Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá sinh thái cảnh quan phục vụ phát triển nông lâm nghiệp bền vững huyện mdrắc tỉnh đăk lă

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đánh giá sinh thái cảnh quan phục vụ phát triển nông lâm nghiệp bền vững huyện mdrắc, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hoàng Lê Ngân
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Hoàng Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Sinh Thái Cảnh Quan Phục Vụ Phát Triển Nông - Lâm Nghiệp Bền Vững
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về sinh thái cảnh quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp luận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm cảnh quan huyện M’Đrăk
• 3.1.1. Hệ thống phân loại cảnh quan huyện M’Đrăk
• 3.1.2. Đặc điểm các đơn vị cảnh quan huyện M’Đrăk
• 3.2. Đánh giá cảnh quan cho mục đích phát triển nông – lâm nghiệp huyện M’Đrăk
• 3.2.1. Nguyên tắc, đối tượng, mục tiêu đánh giá cảnh quan huyện M’Đrăk
• 3.2.2. Hệ thống tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá
• 3.2.3. Kết quả đánh giá
• 3.3. Định hướng sử dụng không gian lãnh thổ huyện M’Đrăk cho phát triển nông – lâm nghiệp
• 3.3.1. Quan điểm và cơ sở của việc định hướng sử dụng không gian lãnh thổ huyện M’Đrăk cho phát triển nông, lâm nghiệp
• 3.3.2. Định hướng sử dụng không gian theo hướng phát triển bền vững
• 3.3.3. Giải pháp phát triển
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá sinh thái cảnh quan cho nông lâm nghiệp bền vững

Đánh giá sinh thái cảnh quan là một phương pháp quan trọng trong việc phát triển nông lâm nghiệp bền vững. Nó giúp xác định các yếu tố sinh thái, tài nguyên thiên nhiên và mối quan hệ giữa chúng. Việc này không chỉ hỗ trợ trong việc quản lý tài nguyên mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho các hoạt động nông nghiệp và lâm nghiệp. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực từ phát triển kinh tế, việc đánh giá sinh thái cảnh quan càng trở nên cần thiết.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đánh giá sinh thái cảnh quan

Đánh giá sinh thái cảnh quan là quá trình phân tích các yếu tố sinh thái và môi trường trong một khu vực nhất định. Nó giúp xác định các đặc điểm tự nhiên, tài nguyên và cách thức mà chúng tương tác với nhau. Vai trò của nó trong nông lâm nghiệp bền vững là rất quan trọng, vì nó cung cấp thông tin cần thiết để đưa ra các quyết định hợp lý trong quản lý tài nguyên.

1.2. Lợi ích của việc đánh giá sinh thái cảnh quan trong nông lâm nghiệp

Việc đánh giá sinh thái cảnh quan mang lại nhiều lợi ích cho nông lâm nghiệp, bao gồm việc tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, bảo vệ đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng môi trường. Nó cũng giúp phát hiện các vấn đề tiềm ẩn và đưa ra các giải pháp kịp thời để đảm bảo sự phát triển bền vững.

II. Những thách thức trong đánh giá sinh thái cảnh quan hiện nay

Mặc dù đánh giá sinh thái cảnh quan mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, áp lực từ phát triển kinh tế và sự thay đổi trong cách sử dụng đất đang tạo ra những khó khăn trong việc thực hiện đánh giá. Ngoài ra, việc thiếu dữ liệu và thông tin chính xác cũng là một rào cản lớn.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến cảnh quan

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong các hệ sinh thái, ảnh hưởng đến sự phân bố và đa dạng của các loài. Điều này làm cho việc đánh giá sinh thái cảnh quan trở nên khó khăn hơn, vì các yếu tố môi trường có thể thay đổi nhanh chóng.

2.2. Áp lực từ phát triển kinh tế và sử dụng đất

Sự gia tăng dân số và nhu cầu về đất đai cho nông nghiệp và đô thị hóa đang tạo ra áp lực lớn lên các hệ sinh thái. Việc này không chỉ làm giảm chất lượng môi trường mà còn ảnh hưởng đến khả năng đánh giá sinh thái cảnh quan một cách chính xác.

III. Phương pháp đánh giá sinh thái cảnh quan hiệu quả

Để thực hiện đánh giá sinh thái cảnh quan một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Các phương pháp này bao gồm phân tích dữ liệu địa lý, khảo sát thực địa và mô hình hóa sinh thái. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về cảnh quan.

3.1. Sử dụng công nghệ GIS trong đánh giá cảnh quan

Công nghệ GIS (Hệ thống thông tin địa lý) cho phép thu thập, phân tích và trình bày dữ liệu không gian một cách hiệu quả. Việc áp dụng GIS trong đánh giá sinh thái cảnh quan giúp xác định các yếu tố môi trường và tài nguyên một cách chính xác.

3.2. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá sinh thái cảnh quan. Việc thu thập dữ liệu từ thực địa giúp xác định các đặc điểm sinh thái và môi trường, từ đó đưa ra các quyết định hợp lý trong quản lý tài nguyên.

IV. Ứng dụng thực tiễn của đánh giá sinh thái cảnh quan

Đánh giá sinh thái cảnh quan không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong nông lâm nghiệp. Các kết quả từ đánh giá có thể được sử dụng để lập kế hoạch phát triển bền vững, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Điều này giúp đảm bảo rằng các hoạt động nông nghiệp và lâm nghiệp diễn ra một cách hiệu quả và bền vững.

4.1. Lập kế hoạch phát triển bền vững dựa trên đánh giá

Kết quả từ đánh giá sinh thái cảnh quan có thể được sử dụng để lập kế hoạch phát triển bền vững cho các khu vực nông lâm nghiệp. Việc này giúp tối ưu hóa sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.

4.2. Quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả

Đánh giá sinh thái cảnh quan cung cấp thông tin cần thiết để quản lý tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo vệ đa dạng sinh học mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho các hoạt động nông nghiệp và lâm nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của đánh giá sinh thái cảnh quan

Đánh giá sinh thái cảnh quan là một công cụ quan trọng trong việc phát triển nông lâm nghiệp bền vững. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với sự phát triển của công nghệ và các phương pháp nghiên cứu mới, triển vọng cho việc áp dụng đánh giá sinh thái cảnh quan trong tương lai là rất khả quan. Điều này sẽ góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

5.1. Tương lai của nghiên cứu sinh thái cảnh quan

Nghiên cứu sinh thái cảnh quan sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề môi trường hiện nay. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả của các đánh giá.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong nông lâm nghiệp

Định hướng phát triển bền vững trong nông lâm nghiệp cần phải dựa trên các kết quả từ đánh giá sinh thái cảnh quan. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng các hoạt động nông nghiệp và lâm nghiệp diễn ra một cách hiệu quả và bền vững, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện M’Đrắk, tỉnh Đắk Lắk, với diện tích tự nhiên khoảng 1.336,28 km², là vùng cao nguyên có tiềm năng phát triển nông - lâm nghiệp bền vững nhờ nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và đa dạng. Dân số năm 2012 đạt 66.610 người với mật độ 49,9 người/km², tạo sức ép lên tài nguyên đất đai và môi trường. Khí hậu đặc trưng với lượng mưa trung bình trên 2.000 mm/năm, nhiệt độ trung bình 23,1°C, cùng hệ thống sông ngòi dồi dào tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp đa dạng. Tuy nhiên, việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên chưa thực sự hợp lý, dẫn đến những biến đổi cảnh quan và môi trường cần được đánh giá khoa học để phục vụ phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng luận cứ khoa học dựa trên phân tích, đánh giá sinh thái cảnh quan nhằm phục vụ phát triển nông - lâm nghiệp bền vững tại huyện M’Đrắk. Phạm vi nghiên cứu tập trung trong lãnh thổ huyện, với thời gian khảo sát và thu thập dữ liệu từ năm 2008 đến 2012. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và quy hoạch phát triển nông - lâm nghiệp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết chính: lý thuyết cảnh quan học và sinh thái cảnh quan. Lý thuyết cảnh quan học, được phát triển từ các công trình của các nhà khoa học Nga như L. Berg và A. Isachenko, tập trung vào phân loại, cấu trúc và chức năng của các đơn vị cảnh quan, đồng thời nhấn mạnh mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên và tác động của con người. Sinh thái cảnh quan, theo định nghĩa của Carl Troll và phát triển qua Hiệp hội quốc tế về sinh thái cảnh quan (IALE), nghiên cứu mối quan hệ không gian và các quá trình sinh thái trong cảnh quan, đặc biệt là cấu trúc, chức năng và sự biến đổi theo thời gian.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Cảnh quan: tổng thể lãnh thổ tự nhiên có cấu trúc, chức năng và động lực phát triển riêng biệt.
• Đơn vị cảnh quan: các phân vị trong hệ thống phân loại cảnh quan, được xác định dựa trên các chỉ tiêu địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng và sinh vật.
• Đánh giá cảnh quan: xác định mức độ thích hợp của các đơn vị cảnh quan đối với mục đích sử dụng cụ thể, như phát triển nông - lâm nghiệp.
• Phát triển bền vững: sử dụng tài nguyên thiên nhiên sao cho đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng của thế hệ tương lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê kinh tế xã hội, tài nguyên thiên nhiên, bản đồ địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng và sử dụng đất của huyện M’Đrắk giai đoạn 2008-2012. Dữ liệu được thu thập từ các cơ quan như UBND huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, Phòng Thống kê huyện và Viện Địa lý.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích định lượng dựa trên các chỉ tiêu khí hậu, địa hình, đất đai và thảm thực vật để xây dựng hệ thống phân loại cảnh quan.
• Phương pháp bản đồ: xây dựng bản đồ cảnh quan tỷ lệ 1:50.000 phục vụ đánh giá và định hướng sử dụng đất.
• Phương pháp đánh giá cảnh quan tổng hợp sử dụng thang điểm có trọng số, đánh giá mức độ thích nghi của từng đơn vị cảnh quan với các mục đích phát triển nông - lâm nghiệp.
• Phân tích so sánh các kết quả đánh giá với các nghiên cứu tương tự trong và ngoài nước để rút ra kết luận và đề xuất phù hợp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ diện tích tự nhiên huyện M’Đrắk với 13 đơn vị hành chính, đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phương pháp chọn mẫu dựa trên nguyên tắc tổng hợp và phân vùng cảnh quan, phù hợp với mục tiêu nghiên cứu phát triển bền vững.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại cảnh quan đa dạng: Huyện M’Đrắk được phân thành 3 dạng địa hình chính gồm núi cao sườn dốc (61,2%), đồi đỉnh bằng chia cắt nhẹ (25,22%) và địa hình thấp (13,58%). Đất đai phân bố không đồng đều với 6 nhóm đất chính, trong đó đất đỏ vàng chiếm 82,32% diện tích, đất bazan có độ phì cao tập trung ở các xã Ea M’Đoal, Ea Riêng và Ea M’Lay.

2. Đánh giá mức độ thích nghi cảnh quan cho phát triển nông - lâm nghiệp: Qua hệ thống tiêu chí đánh giá, các đơn vị cảnh quan có mức độ thích nghi khác nhau với các loại cây trồng và rừng sản xuất. Ví dụ, đất bazan với độ phì cao thích hợp cho cây cà phê và cây công nghiệp lâu năm, chiếm khoảng 8.953 ha; trong khi đất phù sa và đất xám thích hợp cho trồng lúa nước và cây hàng năm.

3. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực: Tỷ trọng nông - lâm nghiệp chiếm 50,32% tổng giá trị sản xuất, giảm nhẹ so với các ngành công nghiệp và dịch vụ đang tăng lên (26,22% và 23,46%). Diện tích gieo trồng tăng từ 22.948 ha năm 2008 lên khoảng 26.000 ha năm 2012, trong đó cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả có xu hướng phát triển.

4. Tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp dồi dào: Diện tích đất lâm nghiệp đạt 63.069,2 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm 93,6%. Rừng phòng hộ chiếm 54,51% diện tích đất lâm nghiệp, góp phần bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân loại cảnh quan và đánh giá mức độ thích nghi cho thấy sự đa dạng sinh thái và tiềm năng phát triển nông - lâm nghiệp của huyện M’Đrắk. Đặc điểm địa hình và đất đai phân bố không đồng đều tạo ra các đơn vị cảnh quan có khả năng thích nghi khác nhau, đòi hỏi quy hoạch sử dụng đất phù hợp để phát huy hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

So sánh với các nghiên cứu cảnh quan tại các vùng cao nguyên khác của Tây Nguyên, huyện M’Đrắk có lượng mưa cao hơn và khí hậu mát mẻ hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi đại gia súc. Tuy nhiên, áp lực dân số tăng và khai thác tài nguyên chưa hợp lý đã gây ra biến đổi cảnh quan và suy giảm chất lượng đất ở một số khu vực.

Việc áp dụng phương pháp đánh giá cảnh quan tổng hợp với thang điểm có trọng số giúp xác định rõ các vùng đất phù hợp cho từng loại cây trồng và rừng sản xuất, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua bản đồ phân bố cảnh quan, biểu đồ cơ cấu sử dụng đất và bảng tổng hợp chỉ tiêu đánh giá, giúp các nhà quản lý dễ dàng tiếp cận và ra quyết định.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch sử dụng đất theo cảnh quan: Áp dụng kết quả đánh giá cảnh quan để phân vùng đất đai phù hợp với từng loại cây trồng và rừng sản xuất, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và bảo vệ môi trường. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, do UBND huyện phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì.

2. Phát triển cây công nghiệp lâu năm trên đất bazan: Khuyến khích mở rộng diện tích trồng cà phê, hồ tiêu và cây ăn quả tại các xã Ea M’Đoal, Ea Riêng, Ea M’Lay với diện tích khoảng 9.000 ha, nhằm tăng giá trị kinh tế và ổn định sinh kế người dân. Thời gian 5 năm, do các hợp tác xã và nông dân thực hiện.

3. Bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ tự nhiên: Tăng cường quản lý, bảo vệ diện tích rừng phòng hộ hiện có (khoảng 34.380 ha), đồng thời trồng mới rừng phòng hộ tại các khu vực đầu nguồn và ven sông để giảm thiểu xói mòn đất và bảo vệ nguồn nước. Thời gian 5-10 năm, do Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện và các tổ chức liên quan thực hiện.

4. Nâng cao năng lực quản lý tài nguyên và môi trường: Đào tạo cán bộ quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ GIS và viễn thám trong giám sát biến đổi cảnh quan và sử dụng đất, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và ra quyết định. Thời gian 2-3 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh phối hợp với các đơn vị đào tạo.

5. Phát triển hạ tầng thủy lợi và giao thông đồng bộ: Cải tạo, nâng cấp các công trình thủy lợi hiện có để đảm bảo tưới tiêu cho diện tích nông nghiệp khoảng 1.500 ha, đồng thời hoàn thiện hệ thống giao thông liên xã, tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển nông sản và phát triển kinh tế. Thời gian 3-5 năm, do UBND huyện và các ngành liên quan thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các kế hoạch phát triển nông - lâm nghiệp bền vững, quy hoạch sử dụng đất và bảo vệ môi trường phù hợp với đặc điểm cảnh quan huyện M’Đrắk.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Khoa học Môi trường, Địa lý và Nông nghiệp: Tham khảo phương pháp phân tích cảnh quan, đánh giá sinh thái cảnh quan và ứng dụng trong phát triển kinh tế xã hội vùng cao nguyên.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp, lâm nghiệp: Áp dụng các đề xuất về phát triển cây công nghiệp lâu năm, chăn nuôi và bảo vệ rừng để nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để triển khai các dự án bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển cộng đồng và quản lý tài nguyên thiên nhiên tại vùng cao nguyên Tây Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá sinh thái cảnh quan cho phát triển nông - lâm nghiệp?
   Đánh giá sinh thái cảnh quan giúp xác định mức độ thích nghi của các đơn vị cảnh quan với các loại cây trồng và rừng sản xuất, từ đó sử dụng tài nguyên hiệu quả, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Ví dụ, đất bazan có độ phì cao thích hợp cho cây cà phê lâu năm.

2. Phương pháp đánh giá cảnh quan được áp dụng như thế nào?
   Phương pháp sử dụng thang điểm có trọng số dựa trên các chỉ tiêu khí hậu, địa hình, đất đai và thảm thực vật để đánh giá mức độ thuận lợi của từng đơn vị cảnh quan cho mục đích phát triển nông - lâm nghiệp. Kết quả được thể hiện qua bản đồ và bảng tổng hợp.

3. Đặc điểm khí hậu của huyện M’Đrắk ảnh hưởng ra sao đến sản xuất nông nghiệp?
   Khí hậu cao nguyên với lượng mưa trên 2.000 mm/năm và nhiệt độ trung bình 23,1°C tạo điều kiện thuận lợi cho cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi đại gia súc, đồng thời mùa mưa kéo dài giúp duy trì độ ẩm đất.

4. Làm thế nào để bảo vệ rừng phòng hộ hiệu quả?
   Cần tăng cường quản lý, giám sát, trồng mới rừng và nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của rừng phòng hộ trong bảo vệ nguồn nước và chống xói mòn đất. Ví dụ, diện tích rừng phòng hộ hiện chiếm hơn 54% đất lâm nghiệp huyện.

5. Các giải pháp phát triển kinh tế nào phù hợp với đặc điểm cảnh quan huyện?
   Phát triển cây công nghiệp lâu năm trên đất bazan, mở rộng chăn nuôi đại gia súc trên đồng cỏ rộng, bảo vệ rừng tự nhiên và phát triển dịch vụ nông nghiệp bền vững là các giải pháp phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội hiện tại.

Kết luận

• Huyện M’Đrắk có cảnh quan đa dạng với ba dạng địa hình chính và nhiều nhóm đất phù hợp cho phát triển nông - lâm nghiệp.
• Đánh giá sinh thái cảnh quan xác định rõ mức độ thích nghi của các đơn vị cảnh quan với các mục đích sử dụng, làm cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển bền vững.
• Cơ cấu kinh tế huyện đang chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp và dịch vụ, nhưng nông - lâm nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào quy hoạch sử dụng đất, phát triển cây công nghiệp lâu năm, bảo vệ rừng phòng hộ và nâng cao năng lực quản lý tài nguyên.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng trong việc phát triển kinh tế xã hội bền vững huyện M’Đrắk.

Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3-5 năm, đồng thời tiếp tục cập nhật dữ liệu và đánh giá định kỳ để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện quy hoạch sử dụng đất và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, hướng tới phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu hướng nghiên cứu sinh thái trong cảnh quan học Việt Nam với bài “Tiếp cận sinh thái trong nghiên cứu cảnh quan” [37]. Năm 1994, ông và Huỳnh Nhung hoàn thành “Quan niệm về cảnh quan, hệ sinh thái, 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sự phát triển của cảnh quan học và sinh thái học cảnh quan” - làm rõ hơn mối quan hệ giữa cảnh quan và sinh thái học [49]. Cũng năm này, ông và Nguyễn Văn Nhưng báo cáo về “Chu trình vật chất, trao đổi năng lượng trong một số cảnh quan Việt Nam” - cho thấy quan điểm sinh thái được vận dụng linh hoạt hơn trong nghiên cứu cảnh quan Việt Nam. Ngoài các hướng nghiên cứu truyền thống, Việt Nam cũng tiếp cận rất nhanh các hướng nghiên cứu cảnh quan có ứng dụng thành tựu của công nghệ thông tin.

Có thể kể đến là Nguyễn Thành Long với công trình “Nghiên cứu cảnh quan Tây Nguyên trên cơ sở ảnh vệ tinh Landsat” (1987) [36] ; Phạm Hoàng Hải và nhiều người khác với công trình “Xây dựng bản đồ cảnh quan sinh thái tỉnh Thanh Hoá tỉ lệ 1 : 200.000 trên cơ sở sử dụng các tư liệu viễn thám” (1990) [13]; Nguyễn Văn Vinh và Nguyễn Cẩm Vân với “Thành lập bản đồ cảnh quan đồng bằng Nam Bộ tỉ lệ 1/250.000 bằng tư liệu viễn thám” (1992). Một trong những hướng nghiên cứu được tiến hành rất mạnh thời gian gần đây là hướng nghiên cứu, đánh giá cảnh quan phục vụ mục đích phát triển bền vững lãnh thổ, mà tiêu biểu là các công trình của Phạm Hoàng Hải. Năm 1988, ông hoàn thành công trình “Vấn đề lí luận và phương pháp đánh giá tổng hợp tự nhiên cho mục đích sử dụng lãnh thổ - ví dụ vùng Đông Nam Bộ”. Kế đến vào năm 1990, trong Chương trình 48B, ông cùng Nguyễn Trọng Tiến và nnk đã tiến hành “Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên dải ven biển Việt Nam cho phát triển sản xuất nông - lâm” [14].

Năm 1993, ông thực hiện “Đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên lãnh thổ nhiệt đới ẩm gió mùa Việt Nam cho mục đích phát triển sản xuất và bảo vệ môi trường” [15]. Vào 1997, Nhà xuất bản Giáo dục đã công bố “Cơ sở cảnh quan học của việc sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường lãnh thổ Việt Nam” của ông cùng Nguyễn Thượng Hùng và Nguyễn Ngọc Khánh - công trình được đánh giá cao bởi những miêu tả chi tiết các quy luật và đặc trưng của các cảnh quan nhiệt đới gió mùa Việt Nam trên cơ sở một hệ thống phân loại tương đối thống nhất cho toàn lãnh thổ và theo các miền, các vùng cảnh quan riêng biệt ; đồng thời công trình cũng đề cập một cách khá đầy đủ, sâu sắc những biến đổi của tự nhiên nói chung và cảnh quan nói riêng dưới tác động của con người, từ đó đưa 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ra các giải pháp, các hướng tiếp cận khoa học tin cậy nhằm sử dụng hợp lí tài nguyên, bảo vệ môi trường [16]. Ngoài ra còn có thể kể đến một số công trình khác được thực hiện ở các vùng, miền của đất nước và có những đóng góp nhất định vào sự phát triển chung của cảnh quan học, như : Nguyễn Thế Thôn với “Tổng luận phân tích nghiên cứu và đánh giá cảnh quan cho việc quy hoạch và phát triển kinh tế” (1993) và “Tổng luận phân tích những vấn đề cảnh quan sinh thái ứng dụng trong quy hoạch và quản lí môi trường” (1995) ; Trần Văn Thành với “Phân vùng địa sinh thái đất ngập nước Đồng Tháp Mười” (1993); Nguyễn Cao Huần với Đánh giá cảnh quan theo quan điểm tiếp cận kinh tế sinh thái (2005) [23]; Trương Quang Hải, Nguyễn An Thịnh, Nguyễn Thị Thúy Hằng với “Mô hình sinh thái cảnh quan nhiệt đới gió mùa Việt Nam và ứng dụng nghiên cứu đa dạng cảnh quan” (2008) [20]. Đó là chưa nói đến một loạt các bản đồ cảnh quan và đánh giá cảnh quan đã được các nhà cảnh quan học và các nhà địa lí tổng hợp xây dựng nên trong hơn 30 năm qua, giúp cho lĩnh vực nghiên cứu cảnh quan của nước ta ngày càng có những bước phát triển mạnh mẽ và vững chắc.

Các nghiên cứu về huyện M’Đrắk: Cho đến nay các nghiên cứu về huyện M‟Đrắk đã và đang tập trung theo hướng nghiên cứu về tài nguyên thiên nhiên và phát kinh tế xã hội: Đã có một số công trình nghiên cứu về đất đai và tình hình kinh tế xã hội như “Nghiên cứu đặc điểm tài nguyên đất và hiện trạng sử dụng đất huyện M’Đrăk - tỉnh Đăk Lăk” của Phạm Thế Trịnh, Y Ghi Niê [45], các báo cáo thường niên của huyện, báo cáo quy hoạch sử dụng đất đai huyện M‟Đrăk - tỉnh Đăk Lăk đến năm 2020, một số đề tài nghiên cứu phát triển cây công nghiệp có giá trị trên địa bàn như cây cà phê, hồ tiêu… Nhìn chung, các nghiên cứu trên đây về huyện M‟Đrắk đều chưa thể hiện được nguồn lực tổng hợp về tài nguyên thiên nhiên cũng như mối quan hệ giữa các hoạt động sử dụng tài nguyên đối với các vấn đề môi trường nảy sinh trong khu vực, chính vì vậy trong thời gian tới cần phải có những điều tra và nghiên cứu sâu hơn về khu vực. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Những vấn đề lí luận nghiên cứu cảnh quan: 1. Quan niệm cảnh quan: “Cảnh quan” là thuật ngữ bắt nguồn từ ngôn ngữ Đức - “landschaft”, với nghĩa là nước, miền, địa phương, khu vực, đã bắt đầu được sử dụng trong các sách vở địa lí từ năm 1805.

Tuy nhiên, đến cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX thì nền móng của cảnh quan học mới được xây dựng trong các công trình nghiên cứu về bề mặt Trái Đất của các nhà địa lí kinh điển Nga, Đức, Anh, Mĩ, Pháp. Trong quá trình phát triển của cảnh quan học, đã có rất nhiều tác giả đưa ra các quan điểm, học thuyết khác nhau về cảnh quan, thể hiện qua hàng loạt các định nghĩa về cảnh quan với nội dung và cách diễn đạt không giống nhau. Có thể gộp các định nghĩa ấy vào ba nhóm quan niệm cơ bản như sau :  Quan niệm coi cảnh quan là một khái niệm chung đồng nghĩa với tổng thể thiên nhiên ở các cấp phân vị khác nhau. Ủng hộ quan điểm này có D.

Lukasov,…  Quan niệm coi cảnh quan là một đơn vị phân loại trong hệ phân vị tổng thể tự nhiên, trong đó cảnh quan là đơn vị chủ yếu được xem xét về những biến đổi do tác động của con người. Theo cách hiểu này thì cảnh quan là một trong những đơn vị thấp nhất trong hệ thống phân vùng tổng hợp. Tiêu biểu theo xu hướng này là A. Isachenko [27], Vũ Tự Lập [31],…  Quan niệm coi cảnh quan là một khái niệm có tính chất kiểu (loại hình) của những tổng thể địa lí tự nhiên.

Cách hiểu này được phát triển trong các công trình của B.  Nhìn chung, về cơ bản thì cả ba quan niệm trên vẫn có điểm chung, đó là việc xem cảnh quan là một tổng thể lãnh thổ thiên nhiên. Sự khác nhau thể hiện ở chỗ cảnh quan được dùng để chỉ những tổng thể kiểu nào và ở cấp phân vị nào, hoặc cảnh quan được xác định và thể hiện trên bản đồ theo cách thức nào, theo cách quy nạp hay diễn giải. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong đó quan niệm kiểu loại được nhiều nhà nghiên cứu cảnh quan sử dụng phổ biến.

Trong quan niệm này cảnh quan được coi là đơn vị cơ sở, là một cấp phân vị, đơn vị phân loại thể hiện rõ nét nhất cả hai quy luật địa đới và phi địa đới, đồng thời là địa hệ tự nhiên cấp cơ sở có cấu trúc hình thái riêng. Trong NCCQ có nhiều hướng khác nhau, cần phải hiểu cảnh quan theo đúng bản chất của nó, không thể hiểu theo tên gọi vì chưa có một định nghĩa cảnh quan thống nhất [27]. Hệ thống phân loại cảnh quan trên thế giới và Việt Nam Một địa tổng thể bất kì luôn có đặc tính là vừa mang tính chất cá thể, vừa mang tính chất kiểu loại, tức là giữa các cá thể địa tổng thể đồng cấp vừa có những điểm khác nhau, vừa có những điểm giống nhau nhất định. Chính vì thế các nhà địa lí tổng hợp thường phối hợp phân vùng với phân loại.

Phân loại trên cơ sở phân vùng xuất phát từ bản đồ các địa tổng thể, như thế vừa không cho phép có những lỗ hổng trong khi tiến hành phân loại, vừa có thể phân loại chi tiết do không có sự trùng lặp giữa hai đơn vị phân vị và phân loại, đồng thời phạm vi phân bố của các đơn vị phân loại được hạn chế. Khi phân loại, có nguyên tắc chung áp dụng cho mọi hệ thống của mọi cấp, lại có nguyên tắc và chỉ tiêu riêng cho từng hệ thống của từng cấp. Các nguyên tắc chung có thể đề cập đến gồm :  Hệ thống phân loại phải bao quát được đầy đủ các cá thể, không thể có tình trạng một cá thể không thuộc bậc phân loại nào, và ngược lại cũng không có tình huống một cá thể lại nằm ở nhiều bậc phân loại.  Mỗi bậc phân loại chỉ được dùng một chỉ tiêu phân loại.

Tuy nhiên, có thể dùng nhiều chỉ tiêu phân loại cho một bậc khi biết kết hợp chúng một cách hợp lí, hoặc khi phân nhánh hệ thống phân loại, mỗi nhánh có một chỉ tiêu riêng. Do đó nếu dùng nhiều chỉ tiêu thì phải thêm bậc phân loại, là nguyên nhân làm cho hệ thống phân loại thêm cồng kềnh. Vì thế phải thận trọng khi chọn chỉ tiêu phân loại, nên chọn những tính chất quan trọng, có thể đại diện cho nhiều tính chất khác, đó là tính chất chỉ thị hoặc là tính chất quyết định quá trình hình thành địa tổng thể. Dùng chỉ tiêu có khả năng bao quát được nhiều cá thể làm chỉ tiêu bậc trên, còn chỉ tiêu bao gồm ít cá thể thì dùng cho bậc dưới.

Đây là nguyên tắc dễ bị các nhà địa lí vi phạm nhất, vì họ 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thường vịn vào tính chất tổng hợp của địa tổng thể mà đưa nhiều chỉ tiêu vào một bậc phân loại, làm cho dễ nhầm lẫn giữa phân loại và phân vùng.  Số bậc trong hệ thống phân loại phải hợp lí và phải phụ thuộc vào tính chất của đối tượng phân loại nhưng không nên quá nhiều, đồng thời không được bỏ những bậc cần thiết. Bỏ bậc cần thiết sẽ làm cho mối liên hệ giữa các bậc trở nên khó hiểu.