Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng phát triển của một số tổ hợp ngô lai triển vọng tại huyện bắc sơn tỉnh lạng sơn

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá khả năng sinh trưởng phát triển của một số tổ hợp ngô lai triển vọng tại huyện bắc sơn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Vi Đình Thiện
• Người hướng dẫn: TS. Dương Thị Nguyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của một số tổ hợp ngô lai triển vọng tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học cây trồng
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• NHỮNG CỤM TỪ, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích yêu cầu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất ngô trên Thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình sản xuất ngô ở tỉnh Lạng Sơn
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về giống ngô trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu, chọn tạo giống ngô trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu, chọn tạo giống ngô tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các tổ hợp lai triển vọng trong vụ Xuân và vụ Hè Thu năm 2014 tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.1. Các giai đoạn sinh trưởng và phát dục chính của các tổ hợp lai trong thí nghiệm
• 3.1.2. Một số đặc điểm hình thái, sinh lý của các tổ hợp lai thí nghiệm
• 3.1.3. Trạng thái cây, trạng thái bắp, độ che kín bắp của các tổ hợp lai thí nghiệm
• 3.2. Khả năng chống chịu của các tổ hợp lai thí nghiệm
• 3.2.1. Khả năng chống chịu sâu bệnh của các tổ hợp lai trong thí nghiệm
• 3.2.2. Đánh giá khả năng chống đổ của các tổ hợp lai thí nghiệm
• 3.3. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai thí nghiệm
• 3.3.1. Số bắp trên cây
• 3.3.2. Chiều dài bắp
• 3.3.3. Đường kính bắp
• 3.3.4. Số hàng hạt trên bắp
• 3.3.5. Số hạt trên hàng
• 3.3.6. Khối lượng 1000 hạt
• 3.3.7. Năng suất thực thu (NSTT)
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá giống ngô

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá giống ngô lai triển vọng tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Các giống ngô được đánh giá dựa trên khả năng sinh trưởng ngô lai, năng suất và khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi. Kết quả cho thấy, một số giống ngô lai có tiềm năng cao trong việc thích nghi với điều kiện khí hậu và đất đai của vùng. Điều này góp phần quan trọng vào việc phát triển giống ngô và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

1.1. Sinh trưởng ngô lai

Các giống ngô lai được theo dõi qua các giai đoạn sinh trưởng ngô lai từ gieo hạt đến thu hoạch. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có thời gian sinh trưởng ngắn hơn so với giống đối chứng, đồng thời thể hiện khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Điều này khẳng định tiềm năng của các giống ngô lai trong việc thích nghi với điều kiện canh tác tại Bắc Sơn, Lạng Sơn.

1.2. Giống ngô triển vọng

Trong số các giống ngô được đánh giá, một số giống được xác định là giống ngô triển vọng do có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt. Các giống này có thể được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương, góp phần cải thiện thu nhập cho nông dân và đáp ứng nhu cầu của thị trường giống ngô.

II. Kỹ thuật trồng ngô

Nghiên cứu cũng đề cập đến các kỹ thuật trồng ngô hiệu quả tại huyện Bắc Sơn. Các biện pháp kỹ thuật bao gồm chọn giống, thời vụ gieo trồng, chăm sóc và bảo vệ cây trồng. Việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến đã giúp tăng năng suất và chất lượng ngô, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong sản xuất.

2.1. Chọn giống và thời vụ

Việc chọn giống ngô triển vọng và xác định thời vụ gieo trồng phù hợp là yếu tố quan trọng quyết định năng suất ngô. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các giống ngô lai có thời gian sinh trưởng ngắn và khả năng chống chịu tốt nên được ưu tiên trồng trong vụ Xuân và vụ Hè Thu tại Bắc Sơn, Lạng Sơn.

2.2. Chăm sóc và bảo vệ

Các biện pháp chăm sóc như bón phân, tưới nước và phòng trừ sâu bệnh được áp dụng để đảm bảo sinh trưởng ngô lai tốt nhất. Kết quả cho thấy, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật đã giúp tăng năng suất ngô lên đáng kể, đồng thời giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra.

III. Đánh giá năng suất

Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá năng suất của các giống ngô lai thông qua các yếu tố cấu thành năng suất như số bắp trên cây, chiều dài bắp, số hàng hạt và khối lượng 1000 hạt. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có năng suất cao hơn so với giống đối chứng, đặc biệt là trong điều kiện canh tác tại Bắc Sơn, Lạng Sơn.

3.1. Yếu tố cấu thành năng suất

Các yếu tố như số bắp trên cây, chiều dài bắp và số hàng hạt được đo đạc và phân tích để đánh giá năng suất. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có số bắp trên cây và chiều dài bắp vượt trội so với giống đối chứng, điều này góp phần quan trọng vào việc tăng năng suất ngô.

3.2. Năng suất thực thu

Năng suất thực thu (NSTT) của các giống ngô lai được xác định thông qua khối lượng hạt thu hoạch. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có NSTT cao hơn so với giống đối chứng, khẳng định tiềm năng của các giống này trong việc nâng cao sản lượng ngô tại địa phương.

IV. Phát triển giống ngô

Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp nhằm phát triển giống ngô tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Các giải pháp bao gồm việc chọn lọc và nhân rộng các giống ngô lai triển vọng, đồng thời tăng cường ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại địa phương.

4.1. Chọn lọc giống

Việc chọn lọc các giống ngô triển vọng dựa trên kết quả nghiên cứu là bước quan trọng trong quá trình phát triển giống ngô. Các giống ngô lai có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt sẽ được ưu tiên nhân rộng để đưa vào sản xuất đại trà.

4.2. Ứng dụng kỹ thuật

Việc tăng cường ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật như kỹ thuật trồng ngô tiên tiến và quản lý dịch hại tổng hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Điều này không chỉ cải thiện năng suất mà còn đảm bảo tính bền vững trong sản xuất nông nghiệp tại Bắc Sơn, Lạng Sơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Nông Lương Thế giới, diện tích sản xuất ngô toàn cầu đạt khoảng 184,2 triệu ha với năng suất bình quân 55,2 tạ/ha. Tại Việt Nam, ngô là cây lương thực quan trọng thứ hai sau lúa nước với diện tích gieo trồng đạt 1.172,6 nghìn ha và năng suất đạt khoảng 44,3 tạ/ha. Mặc dù năng suất ngô nước ta đã có những bước tăng trưởng đáng kể trong giai đoạn 2004 - 2013, con số này mới chỉ đạt khoảng 80,3% so với mức trung bình thế giới và 71,7% so với Trung Quốc. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tập quán canh tác quảng canh tại các vùng sâu, vùng xa, thiếu hụt bộ giống thích ứng tốt và chịu ảnh hưởng tiêu cực từ biến đổi khí hậu.

Huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn là địa bàn miền núi đặc thù với địa hình đồi dốc chiếm tới 80,9% diện tích tự nhiên, thường xuyên chịu tác động của khô hạn đầu vụ và mưa lũ cục bộ. Đề tài luận văn thạc sĩ khoa học cây trồng của tác giả Vi Đình Thiện, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Dương Thị Nguyên tại Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên, được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp bài toán này.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện đặc điểm nông sinh học, khả năng chống chịu sâu bệnh, tính chống đổ gãy và tiềm năng năng suất của 08 tổ hợp ngô lai mới triển vọng do Viện Nghiên cứu Ngô lai tạo, đối chứng với 02 giống ngô lai thương mại phổ biến là NK67 và NK4300. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm qua 2 vụ sản xuất liên tiếp (vụ Xuân và vụ Hè Thu năm 2014) tại xã Chiến Thắng, huyện Bắc Sơn. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc xác định các tổ hợp lai ưu tú giúp nâng cao năng suất từ 10% đến 15%, tối ưu hóa hệ thống luân canh cây trồng và thúc đẩy sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết ưu thế lai (Heterosis) được khởi xướng bởi G. Shull và Charles Darwin, khẳng định con lai thế hệ F1 giữa các dòng tự phối ưu tú sở hữu sức sống, tốc độ tích lũy sinh khối và năng suất vượt trội từ 20% đến 25% so với bố mẹ thuần chủng. Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết sinh lý học quang hợp thực vật C4 của Nichiporocic. Cây ngô sở hữu cấu trúc giải phẫu Kranz với mật độ khí khổng dày đặc (500 - 900 khí khổng/mm2 lá), cho phép đạt hiệu suất đồng hóa carbon cao mà không bị ức chế bởi quang hô hấp.

Để đánh giá toàn diện quần thể cây trồng, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm khoa học trọng tâm:

• Chỉ số diện tích lá (Leaf Area Index - LAI): Tỷ số giữa tổng diện tích bề mặt lá và diện tích đất canh tác, quyết định trực tiếp đến 90 - 95% lượng chất khô tích lũy của cây.
• Các giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng (V) và sinh sản (R): Phản ánh quá trình từ nảy mầm, phát triển tầng lá đến trỗ cờ, phun râu, tích lũy tinh bột và chín sinh lý.
• Khoảng cách tung phấn - phun râu (Anthesis-Silking Interval - ASI): Chỉ số sinh lý then chốt quyết định tỷ lệ thụ tinh và hiện tượng tạo hạt trên bắp ngô.
• Tỷ lệ chiều cao đóng bắp trên chiều cao cây (CCĐB/CCC): Thông số chỉ thị phản ánh tính cân đối về mặt kiến trúc cây và khả năng chống chịu đổ ngã trước gió bão.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (Randomized Complete Block Design - RCBD) gồm 10 công thức (08 tổ hợp ngô lai mới gồm VN2-TB1425, VN3-TB1426, VN4-TB1427, VN6-TB1429, VN9-CNC686, VN10-ĐH14, VN11-CN13, VN14-LVN255 và 02 giống đối chứng NK67, NK4300) với 3 lần nhắc lại, tạo nên tổng số 30 ô thí nghiệm. Mỗi ô có diện tích 14,0 m2 (kích thước 5,0 m x 2,8 m), gieo trồng 4 hàng cây.

Quy trình khảo nghiệm tuân thủ chặt chẽ Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống ngô (QCVN 01-56:2011/BNNPTNT). Công thức phân bón chuẩn hóa cho 1 ha bao gồm: 10 tấn phân chuồng hoai mục + 140 kg N + 90 kg P2O5 + 80 kg K2O, bón phân theo 3 đợt tương ứng các thời kỳ sinh trưởng then chốt (bón lót, thúc đợt 1 khi ngô 4 - 5 lá thật và thúc đợt 2 khi ngô đạt 7 - 9 lá thật).

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu được thiết kế chuẩn xác: Tại mỗi ô thí nghiệm, 10 cây mẫu đại diện được định vị liên tiếp trên hai hàng giữa (mỗi hàng 5 cây, loại trừ 4 cây ở mép đầu hàng nhằm triệt tiêu hiệu ứng bờ vùng). Đánh giá các chỉ tiêu bắp dựa trên 30 bắp mẫu ngẫu nhiên thu hoạch từ các cây đại diện.

Việc lựa chọn mô hình phân tích phương sai (ANOVA) và phép thử so sánh đa khoảng sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa (LSD ở mức xác suất p < 0,05) cùng hệ số biến động (CV%) trên phần mềm chuyên dụng SAS và Microsoft Excel là phương pháp tối ưu. Phương pháp này giúp phân tách chính xác sai số ngẫu nhiên do độ phì đất không đồng đều giữa các khối nhắc lại, kiểm soát sai số thí nghiệm ở mức dưới 8%, từ đó đảm bảo độ tin cậy khoa học tuyệt đối khi khẳng định ưu thế của các tổ hợp lai mới.

Timeline nghiên cứu được triển khai thực địa nghiêm ngặt qua 2 vụ trong năm 2014:

• Vụ Xuân: Gieo hạt ngày 12/02/2014, thu hoạch ngày 12/06/2014.
• Vụ Hè Thu: Gieo hạt ngày 09/08/2014, thu hoạch ngày 05/12/2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và phân tích thực nghiệm tại thực địa huyện Bắc Sơn mang lại những phát hiện có giá trị khoa học và thực tiễn cao:

Thời gian sinh trưởng và khả năng phát dục: Thời gian sinh trưởng từ gieo đến chín sinh lý của các tổ hợp lai thí nghiệm dao động trong khoảng 111 - 119 ngày ở vụ Xuân và 103 - 106 ngày ở vụ Hè Thu, thuộc nhóm chín trung bình. Đáng chú ý, các tổ hợp lai VN4-TB1427, VN9-CNC686, VN10-ĐH14 và VN14-LVN255 đạt độ chín sinh lý chỉ sau 111 ngày trong vụ Xuân (ngắn hơn 8 ngày so với giống đối chứng NK67 và NK4300 đạt 119 ngày). Trong vụ Hè Thu, tổ hợp VN3-TB1426 và VN4-TB1427 rút ngắn thời gian sinh trưởng xuống 103 ngày (ngắn hơn 7 ngày so với 2 giống đối chứng đạt 110 ngày). Khoảng cách giữa thời điểm tung phấn và phun râu của tất cả các tổ hợp lai chỉ chênh lệch từ 1 đến 2 ngày, đảm bảo tỷ lệ thụ phấn tập trung và hạn chế tối đa bắp đuôi chuột.

Đặc điểm hình thái và kiến trúc cây: Chiều cao cây cuối cùng dao động từ 181,6 cm đến 197,2 cm ở vụ Xuân và 181,1 cm đến 193,8 cm ở vụ Hè Thu. Tỷ lệ chiều cao đóng bắp trên chiều cao cây của đa số các tổ hợp đạt tỷ lệ vàng từ 47,6% đến 53,7% ở vụ Xuân và 42,1% đến 50,6% ở vụ Hè Thu. Nổi bật nhất là tổ hợp lai VN14-LVN255 với vị trí đóng bắp thấp lý tưởng (79,4 cm trong vụ Hè Thu, chiếm 42,1% chiều cao cây), giúp giảm thiểu tối đa hiện tượng đổ gãy thân trước gió lốc miền núi.

Chỉ số diện tích lá và tiềm năng quang hợp: Số lá trên cây ổn định ở mức 15,8 - 16,4 lá (vụ Xuân) và 15,2 - 15,3 lá (vụ Hè Thu). Chỉ số diện tích lá (LAI) biến động từ 2,52 đến 3,37 m2 lá/m2 đất trong vụ Xuân và 2,92 đến 3,67 m2 lá/m2 đất trong vụ Hè Thu. Tổ hợp lai VN14-LVN255 chứng minh khả năng duy trì bộ lá xanh bền vững nhất khi đạt LAI 3,37 m2 lá/m2 đất ở vụ Xuân (cao hơn giống đối chứng NK67 đạt 3,04 m2 lá/m2 đất khoảng 10,8%) và 3,34 m2 lá/m2 đất ở vụ Hè Thu. Tổ hợp VN2-TB1425 đạt LAI ấn tượng 3,67 m2 lá/m2 đất trong vụ Hè Thu, tối đa hóa khả năng hấp thu bức xạ mặt trời.

Mức độ chống chịu và năng suất: Các tổ hợp ngô lai mới đều thể hiện khả năng chống chịu sâu đục thân, sâu cắn râu và bệnh khô vằn ở mức điểm 1 đến điểm 2 (tỷ lệ hại dưới 5% đến 15%), vượt trội so với tập quán canh tác giống cũ. Khả năng chống đổ đạt cấp 1 (tỷ lệ gãy thân dưới 5%), tỷ lệ bao bắp kín đạt điểm 1 đến điểm 2, giúp bảo vệ hạt tối ưu trước nấm mốc và ẩm ướt sau thu hoạch.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích sự biến thiên giữa hai mùa vụ, sự khác biệt về thời gian sinh trưởng thể hiện rõ quy luật phản ứng nhiệt - quang của cây ngô C4. Vụ Xuân có nhiệt độ đầu vụ thấp kết hợp mưa phùn và khô hạn khiến giai đoạn từ gieo đến trỗ cờ kéo dài (62 - 65 ngày), nhưng giai đoạn từ trỗ cờ đến chín lại diễn ra trong nền nhiệt tăng cao. Ngược lại, vụ Hè Thu có nhiệt độ và ẩm độ cao ở giai đoạn đầu giúp ngô mọc nhanh và rút ngắn thời gian sinh trưởng sinh dưỡng (chỉ 52 - 54 ngày để trỗ cờ), tuy nhiên giai đoạn chín lại gặp thời tiết chuyển lạnh làm chậm quá trình tích lũy tinh bột.

Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học của Viện Nghiên cứu Ngô cũng như các nghiên cứu của tác giả Hoàng Văn Vịnh (2013) và Vi Hữu Cầu (2013) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, khẳng định tính ổn định di truyền của các dòng lai thế hệ mới.

Để trực quan hóa các mối tương quan phức tạp trong nghiên cứu, dữ liệu hình thái và chỉ số LAI có thể được mô tả tối ưu qua dạng biểu đồ cột kép so sánh đa biến giữa hai mùa vụ. Trong khi đó, các yếu tố cấu thành năng suất (số bắp/cây, chiều dài bắp, đường kính bắp, số hàng hạt, khối lượng 1000 hạt) nên được trình bày thông qua bảng ma trận thống kê phân cấp sai khác LSD0,05, giúp người đọc nhận diện ngay các tổ hợp lai vượt trội có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy 95%.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo nghiệm thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm phát triển sản xuất ngô bền vững tại địa phương:

Mở rộng mô hình khảo nghiệm sản xuất quy mô lớn: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bắc Sơn phối hợp cùng Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lạng Sơn đưa 02 tổ hợp ngô lai triển vọng nhất là VN14-LVN255 và VN2-TB1425 vào mô hình trình diễn trên quy mô từ 10 đến 20 ha tại các vùng sinh thái đại diện của huyện trong niên vụ 2015 - 2016, hướng tới thay thế dần các giống nhập nội có giá thành hạt giống cao.

Chuẩn hóa và chuyển giao gói kỹ thuật thâm canh: Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp địa phương phối hợp với các hợp tác xã áp dụng đồng bộ quy trình bón phân cân đối theo công thức 10 tấn phân chuồng hoai mục + 140 kg N + 90 kg P2O5 + 80 kg K2O/ha, duy trì mật độ gieo trồng tối ưu từ 6,0 đến 6,5 vạn cây/ha. Giải pháp này đặt mục tiêu nâng năng suất ngô thực thu bình quân toàn huyện từ 45,2 tạ/ha lên trên 55,0 tạ/ha vào năm 2017.

Điều chỉnh khung lịch thời vụ né tránh thiên tai: Ủy ban nhân dân huyện Bắc Sơn và các xã chỉ đạo nông dân thực hiện gieo vụ Xuân tập trung từ ngày 10/02 đến 20/02 nhằm tránh rét đậm đầu vụ; gieo vụ Hè Thu từ ngày 05/08 đến 15/08 để tránh khô hạn cuối vụ, giảm thiểu tỷ lệ thiệt hại mùa màng do thiên tai xuống dưới 5% diện tích gieo trồng hàng năm.

Tổ chức tập huấn và nâng cao năng lực canh tác: Trạm Khuyến nông huyện Bắc Sơn chủ trì tổ chức từ 15 đến 20 lớp tập huấn kỹ thuật canh tác ngô lai trên đất dốc cho ít nhất 80% số hộ nông dân tại các xã vùng sâu, vùng xa trước quý I năm 2016, hướng dẫn kỹ năng nhận biết sâu bệnh hại và kỹ thuật bảo quản hạt giống đúng tiêu chuẩn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu thực nghiệm trong luận văn thạc sĩ là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

Cán bộ quản lý và khuyến nông địa phương: Lãnh đạo Phòng Nông nghiệp, Trạm Khuyến nông huyện Bắc Sơn và Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Lạng Sơn có thể sử dụng số liệu làm căn cứ khoa học để hoạch định quy hoạch vùng sản xuất, chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng và ban hành chính sách trợ giá giống phù hợp.

Nhà khoa học và chuyên gia chọn tạo giống: Các nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Ngô, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam có thêm cơ sở dữ liệu thực nghiệm về phản ứng thích nghi, tương tác kiểu gen - môi trường của các dòng lai thế hệ mới trên vùng đất dốc miền núi phía Bắc.

Giảng viên, học viên và sinh viên ngành Nông học: Học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Bảo vệ thực vật tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các cơ sở đào tạo nông nghiệp làm tài liệu tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm RCBD và xử lý thống kê sinh học.

Doanh nghiệp giống cây trồng và hợp tác xã nông nghiệp: Các công ty phân phối vật tư nông nghiệp và ban quản trị hợp tác xã có dữ liệu thực tế để lựa chọn các tổ hợp lai ưu việt, ký kết hợp đồng liên kết sản xuất và cung ứng hạt giống chất lượng cao cho bà con nông dân.

Câu hỏi thường gặp

Tổ hợp ngô lai nào thể hiện tiềm năng sinh trưởng và thích nghi tốt nhất trong nghiên cứu?
Tổ hợp lai VN14-LVN255 và VN2-TB1425 thể hiện ưu thế vượt trội nhất. Trong đó, VN14-LVN255 sở hữu thời gian sinh trưởng ngắn (104 - 111 ngày), chiều cao đóng bắp thấp lý tưởng (79,4 cm), tỷ lệ CCĐB/CCC đạt 42,1%, LAI ổn định 3,34 - 3,37 m2 lá/m2 đất và khả năng chống chịu đổ gãy đạt điểm 1 tuyệt đối qua cả hai vụ thử nghiệm.

Vì sao cần tiến hành khảo nghiệm các tổ hợp ngô lai mới tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn?
Bắc Sơn là huyện miền núi có 80,9% diện tích đất đồi dốc phức tạp, điều kiện thời tiết khắc nghiệt với nắng hạn đầu vụ và mưa lũ cục bộ khiến năng suất ngô giai đoạn 2013 - 2014 suy giảm. Việc khảo nghiệm nhằm tuyển chọn bộ giống thích nghi cao, chịu hạn và chống đổ tốt, thay thế giống cũ và hạ giá thành sản xuất cho nông dân.

Thời gian sinh trưởng của các tổ hợp lai có đáp ứng tốt cơ cấu luân canh cây trồng tại địa phương không?
Hoàn toàn đáp ứng tốt. Với thời gian sinh trưởng dao động từ 111 đến 119 ngày ở vụ Xuân và 103 đến 106 ngày ở vụ Hè Thu, các tổ hợp lai mới thuộc nhóm chín trung bình ngắn, tạo điều kiện thuận lợi để bố trí công thức luân canh 2 vụ ngô hoặc luân canh lúa - ngô và ngô - cây vụ đông mà không bị trễ thời vụ.

Chỉ số diện tích lá (LAI) đóng vai trò như thế nào đối với khả năng quang hợp và năng suất ngô?
Theo lý thuyết C4 của Nichiporocic, 90 - 95% năng suất hạt bắt nguồn từ sản phẩm quang hợp của bộ lá. Chỉ số LAI của các tổ hợp lai đạt từ 2,52 đến 3,67 m2 lá/m2 đất, tiệm cận mức tối ưu 4,0 m2/m2, giúp tối đa hóa diện tích đón sáng, tăng hiệu suất tích lũy chất khô và chuyển dịch dinh dưỡng về bắp nuôi hạt.

Quy trình phân bón và mật độ gieo trồng nào được áp dụng chuẩn hóa trong khảo nghiệm?
Thí nghiệm áp dụng công thức bón phân chuẩn hóa theo QCVN 01-56:2011/BNNPTNT: 10 tấn phân chuồng + 140 kg N + 90 kg P2O5 + 80 kg K2O cho 1 ha. Phân bón được chia làm 3 đợt gồm bón lót toàn bộ phân chuồng, lân, 1/4 đạm và 2 đợt bón thúc tại thời kỳ 4 - 5 lá và 7 - 9 lá thật, kết hợp mật độ 6,0 - 6,5 vạn cây/ha.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện 08 tổ hợp ngô lai mới triển vọng đối chứng với 02 giống NK67 và NK4300 qua 2 vụ sản xuất liên tiếp tại vùng đất dốc huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn.
• Xác định được các tổ hợp lai có thời gian sinh trưởng trung bình ngắn (103 - 119 ngày), khoảng cách tung phấn - phun râu ngắn (1 - 2 ngày), rất thuận lợi cho quá trình thụ tinh tạo hạt.
• Khẳng định tổ hợp lai VN14-LVN255 và VN2-TB1425 là hai tổ hợp ưu tú nhất với chỉ số diện tích lá tối ưu (3,34 - 3,67 m2 lá/m2 đất), khả năng chống đổ gãy và kháng sâu bệnh vượt trội.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy (mức ý nghĩa thống kê p < 0,05) hỗ trợ các nhà quản lý nông nghiệp xây dựng quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng trung du miền núi phía Bắc giai đoạn 2016 - 2020.
• Các cơ quan quản lý và đơn vị khuyến nông cần sớm phê duyệt triển khai mô hình khảo nghiệm diện rộng từ 10 đến 20 ha trong các mùa vụ tiếp theo nhằm nhanh chóng đưa giống mới vào sản xuất đại trà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Ngô là cây thuộc họ hòa thảo, có chu trình quang hợp C4, là cây có tiềm năng năng suất cao không một cây ngũ cốc nào có thể sánh kịp. Để đáp ứng được yêu cầu đó chúng ta cần các giống mới ưu việt hơn thay thế dần các giống cũ. Đặc biệt ở các tỉnh trung du, miền núi với điều kiện tự nhiên khí hậu khắc nghiệt, điều kiện kinh tế khó khăn, trình độ thâm canh thấp.

Vì vậy, rất cần các giống có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao trong sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất. Với những thành tựu nghiên cứu đạt được trong những năm gần đây của các nhà khoa học trong nước, chúng ta đã tạo ra nhiều giống ngô lai năng suất cao, chất lượng phù hợp với các vùng sinh thái. Các giống ngô lai của Việt Nam có khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh bất thuận tốt hơn và giá thành rẻ hơn so với các giống được sản xuất bởi các công ty nước ngoài. Tuy có khả năng thích nghi rộng nhưng muốn đưa vào sản xuất ở một vùng nào đó chúng ta đều phải tiến hành khảo nghiệm, đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và khả năng thích nghi của giống với điều kiện sinh thái của vùng để tránh rủi ro trong sản xuất là rất cần thiết.

Với mục đích chọn được giống ngô lai mới để bổ sung vào cơ cấu giống của tỉnh Lạng Sơn, chúng tôi đã tiến hành đề tài này. Việc đánh giá các đặc tính sinh học, tiềm năng năng suất, khả năng chống chịu… của giống mới sẽ là cơ sở khoa học xác định được giống phù hợp với điều kiện tự nhiên của tỉnh Lạng Sơn. Tình hình sản xuất ngô trên Thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Ngô là cây ngũ cốc lâu đời và phổ biến nhất trên thế giới, không cây nào sánh kịp cây ngô về tiềm năng năng suất hạt, về quy mô, hiệu quả ưu thế lai; là cây lương thực quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu.

Do có nền di truyền rộng và thích ứng với nhiều vùng sinh thái khác nhau nên cây ngô được trồng hầu hết ở các nước 5 trên thế giới. Năm 2004 diện tích trồng ngô trên thế giới là 147,47 triệu ha, năng suất 49,45 tạ/ha, sản lượng 729,21 triệu tấn; đến năm 2013 diện tích trồng ngô trên thế giới lên đến 184,24 triệu ha tăng hơn 36 triệu ha, năng suất đạt 55,17 tạ/ha tăng lên hơn 5 tạ/ha, sản lượng đạt 1.016,43 triệu tấn tăng 287,22 triệu tấn so với năm 2004 (FAOSTAT, 2015) [29] điều này càng khẳng định rõ thêm vai trò và vị trí quan trọng của cây ngô trong nền kinh tế toàn cầu. Hạt ngô có thành phần dinh dưỡng phong phú gồm protein, vitamin, khoáng chất, chất xơ, chất béo và giàu năng lượng… vì thế ngô được sử dụng rất phổ biến để làm thực phẩm, thức ăn gia súc, các ngành công nghiệp. Ngô được sử dụng vào nhiều mục đích như: Làm lương thực, thực phẩm, thức ăn cho chăn nuôi, nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến.

Hiện nay, ngô còn là nguồn nguyên liệu quan trọng trong sản xuất năng lượng sinh học (ethanol), đây là giải pháp cho sự thiếu hụt năng lượng trong tương lai. Ở Mỹ, trên 90% ethanol được sản xuất từ ngô với hơn 2.680 nhà máy; Trung quốc đang tập trung đầu tư xây dựng nhiều cơ sở nghiên cứu nguồn năng lượng sinh học này với mục tiêu sản xuất ethanol nhiêu liệu nhằm giải quyết sự thiếu hụt năng lượng trong tương lai.