghệ sinh học trong chăn nuôi lợndƣới cách nhìn nhận và đánh giá của ngƣời dân trên địa bàn xã Văn Xá huyện Kim Bảng tỉnh Hà Nam. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Việc nghiện cứu và thu thập những số liệu cụ thể để tìm hiểu về những đánh giá của ngƣời dân trên địa bàn xã Văn Xá huyện Kim Bảng tỉnh Hà Nam về việc Ứng dụng công nghệ đệm lót sinh học trong chăn nuôi lợn. Qua đó đánh giá về hiệu quả của việc triển khai thực hiện đề án qua cách đánh giá, nhìn nhận từ phía ngƣời dân, những ngƣời đƣợc hƣởng lợi trực tiếp từ đề án.
Từ đó có thể đề xuất một số khuyến nghị nhằm triển khai Đề án một cách có hiệu quả hơn. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Phát triển nông nghiệp, nông thôn luôn đƣợc coi là vấn đề then chốt, quyết định sự thành công của quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung và công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nói riêng của nhiều quốc gia. Đặc biệt với Việt Nam, một nƣớc có nền sản xuất nông nghiệp làm nền tảng, sự đóng góp của nông nghiệp, nông thôn vào sự phát triển chung của quốc dân càng to lớn. Phát triển nông nghiệp, nông thôn là một quá trình tất yếu cải thiện một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trƣờng.
Chính vì vậy mà ngày càng có nhiều dự án đƣợc triển khai ở các vùng nông thôn nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển, thu hẹp sự phân hóa giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn. Theo đó cũng đã có rất nhiều các đề tài, công trình nghiên cứu hay bài viết đề cập đến vấn đề này: - Đề tài Đánh giá mức độ ô nhiễm nƣớc mặt tại các trang trại chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên, Cao Trƣờng Sơn và cộng sự (2011), cho thấy nguồn chất thải phát sinh từ các trang trại chăn nuôi lợn là khoảng 30 tấn chất thải rắn và 600 m3 nƣớc thải/ngày. Hiện tại các trang trại nuôi lợn của Văn Giang áp dụng khá 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều các biện pháp xử lý chất thải khác nhau trong đó phổ biến nhất là các biện pháp nhƣ: Biogas với 47,62%; bón cho cây là 38,10%; sử dụng làm thức ăn cho cá với 52,38%; thu gom phân để bán 28,57%, ủ compose là 9,52%. Tuy nhiên tỷ lệ chất thải không xử lý mà thải bỏ trực tiếp ra ngoài môi trƣờng vẫn còn ở mức cao với 28,57%.
Chất lƣợng môi trƣờng nƣớc mặt của các trang trại lợn là khá xấu. Trong đó, mức độ ô nhiễm nƣớc ở các ao nuôi Cá trong mô hình VAC và AC nhẹ hơn nhiều so với mức độ ô nhiễm ở các ao, hồ, kênh, mƣơng xung quanh hai hệ thống VC và C.