CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG DỰ ÁN XÂY DỰNG KHU ĐÔ THỊ MỚI 1. TỔNG QUAN VỀ DỰ ÁN XÂY DỰNG KHU ĐÔ THỊ MỚI 1. Một số khái niệm 1. Đô thị Trên-thế-giới,-có-rất nhiều quan điểm-khác-nhau-về-đô-thị, vì thế cũng-có rất nhiều-các-khái-niệm-đô thị được đưa ra.
Trong từ điển-Bách-khoa-Việt-Nam,-NXB Hà Nội, 1995-có-viết-rằng: Đô thị-là-một-không-gian cư trú của cộng đồng người-sống-tập-trung-và hoạt động trong những-khu-vực-kinh-tế phi nông nghiệp. Trong giáo trình-Quy-hoạch-đô thị, ĐH Kiến Trúc,-Hà-Nội-cũng-có đưa ra một khái-niệm-về-đô-thị như sau: Đô thị là-nơi-tập-trung dân cư, chủ-yếu-là-lao- động phi nông nghiệp, sống-và-làm-việc-theo kiểu thành thị.-Enghels, quyển 46, phần I, C.Marx cũng đã nói rằng:-“Sự-tồn-tại-của đô thị tự bản thân nó khác-hẳn-vấn-đề-đơn-giản-là xây dựng nhiều-nhà-cửa-độc-lập-với-nhau, ở đây cái tổng hợp, cái chung-nhất-không-phải là con số-cộng-của-những-bộ phận cấu thành. Đó là một-cơ-thể-sống-riêng biệt theo kiểu của nó”. Khái niệm-về-đô-thị-có-tính tương đối do sự khác nhau-về-trình-độ-phát triển kinh-tế---xã-hội, hệ thống dân cư.-Vậy-nên-mỗi-nước-có quy định riêng tùy theo-yêu-cầu-và-khả-năng quản lý của mình.
Nhưng trong-các-khái-niệm-đều có những-điểm-chung-với-nhau, đô thị đều là nơi-tập-trung-dân-cư, lao động chủ yếu là-lao-động-phi-nông nghiệp. Hiện nay-khái-niệm-đô-thị phổ biến nhất ở Việt-Nam-là:-Đô-thị là điểm tập trung dân cư với-mật-độ-cao,-chủ yếu là lao động-phi-nông-nghiệp, có hạ tầng cơ sở-thích-hợp,-là-trung-tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên-ngành,-có-vai trò thúc đẩy sự-nghiệp-phát-triển-kinh-tế xã hội của cả nước, của-một-miền-lãnh-thổ, của một tỉnh, của-một-huyện-hoặc-một-vùng trong tỉnh, trong huyện. Việt Nam-quy-định-đô-thị-là những thành phố, thị xã,-thị-trấn,-thị-tứ, với tiêu chuẩn-và-quy-mô-dân-số cao hơn, nhưng cơ cấu-lao-động-phi-nông nghiệp SVTH: Hoàng Thanh Thảo Lớp Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 6 GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng thấp hơn-so-với-các-nước-trên thế giới.
Điều đó xuất phát-từ-đặc-điểm-của-nước ta là một-nước-đất-đai-không-rộng, đông dân cư, và là nước-đi-từ-nông-nghiệp-lên chủ nghĩa xã hội. Đô thị mới Khu-đô-thị-là-khu-vực-xây dựng một hay nhiều khu-chức-năng-của đô thị, được giới-hạn-bởi-các-ranh giới tự nhiên, ranh giới nhân-tạo-hoặc-các-đường chính đô thị. -Khu-đô-thị-bao-gồm: các đơn vị ở; các-công-trình-dịch-vụ-cho bản thân khu đô-thị-đó;-có thể có các công-trình-dịch-vụ chung của toàn đô-thị-hoặc-cấp-vùng. Khu đô-thị-mới-là-khu-đô thị có diện tích tương đối lớn-đang-được phát triển tập-trung-theo-dự án đầu tư xây-dựng-hoàn-chỉnh,-đồng-bộ kết cấu hạ tầng, các công-trình-sản-xuất, công trình phúc-lợi-và-nhà ở.
Các-khu-đô-thị-mới thường được gắn với các-đô-thị-hiện-có hoặc với một đô thị-đang-hình-thành.-Trên-phương-diện-pháp luật, khu đô thị-mới-phải-có-ranh giới và chức-năng-xác-định, phù hợp với quy-hoạch-xây-dựng-đô-thị được cơ quan nhà nước có-thẩm-quyền-phê duyệt. Dự án xây dựng khu đô thị Nghị định số-11/2013/NĐ-CP-về-Quản lý đầu tư phát-triển-đô thị ngày 14/01/2013-quy-định-về-dự án đầu tư xây-dựng-khu-đô thị có quy định: Dự án đầu-tư-phát-triển-đô thị là dự án đầu tư-xây-dựng-một công trình hoặc-một-tổ-hợp-công trình trong khu vực phát triển-đô-thị-đã-được cấp có thẩm quyền quyết-định-và công bố. Dự-án-đầu-tư-phát triển đô thị bao gồm dự án-đầu-tư-xây-dựng khu đô thị và dự án-đầu-tư-xây-dựng-công-trình-trong đô thị. - Dự án đầu-tư-xây-dựng-khu-đô thị là dự án đầu tư-xây-dựng-các-công trình (có thể-bao-gồm:-Nhà ở, hạ tầng kỹ thuật, công trình-công-cộng…) trên một khu đất được-giao-trong-khu-vực-phát triển đô thị theo quy-hoạch-được-cấp có thẩm quyền-phê-duyệt.
- Dự án đầu-tư-xây-dựng-công trình trong đô thị là-dự-án-đầu-tư-xây dựng mới; hoặc là-mở-rộng, cải tạo-chỉnh-trang-công-trình kiến trúc, hạ tầng-kỹ-thuật. SVTH: Hoàng Thanh Thảo Lớp Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 7 GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng 1. Phân loại dự án xây dựng khu đô thị Dự-án-xây-dựng-khu đô thị bao gồm các loại sau: - Dự án-đầu tư xây dựng khu đô thị mới là dự-án đầu tư xây dựng mới một khu đô thị trên-khu-đất-được chuyển đổi từ-các-loại-đất khác thành đất xây dựng đô thị; - Dự án-tái-thiết-khu đô thị là dự án-xây-dựng-mới các công trình kiến trúc và-hạ-tầng-kỹ-thuật-trên nền các công trình hiện trạng-đã-được-phá-dỡ theo quy hoạch đô-thị-đã-được-cấp-có-thẩm quyền phê duyệt; - Dự án cải-tạo-chỉnh-trang-khu đô thị là dự án-cải-tạo,-nâng-cấp mặt ngoài hoặc-kết-cấu-các công trình trong khu vực-đô-thị-hiện-hữu-nhưng không làm thay đổi quá-10%-các-chỉ-tiêu sử dụng-đất-của khu vực; - Dự án-bảo-tồn,-tôn tạo khu đô thị-là-các-dự án nhằm bảo tồn tôn-tạo-các giá trị văn-hóa,-lịch-sử,-kiến trúc của các công-trình,-cảnh-quan trong khu vực-di- sản-văn-hóa của đô thị; - Dự án-đầu-tư-xây-dựng-khu đô thị hỗn hợp là các dự-án-đầu-tư-xây dựng khu đô-thị-trong-đó-có-thể-bao gồm các công trình xây dựng-mới,-công-trình cải tạo chỉnh-trang,-tái-thiết-và bảo tồn, tôn tạo.
Vai trò và sự cần thiết phải phát triển các dự án xây dựng khu đô thị mới Các khu-đô-thị mới trên thực tế được-hình-thành-và phát triển tại-các khu vực gần-đô-thị-cũ,-khi-các-điều kiện của đô thị cũ-đã-quá-tải,-không đáp ứng được yêu-cầu-cuộc-sống-ngày-càng-cao của người dân, cũng như-yêu-cầu-phát-triển đô thị ngày-càng-hiện-đại.-Sự-quá-tải-được-thể-hiện qua một số mặt sau: - Sự thiếu-đất-xây-dựng-làm-giá-nhà đất tăng lên, gây nên-tình-trạng-thiếu nhà ở, thiếu điều-kiện-để-xây-dựng-các-công-trình trong các đô thị cũ. - Hệ thống hạ-tầng-quá-tải-gây-nên-tình trạng ách tắc giao thông, thiếu-nước, thiếu điện,-hệ-thống-thoát-nước-không đáp ứng nhu cầu, vệ-sinh-môi-trường không đảm-bảo…,-trong-khi-đó-việc cải tạo quá-tốn-kém-hoặc khó khăn. - Cơ cấu-đất-đô-thị-cũ không đáp ứng được nhu cầu-phát-triển-đô thị mới. Vì-vậy,-việc-xây-dựng các khu đô thị mới-nhằm-đáp-ứng-một số mục tiêu sau: SVTH: Hoàng Thanh Thảo Lớp Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 8 GVHD: TS.
Nguyễn Kim Hoàng - Hình thành-và-phát-triển-những đô thị mới độc lập trong-hệ-thống-đô thị quốc gia. Do-ở-những-khu-đô thị mới có quỹ đất-xây-dựng-dồi dào, giá đất ổn định hơn,-tạo-sự-thu-hút việc xây dựng nhiều công trình-mới-thuộc-mọi thành phần kinh tế.-Hệ-thống-giao-thông được xây dựng mới thuận-lợi-cho-việc-đi lại và giao lưu,- tạo điều kiện cho đô-thị-mới-hình thành ổn định và-phát-triển độc lập. - Tạo dựng-đô-thị-mới-đồng bộ đáp ứng các tiêu-chuẩn-quốc-tế gồm một hệ thống các-công-trình-nhà ở, nơi làm việc, cửa-hàng-và-các công trình dịch vụ. Đô thị-mới-thu-hút-dân cư trong đô thị cũ-đến-sống-và làm việc trong điều kiện-tốt hơn, giảm-mật-độ-dân-cư đô thị cũ, hỗ trợ cho-việc-giải-quyết-ách tắc giao thông, đồng thời-có-điều-kiện bảo tồn và cải-tạo-đô thị cũ.
- Hình thành-các-đô-thị-mới với cơ sở hạ-tầng-hiện-đại,-tạo môi trường đầu tư hấp-dẫn-cho-các-nhà đầu tư trong và ngoài nước-nhằm-tạo-điều-kiện sống tốt hơn, nhiều công-ăn-việc-làm-mới, tiếp thu các công nghệ hiện-đại,-tiên-tiến-tạo động lực-phát-triển-kinh-tế. - Phát triển-đô-thị-theo-một-chiến lược dài hạn, có kế-hoạch-và-định hướng tránh việc-tự-phát,-tản mạn và sử dụng-đất-không hợp lý. - Quản lý-và-tập-trung ở mức độ cao-có-hiệu-quả các nguồn đầu tư của- chính phủ và-của-các-thành-phần khác phục vụ cho sự-phát-triển của đô thị. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG 1.
Khái niệm về đánh giá tác động môi trường Môi trường là tổng hợp các điều kiện bên-ngoài-có-ảnh-hưởng đến một vật thể-hoặc-một-sự-kiện nào đó. Trong khái niệm về-môi-trường,-ngoài yếu tố tự nhiên,-phải-luôn-luôn-coi trọng các yếu tố-văn-hóa,-xã-hội,-kinh tế… bởi chúng cũng là-thành-phần-hết-sức-quan trọng tạo ra môi trường-sống-của-con-người. Con người-trong-quá-trình-tồn-tại-và phát triển luôn luôn tác-động-đến-môi-trường,-và ngược lại, môi-trường-cũng-luôn-tác động đến con người. Vì vậy,-con-người-muốn tồn tại-và-phát-triển-được trong môi trường của-mình-thì-cần-thiết-phải xác lập tốt mối tương-quan-giữa-phát-triển với việc tự làm-sạch-của-môi-trường.
Để-làm-được-nhiệm vụ này, cần hiểu được ảnh-hưởng-của-các hoạt động kinh tế---xã-hội,-hoạt động sản xuất, phát-triển-đến-các-yếu-tố cấu thành của môi SVTH: Hoàng Thanh Thảo Lớp Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 9 GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng trường. Quá trình-hiểu,-xác-định,-đánh-giá đó được gọi là đánh-giá-tác-động môi trường viết tắt-là-ĐTM-hay tiếng anh là EIA - Environmental Impact Assessment. Vào khoảng cuối-những-năm-60-của-thế kỷ XX, khái niệm-ĐTM-được hình thành rõ nét-và-được-thực-hiện ở Mỹ.
Sang những-năm-70-của-thế kỷ XX, ĐTM đã được-sử-dụng-ở-nhiều quốc gia như: Anh, Đức,-Canada,-Nhật,-Singapo, Philippin, Trung Quốc… Và Việt Nam-không-phải-là một ngoại lệ, khái niệm-về-ĐTM-đã-chính thức được nhà nước-quy-định-trong-Luật Bảo vệ môi-trường-năm-2003. Đến nay, Luật Bảo-vệ-môi-trường-năm 2014 có quy định: Đánh giá-tác-động-môi trường là việc phân-tích,-dự-báo-tác-động đến môi trường của dự án-đầu-tư-cụ-thể để đưa ra biện pháp-bảo-vệ-môi-trường-khi triển khai dự án đó. ĐTM liên-quan-đến-các-mục tiêu kinh tế, xã-hội-và-môi-trường-của dự án nhằm đưa-ra-những-quyết-định đúng đắn hướng tới phát-triển-bền-vững. Mục đích của việc-ĐTM-là-đánh-giá-các tác động tích cực và-tiêu-cực-cũng-như lường trước những hậu-quả-của-các-hoạt động phát triển đến-môi-trường-tự nhiên và xã-hội.
Để từ đó-có-thể-phòng-ngừa và làm giảm thiểu những tác-động-tiêu-cực,-phát-huy các tác động-tích-cực,-đồng-thời hỗ trợ cho việc sử dụng-hợp-lý-tiềm-năng-tài nguyên và-qua-đó-làm-tăng-tối-đa-lợi ích của các dự án đầu tư. Vai trò và lợi ích của đánh giá tác động môi trường Các-dự-án-đầu-tư,-ngoài-việc mang lại các lợi ích cho-xã-hội-còn gây ra không ít-những-tác-động-tiêu cực cho con người và-tài-nguyên-thiên-nhiên. Trước đây, các-dự-án-trong-quá-trình hình thành và thực-hiện-thường-quan tâm đến những-lợi-ích-kinh-tế trước mắt, vì thế trong quá trình-lập-kế-hoạch,-công tác bảo vệ-môi-trường-chưa-được-quan tâm đúng mức. Sự thiếu-sót-đó-đã-gây ra các tác động-tiêu-cực-cho-chính các hoạt động trong quá trình-thực-hiện-dự-án-cũng như khi-dự-án-hoàn-thành-và đưa vào hoạt động.
Hiện-nay,-việc-đầu-tiên-của công tác bảo vệ-môi-trường-trong-quá-trình lập kế hoạch thực hiện-một-dự-án-chính-là triển khai ĐTM. Vì vậy,-hầu-hết-các dự án đều được-thực-hiện-ĐTM-để ngăn ngừa và giảm-thiểu-các-hậu-quả-tiêu-cực và phát huy các-kết-quả-tích-cực-về-môi-trường-và xã hội của các dự án. SVTH: Hoàng Thanh Thảo Lớp Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 10 GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng ĐTM có-các-lợi-ích-trực-tiếp-và gián tiếp.
Đóng góp-trực-tiếp-của-ĐTM là mang lại-những-lợi-ích-môi trường như giúp chủ dự án-hoàn-thiện-thiết-kế hoặc thay đổi vị-trí-dự-án. Đóng góp gián tiếp có-thể-là-những-lợi-ích-môi trường do dự án tạo-ra,-như-việc-xây dựng các đập thủy điện-kéo-theo-sự-phát-triển-của một số ngành-(nông-nghiệp,-du-lịch,-nuôi-trồng thủy hải sản…). Triển khai quá-trình- ĐTM-càng sớm vào chu-trình-dự-án,-lợi ích của nó-mang-lại-càng nhiều. Nhìn chung,-những-lợi-ích-của-ĐTM bao gồm: - Hoàn thiện-thiết-kế-và-lựa-chọn vị trí dự án; - Cung cấp-thông-tin-cho-việc-ra quyết định-của-chủ đầu tư; - Tăng-cường-trách-nhiệm-của các bên liên quan trong-quá-trình-phát triển; - Đưa dự-án-vào-đúng-bối cảnh môi trường và-xã-hội của nó; - Giảm-bớt-những-thiệt hại môi trường do-dự-án-gây ra; - Làm-cho-dự-án-có hiệu quả hơn về mặt kinh-tế-và-xã hội; - Đóng góp-tích-cực-cho-sự-phát-triển bền vững.
ĐTM được-xem-giống-như một nghiên cứu khả-thi-về-lĩnh-vực môi trường trong dự án.-Những-đánh-giá-này sẽ làm cơ sở khoa học,-căn-cứ-để-thiết kế dự án vừa-đảm-bảo-hiệu quả kinh tế - xã-hội-vừa-đảm-bảo môi trường. Đánh giá tác động môi trường trong dự án xây dựng khu đô thị mới Tại nhiều-nước,-pháp luật quy định-ĐTM-là-một-phần của nghiên cứu tiền khả-thi,-khả-thi và những kết quả-của-nó-được-thực hiện trong-tất-cả-các bước trong chu-trình-dự-án-xây-dựng khu đô thị mới cũng như các-dự-án-khác.-Vì vậy, ĐTM có ý-nghĩa-to lớn trong việc bảo vệ-môi-trường-và-thúc đẩy sự phát-triển-đô- thị-bền-vững. Chủ-đầu-tư-của các dự án xây dựng khu-đô-thị-mới-có trách nhiệm tự thực hiện-hoặc-thuê-tổ-chức-tư vấn thực hiện ĐTM theo quy-định;-chịu-trách nhiệm trước pháp luật-về-kết-quả-thực hiện ĐTM và các thông-tin,-số-liệu-được sử dụng trong-báo-cáo ĐTM. ĐTM-có-vai-trò-quan-trọng xuyên suốt quá trình-thực-hiện-một-dự án xây dựng-khu-đô thị mới.
Một dự-án-xây-dựng-khu-đô-thị mới được khái quát trong 6 bước-chính-sau: SVTH: Hoàng Thanh Thảo Lớp Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 11 GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng - Hình-thành-dự-án; - Nghiên-cứu-tiền-khả thi; - Nghiên-cứu-khả-thi; - Thiết-kế-và-công nghệ; - Thực-hiện; - Giám-sát-và đánh giá. Vai-trò-của-ĐTM-trong các giai đoạn của-dự-án-cũng-khác-nhau. Các hoạt động ĐTM-được-tiến-hành-chủ-yếu trong giai đoạn nghiên cứu-tiền-khả-thi, khả thi và thiết kế công-nghệ,-ít-tập-trung cho giai đoạn thực hiện,-giám-sát-và-đánh giá dự án.
Và-chúng-được-thể-hiện chi tiết ở sơ đồ sau: Đánh giá chi tiết các tác động có ý nghĩa, xác định sự cần thiết giảm thiểu, phân tích chi phí lợi ích Thiết kế cụ thể các biện Chọn Khả thi pháp vị trí, Tiền khả thi giảm sàng thiểu lọc môi trường, kiểm Thiết kế và công nghệ tra môi Hình thành dự án trường sơ bộ, Thực xác hiện định các Giám sát và đánh giá phạm biện Thực hiện pháp vi giảm thiểu Giám sát, kiểm toán các tác động, rút ra các bài học cho các dự án tiếp theo Hình 1.1: ĐTM trong dự án xây dựng khu đô thị mới Trong những-giai-đoạn-đầu-của-dự án ứng với các bước-nghiên-cứu-tiền khả thi,-ĐTM-tập-trung-vào-việc-đánh giá lựa chọn vị trí-thực-hiện-dự-án, sàng lọc môi SVTH: Hoàng Thanh Thảo Lớp Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 12 GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng trường của-dự-án,-xác-định phạm vi tác động môi-trường-của-dự-án. Tiếp theo, trong bước-nghiên-cứu-khả-thi-thực-hiện đánh giá các tác-động-môi-trường-chi tiết. Sau đó,-các-biện-pháp-bảo vệ và giảm thiểu môi trường-được-đề-xuất, kế hoạch quản lý-môi-trường-và-chương trình giám sát môi trường-được-soạn-thảo.
Bước cuối cùng-của-ĐTM-là-tiến-hành-thẩm-định báo cáo ĐTM. Kế-hoạch-quản-lý-môi-trường-được-đề xuất trong báo cáo ĐTM-đã-được- thẩm định phải có hiệu-lực-trong-suốt-thời gian thực hiện dự án. Kế-hoạch-này bao gồm-cả-biện-pháp-giảm thiểu các tác động môi-trường-sinh-ra-trong-suốt quá trình thực-hiện-dự-án.-Chương-trình giám sát môi trường được xây-dựng-nhằm-cung cấp thông tin-về-các-tác-động-môi-trường xảy ra trong thực tế,-diễn-biến-môi trường, hiệu-lực-của-các-biện pháp giảm thiểu. Sự-đánh-giá-các-kết quả giám sát môi trường là-rất-cần-thiết-để đạt được các mục tiêu về môi-trường-của-dự-án và thực hiện các-biện-pháp-bảo-vệ-môi-trường-bổ-sung-nếu-cần thiết.