Đặt vấn đề Định hướng phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2010 của Đảng ta, tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X đã xác định:“ hiện nay và nhiều năm tới, vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng”, là vấn đề chiến lược trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, góp phần quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, là cơ sở ổn định chính trị và an ninh quốc phòng; là yếu tố quan trọng đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhưng trước hết phải xuất phát từ lợi ích của nông dân, phát huy vai trò của giai cấp nông dân, tạo điều kiện thuận lợi giúp nông dân nâng cao trình độ mọi mặt, có đời sống vật chất và tinh thần ngày càng cao. Trong những năm qua nhiều chương trình, dự án đã được thực hiện, như chương trình giống, chương trình khoa học công nghệ, chương trình khuyến nông, chương trình 135 hay chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo và việc làm. Tuy nhiên những chương trình hay dự án này chỉ mới giải quyết được một số riêng rẽ (như cơ sở hạ tầng, môi trường) hoặc nhiệm vụ xóa đói giảm nghèo cho những vùng đặc biệt khó khăn, vùng nghèo. Tuy nhiên việc triển khai thực hiện còn chậm trễ do bị ràng buộc bởi những cơ chế, chính sách và năng lực của đội ngũ các cán bộ cơ sở còn hạn chế trong việc phát triển nông thôn văn minh, hiện đại.
Để góp phần khắc phục một cách cơ bản tình trạng trên, đưa Nghị quyết của Đảng về nông thôn đi vào cuộc sống, một trong những việc cần làm trong giai đoạn này là xây dựng mô hình nông thôn mới đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và hội nhập nền kinh tế thế giới. Vì vậy từ năm 2001- 2006 cả nước đã triển khai đề án thí điểm “mô hình nông thôn mới cấp xã theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa”. Chính sách xây dựng mô hình nông thôn mới đang được diễn ra mạnh mẽ trong phạm vi cả nước, xã Bế Triều thuộc huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng cũng đang có những bước đầu bắt tay vào xây dựng mô hình nông thôn mới. n 2 Xã Bế Triều là một xã miền núi với nhiều tiềm năng để xây dựng thành công chương trình NTM.
Tuy nhiên, cũng như nhiều địa phương khác đang xây dựng chương trình NTM, xã Bế Triều còn gặp nhiều khó khăn: Xuất phát điểm thấp còn nhiều tiêu chí NTM chưa đạt được, nguồn lực hạn chế, tổ chức thực hiện còn gặp nhiều lúng túng, sự tham gia của người dân còn hạn chế,. Do đó, chương trình xây dựng NTM ở địa phương diễn ra chậm chạp, thiếu thống nhất, hiệu quả thực hiện chương trình chưa cao. Xuất phát từ những thực trạng trên, việc tìm hiểu tình hình thực tế tại địa phương từ đó đưa ra những giải pháp để đáp ứng được những tiêu chí đề ra của chính sách xây dựng nông thôn mới, góp phần cải thiện bộ mặt của xã và nâng cao đời sống cho người dân nông thôn tại địa phương là hết sức cấp bách. Với tất cả những lý do trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài: "Đánh giá tình hình xây dựng nông thôn mới tại xã Bế Triều, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng" làm đề tài thực tập tốt nghiệp của mình.
với mong muốn đánh giá việc thực hiện các tiêu chí của MHNTM, chỉ ra những tiêu chí đã đạt và chưa đạt được sau đó đề xuất một số giải pháp giúp thực hiện thúc đẩy xây dựng MHNTM tại xã. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Thông qua điều kiện tự nhiên, kinh tế -xã hội của xã Bế Triều, trên cơ sở 19 tiêu chí về nông thôn mới (NTM) do thủ tướng Chính phủ đã đề ra. Đánh giá việc thực hiện xây dựng MHNTM tại xã Bế Triều, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá diều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại xã Bế Triều. - Tìm hiểu thực trạng tình hình thực hiện MHNTM tại địa phương, đánh giá việc thực hiện các tiêu chí NTM.Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức khi xây dựng MHNTM tại xã Bế Triều. - Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao khả năng hoàn thành các tiêu chí NTM trong thời gian tới, sớm đưa xã trở thành xã NTM. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập - Quá trình thực hiện đề tài này sẽ nâng cao nhận thức, sự hiểu biết và năng lực cũng như rèn luyện kĩ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân sinh viên. - Có cái nhìn tổng thể về công tác xây dựng phát triển nông thôn mới trên địa bàn xã, góp phần hoàn thiện những lí luận và phương pháp nhằm đẩy mạnh và phát triển kinh tế xã hội nông thôn trong giai đoạn CNH - HĐH nông thôn hiện nay. - Đề tài cũng được coi là một tài liệu tham khảo cho trường, khoa, các cơ quan trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để chính quyền địa phương xã Bế Triều, huyện Hòa An và các cơ quan ban ngành tỉnh tỉnh Cao Bằng, các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức cá nhân đầu tư trong và ngoài nước định hướng, đưa ra chính sách phát triển mô hình xây dựng nông thôn mới tại xã và các địa phương khác có điều kiện tương đồng.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một số khái niệm liên quan Để có thể đánh giá, tìm hiểu về thực trạng nông thôn mới, chúng ta cần phải nắm rõ các khái niệm về nông thôn, phát triển nông thôn, phát triển nông thôn bền vững, phát triển nông thôn có tính toàn diện và chương trình nông thôn mới sau: 2. Nông thôn Cho đến nay, chưa có một định nghĩa chuẩn xác nào được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn.
Khi nói về nông thôn, thường thì người ta hay so sánh nông thôn với thành thị. Có ý kiến cho rằng dùng chỉ tiêu dân số, mật độ dân cư để phân biệt nông thôn với đô thị. Có ý kiến đưa ra chỉ tiêu về trình độ kết cấu hạ tầng, chỉ tiêu về phát triển sản xuất hàng hoá, lại có ý kiến cho rằng nông thôn là vùng mà ở đấy chủ yếu làm nông nghiệp. Tất cả những ý kiến trên đều đúng những chưa đầy đủ.
Nếu dùng những chỉ tiêu riêng lẻ thì chỉ thể hiện được một mặt của nông thôn chứ chưa bao trùm được khái niệm về nông thôn một cách đầy đủ. Nông thôn và đô thị là những vùng lãnh thổ có nét đặc trưng nổi bật cơ bản ở chỗ cả hai không có ranh giới rõ rệt, nhưng cả hai đều có mối quan hệ khăng khít lẫn nhau. Theo Staroverov - nhà xã hội học người Nga đã đưa ra một định nghĩa về nông thôn, khi ông cho rằng: “Nông thôn với tư cách là khách thể nghiên cứu xã hội học về một phân hệ xã hội có lãnh thổ xác định đã hình thành lâu trong lịch sử. Đặc trưng của phân hệ xã hội này là sự thống nhất đặc biệt của môi trường nhân tạo với các điều kiện địa lý - tự nhiên ưu trội, với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian.
Tuy nhiên, nông thôn có những đặc trưng riêng của nó”. Trong điều kiện Việt Nam nhìn nhận dưới góc độ quản lý có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông n 5 dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác” (Nguyễn Duy Hoan và cs, 2007) [7]. Phát triển nông thôn Phát triển là xu hướng tự nhiên của mỗi cá nhân hay cộng đồng người, là từ mà con người đưa ra làm mục tiêu cho ý tưởng và việc làm của mình, là mục đích mà con người vươn tới.
Phát triển được coi như là một tiến trình biến đổi xã hội, là những biến chuyển có quan hệ qua lại với nhau. Sự tồn tại của một xã hội hôm nay là sự kế thừa những di sản đã diễn ra trong quá khứ. Sự phát triển bao hàm nhiều vấn đề rộng lớn và phức tạp, tuy nhiên có thể đưa ra một khái niệm tổng quát: “Phát triển là một quá trình làm thay đổi liên tục, làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội” (theo Raanan Weitz 1995), (Cù Ngọc Bắc, 2008)[4]. Phát triển theo quan niệm chung nhất thì nó là việc nâng cao các chuẩn mực sống, cải thiện các điều kiện giáo dục, sức khoẻ, sự bình đẳng về các cơ hội, đảm bảo các quyền về chính trị, công dân (Mai Thu Cúc và cs, 2005)[5] PTNT là một phạm trù rộng lớn được nhìn nhận với nhiều quan điểm khác nhau.
Đã có nghiên cứu và áp dụng thuật ngữ này ở nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam thuật ngữ này được đề cập và có sự thay đổi lớn về nhận thức qua các thời kỳ. Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa có sự tổng hợp lý luận về PTNT. Nhiều tổ chức phát triển trên thế giới đã nghiên cứu và vận dụng thuật ngữ này ở các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam.
Các chuyên gia Ngân Hàng thế giới đã đưa ra quan niệm về PTNT: “ Phát triển nông thôn là một chiến lược vạch ra nhằm cải thiện đời sống kinh tế - xã hội của một bộ phận dân cư tụt hậu, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Nó đòi hỏi phải mở rộng các lợi ích của sự phát triển đến những người nghèo nhất trong số những người đang tìm kế sinh nhai ở các vùng nông thôn”. n 6 Ở Việt Nam chúng ta đã và đang có những suy nghĩ xây dựng mục tiêu và chương trình hành động cho sự phát triển của từng vùng, từng địa phương và trên toàn quốc. Những thành tựu đạt được trong sự đổi mới và phát triển đất nước những năm vừa qua làm cho bộ mặt nông thôn có nhiều biến đổi.