HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VŨ VĂN HIẾU ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG SUY THOÁI CAM SÀNH TRỒNG TẠI BẮC QUANG, HÀ GIANG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 62 62 01 10 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Phương Thảo 2. Vũ Quang Sáng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Vũ Văn Hiếu i LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Thị Phương Thảo và PGS.
Vũ Quang Sáng, những người thầy đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Sinh lý thực vật, Khoa Nông học, Bộ môn Công nghệ sinh học thực vật, Khoa Công nghệ sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tập thể Lãnh đạo Sở Nông nghiệp&PTNT tỉnh Hà Giang, Lãnh đạo Trung tâm KHKT giống cây trồng Đạo Đức, Lãnh đạo Trường Trung cấp KTKT tỉnh Hà Giang đã luôn tạo điều kiện giúp đỡ tôi về công việc và tạo điều kiện để tôi tham gia thực hiện chương trình phục hồi, phát triển vùng cam sành Hà Giang theo hướng hàng hóa giai đoạn 2011 – 2015 tầm nhìn 2020. Chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp, cán bộ Trung tâm KHKT giống cây trồng Đạo Đức; cán bộ, giáo viên Trường Trung cấp Kinh tế kỹ thuật tỉnh Hà Giang nơi mà tôi đã từng công tác trong nhiều năm, cũng là nơi sinh hoạt chuyên môn của tôi đã luôn chia sẻ kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu và giúp đỡ tôi trên mọi phương diện.
Xin ghi nhận nơi đầy tình cảm yêu thương của vợ, con, cha mẹ, anh chị em và toàn thể bạn bè, đồng nghiệp đã luôn hết lòng động viên tinh thần trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Vũ Văn Hiếu ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.
v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. viii Trích yếu luận án. ix Thesis abstract.1 Tính cấp thiết .2 Mục tiêu của đề tài.3 Phạm vi nghiên cứu .4 Những đóng góp mới của luận án .5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Tổng quan tài liệu .1 Cơ sở khoa học của đề tài .2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ quả có múi trong nước và trên thế giới .1 Tình hình sản xuất, tiêu thụ quả có múi trên thế giới .2 Tình hình sản xuất tiêu thụ quả có múi ở Việt Nam .3 Tình hình nghiên cứu hiện tượng suy thoái ở cây có múi trong nước và trên thế giới .1 Hiện tượng suy thoái ở cây ăn quả có múi .2 Những nghiên cứu về nguyên nhân suy thoái .4 Một số kết luận rút ra từ phân tích tổng quan. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu .1 Địa điểm và thời gian nghiên cứu .1 Địa điểm nghiên cứu .2 Thời gian nghiên cứu .2 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. 34 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Nội dung nghiên cứu .1 Điều tra đánh giá thực trạng suy thoái của cam sành trồng tại Bắc Quang .2 Phân tích các nguyên nhân suy thoái của cam sành trồng tại Bắc Quang .3 Nghiên cứu một số giải pháp khắc phục .4 Phương pháp nghiên cứu.1 Điều tra đánh giá thực trạng suy thoái của cam sành Bắc Quang .2 Phân tích các nguyên nhân suy thoái của cam sành Bắc Quang .3 Nghiên cứu một số giải pháp khắc phục. Kết quả nghiên cứu và thảo luận .1 Thực trạng suy thoái của cam sành Bắc Quang .2 Các nguyên nhân suy thoái của cam sành trồng tại Bắc Quang .1 Nguyên nhân suy thoái do giống.2 Nguyên nhân suy thoái do dinh dưỡng .3 Nguyên nhân suy thoái do sâu, bệnh.3 Một số giải pháp khắc phục suy thoái cam sành Bắc Quang - Hà Giang .1 Tạo nguồn vật liệu sạch bệnh bằng vi ghép đỉnh sinh trưởng.2 Giải pháp bổ sung dinh dưỡng, tăng cường sức sinh trưởng của cây (bổ sung phân hữu cơ và vô cơ NPK kết hợp với phân vi lượng bón lá) .3 Kết quả nghiên cứu biện pháp phòng trừ sâu, bệnh tổng hợp.
Kết luận và kiến nghị. 101 Danh mục các công trình đã công bố. 102 Tài liệu tham khảo. 103 Phần phụ lục.
111 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ADN Axit Deoxyribo Nucleic BA 6- Benzylaminopurin Cây S0 Cây đầu dòng Cây S1 Cây được nhân giống vô tính từ cây đầu dòng Cây S2 Cây được nhân giống vô tính từ cây S1 CEVd Bệnh exocortis (Citrus exocortis viroid) CT Công thức CTLV Bệnh tatter leaf (Citrus latter leaf capillovirus) CTV Bệnh tristeza (Citrus tristeza virus) CV Cam vinh DT Diện tích ĐK Đường kính HC Hữu cơ IPM Quản lý dịch hại tổng hợp ISSR Inter-simple sequence repeat KHKT Khoa học kỹ thuật NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn MĐ Mẫu đất MS Môi trường cơ bản của Murashige và Skoog PCR Polymerase Chain Reaction pH Chỉ số đo độ hoạt động của các ion hiđrô (H+) trong dung dịch RFLP Restriction fragment length polymorphism RAPD Random amplified polymorphic DNA RCB Bố trí khối hoàn toàn ngẫu nhiên (Randomized Complete Design) SSR Simple sequence repeat TPCG Thành phần cơ giới UBND Ủy ban nhân dân VLGX Vàng lá gân xanh α-NAA Α-Naphthalene Acetic Acid ∑ DT Tổng diện tích v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2.1 Diện tích, năng suất, sản lượng cây có múi năm 2005 - 2013 .2 Tính lượng vôi bón theo pH KCl và thành phần cơ giới đất .3 Thang chu n xác định mức độ dinh dưỡng qua phân tích lá .4 Lượng phân bón cho cam ở thời kỳ kinh doanh .1 Mẫu đất thu thập tại vùng trồng cam sành huyện Bắc Quang .2 Mẫu lá cam sành thu thập tại vùng trồng cam sành huyện Bắc Quang .3 Mẫu giống sử dụng để đánh giá đa dạng di truyền .6 Thành phần phản ứng RAPD-PCR và ISSR-PCR .1 Tổng diện tích cam sành ở xã trọng điểm phân theo lứa tuổi .2 Diện tích cam bị suy thoái trồng trên đất phù sa cổ .3 Diện tích cam bị suy thoái trồng trên đất phiến thạch mica .4 Diện tích cam bị suy thoái trồng trên đất phiến thạch sét .5 Diện tích cam bị suy thoái trồng trên đất phù sa được bồi hàng năm .6 Quan hệ giữa mức độ suy thoái với các loại đất và địa điểm khác nhau .7 Quan hệ giữa mức độ suy thoái với lứa tuổi cây.8 Số băng của 40 mẫu nghiên cứu với chỉ thị RAPD và ISSR .9 Các nhóm di truyền của 40 mẫu cam thông qua phân tích kiểu gen .10 Kết quả điều tra tình hình áp dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc .11 Kết quả phân tích mẫu đất.12 Hàm lượng các nguyên tố dinh dưỡng trong lá (so với thang chu n theo Reuther &Smith) .13 Kết quả phân tích mẫu lá.14 Thành phần sâu bệnh và mức độ gây hại trên cam sành ở Bắc Quang .15 Mức độ gây hại của sâu bệnh trên cam sành ở các độ tuổi khác nhau .16 Ảnh hưởng của sâu, bệnh hại chính đến năng suất cam sành .17 T lệ bị bệnh huanglongbing và tristeza trên các loại đất khác nhau.18 Quan hệ giữa bệnh huanglongbing ở các lứa tuổi và địa điểm khác nhau .19 T lệ bệnh huanglongbing và tristeza theo địa điểm điều tra. 74 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.20 T lệ bệnh huanglongbing và tristeza theo lứa tuổi điều tra .21 Quan hệ giữa bệnh Triteza ở các lứa tuổi và địa điểm khác nhau .22 Quan hệ giữa bệnh Huanglongbing trên các loại đất và địa điểm khác nhau.23 T lệ bệnh huanglongbing và tristeza ở các địa điểm điều tra .24 T lệ bệnh huanglongbing và tristeza trên các loại đất khác nhau .25 Quan hệ giữa bệnh Triteza trên các loại đất và địa điểm khác nhau .26 Ảnh hưởng của thời gian khử trùng NaOCl 5,5% .27 Ảnh hưởng của nồng độ BA đến khả năng nhân nhanh của mẫu chồi cam sành Bắc Quang sau tuần nuôi cấy .28 Ảnh hưởng của kích thước chồi ghép đến hiệu quả vi ghép .29 Ảnh hưởng tuổi cây gốc ghép đến hiệu quả vi ghép .30 Ảnh hưởng của nồng độ đường đến hiệu quả vi ghép .31 Ảnh hưởng của một số cải tiến vi ghép đến hiệu quả vi ghép cam sành, Bắc Quang – Hà Giang .32 Kết quả vi ghép lần 2 cây cam sành S0 trên gốc bưởi chua .33 Kết quả xét nghiệm cây S0 với hai bệnh huanglongbing và tristeza .34 Ảnh hưởng của phân bón đến chiều cao, đường kính tán và đường kính gốc .35 Ảnh hưởng của phân bón đến thời gian xuất hiện lộc của cam sành.36 Ảnh hưởng của phân bón tới số lượng lộc cam sành.37 Ảnh hưởng của phân bón tới chất lượng lộc cây cam sành .38 Ảnh hưởng của phân bón đến t lệ cây ra hoa, đậu quả của cam sành năm 2015 .39 Thành phần sâu bệnh và mức độ hại trên vườn thí nghiệm .40 Ảnh hưởng của biện pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp đến chiều cao cây, đường kính gốc, đường kính tán cây cam sành .41 Ảnh hưởng của biện pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp đến thời gian xuất hiện lộc (Đơn vị: ngày/tháng) .42 Ảnh hưởng của biện pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp đến số lượng lộc .43 Ảnh hưởng của biện pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp đến chất lượng lộc .44 Thành phần sâu, bệnh hại và mức độ hại.45 Mức độ tái nhiễm bệnh huanglongbing và tristeza. 98 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.