Đặt vấn đề Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự tồn tại và phát triển của đời sống con người, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước, sự biến đổi một số thành phần môi trường sẽ tác động đáng kể đối với các hệ sinh thái. Tuy nhiên môi trường sống của chúng ta đang bị ô nhiễm và ngày càng trầm trọng, nó xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu nhất là hoạt động của con người. Những năm gần đây, sự phát triển kinh tế - xã hội của nước ta đã đạt được những thành tựu đáng kể, các nhà máy các khu công nghiệp được xây dựng và mở rộng, các khu đô thị, các ngành sản xuất, kinh doanh dịch vụ phát triển nhanh chóng. Nhưng sự phát triển mạnh mẽ đó đã gây ra những ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường.
Trước thực trạng đó, nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay đang được Đảng và Nhà nước ta quan tâm. Công tác quản lý môi trường được coi trọng. Hệ thống cơ cấu tổ chức quản lý môi trường từ trung ương đến địa phương từng bước được hoàn thiện. Cùng với đó là hàng loạt các chính sách, thể chế được ban hành, công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường trong các cấp các ngành và cộng đồng dân cư được chú trọng, mức độ gia tăng ô nhiễm đã từng bước được hạn chế.
Nhưng bên cạnh đó, công tác quản lý Nhà nước về môi trường hiện nay còn nhiều yếu kém, hạn chế… chủ yếu là chưa nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường. Sự phối hợp của các cấp, các ngành còn nhiều vướng mắc. Chưa đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường… quản lý môi trường ở các địa phương gặp nhiều khó khăn, bộc lộ nhiều yếu kém và bất cập, đội ngũ cán bộ chuyên trách công tác bảo vệ môi trường chưa được đào tạo một cách toàn diện… Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Tài nguyên và Môi trường, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tôi tiến hành thực hiện đề n 1 tài: “Đánh giá công tác quản lý Nhà nước về môi trường trên địa bàn Thị trấn Bằng Lũng – Huyện Chợ Đồn – Tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2011-2013”. Mục đích - Đánh giá thực trạng công tác quản lý Nhà nước về môi trường trên địa bàn Thị trấn Bằng Lũng giai đoạn 2011 - 2013.
- Tìm hiểu thực trạng công tác quản lý Nhà nước về môi trường nói chung và thực trạng công tác quản lý Nhà nước về môi trường tại Thị trấn Bằng Lũng nói riêng. - Xác định được những thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lý Nhà nước về môi trường tại Thị trấn Bằng Lũng, phát hiện những mặt tích cực đã làm được cần phát huy, những hạn chế trong công tác quản lý Nhà nước về môi trường của thị trấn từ đó giúp các nhà quản lý có sự điều chỉnh phù hợp, đưa ra các biện pháp, quy định quản lý thích hợp hơn. - Đề xuất các giải pháp thiết thực, cụ thể nhằm nâng cao công tác quản lý nhà nước về môi trường tại Thị trấn Bằng Lũng. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu hiện trạng công tác quản lý nhà nước về môi trường ở thị trấn thông qua các công cụ quản lý môi trường đã học như: công cụ kinh tế, công cụ pháp luật… - Tìm hiểu các hoạt động về bảo vệ môi trường như: Tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân sinh sống trên địa bàn thị trấn Bằng Lũng.
Tìm hiểu việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường… - Đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý môi trường Thị trấn Bằng Lũng. - Giúp cộng đồng nhận thức đúng đắn về chất lượng môi trường sống của mình, khuyến khích họ có ý thức quản lý môi trường sống của chính mình. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Nghiên cứu đề tài giúp tôi củng cố kiến thức và lý luận thực tiễn về đánh giá, phân tích và quản lý môi trường phục vụ cho công tác sau này.
Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước về môi trường tại địa bàn thị trấn trong thực tế. So sánh đối chiếu với kiến thức đã được trang bị trong nhà trường từ đó rút ra kinh nghiệm cho bản thân trong thực tiễn. - Đánh giá vai trò của cấp Thị trấn trong công tác quản lý Nhà nước về môi trường. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lý luận của công tác quản lý môi trường 2. Khái niệm về môi trường và quản lý môi trường * Khái niệm môi trường: Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật. Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại: + Môi trường tự nhiên: Bao gồm các yếu tố tự nhiên như các yếu tố vật lý, hóa học và sinh học, tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con người. + Môi trường xã hội: Là tổng thể các quan hệ giữa người với người tạo nên sự thuận lợi hoặc trở ngại cho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân và cộng đồng loài người.
+ Môi trường nhân tạo: Là tất cả các yếu tố tự nhiên, xã hội do con người tạo nên và chịu sự chi phối của con người. Môi trường theo nghĩa rộng là tổng các nhân tố như không khí, nước, đất, ánh sáng, âm thanh, cảnh quan, xã hội… Có ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của con người và các tài nguyên thiên nhiên cần thiết cho sinh sống và sản xuất của con người. Môi trường theo nghĩa hẹp là các nhân tố như: Không khí, nước, đất, ánh sáng… liên quan tới chất lượng cuộc sống con người, không xét tới tài nguyên (Trương Thanh Nam, 2006) [4]. “Quản lý môi trường là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội, có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và kĩ năng điều phối thông tin đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới sự phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên” (PGS.
Nguyễn Ngọc Nông và cs, 2006) [5]. Quản lý Nhà nước về BVMT xác định rõ chủ thể là Nhà nước, bằng chức trách, nhiệm vụ và quyền hạn của mình đưa ra các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế quốc gia (PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, 2003) [2]. Cơ sở triết học của quản lý môi trường Sự phát triển mạnh mẽ, liên tục của các cuộc cách mạng công nghiệp, cách mạng Khoa học và Công nghệ cùng với quá trình công nghiệp hóa trong thế kỷ vừa qua đã làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc bộ mặt của xã hội loài người và môi trường tự nhiên. Để có được các công cụ hiệu quả hơn trong quản lý môi trường, chúng ta phải có cái nhìn bao quát, sâu sắc và toàn diện mối quan hệ giữa con người, xã hội và tự nhiên, hiểu biết được bản chất, diễn biến các mối quan hệ đó trong lịch sử.
Nguyên lý về tính thống nhất vật chất thế giới gắn với tự nhiên, con người và xã hội thành một hệ thống rộng lớn “Tự nhiên - Con người - Xã hội”, trong đó yếu tố con người giữ vai trò quan trọng. Tính thống nhất của hệ thống “Tự nhiên – Con người – Xã hội” đòi hỏi việc giải quyết vấn đề môi trường và thực hiện công tác quản lý môi trường phải toàn diện và hệ thống. Con người nắm bắt cội nguồn sự thống nhất đó, phải đưa ra các phương sách thích hợp để giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh trong hệ thống đó. Vì chính con người đã góp phần quan trọng vào việc phá vỡ tất yếu khách quan là sự thống nhất giữa tự nhiên – con người – xã hội.
Sự hình thành những chuyên ngành khoa học như quản lý môi trường, sinh thái nhân văn là sự tìm kiếm của con người nhằm nắm bắt và giải quyết các mâu thuẫn, tính thống nhất của hệ thống “Tự nhiên – Con người – Xã hội”. Sự phụ thuộc của mối quan hệ con người và tự nhiên vào trình độ phát triển của xã hội. Tự nhiên và xã hội đều có một quá trình lịch sử phát triển lâu dài và phức tạp. Con người xuất hiện trong giai đoạn cuối của quá trình tiến hóa lâu dài của tự nhiên.
Sự điều khiển một cách có ý thức mối quan hệ giữa con người và tự nhiên: sự phát triển của xã hội loài người ngày nay đang hướng tới các mục tiêu cơ bản là phồn thịnh về kinh tế, bình đẳng và công bằng về hưởng thụ vật chất và môi trường trong sạch, duy trì và phát triển các di sản văn hóa của nhân loại. Để tồn tại và phát triển, con người phải tiến hành điều khiển có ý thức mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên. Cơ sở khoa học - kỹ thuật - công nghệ của quản lý môi trường * Cơ sở khoa học Việc hình thành các bộ môn khác nhau của khoa học môi trường, công nghệ môi trường, thông tin môi trường, kỹ thuật môi trường. Kết quả nghiên cứu ứng dụng của các nhà khoa học thuộc lĩnh vực hóa học, sinh hoạc, địa học, toán học, tin học,… Tuy nhiên vấn đề môi trường thông thường khá phức tạp, liên quan đến nhiều ngành khoa học tự nhiên nên không thể giải quyết bằng một số biện pháp riêng biệt của một ngành khoa học nào đó.
Do vậy, quản lý môi trường với tư cách là một lĩnh vực khoa học ứng dụng có chức năng phân tích, đánh giá và áp dụng các thành tựu của khoa học, công nghệ, quản lý xã hội để giải quyết tổng thể các vấn đề môi trường do sự phát triển đặt ra.