Khóa luận tốt nghiệp công nghệ sinh học đánh giá sự hiện diện của các chi nấm rễ nội cộng sinh arbuscular mycorrhizal trong mẫu đất và rễ cây bưởi da xanh tại tỉnh bến tre và tiền giang

Khóa luận đánh giá sự hiện diện của nấm rễ nội cộng sinh arbuscular mycorrhizal trong đất và rễ cây bưởi da xanh tại Bến Tre và Tiền Giang.

• Tác giả: Võ Hoài Nam
• Người hướng dẫn: Ts. Trương Phước Thiên Hoàng
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Đánh Giá Sự Hiện Diện Của Các Chi Nấm Rễ Nội Cộng Sinh Arbuscular Mycorrhizal Trong Mẫu Đất Và Rễ Cây Bưởi Da Xanh Tại Tỉnh Bến Tre Và Tiền Giang
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2019 - 2023
• Địa điểm: Thành phố Thủ Đức

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• XÁC NHẬN VÀ CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỤC TIÊU ĐỀ TÀI, TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Tổng quan về nấm rễ nội cộng sinh mycorrhiza
• 1.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 1.4. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Kết quả thu thập bào tử nấm AM trong mẫu đất ở 2 tỉnh Bến Tre và Tiền Giang
• 2.2. Định danh bào tử nấm AM, định danh cấu trúc xâm nhiễm
• 2.3. Kết quả thí nghiệm đánh giá khả năng cộng sinh lại trên cây BDX trong điều kiện nhà lưới của các nhóm MAM
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Hiện Diện Của Nấm Arbuscular Mycorrhizal

Nấm Arbuscular Mycorrhizal (AM) là một phần quan trọng trong hệ sinh thái đất, đặc biệt trong nông nghiệp. Chúng tạo ra mối quan hệ cộng sinh với rễ cây, giúp cây hấp thụ nước và dinh dưỡng hiệu quả hơn. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá sự hiện diện của nấm AM trong đất và rễ cây bưởi da xanh tại Bến Tre và Tiền Giang. Việc hiểu rõ về sự hiện diện của nấm AM sẽ giúp cải thiện năng suất cây trồng và phát triển bền vững trong nông nghiệp.

1.1. Đặc Điểm Của Nấm Arbuscular Mycorrhizal

Nấm AM có khả năng xâm nhập vào rễ cây và hình thành các cấu trúc như arbuscule và vesicle. Chúng giúp cây hấp thụ nước và dinh dưỡng từ đất, đồng thời cải thiện độ phì nhiêu của đất. Nghiên cứu cho thấy nấm AM có thể tăng cường khả năng chống chịu của cây với các điều kiện bất lợi như hạn hán và ngập úng.

1.2. Vai Trò Của Nấm AM Trong Nông Nghiệp

Nấm AM đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng suất cây trồng. Chúng giúp cây bưởi da xanh hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn, từ đó nâng cao chất lượng và sản lượng trái. Việc sử dụng nấm AM trong canh tác có thể giảm thiểu việc sử dụng phân bón hóa học, góp phần bảo vệ môi trường.

II. Vấn Đề Về Sự Hiện Diện Của Nấm Trong Đất

Mặc dù nấm AM có nhiều lợi ích, nhưng sự hiện diện của chúng trong đất không phải lúc nào cũng đảm bảo. Các yếu tố như chất lượng đất, độ pH, và sự canh tác không hợp lý có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm AM. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những thách thức trong việc duy trì sự hiện diện của nấm AM trong đất.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Của Nấm AM

Độ pH của đất, độ ẩm và chất lượng dinh dưỡng là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm AM. Nghiên cứu cho thấy đất có độ pH từ 5.5 đến 7 là lý tưởng cho sự phát triển của nấm AM.

2.2. Thách Thức Trong Việc Duy Trì Nấm AM

Việc lạm dụng phân hóa học và thuốc trừ sâu có thể làm giảm sự hiện diện của nấm AM trong đất. Điều này dẫn đến việc cây trồng không thể hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sự Hiện Diện Của Nấm AM

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thu mẫu đất và rễ cây bưởi da xanh từ các vườn ở Bến Tre và Tiền Giang. Các mẫu sẽ được phân tích để xác định sự hiện diện và tần suất của các chi nấm AM. Phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phân bố của nấm AM trong môi trường đất.

3.1. Quy Trình Thu Mẫu Đất Và Rễ Cây

Mẫu đất và rễ cây được thu thập từ 40 vị trí khác nhau tại hai tỉnh. Quy trình thu mẫu đảm bảo tính đại diện và chính xác cho nghiên cứu. Mẫu sẽ được bảo quản và phân tích trong phòng thí nghiệm để xác định sự hiện diện của nấm AM.

3.2. Phân Tích Đặc Điểm Hình Thái Của Nấm

Các mẫu nấm sẽ được phân lập và định danh dựa trên các đặc điểm hình thái như kích thước, hình dạng và màu sắc. Phân tích này giúp xác định các chi nấm AM có mặt trong đất và rễ cây bưởi da xanh.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Nấm AM Tại Bến Tre Và Tiền Giang

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của nhiều chi nấm AM trong đất và rễ cây bưởi da xanh. Tỷ lệ cộng sinh dao động từ 34,6% đến 85,8%, cho thấy nấm AM có vai trò quan trọng trong sự phát triển của cây bưởi. Những phát hiện này cung cấp thông tin quý giá cho việc cải thiện năng suất cây trồng.

4.1. Tỷ Lệ Cộng Sinh Của Nấm AM

Tỷ lệ cộng sinh của nấm AM trong rễ cây bưởi da xanh tại Bến Tre và Tiền Giang cho thấy sự đa dạng và phong phú của các chi nấm. Điều này cho thấy môi trường đất tại hai tỉnh này rất thuận lợi cho sự phát triển của nấm AM.

4.2. Ảnh Hưởng Của Nấm AM Đến Sự Phát Triển Của Cây

Nghiên cứu cho thấy nấm AM có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của cây bưởi da xanh. Việc chủng nấm AM giúp tăng số lượng chồi, chiều dài rễ và khối lượng rễ tươi, từ đó nâng cao năng suất cây trồng.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Nấm AM Trong Đất

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nấm Arbuscular Mycorrhizal có sự hiện diện đáng kể trong đất và rễ cây bưởi da xanh tại Bến Tre và Tiền Giang. Việc duy trì và phát triển nấm AM là cần thiết để nâng cao năng suất cây trồng và bảo vệ môi trường. Tương lai của nghiên cứu này sẽ mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp bền vững.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Nấm AM

Nghiên cứu về nấm AM sẽ tiếp tục được mở rộng để tìm hiểu sâu hơn về vai trò của chúng trong các loại cây trồng khác. Việc áp dụng nấm AM trong canh tác có thể giúp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Nông Dân

Nông dân nên áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, giảm thiểu việc sử dụng phân hóa học và thuốc trừ sâu để bảo vệ sự hiện diện của nấm AM trong đất. Điều này không chỉ giúp cải thiện năng suất cây trồng mà còn bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang định hướng chuyển dịch từ tập quán canh tác truyền thống lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật sang nền nông nghiệp hữu cơ bền vững, việc ứng dụng các vi sinh vật có lợi trong đất đóng vai trò then chốt. Nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhizal (AM) thiết lập mối quan hệ cộng sinh với 60–80% các loài thực vật trên thế giới, giúp cây ký chủ hấp thu nước, nitơ, đặc biệt là photpho hiệu quả hơn, cải thiện cấu trúc đất thông qua hoạt chất glomalin và tăng cường khả năng chống chịu stress sinh học lẫn phi sinh học (khô hạn, nhiễm mặn, mầm bệnh rễ).

Bưởi da xanh (Citrus maxima) là giống cây ăn quả đặc sản có giá trị kinh tế cao, có nguồn gốc từ xã Thanh Tân, huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre và được trồng phổ biến tại các tỉnh Nam Bộ như Bến Tre, Tiền Giang. Tuy nhiên, hoạt động canh tác thực tế tại hai địa phương này đang đối mặt với nhiều áp lực: đất vườn suy thoái, bạc màu do bón phân hóa học liên tục nhiều năm, hiện tượng xâm nhập mặn diễn biến phức tạp làm giảm sinh trưởng và năng suất cây trồng. Trong khi các nghiên cứu về nấm AM trên cây lương thực và rau màu đã được thực hiện tương đối phong phú, dữ liệu về thành phần nấm AM nội cộng sinh trên cây có múi, đặc biệt là cây Bưởi da xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long, vẫn còn hạn chế. Do đó, đề tài "Đánh giá sự hiện diện của các chi nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhizal trong mẫu đất và rễ cây Bưởi da xanh tại tỉnh Bến Tre và Tiền Giang" được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu sinh học và đánh giá khả năng tái cộng sinh của các chủng nấm bản địa.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài xác định 2 mục tiêu cụ thể và triển khai qua 3 nội dung thực hiện:

• Mục tiêu 1: Định danh và xác định tần suất xuất hiện của các chi nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhizal trong mẫu đất và rễ cây Bưởi da xanh.
• Mục tiêu 2: Khảo sát tỷ lệ cộng sinh lại trên cây Bưởi da xanh trong điều kiện nhà lưới.
• Nhiệm vụ/Nội dung thực hiện:
  1. Nội dung 1: Thu thập mẫu và phân lập nấm rễ nội cộng sinh tại 2 tỉnh Bến Tre và Tiền Giang (40 mẫu đất và rễ/tỉnh).
  2. Nội dung 2: Định danh bào tử và các cấu trúc cộng sinh của nấm AM trong đất và rễ cây bưởi.
  3. Nội dung 3: Đánh giá khả năng cộng sinh lại trên cây Bưởi da xanh của các nhóm nấm AM thu thập từ các vườn cây có độ tuổi khác nhau.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhizal (AM), cây Bưởi da xanh (Citrus maxima), mẫu đất và mẫu rễ vùng rễ cây bưởi.
• Phạm vi không gian: Mẫu đất và rễ thu thập tại các vườn bưởi kinh doanh tại huyện Châu Thành (tỉnh Bến Tre) và huyện Cái Bè (tỉnh Tiền Giang). Thí nghiệm phân tích và bố trí nhà lưới được thực hiện tại Phòng Vi sinh ứng dụng (Ribe 202) và Khu nhà lưới thuộc Viện Nghiên cứu Công nghệ sinh học và Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai từ tháng 02/2023 đến tháng 06/2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân loại nấm Mycorrhiza

Khóa luận xây dựng trên lý thuyết về hệ thống nấm rễ Mycorrhiza theo phân loại sinh học (Smith và Read, 2008; Prasad và ctv, 2017):

• Hệ thống phân loại: Mycorrhiza được chia thành 3 nhóm lớn: Ngoại cộng sinh (Ectomycorrhiza - hình thành mạng lưới Hartig và lớp áo bao quanh rễ), Nội - ngoại cộng sinh (Ectendomycorrhiza), và Nội cộng sinh (Endomycorrhiza). Trong nhóm Endomycorrhiza (gồm Ericoid, Orchid và Arbuscular), Arbuscular Mycorrhiza (AM) là dạng phổ biến nhất (xuất hiện ở >72% thực vật trên cạn).
• Đặc điểm cấu trúc giải phẫu AM: Sợi nấm (hyphae) xâm nhập qua biểu bì rễ vào mô vỏ hình thành các cấu trúc đặc trưng: Bụi (Arbuscule - cấu trúc phân nhánh phức tạp nội bào đóng vai trò trao đổi chất dinh dưỡng N, P, C có vòng đời ngắn dưới 15 ngày), Túi (Vesicle - cơ quan dự trữ chứa ~85% lipid, muối khoáng và kim loại nặng nằm trong gian bào hoặc nội bào), Tế bào phụ trợ (Auxiliary cells - đặc trưng ở chi Gigaspora và Scutellospora), và Bào tử (Spore - cơ quan sinh sản vô tính tồn tại trong đất nhiều năm).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu ứng dụng các phương pháp vi sinh vật học và nông học chuẩn hóa:

• Phương pháp thu mẫu: Thu thập tại các vườn bưởi có độ tuổi 3–12 năm không sử dụng chế phẩm AM. Mỗi vườn chọn ngẫu nhiên 3 cây cùng độ tuổi, lấy mẫu tại vị trí mép tán lá chiếu xuống, gạt bỏ 3 cm đất mặt, lấy ở độ sâu 0–20 cm (50 g rễ và 500 g đất/vị trí, trộn đều tạo mẫu đại diện 50 g rễ và 1000–2000 g đất/vườn).
• Phương pháp tách chiết bào tử: Áp dụng kỹ thuật sàng ướt kết hợp ly tâm trong dung dịch đường sucrose 50% cải tiến từ Brundrett và ctv (1996). Sử dụng rây kích thước 1000 µm và 40 µm; ly tâm dịch huyền phù qua rây 40 µm với 20 ml dung dịch sucrose 50% ở tốc độ 2000 vòng/phút trong 5 phút. Quan sát và đếm số lượng bào tử dưới kính soi nổi.
• Phương pháp nhuộm rễ: Thực hiện theo quy trình Phillips và Hayman (1970) cải tiến: rễ cắt đoạn 1 cm (khoảng 300 đoạn), ngâm tẩy mô trong KOH 10% ở 80°C trong 30 phút, rửa sạch và tẩy màu bằng $\text{H}_2\text{O}_2$ kiềm trong 15 phút, ngâm $\text{HCl}$ 2% trong 10 phút, nhuộm bằng dung dịch Trypan blue 0,05% ở 80°C trong 15 phút.
• Phương pháp định danh hình thái: Bào tử được cố định và nhuộm trong hỗn dịch PVLG + thuốc thử Melzer (tỷ lệ 1:1), quan sát dưới kính hiển vi quang học ở vật kính 40X; định danh dựa trên kích thước, màu sắc, số lớp thành bào tử, đặc điểm cuống bào tử theo khóa phân loại của Brundrett và ctv (1996) và cơ sở dữ liệu quốc tế INVAM. Cấu trúc xâm nhiễm trong rễ (bụi, túi, sợi) được quan sát ở vật kính 40X.
• Phương pháp đo pH đất: Thực hiện theo tiêu chuẩn TCVN 5979:2007 (ISO 10390:2005) với tỷ lệ đất/nước cất 1:10 (40 g đất trong 400 ml nước cất), lắc 60 phút, để lắng 60 phút và đo bằng máy đo pH hiệu chuẩn.
• Bố trí thí nghiệm nhà lưới: Thí nghiệm đơn yếu tố bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) gồm 4 nghiệm thức (NT), 3 lần lặp lại, 30 cây/nghiệm thức, mật số lây nhiễm 1000 bào tử/chậu:
  • NT1 (Đối chứng - ĐC-): Không chủng nấm AM.
  • NT2 (Nhóm AM1): Chủng bào tử nấm thu từ vườn bưởi 3–5 năm tuổi.
  • NT3 (Nhóm AM2): Chủng bào tử nấm thu từ vườn bưởi 6–8 năm tuổi.
  • NT4 (Nhóm AM3): Chủng bào tử nấm thu từ vườn bưởi 9–12 năm tuổi.
  • Chăm sóc và theo dõi: Tưới nước định kỳ hàng ngày; bón phân NPK 20-20-15 nồng độ 2% định kỳ 15 ngày/lần. Thu thập chỉ tiêu bằng phương pháp phá hủy mẫu tại 3 thời điểm: 60, 75 và 90 ngày sau chủng (NSC).
• Xử lý số liệu: Số liệu được tổng hợp trên Microsoft Excel, phân tích phương sai ANOVA một yếu tố và kiểm định trắc nghiệm phân hạng trên phần mềm Minitab 19.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của đề tài, nêu bật vai trò của nấm AM trong việc hỗ trợ hệ rễ cây trồng hấp thu dinh dưỡng khoáng và cải tạo đất. Tác giả chỉ rõ thực trạng suy giảm năng suất cây Bưởi da xanh tại Bến Tre và Tiền Giang do tập quán canh tác lạm dụng hóa chất và ảnh hưởng của mặn hóa. Mục tiêu tổng quát là phát hiện, định danh thành phần các chi nấm AM bản địa và thử nghiệm khả năng tái xâm nhiễm, kích thích sinh trưởng cây bưởi trong môi trường nhà lưới.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Chương 2 tổng hợp cơ sở lý luận chuyên sâu về hai đối tượng chính:

• Cây Bưởi da xanh: Nguồn gốc xuất xứ (xã Thanh Tân, huyện Mỏ Cày Bắc, Bến Tre), đặc điểm thực vật học (thân gỗ 3–4 m, lá hình trứng có cánh to, hoa kép mọc chùm 6–10 bông, quả cầu 1,2–2,5 kg, tép hồng đỏ, độ brix 9,5–12%), yêu cầu sinh thái (nhiệt độ 23–29°C, lượng mưa 1000–2000 mm/năm, pH 5,5–7, độ mặn < 2 g/L) và giá trị thương mại xuất khẩu.
• Hệ nấm rễ nội cộng sinh Mycorrhiza: Cơ chế trao đổi chất C-N-P, cơ chế tăng cường hấp thu photpho lên gấp 4 lần (Smith và Read, 2008; Li và ctv, 2006), tiết protein glomalin ổn định cấu trúc đất, kích hoạt các enzym đất (phosphatase, dehydrogenase, urease) giúp chống hạn mặn (Ortas, 2012).
• Tổng quan nghiên cứu: Khái quát các công trình trong nước (Nguyễn Thị Kim Liên, 2012; Nguyễn Thu Trang, 2017; Thái Nguyễn Diễm Hương, 2021; Đỗ Thị Xuân, 2017) và quốc tế (Qiang và Ying, 2010; Wu và ctv, 2010, 2011, 2012; Zeng và ctv, 2014; Wang và ctv, 2016) chứng minh nấm AM thúc đẩy phát triển cấu trúc rễ (RSA) và chất lượng quả có múi.

Chương 3: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết toàn bộ quy trình thực nghiệm từ chuẩn bị dụng cụ (rây 1000 µm, 40 µm, kính hiển vi, máy ly tâm), hóa chất ($\text{KOH}$ 10%, $\text{HCl}$ 2%, Trypan blue 0,05%, dung dịch PVLG, thuốc nhuộm Melzer, đường sucrose 50%), phương pháp lấy 40 mẫu đất/rễ tại Bến Tre và Tiền Giang, công thức tính tỷ lệ cộng sinh (TLCS): $$\text{TLCS (%)} = \frac{\sum \text{Số lát rễ có xuất hiện NCS AM}}{\sum \text{Số lát rễ quan sát}} \times 100$$ Đồng thời, chương 3 trình bày chi tiết sơ đồ bố trí thí nghiệm nhà lưới 4 nghiệm thức và các chỉ tiêu sinh trưởng cần theo dõi (chiều cao, chiều dài rễ, khối lượng rễ tươi, số rễ cấp 1 dài > 5 cm, số chồi, mật số bào tử trong đất và tỷ lệ cộng sinh).

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 trình bày các phát hiện thực nghiệm thông qua các số liệu và biểu đồ:

• Mật số bào tử và tỷ lệ cộng sinh tự nhiên: Khảo sát 20 mẫu đất tại mỗi tỉnh cho thấy mật số bào tử AM tại Bến Tre dao động từ 22,7 ± 5,5 đến 180,3 ± 25,1 bào tử/50g đất (cao nhất ở nhóm cây 3–5 năm tuổi); tại Tiền Giang dao động từ 19,0 ± 1,7 đến 66,0 ± 1,0 bào tử/50g đất. Tỷ lệ cộng sinh trong mô rễ tự nhiên ở Bến Tre đạt 34,7 ± 4,7% đến 71,0 ± 4,0%; ở Tiền Giang đạt 21,7 ± 6,5% đến 85,8 ± 6,0% (cả hai tỉnh đều ghi nhận tỷ lệ cộng sinh cao nhất ở nhóm cây 9–12 năm tuổi).
• Định danh hình thái bào tử: Phân lập được 10 kiểu hình thuộc 4 chi nấm:
  1. Chi Acaulospora (4 kiểu hình): Bào tử kích thước 100–200 µm, không cuống, hình cầu hoặc bất định, màu vàng/cam/nâu đỏ, thành bào tử 2–3 lớp, bề mặt nhẵn hoặc sần sùi có hốc, bên trong chứa giọt dầu.
  2. Chi Glomus (4 kiểu hình): Bào tử kích thước 50–120 µm, có cuống gắn liền, hình cầu/bầu dục, màu vàng nhạt đến nâu đỏ, thành 3 lớp, bề mặt nhẵn.
  3. Chi Gigaspora (1 kiểu hình): Bào tử kích thước lớn (~300 µm), hình cầu màu vàng bắt màu nâu đỏ với Melzer, cuống phình dạng củ hành, thành 3 lớp.
  4. Chi Sclerocystis (1 kiểu hình): Cụm bào tử kích thước 180–280 µm, màu nâu đỏ/nâu sẫm, chứa các bào tử nhỏ bên trong bắt màu cam.
• Định danh cấu trúc xâm nhiễm trong rễ: Ghi nhận sự hiện diện nội cộng sinh của 2 chi Glomus (sợi nấm phân nhánh chữ "H", túi vách dày hình cầu/bầu dục, bụi phân nhánh nhỏ) và Acaulospora (sợi nấm nội bào mảnh không vách ngăn chứa giọt dầu, bắt màu nhạt với Trypan blue).
• Hiệu quả sinh trưởng trong điều kiện nhà lưới qua 3 giai đoạn (60, 75, 90 NSC):

Chỉ tiêu sinh trưởng	Thời điểm (NSC)	NT1 (Đối chứng)	NT2 (AM1: 3-5 năm)	NT3 (AM2: 6-8 năm)	NT4 (AM3: 9-12 năm)	Mức ý nghĩa ($P$-value)
Chiều cao cây (cm)	60 ngày 75 ngày 90 ngày	86,8 ± 7,5 91,5 ± 4,3 93,0 ± 1,0	96,0 ± 3,5 96,2 ± 5,5 102,7 ± 1,8	91,7 ± 6,5 99,7 ± 3,0 103,0 ± 2,7	89,2 ± 3,3 98,2 ± 6,0 103,0 ± 4,6	$ns$ $ns$ *
Chiều dài rễ (cm)	60 ngày 75 ngày 90 ngày	30,0 ± 2,0 31,7 ± 3,0 33,2 ± 3,5	33,1 ± 4,0 39,2 ± 5,2 42,1 ± 1,8	31,5 ± 2,3 36,0 ± 0,5 39,3 ± 0,8	34,0 ± 2,0 37,9 ± 1,6 41,7 ± 2,5	$ns$ $ns$ *
Số rễ (rễ)	60 ngày 75 ngày 90 ngày	79,7 ± 5,4 89,5 ± 3,5 92,0 ± 2,7	146,7 ± 10,9 160,8 ± 16,7 167,7 ± 19,7	124,0 ± 27,9 157,7 ± 10,7 120,0 ± 4,0	128,0 ± 3,5 143,3 ± 6,1 143,3 ± 5,8	**
Khối lượng rễ tươi (g)	60 ngày 75 ngày 90 ngày	22,7 ± 3,7 27,5 ± 1,4 34,6 ± 3,4	42,9 ± 10,9 44,1 ± 4,5 49,3 ± 3,3	36,4 ± 4,3 47,6 ± 4,2 51,3 ± 9,8	42,2 ± 6,3 40,1 ± 7,8 40,5 ± 4,3	**
Số chồi (chồi)	60 ngày 75 ngày 90 ngày	3,2 ± 0,8 3,3 ± 0,8 4,8 ± 1,0	4,7 ± 0,8 5,2 ± 1,0 6,2 ± 1,1	5,0 ± 1,3 6,0 ± 0,9 6,8 ± 0,3	5,8 ± 2,2 7,7 ± 0,6 8,7 ± 1,5	$ns$ ** *

• Khảo sát mật số bào tử và tỷ lệ cộng sinh lại trong chậu thí nghiệm:
  • Mật số bào tử (bào tử/50g đất): NT1 đạt 0 bào tử ở cả 3 giai đoạn; ở 90 NSC, NT3 đạt mật số cao nhất (127,0 ± 20,0 bt/50g), tiếp đến là NT2 (71,0 ± 6,6 bt/50g) và NT4 (67,7 ± 10,7 bt/50g).
  • Tỷ lệ cộng sinh rễ: Ở 90 NSC, NT3 đạt 19,3 ± 1,2%, NT4 đạt 17,3 ± 2,1%, NT2 đạt 13,0 ± 1,0%, trong khi NT1 không ghi nhận sự cộng sinh (0%).
  • Biến động thành phần chi: Chi Acaulospora chiếm ưu thế ở NT2; chi Glomus gia tăng mạnh theo thời gian và chiếm ưu thế cao nhất ở NT3 tại 90 NSC; NT4 có sự hiện diện đồng thời của cả Acaulospora và Glomus, không xuất hiện Gigaspora.

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Tổng hợp các kết luận chính về sự hiện diện phong phú của nấm AM tại Bến Tre và Tiền Giang, khẳng định vai trò thúc đẩy sinh trưởng rễ và chồi của nấm AM sau 60–90 ngày chủng. Đồng thời, đề xuất các định hướng nghiên cứu tiếp theo ở cấp độ loài và thử nghiệm thực địa.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính của nghiên cứu

1. Dữ liệu phân bố tự nhiên: Xác nhận sự hiện diện phổ biến của nấm AM trong vùng rễ bưởi da xanh tại Bến Tre (mật số 22,7–180,3 bào tử/50g đất, TLCS 34,7–71,0%) và Tiền Giang (19,0–66,0 bào tử/50g đất, TLCS 21,7–85,8%). Mật số bào tử đạt đỉnh ở cây 3–5 năm và 6–8 năm, trong khi tỷ lệ cộng sinh rễ đạt giá trị cao nhất ở nhóm cây già 9–12 năm tuổi.
2. Đa dạng hình thái nấm AM: Phát hiện và mô tả 10 dạng kiểu hình bào tử thuộc 4 chi: Acaulospora (4 kiểu hình), Glomus (4 kiểu hình), Gigaspora (1 kiểu hình) và Sclerocystis (1 kiểu hình). Trong đó, Acaulospora và Glomus là hai chi nội cộng sinh chính được phát hiện trực tiếp bên trong cấu trúc mô rễ bưởi.
3. Hiệu quả kích thích sinh học: Việc lây nhiễm nấm AM bản địa sau 90 ngày giúp tăng chiều cao cây (đạt 102,7–103,0 cm so với đối chứng 93,0 cm), kéo dài rễ (39,3–42,1 cm so với đối chứng 33,2 cm), gia tăng số lượng rễ vượt bậc (NT2 đạt 167,7 rễ so với đối chứng 92,0 rễ), tăng sinh khối rễ tươi (NT3 đạt 51,3 g so với đối chứng 34,6 g) và tăng số chồi (NT4 đạt 8,7 chồi so với đối chứng 4,8 chồi).

Đề xuất và kiến nghị của tác giả

• Tiến hành định danh giải trình tự sinh học phân tử để xác định chính xác tên loài cho các kiểu hình nấm AM thuộc các chi Acaulospora, Glomus, Gigaspora, Sclerocystis.
• Tiếp tục mở rộng thử nghiệm đánh giá khả năng cộng sinh và hỗ trợ sinh trưởng của các chi nấm AM trên cây Bưởi da xanh trong điều kiện đồng ruộng thực tế.
• Nghiên cứu sâu hơn về khả năng phòng trừ sinh học đối với các bệnh hại vùng rễ của nấm AM trên cây Bưởi da xanh.

Đóng góp học thuật

Công trình bổ sung dữ liệu thực nghiệm về hệ vi sinh vật bản địa vùng rễ cây ăn quả có múi tại khu vực Bến Tre và Tiền Giang; xác lập cơ sở khoa học cho việc tuyển chọn nguồn nấm AM bản địa (đặc biệt từ các vườn bưởi 6–8 năm tuổi) nhằm phát triển các chế phẩm vi sinh phân bón sinh học phục vụ canh tác bưởi da xanh bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Mức độ định danh: Việc phân loại nấm AM mới dừng lại ở cấp độ chi và mô tả kiểu hình thông qua kính hiển vi quang học, chưa ứng dụng chỉ thị phân tử (PCR, giải trình tự DNA vùng rDNA/ITS) để xác định danh tính tới cấp độ loài.
• Quy mô và thời gian thử nghiệm: Thí nghiệm đánh giá tác động sinh trưởng mới thực hiện trong điều kiện chậu nhà lưới có kiểm soát trong thời gian ngắn (90 ngày), chưa phản ánh đầy đủ tương tác đa yếu tố ngoài đồng ruộng (áp lực sâu bệnh, biến động thời tiết, thành phần lý hóa đất phức tạp).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử để định danh chính xác các loài nấm AM bản địa.
• Triển khai khảo nghiệm diện rộng trên đồng ruộng nhằm đánh giá khả năng tăng năng suất, phẩm chất quả bưởi và tính chống chịu khô hạn, xâm nhập mặn.
• Khảo sát cơ chế đối kháng và khả năng phòng ngừa các loại nấm bệnh rễ gây hại (như Phytophthora spp., Fusarium spp.) của các chủng nấm AM tuyển chọn.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận này là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học thuộc các ngành Công nghệ Sinh học, Khoa học Cây trồng, Nông học, Sinh học ứng dụng và Khoa học Đất khi tìm kiếm quy trình thực nghiệm phân lập, nhuộm rễ và định danh hình thái nấm AM.
• Nhà nghiên cứu vi sinh nông nghiệp tham khảo phương pháp sàng ướt ly tâm đường sucrose, quy trình nhuộm Trypan blue cải tiến và thiết kế thí nghiệm đánh giá hiệu lực sinh học của nấm nội cộng sinh trên cây thân gỗ có múi.
• Kỹ sư nông nghiệp và cán bộ khuyến nông tại Đồng bằng sông Cửu Long ứng dụng dữ liệu về nhóm tuổi cây ký chủ thích hợp để thu thập và nhân sinh khối nấm AM phục vụ sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài đã định danh được bao nhiêu chi và kiểu hình nấm AM trong đất và rễ cây Bưởi da xanh?

Từ 40 mẫu đất và rễ thu thập tại Bến Tre và Tiền Giang, nghiên cứu đã định danh hình thái được 4 chi nấm với 10 dạng kiểu hình, bao gồm: chi Acaulospora (4 kiểu hình), chi Glomus (4 kiểu hình), chi Gigaspora (1 kiểu hình) và chi Sclerocystis (1 kiểu hình). Trong mô rễ bưởi, hai chi xuất hiện cấu trúc nội cộng sinh rõ rệt là Glomus và Acaulospora.

2. Kỹ thuật nào được tác giả sử dụng để tách bào tử và nhuộm rễ quan sát cấu trúc nấm AM?

• Tách bào tử: Kỹ thuật sàng ướt (bộ rây 1000 µm và 40 µm) kết hợp ly tâm phân đoạn trong dung dịch đường sucrose 50% ở tốc độ 2000 vòng/phút trong 5 phút.
• Nhuộm rễ: Phương pháp Phillips và Hayman (1970) cải tiến, sử dụng dung dịch $\text{KOH}$ 10% (80°C, 30 phút), tẩy màu bằng $\text{H}_2\text{O}_2$ kiềm (15 phút), ngâm $\text{HCl}$ 2% (10 phút) và nhuộm màu bằng dung dịch Trypan blue 0,05% (80°C, 15 phút).

3. Mật số bào tử và tỷ lệ cộng sinh tự nhiên có sự khác biệt như thế nào giữa các nhóm tuổi cây bưởi?

• Mật số bào tử: Đạt cao nhất ở nhóm cây 3–5 năm tuổi tại Bến Tre (lên tới 180,3 ± 25,1 bào tử/50g đất) và nhóm cây 6–8 năm tuổi tại Tiền Giang (lên tới 66,0 ± 1,0 bào tử/50g đất).
• Tỷ lệ cộng sinh (TLCS): Tăng dần theo độ tuổi vườn cây, cả hai tỉnh Bến Tre và Tiền Giang đều ghi nhận tỷ lệ cộng sinh cao nhất ở nhóm cây già 9–12 năm tuổi (đạt tối đa lần lượt là 71,0 ± 4,0% và 85,8 ± 6,0%).

4. Hiệu quả của việc chủng nấm AM đối với hệ rễ cây Bưởi da xanh trong nhà lưới được thể hiện qua các số liệu nào?

Sau 90 ngày chủng nấm:

• Số lượng rễ: NT2 (nhóm AM 3–5 năm tuổi) đạt 167,67 ± 19,66 rễ, cao gần gấp đôi so với đối chứng NT1 (92,00 ± 2,65 rễ).
• Chiều dài rễ: NT2 đạt 42,10 ± 1,78 cm và NT4 đạt 41,73 ± 2,45 cm, vượt trội có ý nghĩa thống kê so với đối chứng NT1 (33,23 ± 3,48 cm).
• Khối lượng rễ tươi: NT3 (nhóm AM 6–8 năm tuổi) đạt 51,30 ± 9,82 g, cao hơn rõ rệt so với đối chứng NT1 (34,63 ± 3,39 g).

5. Nghiệm thức nào thể hiện mật số bào tử tái sinh sản trong đất chậu cao nhất sau 90 ngày?

Nghiệm thức NT3 (chủng bào tử thu thập từ nhóm cây 6–8 năm tuổi) ghi nhận mật số bào tử AM cao nhất ở cả 3 giai đoạn theo dõi, đạt 104,7 ± 15,0 bào tử/50g đất (60 ngày), 108,0 ± 25,0 bào tử/50g đất (75 ngày) và 127,0 ± 20,0 bào tử/50g đất (90 ngày), đồng thời đạt tỷ lệ cộng sinh rễ cao nhất (19,3 ± 1,2%).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Võ Hoài Nam đã phân lập và xác định được sự hiện diện của 4 chi nấm rễ nội cộng sinh (Acaulospora, Glomus, Gigaspora, Sclerocystis) với 10 kiểu hình hình thái trong mẫu đất và rễ cây Bưởi da xanh tại tỉnh Bến Tre và Tiền Giang. Thử nghiệm nhà lưới khẳng định nấm AM bản địa sau 60–90 ngày lây nhiễm đã xâm nhiễm thành công vào mô rễ, giúp gia tăng có ý nghĩa thống kê về chiều cao, số chồi, chiều dài rễ, số lượng rễ và sinh khối rễ tươi so với đối chứng không chủng nấm. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm quan trọng cho việc định danh phân tử chuyên sâu và nghiên cứu phát triển chế phẩm vi sinh AM phục vụ canh tác cây ăn quả có múi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay, Việt Nam đang hướng đến xây dựng một nền nông nghiệp bền vững, chuyền từ nền nông nghiệp truyền thống lạm dụng thuốc trừ sâu, phân hóa học sang việc chỉ sử dụng phân hữu cơ và tận dụng các vi sinh vật có lợi trong đất. Có khoảng 60 — 80% các loài thực vật trên thé giới có liên quan đến nam nội cộng sinh (Smith và Read, 2008). Nhiều nghiên cứu đã chứng minh nắm nội cộng sinh đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình sinh trưởng và phát triển của thực vật. Nam rễ nội cộng sinh Abuscular mycorrhizal (AM) chỉ mối quan hệ cộng sinh giữa thực vật và nam.

Khi cộng sinh vào rễ cây, nam AM có thé mang lại lợi ích cho cây ký chủ theo nhiều cách khác nhau bao gồm hấp thu tốt hơn nước, chất dinh dưỡng và khoáng (Mozafar và ctv, 2000), đồng thời cải thiện môi trường dat tăng độ mau mỡ cho đất. Bên cạch đó, nắm AM sẽ cạnh tranh nơi ở với các vi sinh vật khác có trong đất, giúp giảm khả năng nhiễm bệnh cho cây (Auge, 2001). Những lợi ích trên rất thích hợp đối với các loại cây ăn quả đặc biệt là cây Bưởi da xanh (BDX). Cây Bưởi da xanh được biết là một loại trái cây đặc sản của vùng Nam Bộ, đặc biệt nổi tiếng ở 2 tỉnh Bến Tre và Tiền Giang, đây là loại cây trồng được xem là chủ lực trong việc phát triển nền kinh tế nông nghiệp của 2 tỉnh trên ở hiện tại và trong thời gian tới đây.

Tuy nhiên, việc canh tác giống BDX của người dân lại gặp nhiều khó khăn như tình hình xâm ngập mặn diễn ra thường xuyên hơn, các vườn dùng để trồng bưởi đã lâu năm và có dấu hiệu bạc mau do sử dụng chủ yêu là phân bón hóa học, dẫn đến năng suất giảm dan theo thời gian. Cho đến nay, việc nghiên cứu về lợi ích của nắm AM đối với các loại cây rau màu và cây lương thực đã được thực hiện rất nhiều, tuy nhiên chưa có nhiều nghiên cứu liên quan đến cây ăn quả đặc biệt là cây Bưởi da xanh. Vì vậy nên đề tài “ Đánh giá sự hiện diện của các chỉ nắm rễ nội cộng sinh (Abuscular mycorrhiza) trong đất và rễ cây Bưởi da xanh tại tỉnh Bến Tre và Tiền Giang” được thực hiện. Mục tiêu đề tài Định danh và xác định được tần suất xuất hiện của các chi nắm rễ nội cộng sinh Abuscular mycorrhizal Khao sat tỷ lệ cộng sinh lại trên cây Bưởi da xanh trong điều kiện nhà lưới.

Nội dung thực hiện Nội dung 1: Thu mẫu va phân lập nam rễ nội cộng sinh tai 2 tỉnh Bến Tre và Tiền Giang (tổng số mẫu rễ và dat 40 mẫu/tinh). Nội dung 2: Định danh bảo tử và các cấu trúc cộng sinh của nắm AM trong đất và rễ cây bưởi. Nội dung 3: Đánh giá khả năng cộng sinh lại trên cây Bưởi da xanh của các nhóm nam AM lay từ các cây có độ tuổi khác nhau. TONG QUAN TÀI LIEU 2.

Giới thiệu về cây bưởi da xanh 2. Khái quát về cây bưởi da xanh Bưởi da xanh là một giống bưởi có nguồn gốc đầu tiên ở xã Thanh Tân, huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre. Trái Bưởi da xanh có dạng hình cầu, nặng trung bình từ 1,2 — 2,5 kg/trái; vỏ có màu xanh đến xanh hơi vàng khi chín, dé lột và khá mỏng (14 — 18 mm); tép bưởi màu hồng đỏ, bó chặt và dé tách khỏi vách múi; vị ngọt không chua (độ brix: 9,5 — 12%); mùi thơm; không hạt đến khá nhiều hạt (có thé có đến 30 hạt/trái), khi chín hạt bưởi tiêu biến hoàn toàn; tỷ lệ thit/trai lớn hơn 55%. Tính đến năm 2009, Bến Tre có điện tích trồng bưởi da xanh là 3.284 ha, với năng suất 9 - 10 tan/ha.

Đặc điểm thực vật học Bưởi da xanh là loại bưởi thơm ngon nổi tiếng cả nước và được xuất khẩu sang nước ngoai với sỐ lượng lớn. Với những nhà vườn hoặc bà con nông dân, thì việc nhận biết và hiểu sâu về đặc điểm hình thái của giống bưởi da xanh là điều vô cùng quan trọng. Phan thân của cây bưởi da xanh là loại thân gỗ, chiều cao trung bình từ 3 — 4 m/cây ở độ tuổi trưởng thành. Lúc còn nhỏ, cành cây non, dé bị sâu bệnh và gãy ngọn nên cần được chăm sóc chu đáo.

Đây cũng là điểm chung của hầu hết các loại cây ăn quả. Vỏ thân cây Bưởi da xanh có màu vàng nhạt, các nhánh nhỏ phát triển dần theo từng giai đoạn của cây. Càng lớn, nhánh càng toả ra sum suê hơn. Với đặc điểm này, giống bưởi thường dùng dé che chắn, chống xói mòn đất rất hiệu quả.

Giữa các nhánh nhỏ của thân thường tiết nhựa trong quá trình trao đồi chất của cây. Phần lá của cây Bưởi da xanh là phần khó phân biệt nhất vì nhìn sơ qua nó rất giống với lá của các cây bưởi thông thường. Tuy nhiên, nhìn kỹ thì vẫn có nhiều điểm khác biệt: lá có gân hình mang, có lá hình trứng, dài 11 - 12 cm, rộng 4,5 - 5,5 cm, cuống có dia cánh to. Màu hoa của Bưởi da xanh có màu trắng, nhụy vàng không khác hơn nhiều so với các loại bưởi khác.

Tuy nhiên, nó là loại thuộc hoa kép, mọc thành từng chùm từ 6 - 10 bông. Hoa Bưởi da xanh có mùi thơm dịu, thường dùng dé gội đầu, chiết xuất tinh dầu hoặc làm thuốc. Phan quả của cây Bưởi da xanh là phần dé phân biệt nhất. Quả của nó có hình cau, mỗi quả nặng trung bình từ 1,2 - 2,5 kg/trái.

Lúc chín, phần vỏ quả có màu hơi vàng, rất dễ lột và khá mỏng, tép bưởi có màu hồng rất đẹp mắt (Trần Đăng Khoa, 2009). Quả Bưởi da xanh được ưa chuộng bởi có vị ngọt thanh, không chua và có mùi thơm đặc trưng. Không chỉ chứa nhiều vitamin và khoáng chất, quả Bưởi da xanh còn chứa một số hoạt chat đặc biệt giúp phòng ngừa bệnh nguy hiểm như phối, tim, gan vô cùng hiệu quả. Bưởi da xanh không chỉ là trái cây dinh dưỡng mà còn dùng làm quà biếu vào những dip lễ, Tết vô cùng giá tri và ý nghĩa.

Giống Bưởi da xanh rất chịu nước nhưng cũng rất sợ nước. Vì thế, khi trồng và chăm sóc, bà con phải làm sao cho mùa mưa thoát nước nhanh còn mùa nắng thì thường xuyên tưới nước dé đảm bao cho sự phát triển của cây. Nhiệt độ thích hợp nhất dé cây bưởi sinh trưởng và phát triển từ 23 - 29°C, đây cũng là nhiệt độ thích hợp dé nam Mycorrhiza phát triển và cộng sinh vào rễ cây (Trần Thị Dạ Thảo, 2013). BDX cần nhiều nước, nhất là vào thời kì ra hoa và kết quả nhưng không chịu ngập úng.

Lượng mưa cần khoảng 1000 — 2000 mm/năm, pH thích hợp sinh trưởng từ 5,5 — 7; độ mặn trong nước tưới không quá 0,2 (2g/lít nước). Đặc điểm và giá trị kinh tế Bưởi da xanh đang được thị trường trái cây trong và ngoài nước ưa chuộng và tin dùng, nên giống bưởi này có một thị trường tiêu thụ rộng và khả năng thu lợi nhuận cao. Với khả năng sinh trưởng và phát triển nhanh, ít bị sâu bệnh nên tốn ít công chăm sóc hơn các giống bưởi khác, nhưng lại cho năng suất và chất lượng rất cao, nên bưởi da xanh đã đem lại nhiều giá trị kinh tế cao cho người nông dân trồng vườn. Giống bưởi này đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam công nhận là giống quốc gia.

Bưởi đa xanh đã được xuất khẩu sang 50 thị trường khác nhau trên thé giới. Trong điều kiện bình thường qua Bưởi da xanh có thé dé lâu hơn 15 ngày. Cây Bưởi da xanh có 2 đặc điểm sinh trưởng. Thứ nhất là thuộc giống bưởi có tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng thích nghi với mọi điều kiện khí hậu khác nhau.

Thứ hai là Bưởi da xanh phù hợp với nơi có độ ẩm cao, tuôi thọ trung bình của cây có thé lên đến 20 năm. Về mặt giá trị dinh dưỡng, trong bưởi có chứa nhiều vitamin, bưởi là nguồn bổ sung năng lượng, sức đề kháng tuyệt vời cho cơ thể. Ngoài ra, Bưởi da xanh còn có chức năng chống lại nhiều loại bệnh ung thư. Giá trị kinh tế của cây Bưởi da xanh mang lại là rất cao và ôn định trong nhiều năm qua.

Do có ưu thé khi có thị trường xuất khẩu đa dạng. Tổng quan về nắm rễ nội cộng sinh mycorrhiza 2. Khái niệm về nắm rễ nội cộng sinh mycorrhiza Nam rễ cộng sinh Mycorrhiza là hình thức cộng sinh lẫn nhau giữa nam có lợi trong đất với rễ của thực vật. Trong mối quan hệ này nắm và thực vật đều có lợi, cây sẽ cung cấp nguồn carbon và các yếu tố sinh trưởng, thực vật cũng nhận được nhiều lợi ích như tăng hấp thụ nước và chất dinh dưỡng bằng cách nắm sẽ phát triển tạo nên mạng lưới xung quanh rễ, len lõi đến những nơi mà rễ cây không thê phát triển tới và hoạt động như một bộ rễ giả.

Ngoài ra khi có sự xuất hiện của nắm rễ Mycorrhiza thì nam sẽ cạnh tranh nguồn dinh dưỡng với nam bệnh giúp cây tăng kha năng chống chịu với mam bệnh, xâm ngập mặn và hạn han (Siddiqui và Pichtel, 2008). Dựa vào đặc điểm cộng sinh và cây ký chủ Mycorrhiza chia thành 3 nhóm: nắm rễ ngoại cộng sinh (Ectomycorrhiza), nội - ngoại cộng sinh (Ectoendomycorrh1za), nội cộng sinh (Endomycorrhiza) (Trần Văn Mão, 2004). Ectomycorrhiza là nắm ngoại cộng sinh với cây chủ có cấu trúc kiểu mạng lưới Hartig và một lớp phủ bao quanh rễ. Ectomycorrhiza thường có hình dạng, màu sắc nhất định có thể nhìn thấy bằng mắt thường (Prasad và ctv, 2017).

Gồm có 2 nhóm nhỏ: Monotropoid và Arbutoid. Ectendomycorrhiza là nam rễ ngoại - nội cộng sinh có cau trúc sợi nam kiểu mạng lưới (Hình 1) thường tim thấy ở Pinus, Picea và một số thực vật hạt kin. Ngoài ra, đặc trưng bởi sự kết hợp độc đáo với một lớp phủ nam, lưới Hartig, sợi nam nội bào và hình thành trong phạm vi pH rộng (Yu va ctv, 2000; Prasad va ctv, 2017). Nam rễ nội cộng sinh Endomycorrhiza không giống như Ectomycorrhizae tạo thành một hệ thống sợi nam mọc xung quanh các tế bao của rễ, sợi nam của Endomycorrhizae không chỉ phát triển bên trong rễ của cây mà còn xâm nhập vào thành tế bào rễ và được bao bọc trong mảng tế bao (Hình 1).

Khi sợi nắm xâm nhập vào vỏ rễ tạo thành các loại cau trúc khác nhau thường là túi (Vesicle), bụi (Arbuscule) và cuộn 5 (Pelotons) (Prasad và ctv, 2017). Theo Lowenfels (2017), Endomycorrhiza gồm 3 nhóm nhỏ: Ericoid, Orchid và Arbuscular.