Đánh giá biến động sản lượng gạo xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam

Phân tích biến động sản lượng gạo xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam qua khóa luận tốt nghiệp đại học. Đánh giá xu hướng, thách thức và giải pháp trong ngành

• Tác giả: Phan Thị Yến
• Người hướng dẫn: Th.S. Nguyễn Trần Cẩm Linh
• Trường học: Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Đánh giá sự biến động sản lượng gạo xuất khẩu của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến động sản lượng gạo xuất khẩu doanh nghiệp

Biến động sản lượng gạo xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam chịu tác động bởi nhiều yếu tố như biến động giá gạo toàn cầu, chính sách thương mại quốc gia, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp và chất lượng sản phẩm. Theo thống kê từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), giai đoạn 2012-2014 sản lượng xuất khẩu gạo trung bình đạt 7 triệu tấn/năm nhưng có sự biến động mạnh do tác động từ biến đổi khí hậu, cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu gạo lớn như Ấn Độ, Thái Lan. Doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam cần xây dựng chiến lược thích ứng linh hoạt để duy trì ổn định sản lượng xuất khẩu. Nghiên cứu này đánh giá sự biến động thông qua bốn trụ cột chính: giá gạo xuất khẩu, chính sách vĩ mô, năng lực doanh nghiệp và chất lượng gạo.

1.1. Khái niệm sản lượng gạo xuất khẩu

Sản lượng gạo xuất khẩu là khối lượng gạo được doanh nghiệp Việt Nam bán ra thị trường quốc tế trong một giai đoạn nhất định, thường được đo bằng tấn/năm. Theo nghiên cứu của tác giả Trần Minh Đạo (2011), sản lượng này phụ thuộc vào năng lực sản xuất trong nước, nhu cầu tiêu thụ toàn cầu và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, sản lượng xuất khẩu gạo chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chính sách điều tiết của nhà nước thông qua Quỹ Bình ổn giá lúa gạo. Các doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với thách thức biến động sản lượng do biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất nội địa.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu biến động

Nghiên cứu biến động sản lượng gạo xuất khẩu giúp doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách đánh giá hiệu quả hoạt động xuất khẩu, từ đó đề xuất biện pháp ổn định thị trường. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2015), sự biến động sản lượng gây ra rủi ro tài chính cho doanh nghiệp do không thể dự báo chính xác nhu cầu thị trường. Ngoài ra, biến động còn ảnh hưởng đến an ninh lương thực quốc gia khi sản lượng xuất khẩu quá cao dẫn đến thiếu hụt nguồn cung trong nước. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu gạo.

II. Phân tích các yếu tố tác động đến biến động sản lượng

Bốn yếu tố chính tác động đến biến động sản lượng gạo xuất khẩu gồm giá gạo toàn cầu, chính sách vĩ mô, năng lực doanh nghiệp và chất lượng sản phẩm. Giá gạo toàn cầu biến động do tác động từ cung cầu thế giới, biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất lúa gạo tại các quốc gia xuất khẩu lớn. Chính sách vĩ mô của Việt Nam như Quỹ Bình ổn giá lúa gạo, thuế xuất khẩu và hạn ngạch xuất khẩu tác động trực tiếp đến sản lượng xuất khẩu. Năng lực doanh nghiệp thể hiện qua trang thiết bị, nguồn vốn và chiến lược marketing ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Chất lượng gạo quyết định vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

2.1. Ảnh hưởng của giá gạo toàn cầu

Giá gạo toàn cầu biến động theo chu kỳ sản xuất, nhu cầu tiêu thụ và biến động tiền tệ giữa các quốc gia. Theo nghiên cứu của Vũ Trí Dĩnh (2011), giá gạo xuất khẩu Việt Nam chịu tác động mạnh từ giá gạo Thái Lan do hai quốc gia cạnh tranh trực tiếp trên thị trường. Khi giá gạo thế giới tăng, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tăng sản lượng xuất khẩu nhưng phải đối mặt với rủi ro cạnh tranh giá từ các quốc gia khác. Biến động giá gạo toàn cầu khiến doanh nghiệp khó dự báo chính xác sản lượng xuất khẩu trong tương lai.

2.2. Tác động từ chính sách vĩ mô

Chính sách vĩ mô của Việt Nam như Quỹ Bình ổn giá lúa gạo, thuế xuất khẩu và hạn ngạch xuất khẩu trực tiếp điều tiết sản lượng xuất khẩu. Theo báo cáo của VFA (2014), chính sách hạn chế xuất khẩu trong giai đoạn dư thừa sản xuất giúp ổn định giá gạo trong nước nhưng giảm sản lượng xuất khẩu. Ngược lại, khi giá gạo trong nước thấp, chính phủ khuyến khích xuất khẩu thông qua các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Sự thay đổi chính sách vĩ mô gây ra biến động sản lượng xuất khẩu, đòi hỏi doanh nghiệp phải thích ứng linh hoạt.

III. Giải pháp ổn định sản lượng gạo xuất khẩu doanh nghiệp

Doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần áp dụng chiến lược đa dạng hóa thị trường, đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng mối quan hệ bền vững với khách hàng quốc tế. Theo nghiên cứu của Hoàng Thị Phương Thảo (2012), doanh nghiệp nên phát triển năng lực marketing để nâng cao vị thế cạnh tranh, đồng thời xây dựng mối quan hệ xã hội và cấu trúc với đối tác. Ngoài ra, doanh nghiệp cần đa dạng hóa sản phẩm gạo (gạo thơm, gạo hữu cơ) để đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường. Chính phủ cần hỗ trợ doanh nghiệp thông qua chính sách ổn định giá gạo, hỗ trợ vốn và đào tạo nguồn nhân lực.

3.1. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Doanh nghiệp nên mở rộng thị trường xuất khẩu sang các quốc gia châu Phi, Trung Đông thay vì phụ thuộc vào thị trường truyền thống như châu Á. Theo thống kê của Bộ Công Thương (2015), thị trường châu Phi có nhu cầu tiêu thụ gạo tăng 15% mỗi năm do dân số tăng nhanh. Doanh nghiệp cần nghiên cứu thị trường mục tiêu, xây dựng chiến lược marketing phù hợp và thiết lập hệ thống phân phối hiệu quả. Đa dạng hóa thị trường giúp giảm thiểu rủi ro khi thị trường truyền thống biến động.

3.2. Nâng cao năng lực doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại, nâng cao chất lượng gạo và xây dựng thương hiệu uy tín trên thị trường quốc tế. Theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Thọ (2003), năng lực doanh nghiệp thể hiện qua trình độ nhân viên, hệ thống quản lý chất lượng và khả năng đáp ứng nhu cầu khách hàng. Doanh nghiệp nên áp dụng tiêu chuẩn ISO, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm để nâng cao giá trị cạnh tranh. Ngoài ra, doanh nghiệp cần xây dựng mối quan hệ bền vững với khách hàng thông qua các hoạt động giao lưu, chia sẻ thông tin.

IV. Kết luận và khuyến nghị cho doanh nghiệp xuất khẩu

Nghiên cứu đã đánh giá sự biến động sản lượng gạo xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam thông qua bốn yếu tố chính: giá gạo toàn cầu, chính sách vĩ mô, năng lực doanh nghiệp và chất lượng sản phẩm. Kết quả cho thấy biến động sản lượng gây ra rủi ro tài chính cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến an ninh lương thực quốc gia. Doanh nghiệp cần áp dụng chiến lược đa dạng hóa thị trường, đầu tư nâng cao năng lực sản xuất và xây dựng mối quan hệ bền vững với khách hàng. Chính phủ cần hỗ trợ doanh nghiệp thông qua chính sách ổn định giá gạo, hỗ trợ vốn và đào tạo nguồn nhân lực. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chiến lược xuất khẩu gạo bền vững.

4.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu xác định bốn yếu tố chính tác động đến biến động sản lượng gạo xuất khẩu gồm giá gạo toàn cầu, chính sách vĩ mô, năng lực doanh nghiệp và chất lượng sản phẩm. Theo phân tích, giá gạo toàn cầu biến động mạnh do tác động từ cung cầu thế giới, chính sách vĩ mô của Việt Nam điều tiết sản lượng xuất khẩu thông qua Quỹ Bình ổn giá lúa gạo. Năng lực doanh nghiệp thể hiện qua trình độ nhân viên, hệ thống quản lý chất lượng và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Chất lượng gạo quyết định vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

4.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào tác động của biến đổi khí hậu đến sản lượng gạo xuất khẩu, xây dựng mô hình dự báo sản lượng gạo xuất khẩu dựa trên dữ liệu thời gian thực. Ngoài ra, nghiên cứu nên đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu gạo, từ đó đề xuất biện pháp cải thiện năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng công nghệ 4.0 trong sản xuất và quản lý xuất khẩu gạo cũng là hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU | * Phan nay giới thiệu tổng quan về nghiên cứu, chỉ ra tính cấp thiết của đề tài, xác - định mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, những đóng góp của nghiên cứu và kết cấu của đề tài. Phân 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN Phần này trình bày cơ sở lý thuyết về xuất khẩu, các khái niệm có liên quan, lợi ích của hoạt động xuất khẩu gạo, đặc điểm của thị trường gạo thế giới, đưa ra các nghiên cứu có liên quan trước đây, xây dựng mô hình lý thuyết áp dụng cho nghiên cứu và cuối cùng là tổng quan thị trường gạo thế giới và Việt Nam thời gian vừa 7. Phan 3: PHUONG PHAP NGHIEN CUU VA KET QUA NGHIEN CUU Phan nay trinh bày mô hình nghiên cứu, quy trình thiết kế nghiên cứu, tiến trình xây dựng thang đo, phân tích kết quả nghiên cứu định tính và định lượng. Trên cơ sở kết quả đó bàn luận kết quả nghiên cứu để lý giải cho ý nghĩa của các biến trong mô hình và đưa ra một số kiến nghị cho các đối tượng có liên quan.

Phan 4: KET LUAN Cuối cùng, phần này tóm tắt những kết quả chính của nghiên cứu, những đóng góp của nghiên cứu, nêu ra một số hạn chế để định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực xuất khẩu gạo. Trang 4 KHOA LUAN TOT NGHIEP o_ Góp phần bỗ sung vào cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu gạo ở việt nam.6 Kết cấu của đề tài nghiên cứu Đề tài nghiên cứu gồm có 4 phần chính Phan 1: MG DAU | 4 Phân này giới thiệu tông quan về nghiên cứu, chỉ ra tính câp thiệt của đề tài, xác - ` định mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, những đóng góp của nghiên cứu và kêt câu của đề tải. "“ Phần 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN Phần này trình bày cơ sở lý thuyết về xuất khẩu, các khái niệm có liên quan, lợi ích của hoạt động xuất khẩu gạo, đặc điểm của thị trường gạo thế giới, đưa ra các nghiên cứu có liên quan trước đây, xây dựng mô hình lý thuyết áp dụng cho nghiên cứu và cuối cùng là tổng quan thị trường gạo thế giới và Việt Nam thời gian vừa Ƒ. Phần 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU Phần này trình bày mô hình nghiên cứu, quy trình thiết kế nghiên cứu, tiến trình xây dựng thang đo, phân tích kết quả nghiên cứu định tính và định lượng.

Trên cơ sở kết quả đó bàn luận kết quả nghiên cứu để lý giải cho ý nghĩa của các biến trong mô hình và đưa ra một số kiến nghị cho các đối tượng có liên quan. Phần 4: KÉT LUẬN Cuối cùng, phần này tóm tắt những kết quả chính của nghiên cứu, những đóng góp của nghiên cứu, nêu ra một số hạn chế để định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực xuất khẩu gạo. Trang 4 KHOA LUAN TOT NGHIEP PHAN 2 CO SO LY LUAN 2.1 Cac nghiên cứu trước đây Cho đến nay đã có một số nghiên cứu trong lĩnh vực v xuất khẩu gao cla 'Việt Nam,. dién hinh trong số đó là một số công trình sau: Bài viết “Chính sách xuất khẩu lúa gạo Việt Nam và những vấn đề cần điều chỉnh” ' của tác giả Trần Tiến Khai.

Bài viết được:đăng trên Kỷ yếu hội thảo Khoa Học Xã Hội và Phát Triển Bền Vững Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long” ngày 28/10/2010. 7 Bài viết phân tích tác động của các chính sách vĩ mô đến các doanh nghiệpxuất khẩu, nền kinh tế, đưa ra các vấn đề còn tồn tại và gợi ý một số giải pháp điều chỉnh. Bài viết “Bàn về việc hoàn thiện chuỗi cung ứng gạo xuất khẩu của Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Sơn, tham luận đọc tại Hội thảo và triển lãm quốc tế về “Hậu cần vận tải hàng hải Việt Nam năm 2013” ngày 28-29/11/2013 tại Tp.Hồ Chí Minh. Bai viết mô tả bức “tranh tong thé của thị trường gạo thế giới và Việt Nam giai đoạn 1990- 2010, đưa ra các mô hình kinh doanh xuất khẩu gạo của viét nam va phan tich chuỗi cung ứng xuất khẩu gạo của việt Nam và những đặc điểm của nó.

Từ những phân tích trên, tác giả cho thấy những điểm còn bất cập trong nền kinh tế lúa gạo và đưa ra một sô những giải pháp có liên quan. Tác giả Trần Huỳnh Thúy Phượng với bài viết “xuất khẩu gạo Việt Nam năm 2012 và định hướng năm 2013” được đăng trên tạp chí Phát Triển và Hội Nhập số 9 (19) tháng 03-04/2013. Bài viết bàn về tình hình cung — cầu trên thế giới, các thị trườngnhập khẩu gạo chính và tình hình kinh doanh gạo của Việt Nam năm 2012. Dựa trên thực trạng đó, tác giả đề xuất một số giải pháp cho ngành gạo Việt.

Tác giả Nguyễn Đình Luận với bài viết “Xuất khẩu gạo Việt Nam: thực trạng và giải pháp” được đăng trên tạp chí Kinh tế và Phát Triển số 193 tháng 7/2013. Bài viết đánh giá tổng quan về cung- cầu thế giới và tình hình xuất khẩu gạo Việt Nam năm 2012 thông qua sản lượng và thị trườngxuất khẩu. Từ đó, tác giả đưa ra một số giải pháp để nâng cao hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam. Trang 5 | KHOA LUAN TOT NGHIEP Bai viét “Phan tich tac động các chính sách và chính sách nâng cấp chuỗi ngành hàng lúa gạo” của tác giả Võ Thị Thanh Lộc và Lê Nguyễn Đoan Khôi trên tạp chí Khoa học số 19b năm 2011 của trường Đại học Cần Thơ.

Bài viết đi sầu vào phân. tích kinh tế chuỗi nhắn mạnh phân phối lợi ích, chi phi, gia tri gia tăng cũng như tổng lợi nhuận của mỗi tác nhân và toàn chuỗi, phân tích SWOT về chất lượng sản. phẩm của chuỗi. Từ đó, nhóm tác giả đề cập đến các chiến lược nâng cấp chuỗi.

và a các chính sách đề tang gia tri gia tăng. Tác giả Nguyễn Văn Phúc với bài viết “ Đánh giá chiến lược xuất khẩu gao cua Viét Nam qua phan ‘tich hiéu ứng giá và lượng xuất khẩu”. Bài viết được đăng trên tạp- chí Kinh tế và Phát Triển, số 204, tháng 6/2014, đánh giá chiến lược gạo xuất khẩu của việt nam thời gian qua thông qua phân tích sản lượng và thị trườngxuất khẩu của viét nam so với Thái Lan. Từ đó đưa ra một số gợi ý về các chính sách xuất khẩu gạo.

Tác giả Hoàng Hữu Phước với bài viết “Tư vấn phát triển ngành Kỹ nghệ gạo Việt Nam” được đăng trên trang emotino. Bai viét dua ra một số quan điểm cá nhân về những bất cập trong các chính sách xuất khẩu gao cũng như các cơ quan thi hành chính sách đó tại Việt Nam. Do mục đích nghiên cứu hay do khuôn khổ của các cuộc nghiên cứu mà cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào phân tích hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo Việt Nam hiện nay thông qua. Các phương pháp phân tích định lượng.2Tông quan thị trường gạo giai đoạn 2012 - 2014 2.1 Tổng quan thị trường gạo thế giới giai đoạn 2012 - 2014 Thị trường lúa gạo trong những năm qua biến động tương đối phức tạp.

Năm 2012, Thái Lan tạm ngừng xuất khẩu gạo để kiểm kêlại lượng gạo trong nước và hiện tượng El Nino xảy ra vào đầu tháng 6 làm cho sản lượng gạo Ấn Độthất thu đến 5.3 Trang 6 KHOA LUAN TOT NGHIEP triéu tan. San lượng xuất khẩu giảm làm cho thị trường thế gidi bién động mạnh vì Ấn Độ có diện tích trồng lúa chiếm gần một nửa sản lượng thể giới (Biểu đồ 1). Theo báo cáo của Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO), lượng gạo dự trữ. toàn cầu trong năm 2014 có thể đạt 180,5 triệu dan do nhiều quốc: 81a ở các nước đang phát triển tăng lượng dự phòng.

Tổng sản lượng lúa gạo năm 2014 có thể đạt. 751 triệu tấn, tăng 0. Nguồn cung sẵn có dồi dào tại các nước ` xuất khẩu trong khi thị trường nhập khẩu yếu làm cho giá xuất khẩu giảm mạnh. _ ‘Hinh 1: 20 quốc gia sản xuất gạo hàng đầu thế giới dựa trên diện tích thu hoạch .năm 2013 trên mỗi 1000 hecta : Tanzania Guinea Madagascar Japan Nigeria Cambodia Myanmar Bangladesh Indonesia Ấn Độ 43,500 0 10,000 20,000 30,000 40,000 50,000 | Nguồn : Statista o Nguồn cung thế giới Thái Lan đã tạm ngưng chương trình cam kết lúa gạo vào tháng 2/2014 và bán ra | một lượng lớn gạo từ nguồn dự trữ công.

Điều nảy giúp Thái Lan giữ vững được vị trí đầu bảng với lượng gạo xuất khẩu tăng mạnh mẽ từ 6.6 triệu tân trong năm 2013 lên khoảng 10. các quốc gia xuất khẩu khác cũng hi vọng sẽ gia tăng lượng gạo bán ra như việt nam hay Pakistan khi mà sản lượng thu hoạch lớn, nhu cầu tăng cao tại khu vực Đông Phi cũng như việc gỡ bỏ những hạn chế đối với nhập khẩu của Nga vào đầu tháng 2/2014. Án Độ, thị trường xuất khẩu số 1 thế Trang 7 KHOA LUAN TOT NGHIEP giới trong năm 2012, giảm từ 10.5 triệu tấn xuống còn 9.8 triệu tấn trong 2013 và tiếp tục giảm xuống còn 8.7 triệu tin trong năm 2014: Một số thị trường mới nổi đáng quan tâm đó là Myanmar và Campuchia. Mặc dù- sản lượng xuất khẩu của Campuchia không cao, khoảng 1.2 triệu tấn, nhưng với chất lượng gạo cao đã giúp Campuchia chính phục được các thị trường khó tính.

Hiện Si nay, Campuchia xếp thứ 7 trên danh sách các quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế gidi. Hình 2: Dự báo xuất khẩu gạo toàn cầu (2013-2015) “4 DVT: nghin tan’ Dự báo xuất khẩu gạo toàn cầu (2013-2015) 12000 10000. ©2013-2014 4000 = 2014-2015 2000 | 0 ata T rm T E] T1 1 T T T T T T L] T T + Se s & OQ SF A SF HS 9? s€ ve * S Pe SS Nguồn: FAO Myanmar với sản lượng xuất khẩu trong năm 2014 đạt khoảng 1.3 triệu tấn, nhưng | quốc gia này được đánh giá rất có tiềm năng. Myanmar được dự đoán là sẽ cạnh _ tranh gay gắt với gạo Việt Nam bằng giá rẻ ở các loại gạo phẩm cấp thấp.

Trang 8 KHOA LUAN TOT NGHIEP Bang 1: Cac quốc gia xuất khẩu gạo chính trong năm 2014 DVT: 1000 tan Cac quéc gia xuất khâu gạo chinh , San lượng Thai Lan - ¬ | 10.262 Myamar 1320 Campuchia 1200 Nguồn: Indexmuti _ Theo FAO dự báo,tình hình xuất khẩu trong năm 2015 sẽ có một số thay đổi. Cụ thể ' là xứ sở chùa vàng vẫn sẽ xếp vị trí cao nhất. Lượng gạo xuất khẩu của An Độ tăng lên giúp quốc gia này xếp vị.trí thứ hai, và Việt Nam xếp vị trí thứ ba. Tiếp đến là Pakistan và Mỹ.