Chương 1 là chương tổng quan vấn đề nghiên cứu và cơ sở lý luận của đề tài. Chương 2 trình bày địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. Chương 3 đánh giá tính bền vững của làng nghề chế biến nông sản Dương Liễu trên phương diện kinh tế. Chương 4 làm rõ tính bền vững của làng nghề chế biến nông sản Dương Liễu trên phương diện xã hội.
Chương 5 đi sâu tìm hiểu tính bền vững của làng nghề chế biến nông sản Dương Liễu trên phương diện môi trường. TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan tài liệu 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới, có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến làng nghề và PTBV làng nghề.
Nổi bật là các nghiên cứu sau: “Changing incentives for agricultural extension – A review of privatized extension in practice” của tác giả Robert Chapman và Robert Tripp (2003). Nghiên cứu đã chỉ ra rằng KT nông thôn phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động KT khác bên cạnh việc phụ thuộc vào nông nghiệp. Mặc dù sản xuất nông nghiệp vẫn chiếm vai trò quan trọng nhưng các hộ gia đình vẫn luôn tìm kiếm cơ hội khác ngoài nông nghiệp đề làm tăng và ổn định thu nhập. Vì vậy, việc theo đuổi các ngành nghề phi nông nghiệp tạo điều kiện cho hộ gia đình tránh được rủi ro từ nông nghiệp.
“Persistence and transformation of Chinese traditional villages – Rethinking the planning of traditional settlement” của tác giả Ma Hang (2006). Nghiên cứu đã chỉ ra những khía cạnh giá trị của làng nghề truyền thống của Trung Quốc cần được bảo tồn, giữ gìn và hướng tới mục tiêu khôi phục, PTBV làng nghề truyền thống ở Trung Quốc. Nghiên cứu cũng đã nhấn mạnh, làng nghề và phát triển làng nghề là một yếu tố quan trọng trong PTBV nông thôn ở tất cả các phương diện KT, XH, môi trường trong đó nhấn mạnh vai trò KT của làng nghề. “The rural non-farm economy and poverty alleviation in Armenia, Georgia and Romania” của tác giả J.
Nghiên cứu đã tập trung tìm hiểu khu vực KT nông nghiệp, nông thôn tại các quốc gia đang phát triển và có nền KT chuyển đổi. Nghiên cứu cũng đã nhận định rằng các hoạt động ngành nghề phi nông nghiệp là một phần của hoạt động sinh kế bên cạnh các nghề truyền thống và cũng là các hoạt động đa dạng sinh kế. Nghiên cứu này cũng đã cho thấy vai trò quan trọng của PTBV làng nghề trong quá trình phát triển nông thôn. Đây là một trong những giải pháp quan trọng , trong quá trình tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho dân cư vùng nông thôn.
“Rural Nonfarm employment: a survey” của tác giả Lanjouw Peter và Lanjouw Jean (1995). Nghiên cứu đã nhận định rằng ở các nước đang phát triển, trong quá trình thực hiện chuyển đổi cơ cấu KT luôn phải đối mặt với thực trạng thiếu đất nông nghiệp, năng suất lao động thấp, dư thừa lao động,…vì vậy quá trình phát triển nông thôn phải 4 chủ động tập trung vào phát triển các ngành nghề có khả năng giải quyết lao động dư thừa đó, tăng giá trị gia tăng, từ đó cải thiện thu nhập của người dân nông thôn. “Research on Tourism development of traditional village and the change of form Indonexia” G. Nghiên cứu đã cho rằng PTBV các làng nghề gắn liền với hình thái du lịch sinh thái kết hợp với khu vườn làng nghề truyền thống, góp phần cải thiện thu nhập và tình hình KT - XH ở khu vực nông thôn ở In-đô-nê-xi-a.
“Effective tourism development through traditional craft promotion Japanese Experiences” của tác giả N. Tác giả cho rằng Chương trình phát triển phong trào mỗi làng một sản phẩm được phát động nhằm mục đích thúc đẩy phát triển mạnh và bền vững các sản phẩm đặc trưng của mỗi vùng trên đất nước. Chính phủ đã chủ động tập trung nghiên cứu và đưa ra chính sách hỗ trợ, từ đó mỗi làng chủ động phát triển để tạo ra những sản phẩm tiêu biểu mang tính đặc trưng của mỗi vùng có chất lượng cao. Sự hỗ trợ của chính phủ chủ yếu tập trung vào khâu tiếp thị xúc tiến thị trường, chuyển giao công nghệ cho người nông dân.
Tình hình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, PTBV và PTBV làng nghề đã trở thành đề tài được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Trong những công trình nghiên cứu tiêu biểu về PTBV làng nghề không thể không nhắc tới những nghiên cứu sau: “Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam” của nhà nghiên cứu Bùi Văn Vượng (1998). Nghiên cứu của tác giả đã đưa ra được nhận định về làng nghề truyền thống. Trong đó, tác giả nhận định làng nghề cổ truyền làm nghề thủ công không nhất thiết tất cả người dân trong làng đều sản xuất hàng thủ công.
Người thợ thủ công trong nhiều trường hợp cũng có thể đồng thời làm thêm nghề nông và các nghề khác. “PTBV làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác giả Mai Thế Hởn (2003) cho rằng làng nghề là những thôn làng có một hoặc hai nghề thủ công truyền thống tách ra khỏi nông nghiệp và đem lại nguồn thu nhập chủ yếu. Nghiên cứu đã cho rằng PTBV các làng nghề gắn liền sự phát triển KT với vấn đề XH, môi trường của làng nghề. “Làng nghề truyền thống với việc bảo tồn các giá trị văn hóa nghề” của tác giả Trương Minh Hằng (2006).
Nghiên cứu đã chỉ ra làng nghề luôn đem lại một sắc thái riêng và sản phẩm của làng nghề sẽ trở thành cầu nối hợp tác giữa Việt Nam và các quốc 5 gia trong khu vực, trên thế giới. Trên cơ sở bảo tồn các làng nghề truyền thống, tác giả nhấn mạnh việc bảo tồn các giá trị văn hóa nghề, là nền tảng để Việt Nam thực hiện các hoạt động về phát triển KT làng nghề gắn liền với phát triển du lịch, là cơ sở để hướng đến mục tiêu PTBV. “Một số chính sách PTBV làng nghề ở Việt Nam” của tác giả Đinh Xuân Nghiêm (2010). Nghiên cứu đã đưa ra được tồn đọng của các chính sách của nước ta hiện nay.
Trong đó nhấn mạnh, các chính sách về phát triển làng nghề chưa thật sự phát huy được tác dụng, đa phần mới chỉ dừng lại ở chủ trương, chưa khắc phục được dứt điểm trình trạng phát triển làng nghề tự phát, không có quy hoạch rõ ràng, các chính sách hỗ trợ còn chậm trễ, thủ tục rườm rà. Trên cơ sở đó, tác giả đã phân tích được thực trạng và đưa ra được một số giải pháp về chính sách để hướng đến sự PTBV làng nghề ở Việt Nam. “Chiến lược marketing đối với hàng thủ công mỹ nghệ của làng nghề đến năm 2020” của tác giả Trần Đoàn Kim (2008). Nghiên cứu đã phân tích được cơ sở lý luận của chiến lược marketing đối với các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của các làng nghề ở nước ta.
Từ đó, tác giả đưa ra các giải pháp về vấn đề tiêu thụ sản phẩm cho làng nghề, đặc biệt trong đó là các giải pháp về chính sách cho các hộ sản xuất. Tuy nhiên, những giải pháp này mới chỉ là điều kiện cần cho sự phát triển của làng nghề, để phát triển làng nghề bền vững cần nhìn toàn diện trên nhiều khía cạnh khác, bên cạnh các giải pháp về chính sách. “Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu mặt hàng mây tre đan của các làng nghề mây tre đan vùng đồng bằng sông Hồng” của tác giả Bùi Hữu Đức (2009). Nghiêu cứu đã tập trung phân tích thực trạng, tiến hành đánh giá những thành tựu đã đạt được và những khó khăn xảy ra trong quá trình xuất khẩu mặt hàng này.
Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp mở rộng thị trường tiêu thụ, xuất khẩu của mặt hàng mây tre đan tại các làng nghề sản xuất mây tre đan vùng đồng bằng sông Hồng. Các nghiên cứu liên quan đến làng nghề chế biến nông sản Dương Liễu, Hoài Đức Xã Dương Liễu là một trong các làng nghề CBNSTP của Hà Nội. Do gần với khu vực nội thành Hà Nội, có nhiều nét đặc trưng của các làng nghề Bắc Bộ về các vấn đề KT, XH, MT. Do đó, đã có rất nhiều nghiên cứu được thực hiện bởi các tổ chức, cá nhân 6 về các vấn đề KT, XH, MT.
Một số nghiên cứu được thực hiện ở làng nghề Dương Liễu như sau: Cuốn sách “Làng nghề trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới ở Châu thổ sông Hồng” của tác giả Nguyễn Tuấn Anh, xuất bản năm 2019 bởi Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội. Cuốn sách đã tiến hành nghiên cứu điển hình tại hai làng Dương Liễu và Đại Bái. Trên cơ sở khảo sát thực tiễn và phỏng vấn các hộ sản xuất, đã nêu được tổng quan về hai làng nghề trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới; Quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới; Làng nghề với quá trình phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cấp nhà ở dân cư, tạo việc làm và gia tăng thu nhập trong tiến trình xây dựng nông thôn mới; Làng nghề và vấn đề môi trường, sức khỏe dân cư, an ninh trật tự trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới. “Nghiên cứu xử lý nước thải của làng nghề Dương Liễu” của tác giả Nguyễn Thị Kim Thái (2004).
Nghiên cứu đã tập trung vào tìm hiểu và đánh giá vấn đề ô nhiễm của làng nghề Dương Liễu. Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra các giải pháp để xử lý nước thải của làng nghề, giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước tại địa phương. “Hiện trạng sức khỏe môi trường làng nghề chế biến thực phẩm Dương Liễu, Hoài Đức, Hà Nội” của tác giả Phạm Thị Linh (2017). Nghiên cứu đã tập trung vào đánh giá hiện trạng sản xuất CBNSTP của làng nghề Dương Liễu.
Đưa ra được một số nguyên nhân gây ô nhiễm. Trên cơ sở đó, phân tích tình trạng ô nhiễm và đưa ra một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm tại Dương Liễu. Tóm lại, mặc dù đã có nhiều nghiên cứu chuyên sâu nhưng chưa có đề tài nghiên cứu nào cụ thể nghiên cứu tính bền vững của làng nghề chế biến nông sản tại Dương Liễu, Hoài Đức, Hà Nội. Vì thế, việc nghiên cứu đề tài “Đánh giá tính bền vững của làng nghề chế biến nông sản Dương Liễu, xã Dương Liễu, huyện Hoài Đức, Hà Nội” là cần thiết, có ý nghĩa thiết thực cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn.