Đánh giá kết quả và tác động của mô hình khuyến lâm tại tỉnh Quảng Trị (2006-2011)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá kết quả và tác động của một số mô hình khuyến lâm tại tỉnh quảng trị giai đoạn 2006, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Kế Tiếp
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Minh Hợi
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Cao học Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh giá mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị giai đoạn 2006-2011
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và một số định nghĩa về khuyến lâm
• 1.2. Lịch sử và hoạt động khuyến nông lâm ở trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Lịch sử và hoạt động khuyến nông lâm trên thế giới
• 1.2.2. Lịch sử và hoạt động khuyến nông lâm ở Việt Nam
• 1.2.3. Hệ thống khuyến nông Quảng Trị
• 1.2.4. Về khuyến lâm. Nhận xét, đánh giá chung
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu của đề tài
• 2.2. Đối tượng và giới hạn nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Quan điểm và cách tiếp cận
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.4.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 2.4.4. Phương pháp tính toán các số liệu sinh trưởng
• 2.5. Phân tích ma trận SWOT trong việc triển khai xây dựng các mô hình khuyến lâm tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006 - 2011
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ DÂN SINH KINH TẾ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vị trí địa lý. Tài nguyên đất đai
• 3.2. Dân số, dân tộc và sự phân bố theo địa bàn
• 3.3. Phân bố lực lượng lao động
• 3.4. Tình hình thu nhập của dân cư
• 3.5. Tập quán sản xuất, canh tác
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá thực trạng triển khai xây dựng các mô hình khuyến lâm ở tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006-2011
• 4.2. Đơn vị tham gia xây dựng các mô hình khuyến lâm tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006-2011
• 4.3. Kinh phí xây dựng mô hình khuyến lâm tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006 - 2011
• 4.4. Cơ chế tổ chức xây dựng mô hình khuyến lâm giai đoạn 2006-2011
• 4.5. Các mô hình khuyến lâm đã triển khai tại Quảng Trị giai đoạn 2006 - 2011
• 4.6. Đánh giá kết quả các mô hình khuyến lâm đã xây dựng tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006-2011
• 4.7. Đánh giá thành phần loài và biện pháp kỹ thuật áp dụng trong các mô hình khuyến lâm đã xây dựng tại Quảng Trị giai đoạn 2006-2011
• 4.8. Đánh giá về tổ chức triển khai và sinh trưởng của các loài cây trong một số mô hình khuyến lâm đã xây dựng tại Quảng Trị giai đoạn 2006-2011
• 4.9. Đánh giá tác động của một số mô hình khuyến lâm tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006 - 2011
• 4.10. Tác động của một số mô hình khuyến lâm đến nhận thức và nhân rộng mô hình của người dân
• 4.11. Đánh giá tác động của mô hình khuyến lâm đến phát triển kinh tế - xã hội
• 4.12. Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và bài học kinh nghiệm trong việc triển khai xây dựng các mô hình khuyến lâm tại tỉnh Quảng Trị
• 4.12.1. Thách thức
• 4.12.2. Bài học kinh nghiệm
• 4.13. Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác xây dựng mô hình khuyến lâm
• 4.13.1. Nhóm các giải pháp tăng cường công tác khuyến lâm
• 4.13.2. Nhóm giải pháp phát huy hiệu quả các mô hình khuyến lâm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị giai đoạn 2006 2011

Mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị giai đoạn 2006-2011 đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển lâm nghiệp và nâng cao đời sống người dân. Giai đoạn này chứng kiến sự gia tăng đầu tư và sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động khuyến lâm. Các chính sách khuyến lâm đã được triển khai nhằm cải thiện kỹ thuật sản xuất và quản lý rừng, từ đó tạo ra những mô hình hiệu quả cho người dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của mô hình khuyến lâm

Mô hình khuyến lâm là một phương pháp chuyển giao kiến thức và kỹ năng cho nông dân, giúp họ quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng. Vai trò của mô hình này không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

1.2. Lịch sử phát triển mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị

Mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị đã được hình thành từ những năm đầu thế kỷ 21, với sự hỗ trợ từ các chương trình quốc gia. Giai đoạn 2006-2011 là thời kỳ quan trọng, khi nhiều mô hình mới được triển khai và đánh giá.

II. Vấn đề và thách thức trong mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị

Mặc dù mô hình khuyến lâm đã đạt được nhiều thành công, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần giải quyết. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự tham gia hạn chế của người dân và khó khăn trong việc chuyển giao công nghệ là những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững của mô hình.

2.1. Thiếu nguồn lực và kinh phí cho mô hình khuyến lâm

Nguồn kinh phí cho các hoạt động khuyến lâm tại Quảng Trị còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các mô hình hiệu quả. Việc phân bổ kinh phí chưa hợp lý cũng là một trong những nguyên nhân chính.

2.2. Sự tham gia hạn chế của người dân

Mặc dù có nhiều chương trình khuyến lâm, nhưng sự tham gia của người dân vẫn còn thấp. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu thông tin và nhận thức về lợi ích của mô hình khuyến lâm.

III. Phương pháp đánh giá mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị

Để đánh giá hiệu quả của mô hình khuyến lâm, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích SWOT, khảo sát thực địa và phỏng vấn người dân để thu thập dữ liệu và đánh giá tác động của mô hình.

3.1. Phân tích SWOT trong đánh giá mô hình khuyến lâm

Phân tích SWOT giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của mô hình khuyến lâm. Qua đó, các nhà quản lý có thể đưa ra các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả.

3.2. Khảo sát thực địa và phỏng vấn người dân

Khảo sát thực địa và phỏng vấn người dân là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về thực trạng và hiệu quả của mô hình khuyến lâm. Điều này giúp hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của cộng đồng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn mô hình khuyến lâm

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình khuyến lâm đã mang lại nhiều lợi ích cho người dân tại Quảng Trị. Năng suất cây trồng tăng lên, đời sống người dân được cải thiện và ý thức bảo vệ rừng cũng được nâng cao.

4.1. Tác động của mô hình khuyến lâm đến năng suất cây trồng

Mô hình khuyến lâm đã giúp tăng năng suất cây trồng, từ đó nâng cao thu nhập cho người dân. Các kỹ thuật mới được áp dụng đã chứng minh hiệu quả rõ rệt.

4.2. Cải thiện đời sống và nhận thức của người dân

Nhờ vào các hoạt động khuyến lâm, đời sống của người dân đã được cải thiện đáng kể. Họ cũng nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

V. Kết luận và hướng phát triển mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị

Mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị giai đoạn 2006-2011 đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn cần tiếp tục cải thiện để phát triển bền vững. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của người dân.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả mô hình khuyến lâm

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của mô hình khuyến lâm, bao gồm tăng cường đào tạo, cải thiện cơ chế tài chính và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

5.2. Tương lai của mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị

Mô hình khuyến lâm có tiềm năng phát triển lớn tại Quảng Trị. Việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện chính sách sẽ giúp mô hình này phát huy hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực miền núi Việt Nam hiện là nơi sinh sống của khoảng 25 triệu người thuộc 6 triệu hộ gia đình, chiếm gần 50% tổng diện tích tự nhiên với 66% là đất lâm nghiệp. Trước thách thức biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển sinh kế bền vững, hoạt động khuyến lâm đóng vai trò then chốt trong việc xóa đói giảm nghèo và phủ xanh đất trống đồi trọc. Trong giai đoạn 2006 - 2011, ngân sách Trung ương đã đầu tư trên 98 tỷ đồng cho công tác khuyến lâm cả nước, trong đó tỉnh Quảng Trị tiếp nhận hơn 1,8 tỷ đồng nguồn vốn Trung ương và 1,45 tỷ đồng từ ngân sách địa phương để xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật lâm nghiệp.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện kết quả sinh trưởng, tác động kinh tế - xã hội và môi trường của các mô hình khuyến lâm tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006 - 2011. Phạm vi khảo sát tập trung tại 5 huyện trọng điểm gồm Gio Linh, Cam Lộ, Hải Lăng, Đakrông và Triệu Phong trên tổng diện tích 1.125 ha với 794 hộ gia đình tham gia. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh vượt mức 45% và hình thành 40.000 ha rừng nguyên liệu bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông lâm nghiệp kết hợp phương pháp tiếp cận quản lý tài nguyên rừng dựa vào cộng đồng và khung sinh kế bền vững. Hoạt động khuyến lâm được xác định là quá trình giáo dục ngoài học đường, hỗ trợ đào tạo kỹ năng thực hành lâm sinh và cung ứng các điều kiện vật chất thiết yếu cho người dân nông thôn.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: trồng rừng thâm canh, ô tiêu chuẩn định lượng, tỷ lệ sống thành rừng, trữ lượng lâm phần bình quân và lâm sản ngoài gỗ. Đề tài áp dụng khung phân tích ma trận SWOT để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội cùng thách thức, từ đó thiết lập các chiến lược kết hợp nhằm tối ưu hóa công tác khuyến lâm trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt tại miền Trung.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Trị cùng hệ thống dữ liệu thực nghiệm ngoại nghiệp thu thập trong giai đoạn 2011 - 2013. Cỡ mẫu điều tra bao gồm 14 mô hình khuyến lâm thuộc 4 loài cây chính là Keo lá liềm, Mây nếp, Tre điềm trúc và Bời lời.

Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng để thiết lập các ô tiêu chuẩn diện tích 500 m2 tại từng mô hình thuần loài, bảo đảm dung lượng mẫu đo đếm đạt tối thiểu 30 cây tiêu chuẩn trên mỗi ô. Đối với mô hình hỗn giao và cây lâm sản ngoài gỗ, số liệu được thu thập theo băng và đếm số chồi trên từng bụi. Phương pháp phân tích thống kê chia tổ ghép nhóm được lựa chọn nhằm xử lý chính xác các chỉ tiêu đường kính thân D1.3, chiều cao vút ngọn Hvn, mật độ cây và trữ lượng lâm phần M thông qua thể tích cây tiêu chuẩn, cho phép so sánh khách quan với các mô hình trồng rừng đại trà của người dân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả tổng kết 14 mô hình với tổng diện tích 1.125 ha cho thấy cơ cấu loài cây có sự chênh lệch rõ rệt. Cây Keo lá liềm chiếm ưu thế tuyệt đối với 8 mô hình, đạt quy mô 950 ha (tương đương 84,4% diện tích và 57,1% tổng số mô hình), thu hút 600 hộ tham gia. Ba loài cây lâm sản ngoài gỗ còn lại chiếm tỷ trọng khiêm tốn: Bời lời đạt 70 ha (6,2%), Mây nếp đạt 65 ha (5,8%) và Tre điềm trúc đạt 40 ha (3,6%).

Chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng trong mô hình khuyến lâm vượt trội rõ rệt so với sản xuất đại trà. Keo lá liềm 5 tuổi trong mô hình đạt đường kính bình quân 13,8 cm và chiều cao 12,5 m, mang lại trữ lượng gỗ bình quân 112 m3/ha, cao hơn mô hình trồng đại trà từ 18% đến 22%. Cây Mây nếp 4 tuổi dưới tán rừng tự nhiên đạt tỷ lệ sống trên 88%, mật độ đạt 3.333 cây/ha với chiều dài bình quân thân mây đạt 2,8 m. Tre điềm trúc 5 tuổi cho sản lượng măng trung bình 12 tấn/ha/năm nhờ áp dụng đúng quy trình bón lót 10 kg phân chuồng và 150 kg phân NPK mỗi hecta.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả sinh trưởng vượt bậc của các mô hình khuyến lâm bắt nguồn từ việc tuân thủ quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành. Các hộ tham gia được đào tạo 2 ngày kỹ thuật hiện trường và có cán bộ chỉ đạo theo sát trong 9 tháng đầu tiên. Việc hỗ trợ kinh phí giống và phân bón theo Quyết định 162/2008/QĐ-TTg cho 65 xã vùng khó khăn đã kích thích người dân chủ động làm đất, đào hố quy cách 30x30x30 cm và bón lót đầy đủ.

Khi biểu diễn các chỉ tiêu sinh trưởng qua biểu đồ cột so sánh trữ lượng hàng năm và đồ thị đường biểu diễn tốc độ tăng trưởng đường kính D1.3 theo độ tuổi, dữ liệu mô hình khuyến lâm luôn duy trì biên độ phát triển cao hơn mô hình đối chứng từ 1,5 đến 2 lần. Điều này minh chứng rằng phương thức thâm canh lâm sinh có kiểm soát mang lại giá trị gia tăng cao hơn hẳn tập quán canh tác quảng canh truyền thống, đồng thời tăng khả năng chắn gió, giữ cát ven biển tại các huyện Gio Linh, Hải Lăng và Triệu Phong.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đa dạng hóa cơ cấu cây trồng khuyến lâm bằng cách hạ tỷ trọng diện tích Keo lá liềm từ 84,4% xuống khoảng 65%, đồng thời nâng tỷ lệ diện tích các loài cây bản địa và lâm sản ngoài gỗ như Mây nếp, Bời lời, Tre lấy măng lên mức 35% trong giai đoạn tới, do Trung tâm Khuyến nông tỉnh chủ trì thực hiện.

Thứ hai, kiện toàn và chuẩn hóa năng lực đội ngũ khuyến nông viên cơ sở thông qua việc tổ chức tối thiểu 4 khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật lâm sinh mỗi năm, bảo đảm 100% cán bộ cấp huyện và xã tại các địa bàn trọng điểm rừng được trang bị kiến thức lâm nghiệp chuyên sâu.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế tài chính và mức hỗ trợ vật tư theo Nghị định 02/2010/NĐ-CP, tập trung phân bổ 100% chi phí cây giống đạt chuẩn xuất vườn và hỗ trợ 50% chi phí phân bón thâm canh cho các hộ nghèo tại 2 huyện miền núi Đakrông và Hướng Hóa.

Thứ tư, thiết lập mối liên kết chuỗi giá trị giữa 794 hộ trồng rừng với các doanh nghiệp chế biến gỗ xẻ, dăm mảnh và thu mua dược liệu trên địa bàn, phấn đấu đạt mục tiêu 100% diện tích rừng sau khi thu hoạch đều có đầu ra ổn định với giá thu mua cao hơn thị trường tự do tối thiểu 10%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp cấp tỉnh có thể sử dụng dữ liệu đánh giá 14 mô hình để điều chỉnh định mức kinh tế kỹ thuật và tối ưu hóa phân bổ nguồn ngân sách khuyến nông hàng năm.

Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên lâm sinh cơ sở có thể khai thác bộ tài liệu hướng dẫn kỹ thuật thâm canh Keo lá liềm mật độ 2.000 cây/ha, Mây nếp 3.333 cây/ha và Tre điềm trúc 500 bụi/ha làm cẩm nang hướng dẫn trực tiếp cho nông dân.

Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng có thể tham khảo phương pháp luận thiết lập 14 ô tiêu chuẩn 500 m2 và quy trình ứng dụng ma trận SWOT trong nghiên cứu lâm nghiệp xã hội.

Chủ rừng, hợp tác xã và các hộ nông dân vùng duyên hải miền Trung có thể trực tiếp ứng dụng bảng hạch toán chi phí - lợi nhuận và quy trình bón phân thâm canh để chuyển đổi đất cát hoang hóa sang trồng rừng kinh tế đạt hiệu quả cao.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu trọng tâm của các mô hình khuyến lâm tại Quảng Trị giai đoạn 2006 - 2011 là gì? Mục tiêu là thử nghiệm, hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh và chuyển giao các loài cây phù hợp với điều kiện sinh thái cát ven biển và đồi núi, giúp nâng cao năng suất rừng trồng và cải thiện sinh kế cho 794 hộ dân tham gia.

Tại sao cây Keo lá liềm lại chiếm tới 84,4% tổng diện tích các mô hình? Keo lá liềm có khả năng chịu hạn, cố định đạm, cải tạo đất cát nghèo dinh dưỡng rất tốt và đáp ứng nhanh nhu cầu nguyên liệu gỗ dăm cho các nhà máy chế biến, mang lại chu kỳ thu hồi vốn nhanh từ 4 đến 5 năm cho người trồng rừng.

Mức hỗ trợ tài chính cho các hộ dân tham gia mô hình được áp dụng như thế nào? Theo chính sách giai đoạn 2006 - 2010, người dân vùng khó khăn tại 65 xã của tỉnh Quảng Trị được Nhà nước hỗ trợ 100% chi phí cây giống và phân bón trong năm đầu, đồng thời được hỗ trợ kinh phí chăm sóc trong 2 năm tiếp theo.

Phương pháp đo đếm và đánh giá sinh trưởng cây rừng trong đề tài được tiến hành ra sao? Tác giả thiết lập các ô tiêu chuẩn 500 m2 trên từng mô hình đại diện, đo đếm trực tiếp chỉ tiêu đường kính D1.3 và chiều cao vút ngọn Hvn của tối thiểu 30 cây tiêu chuẩn, sau đó tính toán trữ lượng lâm phần bằng phần mềm chuyên ngành.

Hệ thống khuyến lâm cơ sở tại Quảng Trị gặp phải những khó khăn lớn nhất nào? Lực lượng cán bộ có chuyên môn lâm nghiệp tại cấp huyện chỉ đạt 7 trên tổng số 34 người (khoảng 20,6%), kinh phí hoạt động chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách dự án và chưa xây dựng được chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm bền vững cho nông dân.

Kết luận

• Đánh giá thành công 14 mô hình khuyến lâm quy mô 1.125 ha với 794 hộ dân tham gia tại 5 huyện trọng điểm của tỉnh Quảng Trị.
• Khẳng định nguồn vốn đầu tư 3,25 tỷ đồng đã mang lại hiệu quả vượt trội về tăng trưởng trữ lượng gỗ Keo lá liềm (112 m3/ha ở tuổi 5) và nâng cao tỷ lệ sống đạt trên 85%.
• Xác định nguyên nhân hạn chế về tính đa dạng loài khi diện tích cây lâm sản ngoài gỗ mới chỉ đạt dưới 16% tổng quy mô mô hình.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm đa dạng hóa cây trồng, chuẩn hóa cán bộ kỹ thuật và mở rộng liên kết doanh nghiệp tiêu thụ lâm sản.
• Cung cấp khung phân tích SWOT và dữ liệu thực nghiệm giá trị cho việc triển khai Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp Việt Nam đến năm 2020.

Luận văn đóng góp hệ thống số liệu khoa học xác thực về thực trạng chuyển giao công nghệ lâm sinh tại vùng đất cát duyên hải miền Trung. Trong giai đoạn 2015 - 2020, các địa phương cần đẩy mạnh nhân rộng mô hình thâm canh gỗ lớn có chứng chỉ bền vững. Các cấp quản lý và cộng đồng chủ rừng hãy chủ động ứng dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến để biến đất trống đồi trọc thành những cánh rừng giàu giá trị kinh tế và môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm và một số định nghĩa về khuyến lâm - Khuyến lâm là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp cho họ hiểu được những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý, những thông tin thị trường, để họ có đủ khả năng tự giải quyết được các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn. - Khuyến lâm là một quá trình chuyển giao kiến thức, đào tạo kỹ năng và những điều kiện vật chất cần thiết cho nông dân để họ có đủ khả năng quản lý và bảo vệ được nguồn tài nguyên rừng tại cộng đồng. - Khuyến lâm là cách giáo dục ngoài học đường cho nông dân.

Là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo,. cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, không áp đặt; đồng thời đó là quá trình tiếp thu kiến thức và kỹ năng một cách dần dần và tự giác của nông dân. Lịch sử và hoạt động khuyến nông lâm ở trên thế giới và ở Việt Nam 1. Lịch sử và hoạt động khuyến nông lâm trên thế giới 1.

Anh Ngày 01 Tháng Chín năm 1919, Luật Lâm nghiệp đã có hiệu lực và Ủy ban Lâm nghiệp (Khuyến lâm) được thành lập, chịu trách nhiệm về rừng ở Anh, Scotland, Wales và Ireland. Toàn bộ tổ chức thành mười phòng với 29 nhân viên cấp trung ương và cấp huyện và 110 kiêm lâm viên. Sau 10 năm đã có 152 khu rừng được quản lý với diện tích khoảng 600.000 mẫu Anh và hơn 138,000 mẫu Anh đã được trồng. Năm 1939, Ủy ban Lâm nghiệp tách thành Cục Kiểm lâm, và Cục Khuyến lâm.

Sau 90 năm hệ thống khuyến lâm được thành lập, hoạt động khuyến lâm đã góp phần nâng tỷ lệ che phủ rừng của toàn nước Anh lên 5%, hiện có khoảng 2.000 ha, chiếm 13% diện tích đất của nước Anh (dẫn theo Forestry Commission [16]). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhật Bản Hoạt động khuyến nông lâm của Nhật Bản được hình thành và đi vào hoạt động từ những năm 1900. Lúc đầu khuyến nông lâm được thực hiện bởi các trường học và các trang trại của chính phủ thông qua việc tiến hành thử nghiệm và đưa các công nghệ mới vào sản xuất.

Cùng với sự phát triển của nông nghiệp, lâm nghiệp hoạt động khuyến nông lâm ở Nhật đã được chính thức hóa bằng pháp luật và đội ngũ cán bộ khuyến nông, khuyến lâm được xây dựng và củng cố. Các giai đoạn tiếp theo, do sự cải cách hệ thống xã hội, nông dân đã buộc phải áp dụng các hướng dẫn kỹ thuật và kiến nghị của cán bộ khuyến nông lâm - được gọi là "Khuyến nông bắt buộc". Đến năm 1948, dịch vụ khuyến nông chính thức được khôi phục tại Nhật Bản với tên gọi là “Dịch vụ Khuyến nông Hợp tác xã” và phát triển đến nay. Dịch vụ khuyến nông tại Nhật Bản có ba vai trò chính: (1) là để cải thiện kỹ thuật sản xuất nông lâm nghiệp, (2) là cải thiện các tiêu chuẩn sống của cộng đồng dân cư ở các vùng nông thôn và (3) là giáo dục thế hệ trẻ ở nông thôn.

Hệ thống tổ chức: Bộ Lâm nghiệp, Nông nghiệp và Thủy sản (MAFF) theo Hà Thanh Tùng (2010) [13] là cơ quan giúp Chính phủ Nhật bản thực hiện dịch vụ khuyến nông lâm trên phạm vi toàn quốc. Đội ngũ cán bộ khuyến nông lâm của Nhật Bản hiện nay có khoảng 10.000 người, Đội ngũ cán bộ này làm việc như các chuyến gia cố vấn và được phân bổ chủ yếu ở 47 cơ quan khuyến nông cấp tỉnh và 630 cơ quan khuyến nông lâm cấp huyện. Mỗi tỉnh có một trung tâm đào tạo nông dân. Chính sách hỗ trợ: + Chính phủ tạo hành lang pháp lý về khuyến nông lâm, phát triển nông thôn, với phương châm “thể chế mạnh và minh bạch”; + Kinh phí: hỗ trợ 40% kinh phí cho các hoạt động dịch vụ khuyến nông của các tổ chức khuyến nông địa phương.

Phần còn lại là sự đóng góp của người dân hoặc doanh nghiệp và thậm chí là sự huy động của tổ chức khuyến nông lâm. Mỹ Hoạt động khuyến nông, khuyến lâm nước Mỹ được hình thành từ năm 1843 theo tác giả Alfred Charles True (1928) [15] viết trong cuốn Lịch sử khuyến nông LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 nước Mỹ. Khởi đầu tại NewYork nhà nước cấp kinh phí cho Hội đồng bang thuê những nhà khoa học nông nghiệp có kỹ năng thực hành tốt làm giảng viên khuyến nông xuống các thôn xã đào tạo những kiến thức về khoa học và thực hành nông lâm nghiệp cho nông dân. Từ cuối những năm 80 của thế kỷ trước Chính phủ Mỹ đã quan tâm đến công tác đào tạo khuyến nông lâm trong trường đại học.

Năm 1891 bang NewYork đã hỗ trợ 10.000 USD cho công tác đào tạo khuyến nông lâm đại học. Đến năm 1907 ở Mỹ đã có 42 trường/39 bang có đào tạo khuyến nông lâm. Năm 1910 có 35 trường có bộ môn khuyến nông, khuyến lâm. Năm 1914, Mỹ ban hành luật khuyến nông lâm và thành lập Hệ thống khuyến nông khuyến lâm quốc gia.

Giai đoạn này đã có 8861 Hội nông dân, với khoảng 3. Ấn Độ Hội khuyến nông Ấn độ được thành lập năm 1820 (William Carey khởi sướng) và đề xuất cải tiến ngành Nông nghiệp. Cục Lâm nghiệp Hoàng gia được thành lập ở Ấn Độ vào năm 1864. Lâm luật được thông qua năm 1865, lúc đó Luật này chỉ đơn giản là thiết lập ranh giới chủ rừng, đến 1878 nó được bổ sung và hoàn thiện.

Hệ thống khuyến nông lâm Ấn Độ được thành lập tương đối sớm vào năm 1960. Trong những năm 1970, Ấn Độ tuyên bố chiến lược dài hạn cho phát triển lâm nghiệp với mục tiêu: giảm xói mòn đất và lũ lụt, cung cấp cho nhu cầu ngày càng tăng của các sản phẩm ngành công nghiệp gỗ trong nước và cung cấp các nhu cầu chất đốt của của dân cư nông thôn, gỗ nhỏ, rừng sản xuất. Ủy ban Quốc gia về Lâm nghiệp được thành lập năm 1976, các sở lâm nghiệp được tổ chức lại. Thành lập Ủy ban lâm nghiệp xã hội, với mục tiêu thúc đẩy các hoạt động lâm nghiệp truyền thống và phát triển rừng cộng đồng thông qua các hoạt động của cơ quan lâm nghiệp cộng đồng chịu trách nhiệm các trang trại lâm nghiệp, quản lý gỗ, khuyến lâm, trồng rừng.

Trong những năm 1980, lâm nghiệp xã hội được khuyến khích bởi các cơ quan lâm nghiệp cộng đồng. Chính sách lâm nghiệp quốc gia được phê duyệt năm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. một trong những chính sách đó là Chương trình quản lý rừng, trong đó gắn trách nhiệm cụ thể cho Bộ Lâm nghiệp, từ quản lý các lô rừng cụ thể. Đặc biệt, việc bảo vệ rừng là trách nhiệm của người dân.

Đến năm 1992, mười bảy tiểu bang của Ấn Độ tham gia vào quản lý rừng. Năm 2006, Luật chủ rừng được ban hành (dẫn theo [18]). Trung Quốc Hệ thống khuyến nông khuyến lâm Trung Quốc được thành lập năm 1970 nhưng công tác đào tạo khuyến nông Trung Quốc rất được quan tâm. Trung Quốc tổ chức HTX và Công xã nhân dân từ 1951 – 1978 nên giai đoạn này công tác khuyến nông chỉ triển khai đến HTX.

Nội dung khuyến nông giai đoạn này coi trọng phổ biến đường lối chủ trương nông nghiệp của Đảng và Chính phủ cũng như chuyển giao TBKT nông nghiệp, xây dựng các mô hình điểm trình diễn đến thăm quan học tập và áp dụng. Từ năm 1995 trở đi, Trung Quốc quyết định áp dụng những chính sách tập trung hỗ trợ nông nghiệp sản xuất sản phẩm chất lượng cao. Các chương trình khuyến nông lâm chuyển giao giống cây rừng, lúa lai chất lượng cao. Hai mươi năm gần đây, Nhà nước Trung Quốc đã đầu tư đồng bộ cả về hệ thống tổ chức, cơ sở thiết bị nghiên cứu cho khuyến nông khuyến lâm, nhờ vậy điều kiện làm việc và mức sống của khuyến nông lâm viên được nâng cao.

Tác giả Phạm Kim Oanh (2004) [10] cho biết tính đến hết năm 1997, trên toàn đất nước Trung Quốc, đã có tới hơn 48.500 tổ chức khuyến nông khuyến lâm, với hơn 317 nghìn khuyến nông - khuyến lâm viên (từ trung ương tới tỉnh, huyện xã và làng bản). Khuyến nông lâm viên phối hợp hoạt động cùng khoảng 400 nghìn tổ chức nông dân (chiếm 20% số làng ở Trung Quốc) với hơn một triệu nông dân là kỹ thuật viên và với 6,6 triệu mô hình trình diễn của nông dân. Cămpuchia Công tác khuyến nông lâm của Campuchia do Cục Khuyến nông (DAE) thuộc Tổng cục Nông nghiệp của Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản (MAFF) đảm nhiệm. DAE có chức năng quản lý nhà nước về khuyến nông, phát LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 triển hệ thống khuyến nông từ Trung ương đến cấp huyện, phù hợp với nhu cầu của Campuchia.

Một mục tiêu chiến lược trong phát triển khuyến nông là xây dựng một hệ thống khuyến nông tới các xã và thôn bản. DAE triển khai, thúc đẩy và điều phối các hoạt động khuyến nông thông qua các bộ phận kỹ thuật và các tổ chức, cơ quan nghiên cứu, cơ quan cấp tỉnh, phi chính phủ và khu vực tư nhân với mục tiêu là lợi ích tốt nhất của các nhà sản xuất, người nông dân. Hoạt động khuyến nông lâm tại Campuchia sử dụng phương pháp tiếp cận phát triển hệ thống canh tác qui mô trang trại, đào tạo và khuyến nông có sự tham gia và cách tiếp cận mở rộng. Trong đó tập trung vào (i) Lập kế hoạch và đánh giá có sự tham gia, (ii) Phát triển công nghệ có sự tham gia; (iii) Đào tạo và mở rộng; (iv) Phát triển mở rộng và phổ biến tài liệu; (v) Phát triển các tổ chức nông dân (dẫn theo [11]).

Inđônêsia Là một nước có nền nông nghiệp tương đối phát triển trong khu vực. Trung tâm khuyến lâm (thuộc Bộ Lâm nghiệp) quản lý các vấn đề liên quan đến hoạt động khuyến lâm từ các dịch vụ đến phát triển lâm nghiệp bền vững. Theo tác giả Nur Hidayat (2009) [17], hiện nay Inđônêsia có trên 30.000 cán bộ khuyến nông, trong đó có trên 5.200 khuyến lâm viên. Malaysia Khi nghiên cứu về hoạt động khuyến nông lâm của Malaysia, tác giả Hà Thanh Tùng (2011)[14] cho biết hình thức triển khai hoạt động khuyến nông lâm của Malaysia được tổ chức dưới dạng dự án theo các chuyên ngành và khu vực riêng theo hình thức tư vấn cho trưởng làng/bản hoặc người đứng đầu doanh nghiệp.