Luận văn thạc sĩ về khả năng chịu hạn của các giống đậu tương triển vọng

Luận văn thạc sĩ phân tích khả năng chịu hạn của các giống đậu tương triển vọng, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu và sản xuất nông nghiệp.

• Tác giả: Trịnh Hưng Quyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hồ Lam
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Chịu Hạn Của Giống Đậu Tương Triển Vọng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Khái lược chung về cây đậu tương
• 1.1.1.1. Nguồn gốc và phân loại
• 1.1.1.1.1. Nguồn gốc cây đậu tương
• 1.1.1.1.2. Phân loại
• 1.1.1.2. Đặc điểm thực vật học
• 1.1.1.2.1. Rễ
• 2. MỞ ĐẦU
• 2.1. Mục tiêu của đề tài
• 2.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 2.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 3. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 3.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 3.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 3.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐẬU TƯƠNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 4. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 4.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Đánh giá khả năng chịu hạn bằng phương pháp ống rễ PVC
• 4.3.2. Đánh giá khả năng chịu hạn của các giống đậu tương theo giai đoạn sinh trưởng
• 4.4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT CANH TÁC
• 4.4.1. Thời vụ và mật độ gieo trồng
• 4.4.2. Phân bón và cách bón
• 4.4.3. Các biện pháp chăm sóc và thu hoạch
• 4.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ THỐNG KÊ
• 4.6. DIỄN BIẾN ĐIỀU KIỆN KHÍ HẬU THỜI TIẾT THỪA THIÊN HUẾ VỤ XUÂN NĂM 2018
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CHỊU HẠN BẰNG PHƯƠNG PHÁP ỐNG RỄ PVC
• 5.2. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương
• 5.3. Một số đặc điểm hình thái các giống đậu tương nghiên cứu
• 5.4. Đặc điểm các tính trạng của rễ cây đậu tương và khối lượng thân lá khô
• 5.5. Khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống đậu tương nghiên cứu
• 5.6. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu tương nghiên cứu
• 5.7. Đánh giá khả năng chống chịu sâu, bệnh hại chính và khả năng chống đổ của các giống đậu tương nghiên cứu
• 5.8. ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CHỊU HẠN CỦA CÁC GIỐNG ĐẬU TƯƠNG THEO GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG
• 5.8.1. Đánh giá khả năng chịu hạn của các giống đậu tương ở giai đoạn 3 lá chét
• 5.8.2. Đánh giá khả năng chịu hạn của các giống đậu tương ở giai đoạn ra hoa
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặt vấn đề

Đậu tương (Glycine max L. Merrill) là cây trồng quan trọng trong nông nghiệp, không chỉ vì giá trị kinh tế mà còn vì khả năng cải tạo đất. Việt Nam đứng thứ 16 thế giới về diện tích trồng đậu tương, nhưng năng suất còn thấp, chỉ đạt 1.50 tấn/ha. Hạn hán là yếu tố chính ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, làm giảm năng suất cây trồng. Việc chọn tạo giống đậu tương có khả năng chịu hạn tốt là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo an ninh lương thực. Đề tài này nhằm đánh giá khả năng chịu hạn của một số giống đậu tương triển vọng, từ đó góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân.

1.1. Mục tiêu của đề tài

Mục tiêu chung của đề tài là đánh giá khả năng chịu hạn của một số giống đậu tương triển vọng nhằm phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Mục tiêu cụ thể là tuyển chọn 1-2 giống đậu tương chịu hạn, năng suất cao, phù hợp với điều kiện khô hạn tại Thừa Thiên Huế và miền Trung. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn cải thiện thu nhập cho nông dân trong khu vực.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Đề tài có ý nghĩa khoa học trong việc xác định các giống đậu tương có khả năng thích nghi tốt với điều kiện hạn hán. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu này góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp ở khu vực khô hạn, từ đó cải thiện đời sống cho nông dân. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ lúa sang đậu tương có thể mang lại lợi ích kinh tế cao hơn, đồng thời cải thiện chất lượng đất.

II. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Sản xuất nông nghiệp cần áp dụng khoa học giữa các yếu tố giống, phân bón, nước và kỹ thuật thâm canh. Giống là yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Đậu tương có nhiều tiềm năng phát triển tại Việt Nam, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức như sâu bệnh, khô hạn và biến đổi khí hậu. Việc chọn giống phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai là cần thiết để tăng hiệu quả sản xuất. Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ nghiên cứu và phát triển giống đậu tương, nhằm giảm thiểu tình trạng thiếu hụt nguyên liệu cho ngành chế biến thực phẩm và thức ăn chăn nuôi.

2.1. Tình hình sản xuất đậu tương

Việt Nam hiện đang phải nhập khẩu một lượng lớn đậu tương để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước. Năm 2012, Việt Nam đã nhập khẩu gần 1,3 triệu tấn đậu tương, cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguyên liệu. Việc phát triển giống đậu tương có khả năng chịu hạn sẽ giúp giảm thiểu tình trạng này và tăng cường an ninh lương thực.

2.2. Nghiên cứu về giống đậu tương

Nghiên cứu về giống đậu tương đã chỉ ra rằng việc chọn tạo giống có khả năng chịu hạn là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất. Các giống đậu tương mới cần được phát triển để phù hợp với điều kiện khí hậu khắc nghiệt, từ đó giúp nông dân tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

III. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng ba thí nghiệm để đánh giá khả năng chịu hạn của các giống đậu tương. Thí nghiệm đầu tiên trồng trong điều kiện ống rễ PVC để đánh giá sự phát triển của bộ rễ. Thí nghiệm thứ hai sử dụng cốc nhựa để gây hạn nhận tạo và đánh giá chỉ số chịu hạn ở giai đoạn 3 lá chét. Thí nghiệm thứ ba được thực hiện trong chậu để đánh giá chỉ số chịu hạn ở giai đoạn ra hoa. Kết quả cho thấy giống DT26 và DT31 có khả năng chịu hạn tốt nhất, với chỉ số chịu hạn cao hơn so với các giống khác.

3.1. Đánh giá khả năng chịu hạn

Các thí nghiệm cho thấy giống DT26 và DT31 có chỉ số chịu hạn tương đối cao, cho thấy khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện hạn hán. Việc đánh giá này không chỉ giúp xác định giống phù hợp mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho nông dân trong việc lựa chọn giống trồng.

3.2. Kỹ thuật canh tác

Kỹ thuật canh tác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng chịu hạn của giống đậu tương. Việc áp dụng các biện pháp chăm sóc hợp lý, như tưới nước tiết kiệm và bón phân hợp lý, sẽ giúp cây phát triển tốt hơn trong điều kiện khô hạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đậu tương (Glycine max L. Merrill) là cây trồng có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, đồng thời góp phần cải tạo đất và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên đất. Việt Nam hiện đứng thứ 16 thế giới về diện tích trồng đậu tương với khoảng 130 nghìn ha năm 2015, nhưng năng suất trung bình chỉ đạt 1,5 tấn/ha, bằng 60,6% năng suất thế giới. Nhu cầu đậu tương trong nước vượt xa sản lượng, dẫn đến nhập khẩu khoảng 1,2 triệu tấn mỗi năm. Khô hạn là yếu tố chính ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt ở các vùng đồi núi, đất cằn cỗi và thiếu nước tưới như miền Trung Việt Nam. Theo báo cáo của Cục Thủy lợi, trong 10 năm qua, khu vực miền Trung có khoảng 140.000 ha đất bị khô hạn nặng.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng chịu hạn của 12 giống đậu tương triển vọng nhằm phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thu nhập cho nông dân tại Thừa Thiên Huế và miền Trung. Nghiên cứu được thực hiện trong vụ Xuân 2018 tại khu thí nghiệm Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Huế. Ý nghĩa của đề tài không chỉ về mặt khoa học khi xác định được giống thích nghi với điều kiện hạn hán mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp ở vùng khô hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển của cây đậu tương, đặc biệt tập trung vào khả năng chịu hạn và các chỉ tiêu nông sinh học liên quan đến bộ rễ, thân lá và năng suất. Các khái niệm chính bao gồm:

• Khả năng chịu hạn: Khả năng cây đậu tương duy trì sinh trưởng và phát triển trong điều kiện thiếu nước, được đánh giá qua chỉ số chịu hạn tương đối.
• Bộ rễ phát triển: Chiều dài rễ, khối lượng rễ khô và tươi, số lượng nốt sần trên rễ – các chỉ tiêu quan trọng phản ánh khả năng hút nước và cố định đạm.
• Chỉ số chịu hạn tương đối: Được tính dựa trên tỷ lệ cây không héo và phục hồi sau các đợt gây hạn nhân tạo.
• Thời gian sinh trưởng và ra hoa: Ảnh hưởng đến khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái và năng suất.

Mô hình nghiên cứu bao gồm ba thí nghiệm chính: trồng trong ống PVC để đánh giá bộ rễ, trồng trong cốc nhựa để gây hạn nhân tạo giai đoạn 3 lá chét, và trồng trong chậu để gây hạn giai đoạn ra hoa.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 12 giống đậu tương chịu hạn được thu thập từ các viện nghiên cứu trong nước, gồm DTDH04, DTDH08, DTDH10, 13-7, DT84, DT26, DT31, DT51, DT22, DTPT01, DT30, DT2008(đ/c).
• Phương pháp phân tích: Thí nghiệm bố trí theo kiểu ngẫu nhiên hoàn toàn (RCB) với 3 lần lặp lại. Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển bộ rễ, khả năng chịu hạn được đo đạc và phân tích thống kê bằng phần mềm Statistix 10.0 và MS Excel 2010, sử dụng phương pháp Dulcan ở mức ý nghĩa α=0,05.
• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm được tiến hành từ tháng 1 đến tháng 7 năm 2018 tại nhà lưới và khu thí nghiệm Trường Đại học Nông Lâm Huế. Giai đoạn gây hạn nhân tạo được thực hiện ở các mốc 1, 3, 5, 7 và 14 ngày để đánh giá khả năng chịu hạn và phục hồi của cây.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng phát triển bộ rễ: Chiều dài rễ các giống dao động từ 70,28 cm đến 86,92 cm, trong đó giống 13-7 có chiều dài rễ dài nhất (86,92 cm). Khối lượng rễ khô cao nhất thuộc về giống 13-7 (14,95 g), trong khi khối lượng thân lá khô cao nhất là DTDH04 (27,99 g). Tỷ lệ khối lượng rễ/thân lá cao nhất ở DT31 (95,10%) và DT51 (91,95%), cho thấy bộ rễ phát triển cân đối, hỗ trợ khả năng chịu hạn.

2. Chỉ số chịu hạn tương đối giai đoạn 3 lá chét: Giống DT26 và DT31 có chỉ số chịu hạn tương đối cao nhất, lần lượt là 23.570,0 S và 22.784,5 S, vượt trội so với các giống khác. Điều này chứng tỏ khả năng chịu hạn tốt trong giai đoạn cây con.

3. Chỉ số chịu hạn giai đoạn ra hoa: DT26 và DT31 tiếp tục thể hiện khả năng chịu hạn vượt trội với chỉ số lần lượt 7.071,1 S và 5.892,3 S, cho thấy khả năng phục hồi và duy trì năng suất trong điều kiện hạn hán giai đoạn quan trọng này.

4. Năng suất và các yếu tố cấu thành: Các giống DT26 và DT31 thuộc nhóm giống trung ngày (85-100 ngày), có năng suất triển vọng khoảng 2,3-2,4 tấn/ha, phù hợp với điều kiện sinh thái miền Trung. Giống DT30 cũng có năng suất cao (2,6 tấn/ha) nhưng khả năng chịu hạn thấp hơn.

Thảo luận kết quả

Khả năng chịu hạn của các giống đậu tương được đánh giá qua các chỉ tiêu sinh trưởng bộ rễ, tỷ lệ cây không héo và phục hồi sau gây hạn nhân tạo. Bộ rễ phát triển tốt giúp cây hút nước hiệu quả từ tầng đất sâu, giảm thiểu tác động của hạn hán. Kết quả cho thấy giống DT26 và DT31 có bộ rễ phát triển cân đối, số lượng nốt sần và khối lượng nốt sần cao, góp phần tăng khả năng cố định đạm và sinh trưởng bền vững.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với báo cáo của Nguyễn Hồ Lam và cộng sự (2018) về năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh của các giống này. Việc lựa chọn giống trung ngày giúp thích nghi với điều kiện sinh trưởng và thời vụ luân canh ở miền Trung, đồng thời giảm thiểu rủi ro do thời tiết bất lợi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh chỉ số chịu hạn tương đối giữa các giống ở hai giai đoạn 3 lá chét và ra hoa, cũng như bảng tổng hợp các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất để minh họa sự khác biệt rõ ràng giữa các giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến cáo sử dụng giống DT26 và DT31: Áp dụng rộng rãi hai giống này tại các vùng khô hạn, thiếu nước ở Thừa Thiên Huế và miền Trung nhằm tăng năng suất và hiệu quả sử dụng đất trong vòng 2-3 năm tới.

2. Phát triển mô hình luân canh lúa - đậu tương: Khuyến khích nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ mô hình chuyên canh lúa sang xen canh với đậu tương chịu hạn để cải tạo đất và tăng thu nhập, thực hiện trong 1-2 vụ/năm.

3. Tăng cường nghiên cứu và chọn tạo giống chịu hạn: Đẩy mạnh nghiên cứu lai tạo và đánh giá các giống đậu tương mới có khả năng chịu hạn cao, phù hợp với điều kiện khí hậu biến đổi, trong vòng 5 năm tới.

4. Đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh cho nông dân, đặc biệt về kỹ thuật gây hạn nhân tạo và quản lý nước tưới, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất trong 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Nhận biết và lựa chọn giống đậu tương chịu hạn phù hợp để tăng năng suất và thu nhập, áp dụng mô hình luân canh hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá khả năng chịu hạn và các chỉ tiêu sinh trưởng để phát triển giống mới và cải tiến kỹ thuật canh tác.

3. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học cho các chương trình phát triển nông nghiệp bền vững, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng khô hạn.

4. Doanh nghiệp giống và chế biến nông sản: Đánh giá tiềm năng giống đậu tương chịu hạn để đầu tư sản xuất giống và phát triển chuỗi giá trị đậu tương trong nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn giống DT26 và DT31 làm giống triển vọng?
   Hai giống này có chỉ số chịu hạn tương đối cao nhất ở cả giai đoạn 3 lá chét và ra hoa, bộ rễ phát triển cân đối, năng suất đạt 2,3-2,4 tấn/ha, phù hợp với điều kiện khô hạn miền Trung.

2. Phương pháp gây hạn nhân tạo được thực hiện như thế nào?
   Gây hạn bằng cách ngừng tưới nước trong các khoảng thời gian 1, 3, 5, 7 và 14 ngày, sau đó đánh giá tỷ lệ cây không héo và khả năng phục hồi sau khi tưới lại.

3. Khả năng chịu hạn của đậu tương ảnh hưởng như thế nào đến năng suất?
   Khả năng chịu hạn tốt giúp cây duy trì sinh trưởng, giảm tỷ lệ rụng hoa và quả, từ đó nâng cao năng suất và ổn định sản lượng trong điều kiện khô hạn.

4. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này ở những vùng khác không?
   Kết quả phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai miền Trung, có thể tham khảo để áp dụng ở các vùng có điều kiện tương tự, cần thử nghiệm bổ sung để điều chỉnh phù hợp.

5. Làm thế nào để nâng cao khả năng chịu hạn của đậu tương trong sản xuất?
   Ngoài chọn giống chịu hạn, cần áp dụng kỹ thuật canh tác hợp lý như bón phân cân đối, quản lý nước tưới, luân canh cây trồng và phòng trừ sâu bệnh hiệu quả.

Kết luận

• Đã xác định được 12 giống đậu tương chịu hạn triển vọng, trong đó DT26 và DT31 nổi bật với chỉ số chịu hạn tương đối cao và năng suất ổn định.
• Bộ rễ phát triển cân đối, số lượng và khối lượng nốt sần cao là yếu tố quan trọng giúp các giống này chịu hạn tốt.
• Thời gian sinh trưởng trung bình (85-100 ngày) phù hợp với điều kiện sinh thái miền Trung, thuận lợi cho chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
• Phương pháp gây hạn nhân tạo và đánh giá chỉ số chịu hạn tương đối là công cụ hiệu quả để tuyển chọn giống chịu hạn.
• Đề xuất áp dụng giống DT26 và DT31 trong sản xuất tại vùng khô hạn Thừa Thiên Huế và miền Trung trong 2-3 năm tới, đồng thời phát triển mô hình luân canh và đào tạo kỹ thuật cho nông dân.

Khuyến khích các cơ quan nghiên cứu và địa phương phối hợp triển khai nhân rộng giống đậu tương chịu hạn, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cải tiến giống và kỹ thuật canh tác để nâng cao hiệu quả sản xuất bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Sản xuất nông nghiệp dựa trên cơ sở áp dụng một cách khoa học giữa các yếu tố giống, phân bón, nước, kỹ thuật thâm canh, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, tránh ô nhiễm môi trường. Trong đó giống là yếu tố quan trọng hàng đầu, sử dụng giống tốt có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu với điều kiện bất thuận và sâu, bệnh hại, có khả năng cải tạo và bảo vệ đất, hạn chế ô nhiễm môi trường là mục tiêu quan trọng của việc phát triển một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến có tính bền vững cao.

Đậu tương được sản xuất với các mục tiêu khác nhau. Cho nên công tác giống cần tập trung vào một số mục tiêu - Chọn tạo giống cho năng suất cao phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng và ứng phó với biến đổi khí hậu. - Chọn giống cho chất lượng hạt tốt phục vụ ngành công nghiệp chế biến, xuất khẩu - Chọn tạo giống có hàm lượng dầu cao phục vụ chương trình sản xuất dầu thực vật Điều kiện khí hậu đất đai của Việt nam có nhiều thuận lợi cho cây đậu tương sinh trưởng và phát triển. Bên cạnh đó, cũng có nhiều bất lợi, đó là sự sinh trưởng phát triển của nhiều loại sâu bệnh hại, đất đai nhiều nơi cằn cổi, khô hạn, thiếu nước tưới, cùng với biến đổi khí hậu dẫn đến tình trạng hạn hán, lũ lụt, thời tiết cực đoan xảy ra thường xuyên.

Bởi vậy, khi sản xuất cần phải áp dụng các biện pháp canh tác thích hợp cùng với việc chọn tạo và sử dụng giống thích hợp để khắc phục những khó khăn nhằm tăng hiệu quả kinh tế. Song song với sự dư thừa về lúa gạo thì Việt Nam lại bị thiếu hụt trầm trọng những nguyên liệu nông phẩm khác phục vụ chế biến thức ăn gia súc và dầu thực vật đặc biệt là ngô và đậu tương, trong khi đây là những cây trồng Việt Nam có lợi thế và tiềm năng phát triển. Theo tính toán của Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi VN, trong công thức sản xuất thức ăn chăn nuôi hiện nay, có tới 70-80% nguyên liệu phải nhập khẩu từ các thị trường khác nhau đó là ngô, đậu tương, bột cá, bột thịt, cám mì, bột mì và nhiều loại khoáng chất khác. Theo phân tích từ iệp hội thì thức ăn chăn nuôi luôn chiếm 65 - 70% giá thành sản phẩm nhưng nguyên liệu làm thức ăn ở nước ta lại đang thiếu trầm trọng.

Năm 2012, chỉ tính riêng đậu tương Việt Nam phải nhập khẩu gần 1,3 triệu tấn, tăng 350% so với năm 2010 do áp lực tiêu thụ mạnh về thực phẩm và thức ăn chăn nuôi trong nước. Kim ngạch nhập khẩu đậu tương năm 2012 đạt mức kỷ lục là 755 triệu USD, tăng 416% so với cùng kỳ năm trước, theo các thương nhân Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 trong nước, nguồn nhập khẩu đậu tương sẽ có xu hướng tăng dần do nhu cầu cao về nguyên liệu thức ăn gia súc tại Việt Nam. Như vậy chúng ta vừa tăng kim ngạch xuất khẩu về lúa, hồ tiêu, cà phê, nhưng cũng đồng thời cũng phải dùng lợi nhuận đó để nhập khẩu ngô, đậu tương, trong khi những cây trồng này phát triển rất thuận lợi tại Việt Nam, đây là một nghịch lý của một quốc gia với ngành nông nghiệp là chính. Chính phủ cũng như Bộ Nông nghiệp và PTNT đã có nhưng ưu tiên nghiên cứu phát triển đậu tương thông qua Chiến lược quốc gia sau thu hoạch lúa gạo, ngô, đậu tương và lạc đến năm 2020 (Quyết định 20/2007/QĐ-BNN) và mục tiêu đề ra đến năm 2015 đậu tương phải đạt diện tích 500 ngàn ha, năng suất đạt 3-3,5 tấn/ha cho vùng thâm canh, đạt 1,5-2,5 tấn/ha, chịu hạn khá cho vùng nhờ nước trời (Quyết định 35 /QĐ – BNN – KHCN).

Tuy nhiên, so với thực trạng hiện nay, chỉ tiêu này sẽ khó thực hiện nếu không có giải pháp phù hợp. Vì vậy, xác định chủng loại cây trồng, bố trí hợp lý trong điều kiện thời vụ của địa phương để chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất chuyên canh lúa kém hiệu quả, kể cả trên những vùng canh tác lúa thuận lợi và những vùng thiếu nước có điều kiện khó khăn để tăng hiệu quả và lợi nhuận cho nông dân là một công tác cần khẩn trương thực hiện. Do đó, trong công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng thì yếu tố giống có vai trò quyết định và đặc biệt là bộ giống có khả năng phù hợp với điều kiện hạn hán, khắc nghiệt. Khái lược chung về cây đậu tương 1.1 Nguồn gốc và phân loại a) Nguồn gốc cây đậu tương Cây đậu tương (đậu nành) là một trong những cây trồng lâu đời.

Các nghiên cứu trên thế giới đều thống nhất cây đậu tương có nguồn gốc ở vùng Mãn Châu - Trung Quốc (vùng Đông Bắc Trung Quốc). Ở Việt Nam nhiều nghiên cứu xác định rằng cây đậu tương đã được trồng từ thời các Vua Hùng. Người dân nước ta đã biết trồng và sử dụng nhiều loại đậu trong đó có đậu tương (Ngô Thế Dân và cs, 1999). Do giá trị kinh tế cao về nhiều mặt nên cho đến nay diện tích đậu tương ngày càng được mở rộng.

Nhiều nghiên cứu về sinh thái cây đậu tương đã chứng minh: Trên thế giới đới khí hậu từ 100 - 20 0 vĩ Bắc có tiềm năng cho năng suất đậu tương cao nhất. Việt Nam nằm trong đới khí hậu trên nên có nhiều tiềm năng để đẩy mạnh sản xuất đậu tương. b) Phân loại Đậu tương thuộc chi Glycine, họ đậu Leguminosae, họ phụ cánh bướm Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Papilionoideae và bộ Phaseoleae. Đậu tương có tên khoa học là Glycine max L.

Do xuất phát từ những yêu cầu, căn cứ và tiêu chí phân loại khác nhau nên cũng có nhiều cách phân loại khác nhau. Nhưng đến nay, hệ thống phân loại căn cứ vào đặc điểm về hình thái, phân bố địa lý và số lượng nhiễm sắc thể được nhiều người sử dụng. Hệ thống phân loại căn cứ vào đặc điểm về hình thái, sự phân bố địa lý và số lượng nhiễm sắc thể do Hymowit và Newell (1984) xây dựng. Theo hệ thống này ngoài chi Glycine còn có thêm chi phụ Soja.

Chi Glycine được chia ra thành 7 loài hoang dại lâu năm, và chi phụ Soja được chia ra làm 2 loài: loài đậu tương trồng Glycine Max L. Merrill và loài hoang dại hàng năm G. Soja Sieb và Zucc. Đặc điểm thực vật học a) Rễ Rễ cây đậu tương khác với rễ cây hoà thảo là có rễ chính và rễ phụ.

Rễ chính có thể ăn sâu 30-50cm và có thể trên 1m. Trên rễ chính mọc ra nhiều rễ phụ, rễ phụ cấp 2, cấp 3 tập trung nhiều ở tầng đất 7-8 cm rộng 30-40 cm2 (Nguyễn Danh Đông, 1982). Trên rễ chính và rễ phụ có nhiều nốt sần. Bộ rễ phân bố nông sâu, rộng hẹp, số lượng nốt sần ít hay nhiều phụ thuộc vào giống, đất đai, khí hậu và kỹ thuật trồng.

Quá trình phát triển của bộ rễ có thể phân ra làm 2 thời kỳ: Thời kỳ thứ nhất: Phát triển lớp rễ đầu tiên, thời kỳ này rễ cái và rễ phụ đầu tiên phát triển mạnh kéo dài ra và sinh nhiều rễ con. Thời kỳ này thường kéo dài từ 30-40 ngày sau mọc. Thời kỳ thứ hai: Lớp rễ đầu tiên phát triển chậm dần, rễ con không nhú ra nữa thậm chí có một số rễ con khô đi. Lúc này gốc thân gần cổ rễ các rễ phụ nhỏ kéo dài ra và phát triển cho tới khi gần thu hoạch.

Số lượng có thể 30-40 rễ phụ ăn ở phía gần mặt đất. Lớp rễ này có nhiệm vụ cung cấp đấy đủ chất dinh dưỡng cho sự phát triển của thân, lá và làm quả. Trong kỹ thuật trồng nên chú ý thời kỳ này, cần vun đất sao cho lớp rễ này phát triển mạnh. Một đặc điểm hết sức quan trọng cần lưu ý là trên bộ rễ của cây đậu tương có rất nhiều nốt sần.

Đó là các u bướu nhỏ bám vào các rễ. Nốt sần là kết quả cộng sinh của một số loại vi sinh vật có tên khoa học là Rhizobium Japonicum với rễ cây đậu tương. Trong một nốt sần có khoảng 3-4 tỷ vi sinh vật, mà ta chỉ có thể nhìn thấy chúng qua kính hiển vi phóng đại 600 - 1000 lần (Ngô Thế Dân và cs, 1999). Vi sinh vật thường có dạng hình cầu hoặc hình que.

* Đặc điểm của nốt sần Nốt sần ở rễ đậu tương thường tập trung ở tầng đất 0-20cm, từ 20-30cm nốt sần ít dần và nếu sâu hơn nữa thì có ít hoặc không có. Nốt sần đóng vai trò chính trong quá trình cố định đạm khí trời cung cấp cho cây. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Lượng đạm cung cấp cho cây khá lớn khoảng 30-60 kg/ha (Nguyễn Danh Đông, 1982). Nốt sần có thể dài lcm, đường kính 5-6 mm, mới hình thành có màu trắng sữa, khi tốt nhất có màu hồng (màu globulin có cấu tạo gần giống Hemoglobin trong máu có Fe).

* Quá trình hình thành của nốt sần Trong đất luôn luôn có nhiều loại vi sinh vật thường tập trung xung quanh bộ rễ (để sử dụng các chất thải ra làm thức ăn), mặt khác xung quanh rễ do canh tác tạo điều kiện đất đai thuận lợi cho vi sinh vật phát triển. Có loại cộng sinh, có loại hoại sinh, ký sinh trong đó có loại có lợi có loại có hại với rễ. Cây họ đậu đều tiết ra các chất như gluxit, đường galacto v.v…đã hấp dẫn các loại vi sinh vật trong đó có vi sinh vật nốt sần.Có nhiều quan điểm khác nhau về quá trình xâm nhập của vi sinh vật nốt sần vào rễ cây họ đậu. Có quan điểm cho rằng khi sống vi khuẩn Rhizobium japonicumtiết ra chất axit andol 3 axêtic.

Khi vi khuẩn tiếp xúc với lông hút dưới tác dụng của axit làm cho điểm đó trên lông hút khô cong lên, tạo nên khe hở làm cho vi sinh vật đi sâu vào lông hút. Quan điểm khác lại cho rằng vi sinh vật tiết ra men xelluloza phân huỷ tế bào lông hút để đi vào lông hút. Khi đi vào đầu lông hút vi sinh vật tiết ra chất nhầy, từ tổ chức biểu bì của đầu lông hút tạo thành tuyến xâm nhập hình dải. Sau một thời gian xâm nhập vào tế bào biểu bì, vào nội bì và sinh sản tại đó.

Vi khuẩn chiết ra chất kích thích làm cho tế bào phân chia không bình thường và hình thành nốt sần.