Tính đa dạng thực vật bậc cao có mạch tại khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha, Mộc Châu, Sơn La

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay tính đa dạng thực vật bậc cao có mạch tại khu bảo tồn thiên nhiên xuân nha mộc châu sơn la, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Ngô Văn Bích
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Dư
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Đánh Giá Tính Đa Dạng Thực Vật Bậc Cao Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Xuân Nha, Mộc Châu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỒNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. NHẬN THỨC VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC
• 1.2. TRÊN THẾ GIỚI
• 1.2.1. Về thảm thực vật
• 1.2.2. Về hệ thực vật
• 1.2.3. Về thảm thực vật (tiếp tục)
• 1.2.4. Về hệ thực vật (tiếp tục)
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. MỤC TIÊU
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Nghiên cứu Đa dạng về thảm thực vật và Hệ sinh thái
• 2.2.2. Đa dạng thành phần loài thực vật
• 2.2.2.1. Đa dạng về số lượng loài cây
• 2.2.2.2. Đa dạng về loài và chi thực vật
• 2.2.2.3. Đa dạng về họ thực vật
• 2.2.3. Đánh giá về nguồn tài nguyên thực vật
• 2.2.3.1. Nhóm cây cho gỗ
• 2.2.3.2. Nhóm cây làm thuốc
• 2.2.3.3. Nhóm cây có tinh dầu
• 2.2.3.4. Nhóm cây cho dầu béo
• 2.2.3.5. Nhóm cây cho nhựa mủ
• 2.2.3.6. Nhóm cây ăn được
• 2.2.3.7. Nhóm cây cho sợi và nguyên liệu
• 2.2.3.8. Nhóm cây cảnh
• 2.2.3.9. Nhóm cây cho tanin và làm thuốc nhuộm
• 2.2.4. Đánh giá thành phần thực vật đặc hữu, quý hiếm trong Khu bảo tồn
• 2.2.4.1. Số lượng thực vật quý hiếm
• 2.2.4.2. Nghiên cứu sự phân bố của những loài thực vật quý hiếm trong Khu bảo tồn
• 2.2.4.3. Nghiên cứu đặc điểm một số loài thực vật quý hiếm trong Khu bảo tồn
• 2.2.5. Nghiên cứu tình trạng, mối đe doạ và nguyên nhân gây suy giảm Đa dạng sinh học tại khu nghiên cứu
• 2.2.5.1. Tình trạng và các mối đe doạ làm suy giảm ĐDSH ở khu BTTN Xuân Nha
• 2.2.5.2. Nguyên nhân suy giảm ĐDSH ở khu BTTN Xuân Nha
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tính đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha

Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha, nằm ở Mộc Châu, Sơn La, là một trong những khu vực có đa dạng sinh học phong phú nhất tại Việt Nam. Nơi đây không chỉ nổi bật với hệ thực vật phong phú mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm. Việc đánh giá tính đa dạng thực vật bậc cao tại khu vực này là rất cần thiết để bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm địa lý và sinh thái của khu bảo tồn Xuân Nha

Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha có địa hình hiểm trở, với độ cao và độ dốc lớn. Điều này tạo ra nhiều kiểu sinh thái khác nhau, từ rừng nguyên sinh đến các hệ sinh thái đồng cỏ. Sự đa dạng về địa hình và khí hậu đã góp phần tạo nên đa dạng sinh học phong phú tại đây.

1.2. Vai trò của khu bảo tồn trong việc bảo tồn đa dạng thực vật

Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn là nơi bảo tồn nhiều loài thực vật quý hiếm. Việc bảo tồn thực vật bậc cao tại đây giúp duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ nguồn gen quý giá cho các thế hệ sau.

II. Thách thức trong việc bảo tồn đa dạng thực vật tại Xuân Nha

Mặc dù khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các hoạt động khai thác gỗ, nạn đốt rừng và sự phát triển của nông nghiệp đã gây áp lực lớn lên hệ sinh thái tại đây.

2.1. Tác động của khai thác gỗ đến hệ sinh thái

Khai thác gỗ không bền vững đã làm giảm diện tích rừng và ảnh hưởng đến đa dạng thực vật. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống.

2.2. Sự phát triển nông nghiệp và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học

Sự chuyển đổi đất rừng thành đất nông nghiệp đã làm giảm đáng kể diện tích rừng tự nhiên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thực vật bậc cao mà còn làm suy giảm chất lượng môi trường sống của nhiều loài động vật.

III. Phương pháp nghiên cứu đánh giá đa dạng thực vật tại Xuân Nha

Để đánh giá tính đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo tồn Xuân Nha, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu và phân tích dữ liệu sinh học.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập mẫu

Khảo sát thực địa được thực hiện để ghi nhận các loài thực vật có mặt tại khu bảo tồn. Mẫu thực vật được thu thập và phân tích để xác định thành phần loài và sự phân bố của chúng.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá đa dạng sinh học

Dữ liệu thu thập được phân tích để đánh giá đa dạng sinh học tại khu bảo tồn. Các chỉ số như số lượng loài, tỷ lệ loài đặc hữu và tình trạng bảo tồn được xem xét kỹ lưỡng.

IV. Kết quả nghiên cứu về đa dạng thực vật tại khu bảo tồn Xuân Nha

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha có đa dạng thực vật phong phú với nhiều loài đặc hữu và quý hiếm. Việc bảo tồn và phát triển bền vững các loài thực vật này là rất cần thiết.

4.1. Thành phần loài thực vật có mạch tại Xuân Nha

Nghiên cứu đã ghi nhận được nhiều loài thực vật có mạch, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Sự phong phú này không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn có giá trị kinh tế cao.

4.2. Đánh giá tình trạng các loài thực vật quý hiếm

Một số loài thực vật quý hiếm đang bị đe dọa do các hoạt động khai thác và biến đổi môi trường. Việc đánh giá tình trạng của các loài này là cần thiết để có biện pháp bảo tồn hiệu quả.

V. Giải pháp bảo tồn đa dạng thực vật tại khu bảo tồn Xuân Nha

Để bảo tồn đa dạng sinh học tại khu bảo tồn Xuân Nha, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm tăng cường quản lý, giáo dục cộng đồng và phát triển bền vững.

5.1. Tăng cường quản lý và bảo vệ khu bảo tồn

Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn để bảo vệ khu bảo tồn khỏi các hoạt động khai thác trái phép. Việc này sẽ giúp duy trì tính đa dạng thực vật và bảo vệ môi trường sống.

5.2. Giáo dục cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của đa dạng sinh học và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai cho khu bảo tồn Xuân Nha

Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha có tiềm năng lớn trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, để phát huy tiềm năng này, cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả và sự hợp tác từ cộng đồng.

6.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng thực vật

Bảo tồn thực vật bậc cao không chỉ giúp duy trì cân bằng sinh thái mà còn góp phần vào phát triển bền vững kinh tế địa phương. Việc này cần được ưu tiên trong các chính sách phát triển.

6.2. Triển vọng phát triển bền vững tại khu bảo tồn

Với sự quan tâm và đầu tư đúng mức, khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha có thể trở thành mô hình điển hình cho việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha được thành lập theo Quyết định số 194-CP ngày 19/8/1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái và phòng hộ đầu nguồn cho dòng sông Đà cùng lưu vực suối Lóng Sập. Trải qua các đợt điều chỉnh quy hoạch, diện tích quản lý hiện tại của khu bảo tồn đạt 16.072 ha (từ quy mô ban đầu 38.000 ha), trải dài trên địa giới hành chính của 3 xã vùng cao gồm Lóng Sập, Chiềng Sơn và Xuân Nha thuộc huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Khu vực này tiếp giáp với Khu Bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò (tỉnh Hòa Bình) và kéo dài dọc theo đường biên giới Việt - Lào, sở hữu dãy núi đá vôi trùng điệp với đỉnh Pha Luông cao 1.886 m.

Hệ sinh thái rừng Xuân Nha từng trải qua giai đoạn suy giảm nghiêm trọng do hoạt động khai thác gỗ phục vụ công trình thủy điện Hòa Bình từ năm 1982 đến năm 1992, cùng tình trạng khai thác trái phép các loài gỗ quý như Pơ mu, Nghiến, Trai, Đinh, Chò chỉ trong thập niên 1990. Thêm vào đó, áp lực sinh kế từ 18.731 nhân khẩu với tập quán đốt nương làm rẫy (bình quân 0,22 ha đất nương/người/năm, trong khi đất lúa nước chỉ đạt 0,02 ha/người/năm) đã chia cắt nghiêm trọng thảm thực vật nguyên sinh. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là đánh giá toàn diện tính đa dạng về thảm thực vật, cấu trúc tổ thành loài thực vật bậc cao có mạch, xác định hiện trạng các loài nguy cấp và xây dựng hệ thống giải pháp bảo tồn thực tiễn. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và ứng dụng sâu sắc, cung cấp bộ dữ liệu kiểm kê chuẩn xác với 1.072 loài được ghi nhận, hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý tài nguyên rừng của 25 cán bộ kiểm lâm thuộc Ban quản lý khu bảo tồn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết đa dạng sinh học theo Công ước Đa dạng Sinh học Rio de Janeiro (1992) và Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên WWF (1989), tiếp cận toàn diện ở 3 cấp độ: đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Đối với thảm thực vật, luận văn áp dụng hệ thống phân loại sinh thái của Thái Văn Trừng (1978) kết hợp với bảng phân chia trạng thái rừng 4 cấp độ và 9 trạng thái (từ IA đến IIIB) của Loschau (1960), tạo tiền đề phân tích chính xác diễn thế sinh thái sau tác động nhân tác.

Khung phân tích phân loại học dựa trên nguyên lý hệ thực vật cụ thể của Tolmachop (1974), khẳng định rằng tại các vùng nhiệt đới ẩm, mức độ đa dạng loài được chứng minh khi tổng tỷ lệ phần trăm số loài của 10 họ giàu nhất không vượt quá ngưỡng 40% đến 50%. Bên cạnh đó, các khái niệm cốt lõi như ưu hợp thực vật, trạng thái rừng thứ sinh phục hồi, loài thực vật đặc hữu và tiêu chí phân hạng nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007 cùng Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ được tích hợp chặt chẽ để lượng hóa giá trị bảo tồn nguồn gen.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được tổng hợp từ việc kế thừa danh lục thực vật năm 2002 của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng và các đợt khảo sát thực địa chuyên sâu trong giai đoạn từ tháng 2/2008 đến tháng 2/2010. Phương pháp điều tra thực địa tuân thủ quy chuẩn của Nguyễn Nghĩa Thìn (2007) và hệ thống phân loại thực vật của Brummitt (1992), kết hợp giữa khảo sát theo tuyến và phân tích ô tiêu chuẩn nhiều tầng.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 9 tuyến điều tra cắt ngang các dạng sinh cảnh đặc trưng của 3 xã (mỗi xã 3 tuyến) với chiều dài 1.200 m/tuyến, tổng chiều dài tuyến đạt 10.800 m. Trên 9 tuyến này, tác giả thiết lập 36 ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích từ 0,025 ha đến 0,1 ha (4 OTC/tuyến) để đo đếm đường kính thân cây (D1.3) và chiều cao vút ngọn (Hvn). Tại mỗi OTC, 5 ô dạng bản (ODB) diện tích 9 m² (3m x 3m) được bố trí tại 4 góc và tâm ô (tổng cộng 180 ODB) nhằm đánh giá mật độ cây tái sinh, cây bụi và thảm tươi. Ngoài ra, phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của người dân (PRA) được thực hiện qua phỏng vấn 45 hộ gia đình đại diện (15 hộ/xã, chia đều cho 3 nhóm: 5 hộ giàu, 5 hộ trung bình, 5 hộ nghèo). Việc kết hợp OTC đa cấp và PRA giúp kiểm soát sai số lấy mẫu ở địa hình núi dốc trên 35 độ, đảm bảo dữ liệu thu thập có độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa đã thống kê được 1.072 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 615 chi và 173 họ thuộc 6 ngành thực vật khác nhau. Ngành Mộc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 986 loài (chiếm 92,0% tổng số loài), 565 chi (chiếm 91,9%) và 144 họ (chiếm 83,2%). Trong đó, lớp Mộc lan (Magnoliopsida) chiếm tỷ trọng áp đảo so với lớp Loa kèn (Liliopsida) với tỷ lệ chênh lệch là 5,7 lần về số loài (829 loài so với 157 loài), 4,5 lần về số chi (462 chi so với 103 chi) và 4,8 lần về số họ (119 họ so với 25 họ). Ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) đứng thứ hai với 60 loài (5,6%), tiếp theo là ngành Thông (Pinophyta) có 17 loài (1,6%), trong khi ngành Khuyết lá thông (Psilotophyta) và Mộc tặc (Equisetophyta) mỗi ngành chỉ có 1 loài duy nhất (0,1%).

Mười họ thực vật phong phú nhất tập hợp 335 loài (chiếm 31,2% tổng số loài) và 171 chi (chiếm 27,8% tổng số chi). Dẫn đầu là họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với 53 loài (4,9%), họ Hòa thảo (Poaceae) với 46 loài (4,3%), họ Đậu (Fabaceae) với 38 loài (3,5%), họ Dâu tằm (Moraceae) với 38 loài (3,5%) và họ Long não (Lauraceae) với 34 loài (3,2%). Ở cấp độ chi, 10 chi đa dạng nhất tập hợp 97 loài (chiếm 9,0% tổng số loài), trong đó chi Ficus đứng đầu với 24 loài (2,2%), tiếp đến là chi Elaeocarpus (10 loài, 0,9%) và chi Castanopsis (9 loài, 0,8%). Đáng chú ý, nghiên cứu đã phát hiện loài Sa mộc dầu (Cunninghamia konishii) lần đầu tiên ghi nhận tại Xuân Nha cùng 16 loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 và Nghị định 32/2006/NĐ-CP như Hồ da nhỏ (Hoya minima - Cực kỳ nguy cấp CR), Bách xanh (Calocedrus macrolepis - EN), Pơ mu (Fokienia hodginsii - EN, nhóm IIA), Biến hóa núi cao (Asarum balansae - EN, nhóm IIA) và Trai lý (Garcinia fagraeoides - nhóm IIA).

Thảo luận kết quả

Chỉ số tổng số loài của 10 họ giàu nhất chỉ chiếm 31,2% (thấp hơn nhiều so với ngưỡng giới hạn 50% theo lý thuyết Tolmachop), chứng minh hệ thực vật Xuân Nha có tính phân hóa loài rất cao và mang đặc trưng điển hình của khu hệ thực vật nhiệt đới núi thấp miền Bắc. So sánh với các khu bảo tồn lân cận trên nền núi đá vôi, Xuân Nha (1.072 loài trên 16.072 ha) có số lượng loài cao hơn đáng kể so với Khu BTTN Hữu Liên - Lạng Sơn (795 loài trên 10.647 ha), Khu BTTN Khe Rỗ - Bắc Giang (786 loài trên 7.153 ha), Khu BTTN Phong Thổ - Lai Châu (568 loài trên 15.000 ha) và Khu BTTN Tà Xùa - Sơn La (613 loài trên 20.200 ha).

Về mặt không gian, cấu trúc thảm thực vật phân hóa theo 6 kiểu thảm chính. Cấu trúc tầng tán có thể được mô tả rõ nét qua biểu đồ tương quan đường kính - chiều cao và bảng ma trận tổ thành loài: ở độ cao dưới 800 m (rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới), mật độ lâm phần đạt 1.200 cây/ha với độ khép tán 0,7 - 0,8 ở trạng thái ít bị tác động (IIIA2, IIIB), chiều cao vút ngọn đạt 20 - 25 m. Ngược lại, tại các vùng núi đá vôi bị khai thác kiệt (trạng thái IIA, IIB), mật độ cây gỗ giảm xuống chỉ còn 400 - 600 cây/ha, độ khép tán dao động từ 0,3 - 0,5, nhường chỗ cho các loài ưa sáng như Màng tang, Thôi chanh và cỏ Lào xâm lấn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch phân khu và cắm mốc ranh giới nghiêm ngặt: Tiến hành cắm mốc thực địa 100% ranh giới phân định rõ 3 phân khu chức năng (vùng bảo vệ nghiêm ngặt bao gồm 5 bản, vùng phục hồi sinh thái 10 bản và vùng đệm 23 bản) trong giai đoạn 2011-2013 do Ban quản lý Khu bảo tồn Xuân Nha chủ trì thực hiện.
2. Tăng cường tuần tra liên ngành và ngăn chặn khai thác trái phép: Thiết lập quy chế phối hợp tuần tra định kỳ tối thiểu 12 đợt/tháng giữa 25 biên chế kiểm lâm của khu bảo tồn và lực lượng chiến sĩ thuộc 2 Đồn Biên phòng 473, 469; đặt mục tiêu giảm 85% các vụ khai thác trộm gỗ Pơ mu, Nghiến và lâm sản ngoài gỗ tại dải biên giới Pha Luông trước năm 2015.
3. Chuyển đổi sinh kế nông nghiệp bền vững cho vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Mộc Châu và Phòng Nông nghiệp huyện cần triển khai hỗ trợ đồng bào dân tộc H'Mông, Thái, Mường chuyển đổi tập quán canh tác du canh sang mô hình 200 ha ruộng bậc thang cố định; mở rộng 150 ha rừng trồng Luồng kinh tế tại bản Tà Lào và phát triển vườn cây ăn quả giá trị cao, nhằm rút ngắn thời gian thiếu đói giáp hạt từ 5-6 tháng xuống dưới 1 tháng/năm cho các hộ nghèo giai đoạn 2011-2015.
4. Triển khai khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên: Thực hiện khoanh nuôi bảo vệ có tác động lâm sinh trên 5.000 ha rừng nghèo kiệt thuộc trạng thái IB, IC, IIA; ưu tiên bảo tồn nguồn giống tái sinh tự nhiên của các loài bản địa quý hiếm như Du sam, Thông nàng, Bách xanh, Trai lý với mật độ cây tái sinh mục tiêu đạt trên 800 cây/ha trong lộ trình 2012-2016 dưới sự chỉ đạo kỹ thuật của Chi cục Kiểm lâm Sơn La.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Cung cấp khung phương pháp kiểm kê 1.072 loài và quy trình phân hạng thực vật quý hiếm làm tài liệu chuẩn mực để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 5 năm.
2. Nhà nghiên cứu thực vật học và sinh thái học lâm nghiệp: Cung cấp dẫn liệu phân loại học chi tiết của 173 họ thực vật, đặc biệt là nguồn dẫn liệu mới về phân bố sinh thái học của Sa mộc dầu và các loài lá kim hạt trần tại vùng núi đá vôi Tây Bắc.
3. Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp case study thực nghiệm về kỹ thuật thiết lập 9 tuyến điều tra, 36 ô tiêu chuẩn và phương pháp điều tra xã hội học PRA 45 hộ dân trong nghiên cứu sinh thái học thực địa.
4. Cơ quan hoạch định chính sách phát triển nông thôn miền núi: Cung cấp số liệu thực chứng về tương quan giữa mật độ dân số 46 người/km2, an ninh lương thực và sức ép suy thoái tài nguyên rừng để thiết kế các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thực vật bậc cao có mạch tại Khu BTTN Xuân Nha có quy mô và cấu trúc phân loại như thế nào? Hệ thực vật Xuân Nha có quy mô phong phú với 1.072 loài thuộc 615 chi, 173 họ thuộc 6 ngành thực vật bậc cao có mạch. Ngành Mộc lan chiếm vị trí áp đảo với 986 loài (92,0%), ngành Dương xỉ có 60 loài (5,6%), ngành Thông có 17 loài (1,6%), còn lại là Khuyết lá thông, Mộc tặc và Thông đất.

2. Nghiên cứu đã ghi nhận những loài thực vật quý hiếm nào có giá trị bảo tồn cao? Luận văn đã thống kê 16 loài quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam 2007 và Nghị định 32/2006/NĐ-CP, tiêu biểu như Hồ da nhỏ (mức CR), Bách xanh, Pơ mu, Biến hóa núi cao (mức EN), Đảng sâm (mức VU), Trai lý (nhóm IIA) và bổ sung loài Sa mộc dầu lần đầu tiên được phát hiện tại khu vực.

3. Thảm thực vật rừng tự nhiên tại Xuân Nha được phân chia thành những kiểu chính nào? Thảm thực vật được phân thành 6 kiểu chính theo đai cao: Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới (<800 m), rừng kín hỗn hợp cây lá rộng - lá kim á nhiệt đới (800 - 1.700 m), rừng ẩm ôn đới núi cao (1.700 - 1.886 m tại Pha Luông), trảng cây bụi, trảng cỏ và diện tích canh tác nương rẫy.

4. Phương pháp chọn mẫu và quy mô điều tra thực địa trong luận văn được thực hiện ra sao? Tác giả đã thiết lập 9 tuyến điều tra dài 10.800 m cắt ngang 3 xã, đo đếm cấu trúc tầng tán trên 36 ô tiêu chuẩn diện tích 0,025 - 0,1 ha, theo dõi tái sinh trên 180 ô dạng bản (9 m²) và phỏng vấn xã hội học PRA tại 45 hộ gia đình theo chuẩn Brummitt (1992).

5. Đâu là những nguyên nhân cốt lõi gây suy thoái đa dạng sinh học tại Xuân Nha? Nguyên nhân chủ yếu do tàn dư khai thác gỗ giai đoạn 1982-1992 phục vụ thủy điện Hòa Bình, nạn khai thác trộm gỗ Pơ mu, kết hợp với áp lực sinh kế nương rẫy (0,22 ha/người/năm) và tình trạng thiếu đói giáp hạt 5-6 tháng của cộng đồng 18.731 dân cư vùng đệm.

Kết luận

• Xác lập danh lục khoa học toàn diện gồm 1.072 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 615 chi, 173 họ của 6 ngành thực vật tại Khu BTTN Xuân Nha.
• Chứng minh tính đa dạng cao của hệ thực vật nhiệt đới gió mùa với tỷ lệ 10 họ giàu nhất chỉ chiếm 31,2% tổng số loài (thấp hơn ngưỡng 50% theo chuẩn Tolmachop).
• Phát hiện và phân hạng bảo tồn chi tiết cho 16 loài thực vật nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 và bổ sung dẫn liệu mới về loài Sa mộc dầu.
• Phân loại chuẩn xác 6 kiểu thảm thực vật và 9 trạng thái diễn thế rừng theo hệ thống phân loại sinh thái của Thái Văn Trừng và Loschau.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và chuyển đổi sinh kế có tính khả thi cao gắn liền với sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Luận văn là công trình khoa học có tính hệ thống cao, lấp đầy khoảng trống dữ liệu kiểm kê tài nguyên thực vật tại khu vực Tây Bắc giáp biên giới Việt - Lào. Trong lộ trình 2011-2015, các đơn vị quản lý cần ưu tiên số hóa bản đồ phân bố các loài nguy cấp, hoàn thành cắm mốc ranh giới và triển khai mô hình nông lâm kết hợp. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu lâm nghiệp và cơ quan bảo tồn hãy khai thác ngay nguồn cơ sở dữ liệu thực chứng này để nâng cao hiệu lực bảo tồn đa dạng sinh học cấp quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kì nghiên cứu hệ thực vật cụ thể: Tolmachop A.I cho rằng: “chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao chum được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hóa mặt địa lý”. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể. Tolmachop đã đưa ra một nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường là 1500 – 2000 loài. Về thảm thực vật Năm 1918, nhà bác học Pháp, Quang Huy là người đầu tiên đã đưa ra một bảng phân loại thảm thực vật rừng Bắc bộ Việt Nam (đây được xem là bảng phân loại thảm thực vật rừng nhiệt đới châu Á đầu tiên trên thế giới).

Theo bảng phân loại này, rừng ở miền Bắc Việt Nam được chia thành 10 kiểu Từ năm 1960, Loschau đưa ra một khung phân loại rừng theo trạng thái ở Quảng Ninh, bảng phân loại này đã phân thành 4 trạng thái như sau (ghi theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2004). Rừng loại I: gồm những đất đai hoang trọc, trảng cỏ và cây bụi. Rừng loại II: gồm những rừng non mới mọc. Rừng loại III: gồm tất cả những loại rừng đã bị khai thác trở nên nghèo kiệt, tuy còn có thể khai thác gỗ trụ mỏ.

Rừng loại IV: Rừng nguyên sinh chưa bị khai phá. Đây là hệ thống phân loại rừng đã được áp dụng khá rộng rãi ở nước ta trong điều tra tái sinh rừng cũng như điều tra tài nguyên rừng theo khối trạng thái. Năm 1975, trên cơ sở các điều kiện lập địa trên toàn lãnh thổ Việt nam, tại hội nghị thực vật học quốc tế lần thứ XII (Leningrat, 1975), Thái Văn Trừng đã đưa ra bảng phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam trên quan điểm sinh thái, đây được LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 xem là bảng phân loại thảm thực vật rừng ở Việt nam phù hợp nhất trên quan điểm sinh thái cho đến nay. Trần Ngũ Phương: “Bước đầu nghiên cứu rừng miền Bắc Việt Nam” đã tiến hành phân chia rừng miền Bắn Việt Nam thành 3 đai, 8 kiểu, ngoài ra ông còn chia ra các kiểu phụ.

Trong đai rừng Á nhiệt đới mưa mùa núi cao ông không dùng kiểu mà chỉ dung loại hình thay cho kiểu, sau loại hình là kiểu phụ. Về hệ thực vật Một trong những công trình nổi tiếng đó là bộ “Thực vật chí đại cương Đông Dương” do H.Lecomte chủ biên (1907 – 1952). Trong công trình này, các tác giả người Pháp đã thu mẫu và định tên, lập khóa mô tả các loài thực vật có mạch trên toàn bộ lãnh thổ Đông Dương. Thái Văn Trừng cũng đã dựa vào công trình này để thống kê hệ thực vật Việt Nam và biết được có 7004 loài, 1850 chi, 289 họ.

Riêng miền Bắc, Pocs Tamas (1965) thống kê được 5190 loài; Phan Kế Lộc (1969) thống kê và bổ sung, nâng số loài ở miền Bắc lên 5609 loài, 1660 chi, 140 họ; trong đó có 5069 loài thực vật hạt kín và 540 loài thuộc các ngành còn lại. Gần đây, Aubréville khởi xướng và chủ biên bộ “Thực vật chí Campuchia, Lào, Việt Nam” (1960 – 1997) cùng với nhiều tác giả khác đến nay đã công bố 29 tập nhỏ, gồm 74 họ cây có mạch (chưa đầy 20% tổng số họ đã có). Viện Điều tra Quy hoạch rừng Việt Nam (1971 – 1988) đã công bố 7 tập “Cây gỗ rừng Việt Nam” giới thiệu khá chi tiết cùng với tranh vẽ minh họa nhằm phục vụ cho việc khai thác tài nguyên rừng. Trong thời gian gần đây, các nhà thực vật Nga và Việt Nam đã hệ thống lại hệ thực vật Việt Nam đăng trên Kỷ yếu “Cây có mạch của thực vật Việt Nam” (tập 1 – 2 , 1996) (ghi theo Nguyễn Nghĩa Thìn, Nguyễn Thanh Nhàn, 2004).

Từ năm 1995 – 2003, Nguyễn Nghĩa Thìn cùng với một số tác giả khác đã công bố một số bài báo về đa dạng sinh học của các Vườn Quốc gia, Vùng núi đá vôi Hòa Bình, Sơn La, Vùng núi cao Sa Pa., cùng với cuốn “Cẩm nang nghiên cứu đa dạng sinh vật” nhằm hướng dẫn cách đánh giá tính đa dạng thực vật của vùng nghiên cứu cho các Vườn Quốc gia và Khu Bảo tồn thiên nhiên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Từ tháng 2 năm 2008 đến tháng 2 năm 2010, Viện Sinh thái Tài nguyên và Sinh vật Việt Nam đã tiến hành điều tra, khảo sát để đánh giá nguồn tài nguyên thực vật tại khu BTTN Xuân Nha. Một số công trình nghiên cứu, đánh giá về đa dạng sinh học của các Vườn Quốc gia và khu Bảo tồn thiên nhiên miền bắc Việt Nam gần đây: Tính đa dạng của quần xã thực vật tại Cúc Phương (Phùng Ngọc Lan, Nguyến Nghĩa Thìn và Nguyễn Bá Thụ) (1996). Đa dạng sinh học và bảo tồn nguồn gen sinh vật tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ (Trần Minh Hợi, Nguyễn Xuân Đặng), (2008).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Chương 2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. MỤC TIÊU - Đánh giá tính đa dạng của thảm thực vật có mạch ở khu KBTTN Xuân Nha. - Đánh giá tính đa dạng về thành phần loài thực vật có mạch ở khu BTTN Xuân Nha.

- Đề xuất những biện pháp bảo tồn tính đa dạng thực vật tại khu BTTN Xuân Nha. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2. Nghiên cứu Đa dạng về thảm thực vật và Hệ sinh thái - Đa dạng thảm thực vật. - Đa dạng hệ sinh thái.

Đa dạng thành phần loài thực vật - Đa dạng các bậc taxon ngành và lớp. - Đa dạng các bậc taxon dưới ngành. + Đa dạng về số lượng loài cây. + Đa dạng về loài và chi thực vật.

+ Đa dạng về họ thực vật. Đánh giá về nguồn tài nguyên thực vật - Nhóm cây cho gỗ. - Nhóm cây làm thuốc. - Nhóm cây có tinh dầu.

- Nhóm cây cho dầu béo. - Nhóm cây cho nhựa mủ. - Nhóm cây ăn được - Nhóm cây cho sợi và nguyên liệu - Nhóm cây cảnh - Nhóm cây cho tanin và làm thuốc nhuộm. Đánh giá thành phần thực vật đặc hữu, quý hiếm trong Khu bảo tồn - Số lượng thực vật quý hiếm.

- Nghiên cứu sự phân bố của những loài thực vật quý hiếm trong Khu bảo tồn. - Nghiên cứu đặc điểm một số loài thực vật quý hiếm trong Khu bảo tồn. Nghiên cứu tình trạng, mối đe doạ và nguyên nhân gây suy giảm Đa dạng sinh học tại khu nghiên cứu - Tình trạng và các mối đe doạ làm suy giảm ĐDSH ở khu BTTN Xuân Nha. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 - Nguyên nhân suy giảm ĐDSH ở khu BTTN Xuân Nha.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU - Kế thừa các tài liệu đã có và điều tra bổ sung dẫn liệu mới về đa dạng sinh học tại khu BTTN Xuân Nha: Tôi dựa vào bảng danh lục thực vật bậc cao có mạch tại khu BTTN Xuân Nha do Viện Điều tra và Quy hoạch đã đánh giá năm 2002. - Phương pháp điều tra thảm thực vật: Sử dụng hệ thống phân loại của Thái Văn Trừng (1978) và hệ thống phân chia đất đai và các kiểu thảm thực vật trong khu bảo tồn (Viện Điều tra qui hoạch rừng, 1991). Tổng hợp kết quả được ghi vào bảng 2. Điều tra các kiểu thảm thực vật tại khu BTTN Xuân Nha STT Kiểu thảm thực vật Trạng thái Loài thực vật đặc trưng 1 2.

- Phương pháp điều tra hệ thực vật: Tiến hành thu mẫu và ghi chép ngoài thực địa, giám định tên cây trong phòng tiêu bản: Thu thập các mẫu của các loài thực vật, đặc biệt là những loài chưa biết, loài quý hiếm ngoài thực địa, xử lý mẫu và đem về phòng giám định của Viện Sinh thái Tài nguyên Sinh vật Việt nam, trên cơ sở đó ghi chép, sắp xếp các loài giám định vào các chi, họ, lớp, ngành khác nhau theo phương pháp của Brummitt (1992). Kết quả ghi vào Danh lục thực vật sau: DANH LỤC THỰC VẬT BẬC CAO CÓ MẠCH TẠI KHU BTTN XUÂN NHA SÁCH ĐỎ TÊN NGÀNH, TÊN VIỆT Công STT TÊN LOÀI VIỆT NAM HỌ NAM dụng 2007 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 2 3 … - Điều tra thành phần loài thực vật (theo phương pháp của Nguyễn Nghĩa Thìn, 2007) bậc cao có mạch tại khu BTTN Xuân Nha, huyện Mộc Châu và khu vực phụ cận (theo tuyến nghiên cứu, theo ô tiêu chuẩn và điểm đặc trưng của các sinh cảnh điển hình đại diện cho toàn bộ khu BTTN Xuân Nha) nhằm thống kê một cách khá đầy đủ về những loài thực vật hiện có trong khu BTTN, sự phân bố của những loài chủ yếu (theo nhóm chính như thực vật bậc cao có mạch). - Điều tra cấu trúc và tổ thành loài của thảm thực vật. Điều tra theo tuyến và điều tra theo ô tiêu chuẩn.

Tiến hành lập 9 tuyến điều tra cắt ngang qua các dạng sinh cảnh đặc trưng của khu BTTN Xuân Nha (mỗi xã trong khu BTTN lập 3 tuyến điều tra), với chiều dài mỗi tuyến 1200m, đặc biệt là trú trọng tới những nơi hẻo lánh, núi đá và trên những đỉnh núi cao của 3 xã thuộc khu BTTN. Kết quả thu được tôi ghi vào bảng 2. Thành phần thực vật bậc cao có mạch trên tuyến điều tra Ngày điều tra:….…/2009 Trạng thái rừng: …………………. Người điều tra: Ngô Văn Bích Tuyến điều tra: …………… Xã:……………….

Stt Tên loài Ghi chú Tên Việt Nam Tên khoa học 1 2 … - Điều tra theo ô tiêu chuẩn: Trên mỗi tuyến điều tra tôi thiết lập 4 ô tiêu chuẩn để thống kê thành phần thực vật, tuỳ theo các kiểu thảm hoặc các sinh cảnh có kích thước từ 0,025 đến 0,1 ha. Đo đếm và ghi chép thảm thực vật trong từng tiêu chuẩn. Kết quả thu được ghi vảo bảng 2.3 sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điều tra thành phần thực vật trên ô tiêu chuẩn Ngày điều tra:…….

Người điều tra: Ngô Văn Bích Trạng thái rừng:…………. Số thứ tự tuyến điều tra:……… Số thứ tự ô tiêu chuẩn:…… Diện tích ô tiêu chuẩn:……….ha Tên loài Hvn D1.3 Stt Ghi chú VN Khoa học (m) (cm) 1 2 3 … Trên mỗi ô tiêu chuẩn, tiến hành lập 5 ô dạng bản với diện tích mỗi ô là 9 m2 (3m×3m) được thiết lập tại 4 góc (4 ô dạng bản) và vị trí giữa của ô tiêu chuẩn. Trông ô dạng bản tôi tiến hành điều tra thành phần cây tái sinh, kết quả được ghi vào bảng 2.4 như sau: Bảng 2. Điều tra tình hình tái sinh của thực vật rừng tại khu BTTN Xuân Nha Ngày điều tra:……….