Đánh giá độ rủi ro sóng thần khu vực đô thị thành phố Nha Trang - Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ phân tích và đánh giá độ rủi ro sóng thần tại khu vực đô thị thành phố Nha Trang, cung cấp thông tin hữu ích cho quản lý.

• Tác giả: Phạm Thế Truyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hồng Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hải dương học
• Đề tài: Đánh Giá Rủi Ro Sóng Thần Tại Nha Trang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT ĐỘ NGUY HIỂM SÓNG THẦN TRONG KHU VỰC BIỂN ĐÔNG
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản về sóng thần
• 1.2. Tình hình nghiên cứu sóng thần ở Việt Nam
• 1.3. Độ nguy hiểm sóng thần trong khu vực biển Đông
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN
• 2.1. Mức độ tổn thương, độ nguy hiểm và độ rủi ro sóng thần
• 2.2. Quy trình đánh giá độ rủi ro do sóng thần
• 2.3. Cơ sở phương pháp luận đánh giá mức độ rủi ro do sóng thần
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ ĐỘ RỦI RO DO SÓNG THẦN GÂY RA ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ NHA TRANG
• 3.1. Khu vực nghiên cứu
• 3.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp phục vụ đánh giá rủi ro sóng thần
• 3.3. Xây dựng các công cụ tính toán trên môi trường GIS
• 3.4. Đánh giá độ rủi ro sóng thần khu vực đô thị thành phố Nha Trang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang

Đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự gia tăng tần suất thiên tai. Nha Trang, với vị trí ven biển, có nguy cơ cao bị ảnh hưởng bởi sóng thần. Việc đánh giá này không chỉ giúp nhận diện các nguy cơ mà còn đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Khái niệm về sóng thần và nguyên nhân hình thành

Sóng thần, hay còn gọi là tsunami, là một chuỗi sóng lớn do các biến động địa chất dưới đáy biển gây ra. Nguyên nhân chính của sóng thần thường là động đất, phun trào núi lửa hoặc trượt lở đất. Những hiện tượng này có thể tạo ra những cột nước lớn, dẫn đến sự hình thành sóng thần.

1.2. Tình hình sóng thần tại Nha Trang

Nha Trang nằm trong khu vực có nguy cơ cao về sóng thần do vị trí địa lý và các hoạt động địa chất. Các nghiên cứu cho thấy, trong quá khứ, khu vực này đã từng chịu ảnh hưởng của sóng thần, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

II. Vấn đề và thách thức trong đánh giá rủi ro sóng thần

Đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang gặp nhiều thách thức, bao gồm việc thiếu dữ liệu chính xác và hệ thống cảnh báo chưa hoàn thiện. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao khả năng ứng phó với thiên tai.

2.1. Thiếu dữ liệu và thông tin

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc đánh giá rủi ro sóng thần là thiếu dữ liệu chính xác về lịch sử sóng thần và các yếu tố địa chất. Việc thu thập và phân tích dữ liệu là rất cần thiết để có cái nhìn tổng quan về nguy cơ.

2.2. Hệ thống cảnh báo chưa hiệu quả

Hệ thống cảnh báo sóng thần tại Nha Trang còn nhiều hạn chế. Việc cải thiện hệ thống này là cần thiết để đảm bảo người dân có thể nhận được thông tin kịp thời và chính xác khi có nguy cơ xảy ra sóng thần.

III. Phương pháp đánh giá rủi ro sóng thần hiệu quả

Để đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng công nghệ GIS và mô hình hóa sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong đánh giá.

3.1. Sử dụng công nghệ GIS trong đánh giá

Công nghệ GIS cho phép phân tích không gian và mô hình hóa các kịch bản sóng thần. Việc áp dụng GIS giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao và đề xuất các biện pháp phòng ngừa.

3.2. Mô hình hóa kịch bản sóng thần

Mô hình hóa các kịch bản sóng thần giúp dự đoán tác động của sóng thần đến khu vực Nha Trang. Các kịch bản này có thể được sử dụng để lập kế hoạch ứng phó và giảm thiểu thiệt hại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu về rủi ro sóng thần tại Nha Trang đã mang lại nhiều kết quả quan trọng. Những kết quả này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về nguy cơ mà còn đề xuất các biện pháp ứng phó hiệu quả.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu trước đây

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng Nha Trang có nguy cơ cao bị ảnh hưởng bởi sóng thần. Các kết quả này đã được sử dụng để xây dựng các kế hoạch ứng phó và cảnh báo.

4.2. Đề xuất biện pháp phòng ngừa

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, nhiều biện pháp phòng ngừa đã được đề xuất, bao gồm việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và nâng cao nhận thức cộng đồng về nguy cơ sóng thần.

V. Kết luận và tương lai của đánh giá rủi ro sóng thần

Đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc cải thiện hệ thống cảnh báo và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do sóng thần gây ra trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc đánh giá rủi ro

Đánh giá rủi ro sóng thần không chỉ giúp nhận diện nguy cơ mà còn là cơ sở để xây dựng các kế hoạch ứng phó hiệu quả. Việc này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới để nâng cao khả năng dự đoán và ứng phó với sóng thần. Việc hợp tác quốc tế trong nghiên cứu cũng sẽ mang lại nhiều lợi ích cho công tác phòng ngừa thiên tai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sóng thần là một trong những thiên tai có sức tàn phá khủng khiếp, đã gây ra nhiều thảm họa nghiêm trọng trên thế giới. Điển hình như trận động đất và sóng thần tại Nhật Bản năm 2011 với cường độ Mw 9.0, sóng thần cao đến 38,9 m đã gây thiệt hại hơn 15.840 người chết và phá hủy hơn 125.000 công trình nhà ở. Tại khu vực Biển Đông, đặc biệt là ven biển Việt Nam, nguy cơ xảy ra sóng thần vẫn luôn hiện hữu do các hoạt động địa chất như động đất tại các đới hút chìm và đứt gãy kiến tạo. Thành phố Nha Trang, với diện tích 7,9 km² và dân số khoảng 163.885 người, nằm trong vùng có nguy cơ chịu ảnh hưởng sóng thần từ các nguồn địa chấn trong khu vực Biển Đông.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá mức độ rủi ro sóng thần đối với khu vực đô thị thành phố Nha Trang, tập trung vào thiệt hại về người và nhà cửa, từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại. Nghiên cứu được thực hiện dựa trên dữ liệu thực địa, số liệu dân số và nhà cửa năm 2009, kết hợp với các kịch bản sóng thần đã được mô phỏng trong khu vực Biển Đông. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch, ứng phó thiên tai và nâng cao khả năng phòng chống sóng thần tại các đô thị ven biển Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba khái niệm cơ bản trong đánh giá rủi ro sóng thần: mức độ tổn thương, độ nguy hiểm và độ rủi ro sóng thần. Mức độ tổn thương phản ánh khả năng bị thiệt hại của các yếu tố chịu rủi ro như con người, nhà cửa và hệ thống hạ tầng. Độ nguy hiểm được xác định qua độ cao sóng thần và độ sâu ngập lụt tại khu vực nghiên cứu. Độ rủi ro là xác suất xảy ra tổn thất kinh tế - xã hội do sóng thần gây ra, được tính bằng tích của mức độ tổn thương và độ nguy hiểm.

Phương pháp luận đánh giá mức độ tổn thương sử dụng kỹ thuật phân tích đa tiêu chuẩn (Multi-criteria analysis) để xác định trọng số các yếu tố ảnh hưởng như vật liệu xây dựng, số tầng nhà, mật độ dân số, thành phần dân cư, thu nhập bình quân. Mô hình GIS được áp dụng để xây dựng cơ sở dữ liệu không gian và thuộc tính, phục vụ cho việc tính toán và lập bản đồ rủi ro.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu dân số và nhà cửa năm 2009 của 11 phường nội thành Nha Trang, với tổng dân số 163.885 người và diện tích 7,9 km². Dữ liệu nhà cửa được thu thập qua khảo sát thực địa với 1911 phiếu điều tra, kết hợp dữ liệu không gian số hóa từ ảnh nền Google tỷ lệ 1:2000.

Phương pháp phân tích sử dụng phần mềm ArcView GIS và ngôn ngữ lập trình Avenue để xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp và các công cụ tính toán tự động. Quy trình nghiên cứu gồm ba bước: đánh giá mức độ tổn thương (V), đánh giá độ nguy hiểm sóng thần (H) dựa trên bản đồ ngập lụt mô phỏng theo kịch bản sóng thần Mw 8,5 tại đới hút chìm Manila, và tính toán độ rủi ro (R) theo công thức:

$$ R = \frac{V \times H}{4} $$

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng năm 2009-2012, bao gồm khảo sát thực địa, xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển công cụ tính toán và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ tổn thương nhà cửa: Qua khảo sát thực địa, nhà cửa tại Nha Trang được phân loại theo vật liệu xây dựng (gỗ, gạch, bê tông cốt thép), số tầng và kết cấu móng. Kết quả tính toán mức độ tổn thương cho thấy khoảng 30% nhà cửa có nguy cơ thiệt hại cao do sóng thần, đặc biệt là các công trình gần bờ biển với kết cấu yếu. Bản đồ phân bố mức độ tổn thương thể hiện rõ sự tập trung thiệt hại tại các phường ven biển như Vĩnh Phước và Phước Tân.

2. Mức độ tổn thương con người: Dân số khu vực nghiên cứu gồm nhiều nhóm tuổi và thành phần khác nhau, với mật độ dân số cao tại các phường trung tâm. Mức độ tổn thương về người được tính dựa trên mật độ dân số, thành phần dân số (trẻ em, người già), thu nhập và thời gian sơ tán. Kết quả cho thấy trong mùa du lịch, khi lượng khách tăng cao, mức độ tổn thương có thể tăng lên đến 20% so với mùa bình thường.

3. Độ nguy hiểm sóng thần: Sử dụng kịch bản sóng thần Mw 8,5 tại đới hút chìm Manila, bản đồ ngập lụt cho thấy vùng ven biển Nha Trang có độ sâu ngập từ 3 đến 6 mét, tương ứng với mức độ nguy hiểm cấp 2. Thời gian lan truyền sóng từ nguồn đến bờ khoảng 2 giờ, đủ để cảnh báo và sơ tán dân cư nếu hệ thống cảnh báo hoạt động hiệu quả.

4. Độ rủi ro sóng thần: Kết hợp mức độ tổn thương và độ nguy hiểm, bản đồ rủi ro cho thấy các phường ven biển có mức rủi ro cao nhất, với giá trị R đạt mức 4-5 trên thang 5. Các khu vực trung tâm và phía trong có mức rủi ro thấp hơn do khoảng cách xa bờ và địa hình cao hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân mức độ tổn thương cao tại các phường ven biển chủ yếu do mật độ dân cư đông, nhà cửa có kết cấu yếu và gần bờ biển, dễ bị ngập lụt. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các khu vực đô thị ven biển có đặc điểm tương tự như ở Nhật Bản và Indonesia. Việc áp dụng GIS và phân tích đa tiêu chuẩn giúp mô hình hóa chính xác hơn các yếu tố ảnh hưởng, hỗ trợ ra quyết định hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các bản đồ chuyên đề về mức độ tổn thương nhà cửa, mức độ tổn thương con người, bản đồ ngập lụt và bản đồ rủi ro tổng hợp, giúp trực quan hóa nguy cơ và hỗ trợ công tác quy hoạch, ứng phó thiên tai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm sóng thần: Tăng cường đầu tư công nghệ cảnh báo, đảm bảo thời gian báo động ít nhất 15 phút trước khi sóng thần đến, nhằm giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương phối hợp với Viện Vật lý Địa cầu. Thời gian: trong 2 năm tới.

2. Quy hoạch đô thị và xây dựng công trình chống chịu sóng thần: Áp dụng các tiêu chuẩn xây dựng mới, ưu tiên sử dụng vật liệu và kết cấu chịu lực cao cho nhà cửa ven biển, đồng thời hạn chế phát triển dân cư tại các vùng có mức rủi ro cao. Chủ thể: Sở Xây dựng, Ban Quản lý đô thị. Thời gian: 3-5 năm.

3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, diễn tập sơ tán và phòng chống sóng thần cho người dân, đặc biệt trong mùa du lịch để giảm thiểu thiệt hại về người. Chủ thể: UBND các phường, các tổ chức xã hội. Thời gian: liên tục hàng năm.

4. Phát triển cơ sở dữ liệu và công cụ GIS: Cập nhật thường xuyên dữ liệu dân số, nhà cửa và địa hình, đồng thời nâng cấp các công cụ tính toán để hỗ trợ công tác đánh giá rủi ro và ra quyết định nhanh chóng. Chủ thể: Viện nghiên cứu, Trung tâm GIS thành phố. Thời gian: 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý đô thị: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch phòng chống thiên tai, quy hoạch phát triển bền vững và nâng cao năng lực ứng phó sóng thần.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia hải dương học, địa chất: Tham khảo phương pháp luận và dữ liệu thực địa để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sóng thần và thiên tai ven biển.

3. Các tổ chức cứu hộ, phòng chống thiên tai: Áp dụng bản đồ rủi ro và các kịch bản sóng thần để tổ chức diễn tập, chuẩn bị phương án sơ tán và cứu trợ hiệu quả.

4. Cộng đồng dân cư và doanh nghiệp tại khu vực ven biển: Nâng cao nhận thức về nguy cơ sóng thần, tham gia các hoạt động phòng chống và chuẩn bị các biện pháp bảo vệ tài sản, con người.

Câu hỏi thường gặp

1. Sóng thần hình thành như thế nào?
   Sóng thần được hình thành chủ yếu do động đất mạnh dưới đáy biển gây dịch chuyển đột ngột khối nước, hoặc do trượt lở đất, phun trào núi lửa dưới biển. Ví dụ, trận động đất Mw 9.0 ngoài khơi Nhật Bản năm 2011 đã tạo ra sóng thần cao đến 38,9 m.

2. Tại sao thành phố Nha Trang có nguy cơ sóng thần?
   Nha Trang nằm gần các đới hút chìm và đứt gãy hoạt động trong khu vực Biển Đông, đặc biệt là đới hút chìm Manila, nơi đã ghi nhận nhiều trận động đất gây sóng thần trong lịch sử.

3. Làm thế nào để đánh giá mức độ rủi ro sóng thần?
   Mức độ rủi ro được tính dựa trên tích của mức độ tổn thương (thiệt hại về người, nhà cửa) và độ nguy hiểm (độ cao sóng, độ sâu ngập lụt). Phương pháp sử dụng phân tích đa tiêu chuẩn và GIS để mô hình hóa không gian.

4. Thời gian cảnh báo sóng thần có đủ để sơ tán không?
   Theo kịch bản nghiên cứu, thời gian lan truyền sóng từ nguồn đến Nha Trang khoảng 2 giờ, đủ để cảnh báo và sơ tán nếu hệ thống cảnh báo hoạt động hiệu quả và người dân được đào tạo.

5. Các giải pháp chính để giảm thiểu rủi ro sóng thần là gì?
   Bao gồm xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, quy hoạch đô thị và xây dựng công trình chống chịu sóng thần, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển cơ sở dữ liệu GIS hỗ trợ quản lý rủi ro.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng thành công phương pháp luận đánh giá rủi ro sóng thần cho khu vực đô thị ven biển Việt Nam, áp dụng thử nghiệm tại thành phố Nha Trang.
• Mức độ tổn thương nhà cửa và con người tại Nha Trang có sự phân bố không đồng đều, tập trung cao tại các phường ven biển với kết cấu nhà yếu và mật độ dân số cao.
• Độ nguy hiểm sóng thần được xác định qua kịch bản động đất Mw 8,5 tại đới hút chìm Manila, với thời gian lan truyền sóng khoảng 2 giờ đến bờ biển Nha Trang.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu rủi ro, bao gồm cảnh báo sớm, quy

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1: Khái quát độ nguy hiểm sóng thần trong khu vực Biển Đông Chƣơng 2: Xây dựng phƣơng pháp luận và quy trình đánh giá rủi ro sóng thần cho khu vực đô thị ven biển Việt Nam Chƣơng 3: Đánh giá độ rủi ro sóng thần gây ra đối với khu vực đô thị thành phố Nha Trang Kết luận Tài liệu tham khảo 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT ĐỘ NGUY HIỂM SÓNG THẦN TRONG KHU VỰC BIỂN ĐÔNG Trong chƣơng này, một số khái niệm cơ bản liên quan tới sóng thần sẽ đƣợc giới thiệu trong phần đầu. Trong phần tiếp theo sẽ điểm qua tình hình nghiên cứu sóng thần ở Việt Nam từ trƣớc đến nay, trên cơ sở đó đƣa ra một bức tranh khái quát về mức độ nguy hiểm sóng thần trên khu vực Biển Đông và các vùng biển lân cận.1 Một số khái niêm cơ bản về sóng thần Sóng thần là gì Tên gọi quốc tế của sóng thần là Tsunami. Từ “Tsunami” có xuất xứ từ tiếng Nhật, trong đó “tsu” nghĩa là “cảng” và “nami” nghĩa là “sóng”. Sóng thần là một chuỗi các đợt sóng lớn có bƣớc sóng dài đƣợc sinh ra do các biến động địa chất mạnh mẽ xảy ra ở đáy biển và đại dƣơng tại gần bờ hoặc ngoài khơi.

Khi sự di chuyển đột ngột của các cột nƣớc lớn xảy ra, hoặc đáy biển đột ngột nâng lên hay hạ xuống do tác động của động đất, sóng thần đƣợc hình thành dƣới tác động của trọng lực. Các đợt sóng nhanh chóng lan truyền trong môi trƣờng nƣớc và trở nên vô cùng nguy hiểm với khả năng tàn phá lớn khi chúng tiến vào bờ biển nông. Vận tốc lan truyền của sóng thần. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sóng thần có đặc điểm vật lý rất khác biệt so với sóng triều.

Sóng triều là những dao động mang tính chu kỳ, liên quan đến sự lên, xuống của thủy triều sinh ra bởi lực hấp dẫn giữa Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất. Sóng mà chúng ta nhìn thấy ở biển đƣợc hình thành do gió thổi trên mặt biển. Độ mạnh của sóng tùy thuộc vào độ mạnh của gió và khoảng cách mà gió thổi. Thông thƣờng bƣớc sóng khoảng từ vài chục xăngtimét và có thể đến một vài chục mét.

Tốc độ dịch chuyển qua đại dƣơng từ vài km/giờ đến 100 km/giờ. Nguyên nhân gây ra sóng thần Hầu hết các đợt sóng thần có sức phá hủy lớn đều đƣợc hình thành từ các trận động đất lớn và nông (chấn tâm gần mặt đất). Các trận động đất này đƣợc sinh ra từ các đứt gãy hoạt động ngay trên bề mặt đáy biển, tại các vùng có hoạt động kiến tạo dọc theo ranh giới các mảng kiến tạo. Khi các mảng kiến tạo va chạm vào nhau thì chúng có thể làm nghiêng, gây sụp hay dịch chuyển cả một diện tích lớn của thềm đại dƣơng từ một vài kilômét đến hàng nghìn kilômét hoặc nhiều hơn nữa.

Sự di chuyển đột ngột theo phƣơng thẳng đứng của một khối đất đá trên diện tích lớn khiến bề mặt đáy biển bị thay đổi, kéo theo sự di chuyển của khối nƣớc nằm trên đó và tạo nên sóng thần. Các đợt sóng này có thể di chuyển rất xa từ vị trí chúng đƣợc hình thành, đồng thời gieo rắc sự phá hủy trên quãng đƣờng mà chúng đi qua. Mặc dù hiếm khi xảy ra, nhƣng các đợt phun trào núi lửa mạnh cũng có thể gây ra sự xáo trộn các khối nƣớc trong lòng đại dƣơng và tạo ra các đợt sóng thần trong khu vực đó. Trong quá trình này, sóng thần có thể đƣợc tạo ra do sự di chuyển đột ngột của nƣớc khi núi lửa phun nổ, hoặc do trƣợt lở sƣờn núi, hoặc magma núi lửa đột ngột phun lên chiếm thể tích của nƣớc biển và hoặc là do bể magma bị sụt lún.

4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Dấu hiệu xuất hiện sóng thần Động đất là một dấu hiệu cảnh báo sóng thần của tự nhiên. Nếu bạn đang ở vùng bãi biển và cảm thấy nền đất rung lắc mạnh đến mức bạn không còn đứng vững đƣợc, thì có khả năng đã xảy ra một trận động đất gây sóng thần. Trƣớc khi sóng thần ập đến thƣờng có dấu hiệu là nƣớc biển rút đi rất nhanh để lộ cả những tảng đá và cá nằm trơ trên đáy biển. Khi sóng thần ập vào bờ, bạn sẽ nghe thấy một tiếng gầm rú giống nhƣ có một chuyến tàu hỏa đang đến gần.

Thiệt hại do sóng thần Năm 1960, tại Chilê, trận động đất lớn với cƣờng độ 9,5 độ Richter làm cho một vùng rộng trên 1000 km bị biến dạng, từ đó sinh ra một đợt sóng thần rất lớn. Các ngọn sóng của chúng đã phá hủy các vùng đất không những ở Chilê mà cả những nơi khác rất xa nhƣ Hawaii, Nhật Bản và các khu vực khác trên Thái Bình Dƣơng. Cần lƣu ý rằng, không phải tất cả các trận động đất đều dẫn đến sóng thần. Thông thƣờng, chỉ có các trận động đất lớn hơn 6,5 độ Richter mới có khả năng tạo ra sóng thần.

Tại Ấn độ dƣơng, vào ngày 26 tháng 12 năm 2004, một trận động đất lớn thứ tƣ tính từ năm 1900 đã xảy ra ngoài khơi đảo Sumatra, Indonesia. Trận động đất đƣợc đánh giá là có cƣờng độ 9,0 độ Rích te đã gây ra một dải đứt gẫy dài tới 1200 km. Nó tạo ra sóng thần có độ cao hơn 12m. Sóng thần đã giết hại hơn 283.000 ngƣời ở các vùng bờ Ấn độ Dƣơng và làm cho hơn 1.000 ngƣời mất nhà cửa.

Những thiệt hại do trận sóng thần này gây ra phải mất nhiều năm mới có thể khắc phục đƣợc. Gần đây nhất, vào ngày 11 tháng 3 năm 2011, tại vùng biển phía đông của Nhật bản lại xảy ra một trận động đất mạnh 9,0 độ làm phát sinh sóng thần lan dọc bờ biển Thái Bình Dƣơng của Nhật Bản và ít nhất 20 quốc gia, 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bao gồm cả bờ biển phía Tây của Bắc và Nam Mỹ. Sóng thần cao đến 38,9 m đã đánh vào Nhật Bản chỉ vài phút sau động đất, tại một vài nơi sóng thần tiến vào đất liền 10 km. Cho đến nay, số liệu đƣợc chính thức xác nhận cho thấy có 15.840 ngƣời chết, 5.950 ngƣời bị thƣơng và 3.642 ngƣời mất tích tại 18 tỉnh của Nhật Bản và hơn 125.000 công trình nhà ở bị hƣ hại hoặc phá hủy hoàn toàn do sóng thần.

Trận động đất và sóng thần đã gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng tại quốc gia này, bao gồm những hƣ hỏng nặng nề về đƣờng bộ và đƣờng sắt cũng nhƣ gây cháy nổ tại nhiều khu vực, kèm theo một con đập bị vỡ. Khoảng 4,4 triệu hộ gia đình rơi vào tình trạng mất điện và 1,5 triệu hộ bị mất nƣớc. Nhiều nhà máy phát điện đã ngừng hoạt động, và ít nhất 3 vụ nổ lò phản ứng do rò rỉ khí hydro đã xảy ra tại các lò phản ứng khi hệ thống làm mát bị hỏng hoàn toàn. Một trong những trận sóng thần lớn nhất đƣợc ghi lại là vào ngày 26/8/1883 sau vụ nổ lớn và sụt lún của núi lửa Krakatau ở Indonesia.

Vụ nổ đã tạo ra cơn sóng thần có độ cao đến hơn 40 m, phá hủy nhiều thị trấn và ngôi làng ven biển dọc theo eo biển Sunda của cả hòn đảo Java và Sumatra, khiến số ngƣời thiệt mạng lên tới 36. Ngoài ra, còn có các dẫn chứng cho rằng núi lửa ở Santorin trong vùng biển Aegean phun nổ vào năm 1490 trƣớc Công Nguyên là nguyên nhân của sóng thần đã nhấn chìm toàn bộ nền văn minh Minoan, Hy Lạp. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2- Sóng thần hình thành do động đất ở các đới hút chìm Hình 1.3- Sóng thần hình thành do trượt lở đất 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thiệt hại do trận động đất gây sóng thần 9,0 độ gây ra tại Nhật Bản ngày 11 tháng 3 năm 2011.

Tình hình nghiên cứu sóng thần ở Việt Nam Ở Việt Nam, trong khi việc nghiên cứu động đất đã đƣợc bắt đầu từ nửa thế kỷ trƣớc và đã đạt đƣợc nhiều thành tựu đáng kể, nhƣng nghiên cứu về sóng thần vẫn còn ở một mức độ rất hạn chế. Trên thực tế, sóng thần trong một thời gian dài không đƣợc coi là thiên tai nguy hiểm nhất ở Việt nam so với những thiên tai khác nhƣ bão, lụt, lũ quét, v.v… Cho đến nay, chƣa có tài liệu chính thức nào đƣợc công bố về thiệt hại do sóng thần tại Việt Nam, và mặc dù có nhiều dấu hiệu cho thấy sóng thần đã từng gây thiệt hại cho cộng đồng cƣ dân ven biển miền Trung Việt Nam trong quá khứ, song tất cả những bằng chứng này chƣa bao giờ đƣợc nghiên cứu đầy đủ nên chúng vẫn chỉ đƣợc coi nhƣ là những giả thuyết cần chứng minh. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sau thảm họa động đất - sóng thần Ấn Độ Dƣơng ngày 26 tháng 12 năm 2004, chính phủ Việt nam đã có những bƣớc đột phá trong việc triển khai các kế hoạch ứng phó với hiểm hoạ thiên nhiên này, trong đó có việc ban hành Quy chế của Thủ tƣớng Chính phủ về báo tin động đất, cảnh báo sóng thần (06/11/2006) và Quy chế của Thủ tƣớng Chính phủ về phòng chống động đất – sóng thần (29/05/2007). Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần thuộc Viện Vật lý Địa cầu, Viện Khoa học và Công nghệ Việt nam đƣợc thành lập ngày 4 tháng 9 năm 2007 là cơ quan duy nhất đƣợc chính phủ giao trách nhiệm về việc báo tin động đất và cảnh báo sóng thần tại Việt Nam.

Chính trong thời gian này, hàng loạt đề tài, dự án nghiên cứu về sóng thần trên khu vực Biển Đông đã đƣợc triển khai thực hiện ở Việt Nam. Điển hình nhất có thể kể đến các đề tài, dự án sau: 1) “Nghiên cứu đánh giá độ nguy hiểm động đất và sóng thần vùng ven biển Việt Nam, đề xuất các biện pháp cảnh báo và phòng tránh”. Chủ nhiệm: GS. Nguyễn Đình Xuyên, chủ trì: Viện Vật lý Địa cầu.

Đề tài cấp Viện KH&CN Việt Nam (2005-2006). 2) “Đánh giá độ nguy hiểm sóng thần và khả năng ứng phó của Việt Nam”. Đề tài Hợp tác quốc tế giữa GNS (New Zealand) và Viện Vật lý địa cầu (Việt Nam), 2007 -2008. 3) “Quy trình công nghệ đánh giá độ nguy hiểm sóng thần và cảnh báo nguy cơ sóng thần vùng ven biển Việt Nam (phù hợp yêu cầu hệ thống cảnh báo khu vực)”.

Chủ nhiệm: TS. Trần Thị Mỹ Thành, chủ trì: Viện Vật lý Địa cầu. Đề tài cấp Viện Khoa học và công nghệ Việt Nam, 2007-2008. 4) “Xây dựng tập bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần cho các vùng bờ biển Việt Nam”.

Chủ nhiệm: PGS.