Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng" do nghiên cứu sinh Đinh Văn Đệ thực hiện tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (năm 2020), thuộc ngành Lý luận và phương pháp dạy học (mã số: 9140110), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Trần Khánh Đức và PGS. TS Nguyễn Hữu Lộc.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả xuất phát từ chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, trong đó nhấn mạnh giáo dục nghề nghiệp phải tập trung hình thành năng lực nghề nghiệp, tích hợp kiến thức, kỹ năng và tác phong làm việc chuyên nghiệp để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Thực tiễn đào tạo nhân lực kỹ thuật ở Việt Nam bộc lộ khoảng cách lớn giữa nhà trường và doanh nghiệp; số lượng sinh viên tốt nghiệp ra trường thất nghiệp ở mức cao (thống kê ghi nhận hơn 200 ngàn cử nhân và thạc sĩ), nguyên nhân căn bản xuất phát từ việc công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong dạy học vẫn nặng về tiếp cận nội dung, mang tính hàn lâm kinh viện, chủ yếu đo lường khả năng ghi nhớ và tái hiện kiến thức mà chưa tiếp cận theo năng lực thực hiện thực tế.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đánh giá kết quả học tập theo năng lực, tiến hành xây dựng bộ tiêu chí và quy trình đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học lý thuyết và thực hành ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu tuyển dụng.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm:

  1. Cần phải đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành kỹ thuật ở các trường cao đẳng theo hướng tiếp cận nào để phù hợp với quá trình đào tạo nói chung và dạy học nói riêng theo tiếp cận năng lực? Đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành kỹ thuật ở các trường cao đẳng theo tiếp cận năng lực có những đặc điểm và nội dung cơ bản nào?
  2. Thực trạng đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành công nghệ kỹ thuật ở các trường cao đẳng đang có những ưu điểm và hạn chế nào? Nguyên nhân của các hạn chế đó?
  3. Cần phải có những giải pháp nào để đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành công nghệ kỹ thuật ở các trường cao đẳng tiếp cận năng lực?

Giả thuyết khoa học xác định: Nếu xây dựng được bộ tiêu chí và quy trình đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành kỹ thuật theo hướng tiếp cận năng lực phù hợp với thực tiễn giảng dạy của các trường cao đẳng khối công nghệ kỹ thuật thì sẽ đảm bảo sự đồng bộ của quá trình dạy học với hoạt động kiểm tra đánh giá, nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Khách thể nghiên cứu là hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên trong quá trình dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở trường cao đẳng. Đối tượng nghiên cứu là bộ tiêu chí và quy trình đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào một số môn học lý thuyết cơ sở ngành, chuyên ngành (Công nghệ chế tạo, Nguyên lý cắt) và thực hành nghề nghiệp (Thực hành Phay cơ bản) trong chương trình đào tạo cao đẳng cơ khí; địa bàn khảo sát và thực nghiệm tại Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng TP.HCM, Trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức và Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM trong giai đoạn năm học 2017 - 2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan các công trình nghiên cứu được tác giả phân tích theo hai bình diện quốc tế và trong nước:

Các nghiên cứu quốc tế:

  • Về lý luận kiểm tra đánh giá lớp học: C. Paloma với các công trình về phương pháp đánh giá kết quả học tập; K. Patricia Cross và K. Paprok với các nghiên cứu kỹ thuật kiểm tra đánh giá và tính xác thực của phép đo.
  • Về mô hình và lý thuyết đo lường: N. Arkhalghelxki (1938) với hệ thống phương pháp đánh giá tri thức học sinh; Ivanov (1938) với tiêu chuẩn kiểm tra kết quả học tập; D. L. Stufflebean (1966) phát triển mô hình CIPP (Bối cảnh - Đầu vào - Quá trình - Sản phẩm); lý thuyết trắc nghiệm hiện đại (Item Response Theory) phát triển từ thập niên 1970; Boyatzis, R. Erwin, K. Stanley và R. Marzano nghiên cứu ứng dụng toán học thống kê và trắc nghiệm đo lường mục tiêu giáo dục.
  • Về thang phân loại và đánh giá thực hiện: B. S. Bloom (1956) với bảng phân loại mục tiêu nhận thức; H. G. Macintosh với lý luận đánh giá lớp học; N. E. Gronlund và R. L. Ebel với kỹ thuật đo lường thành tích học tập định lượng; A. J. Nitko với hệ thống đánh giá kết quả học tập và đánh giá năng lực tư duy; G. Borich, W. J. Popham và T. Kubiszyn với quy trình đánh giá sự thực hiện (performance assessment).

Các nghiên cứu trong nước:

  • Về lý luận chung và đo lường giáo dục: Trần Bá Hoành (1995, 1997), Lưu Xuân Mới (1999), Trần Thị Tuyết Oanh (2007), Dương Thiệu Tống, Lâm Quang Thiệp, Nguyễn Công Khanh, Đặng Bá Lãm (2003), Nguyễn Đức Chính.
  • Về tiếp cận năng lực: Trần Khánh Đức (2015, 2017) với các công trình về mô hình đào tạo phát triển năng lực, khung năng lực học tập và đo lường đánh giá trong giáo dục đại học, dạy nghề; Nguyễn Thành Nhân với luận án về mô hình đánh giá kết quả học tập theo tín chỉ; Nguyễn Quang Việt (2015) với luận án về đánh giá kết quả học tập theo năng lực trong đào tạo nghề; Vũ Trọng Nghị (2010) đánh giá năng lực qua môn Tin học văn phòng; Nguyễn Thị Thanh Trà (2016) đánh giá năng lực trong môn Giáo dục học.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định: Hầu hết các công trình nghiên cứu trong nước dừng lại ở mức độ lý luận đại cương, hoặc ứng dụng trong các môn khoa học cơ bản, sư phạm, tin học đại cương, hoặc đào tạo nghề tổng quát. Chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu xây dựng đồng bộ bộ tiêu chí, quy trình và thiết kế hệ thống bài kiểm tra đánh giá (tự luận, trắc nghiệm khách quan, thực hành) theo tiếp cận năng lực cho các môn học chuyên ngành và thực hành nghề nghiệp của ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí trình độ cao đẳng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung lý thuyết dựa trên các khái niệm nền tảng: đánh giá, kiểm tra, kết quả học tập, năng lực và đánh giá theo tiếp cận năng lực (dẫn chiếu quan điểm của Barnett, Eric Thesaurus, Nguyễn Văn Tuấn, Trần Khánh Đức, Nguyễn Quang Việt). Đánh giá theo tiếp cận năng lực được xác định là quá trình thu thập minh chứng về khả năng vận dụng tổng hợp tri thức, kỹ năng và thái độ của người học để thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn theo chuẩn đầu ra của thế giới việc làm.

Khung phân tích của luận án kết hợp 4 phương pháp tiếp cận chủ đạo:

  • Tiếp cận hệ thống: Xem xét quá trình dạy học và kiểm tra đánh giá như một hệ thống hoàn chỉnh gồm các thành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện và kiểm tra đánh giá có mối quan hệ biện chứng.
  • Tiếp cận năng lực: Lấy chuẩn đầu ra và các yêu cầu thực hiện nhiệm vụ nghề nghiệp làm thước đo đánh giá.
  • Tiếp cận đào tạo tích hợp: Tích hợp kiến thức lý thuyết, kỹ năng thao tác và thái độ nghề nghiệp vào bài kiểm tra hoạt động.
  • Tiếp cận thực tiễn: Gắn kết yêu cầu đánh giá của nhà trường với tiêu chuẩn tuyển dụng và sử dụng lao động của doanh nghiệp cơ khí.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa các văn kiện, tài liệu, giáo trình, công trình khoa học trong và ngoài nước.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát điều tra bằng bảng hỏi đối với cán bộ quản lý, giảng viên và sinh viên; phỏng vấn sâu chuyên gia; quan sát sư phạm giờ dạy lý thuyết và thực hành; nghiên cứu sản phẩm hoạt động học tập của sinh viên.
  • Phương pháp chuyên gia và khảo nghiệm: Tổ chức 3 đợt khảo nghiệm xin ý kiến đánh giá từ các nhóm đối tượng (giảng viên, cán bộ quản lý, cán bộ doanh nghiệp, giảng viên đại học) về tính cần thiết và tính khả thi của các bộ tiêu chí, quy trình đề xuất.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm kiểm tra đánh giá trên các lớp sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí đối với môn học lý thuyết và môn học thực hành.
  • Phương pháp thống kê toán học: Xử lý và phân tích dữ liệu khảo sát, dữ liệu điểm số thực nghiệm thông qua phần mềm MS Excel và SPSS.

Nguồn dữ liệu và mẫu khảo sát: Dữ liệu thu thập từ cán bộ quản lý, giảng viên, sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí tại Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng TP.HCM, Trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM và cán bộ quản lý kỹ thuật tại các doanh nghiệp cơ khí trên địa bàn TP.HCM trong giai đoạn 2017 - 2019.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực trong giáo dục nghề nghiệp. Tác giả phân tích các chức năng cơ bản của kiểm tra đánh giá (chức năng so sánh, chức năng phản hồi, chức năng dự đoán) và hai hình thức đánh giá chủ yếu (đánh giá quá trình/hình thành và đánh giá tổng kết), cùng phương thức đánh giá qua học tập trải nghiệm và công nhận năng lực tích lũy (portfolio).

Luận án làm rõ ưu điểm, hạn chế của các phương pháp kiểm tra viết, quan sát, vấn đáp và tổng hợp so sánh giữa trắc nghiệm tự luận với trắc nghiệm khách quan:

Tiêu chí so sánh Trắc nghiệm tự luận Trắc nghiệm khách quan
Thời gian và tính khách quan khi chấm GV chấm mất nhiều thời gian, khó bảo đảm tính khách quan tuyệt đối Chấm nhanh, chính xác, khách quan, có thể chấm bằng máy
Độ bao phủ nội dung Số lượng câu hỏi ít, khó bao quát toàn bộ chương trình, dễ học tủ Số lượng câu hỏi nhiều, bao quát toàn diện chương trình
Khả năng đo lường tư duy và kỹ năng Đánh giá tốt khả năng diễn đạt, lập luận logic, sáng tạo Đo lường tốt diện rộng kiến thức, sự kiện, nhưng hạn chế đo lường sáng tạo
Công cụ và biên soạn Biên soạn đề tương đối nhanh nhưng tiêu chí chấm khó thống nhất Biên soạn câu hỏi phức tạp, tốn thời gian, tiêu chí chấm thống nhất
Phổ điểm phân hóa Phổ điểm hẹp, khó phân biệt ranh giới chi tiết giữa các mức độ Phổ điểm rộng, phân hóa rõ ràng trình độ người học

Chương 1 xây dựng khung năng lực của sinh viên kỹ thuật gồm 5 nhóm năng lực:

  1. Năng lực giao tiếp trong kỹ thuật: Khả năng quan sát, nhận dạng đặc tính, tương tác thông tin kỹ thuật chính xác, rõ ràng.
  2. Năng lực tư duy trong kỹ thuật: Khả năng phân tích, tổng hợp, suy luận logic, tính toán, hệ thống hóa hiện tượng kỹ thuật.
  3. Năng lực ngôn ngữ trong kỹ thuật: Sử dụng hệ thống thuật ngữ, ký hiệu, diễn đạt, thuyết trình, lập luận văn bản kỹ thuật.
  4. Năng lực thích ứng trong kỹ thuật: Khả năng nhạy bén, xử lý linh hoạt tình huống kỹ thuật, làm việc nhóm, chuyển giao kỹ năng.
  5. Năng lực hành động trong kỹ thuật: Khả năng thực hiện thao tác, vận hành thiết bị, quy trình gia công, tạo ra sản phẩm đạt chuẩn.

Quy trình xây dựng khung năng lực gồm 5 bước: Bước 1: Xác định đúng mục đích; Bước 2: Chuẩn hóa nhiệm vụ/công việc; Bước 3: Xác định những năng lực cần có; Bước 4: Sắp xếp năng lực cho từng vị trí; Bước 5: Đánh giá.

Bộ tiêu chí đánh giá kết quả học tập được xác lập trên 3 thành tố:

  • Tiêu chí kiến thức (dựa trên 6 mức độ của Bloom): Biết, Hiểu, Vận dụng, Phân tích/Tổng hợp, Đánh giá, Sáng tạo.
  • Tiêu chí kỹ năng (dựa trên 5 mức độ của Harrow): Bắt chước, Làm được (kỹ năng cơ bản bước đầu), Làm chính xác (kỹ năng độc lập), Làm biến hóa (kỹ xảo tổng hợp), Làm thuần thục/tự động hóa (kỹ xảo bậc cao).
  • Tiêu chí thái độ: Đánh giá ý thức tổ chức kỷ luật, an toàn lao động, tính cẩn thận, tinh thần trách nhiệm và khả năng vượt qua tính ỳ tâm lý.

Chương 2. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng

Chương 2 trình bày kết quả điều tra, khảo sát thực trạng công tác kiểm tra đánh giá tại 3 cơ sở đào tạo cao đẳng tại TP.HCM (Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM, Cao đẳng Lý Tự Trọng TP.HCM) giai đoạn 2017 - 2019.

Khảo sát chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo cho thấy các trường đã bắt đầu chuyển dịch mục tiêu theo chuẩn đầu ra của giáo dục nghề nghiệp, tuy nhiên khâu kiểm tra đánh giá chưa có sự tương thích đồng bộ. Phân tích đề thi và kết quả điểm thi cuối kỳ của sinh viên ở các môn học điển hình: môn lý thuyết Công nghệ chế tạo (CNCT), Nguyên lý cắt (NLC) và môn thực hành Thực hành Phay cơ bản (TTPCB) cho thấy các đặc điểm thực trạng sau:

  • Phương pháp đánh giá truyền thống vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối: Đề thi lý thuyết chủ yếu kiểm tra khả năng tái hiện lý thuyết ghi nhớ từ giáo trình (chiếm tỷ trọng điểm cao ở mức Biết và Hiểu), thiếu các bài toán tình huống kỹ thuật thực tế để đo lường năng lực giải quyết vấn đề.
  • Đánh giá thực hành còn mang nặng tính định tính: Việc chấm điểm thực hành tại xưởng phần lớn dựa vào sản phẩm hoàn thiện cuối cùng, chưa có bảng kiểm (rubric) chi tiết để đánh giá năng lực thao tác quy trình, năng lực an toàn lao động và tác phong công nghiệp trong suốt quá trình thao tác.
  • Kết quả điểm số chưa phản ánh đúng năng lực hành nghề: Phổ điểm thi theo cách đánh giá truyền thống thường có sự tập trung lệch, chưa phân hóa được mức độ thuần thục kỹ năng và năng lực tư duy kỹ thuật của người học.

Tác giả chỉ ra các nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến công tác kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực:

  1. Quy chế thi và kiểm tra đánh giá trong giáo dục nghề nghiệp chưa có hướng dẫn chi tiết về cấu trúc đề và thang đo theo chuẩn năng lực thực hiện.
  2. Năng lực sư phạm kỹ thuật của đội ngũ giảng viên còn hạn chế trong việc thiết kế ma trận đề thi, xây dựng ngân hàng câu hỏi định hướng năng lực và lập phiếu đánh giá kỹ năng thực hành.
  3. Cơ sở vật chất, trang thiết bị máy móc tại các xưởng thực hành chưa đồng bộ, số lượng thiết bị trên đầu sinh viên còn thiếu, gây khó khăn cho việc tổ chức đánh giá độc lập từng thao tác kỹ năng.

Chương 3. Thiết kế bài kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng

Chương 3 là chương trọng tâm ứng dụng của luận án, tập trung thiết kế các công cụ đánh giá cụ thể và tiến hành khảo nghiệm, thực nghiệm sư phạm:

  1. Thiết kế bài kiểm tra đánh giá lý thuyết và thực hành:
  • Thiết kế đề thi tự luận cuối kỳ môn Công nghệ chế tạo máy: Xây dựng khung ma trận đề thi xác định rõ tỷ lệ các cấp độ năng lực (tái hiện kiến thức, tư duy kỹ thuật, giải quyết vấn đề kỹ thuật); lập bảng đặc tả yêu cầu và thang điểm chi tiết cho từng năng lực thành phần.
  • Thiết kế đề thi trắc nghiệm khách quan môn Công nghệ chế tạo máy: Xây dựng hệ thống câu hỏi nhiều lựa chọn chuẩn hóa theo các mức độ nhận thức của Bloom và tình huống công nghệ thực tế.
  • Thiết kế bài thi kết thúc môn Thực hành Phay cơ bản (bài thi "Phay bậc vuông góc"): Xây dựng bảng tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng thao tác; lập phiếu đánh giá quá trình thực hiện quy trình gia công, an toàn lao động và bảng dung sai đo kiểm kích thước sản phẩm theo 5 cấp độ kỹ năng của Harrow.
  1. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi: Luận án tiến hành 3 đợt khảo nghiệm lấy ý kiến bằng phiếu hỏi và phỏng vấn:
  • Khảo nghiệm lần 1: Lấy ý kiến giảng viên và cán bộ quản lý (GV & CBQL) các trường cao đẳng.
  • Khảo nghiệm lần 2: Lấy ý kiến cán bộ quản lý doanh nghiệp, công ty cơ khí (CBQLCT).
  • Khảo nghiệm lần 3: Lấy ý kiến cán bộ quản lý và giảng viên đại học (CBQL & GVĐH) chuyên ngành sư phạm kỹ thuật và cơ khí. Kết quả tổng hợp qua các biểu đồ phổ độ cho thấy đa số ý kiến chuyên gia đều đánh giá quy trình và bộ tiêu chí thiết kế bài kiểm tra là cần thiết và có tính khả thi cao trong môi trường giáo dục nghề nghiệp.
  1. Kết quả thực nghiệm sư phạm: Tác giả tổ chức thực nghiệm đánh giá trên các nhóm sinh viên học môn Công nghệ chế tạo máy (lý thuyết) và Thực hành Phay cơ bản (thực hành):
  • Phân tích điểm số thi cuối kỳ và tỷ lệ đạt các cấp độ năng lực của sinh viên cho thấy: Phương pháp đánh giá theo tiếp cận năng lực đã phản ánh chính xác sự phân hóa về trình độ kỹ năng thao tác, năng lực tư duy kỹ thuật và thái độ nghề nghiệp của sinh viên so với phương pháp chấm điểm truyền thống.
  • Kết quả thực nghiệm khẳng định việc áp dụng quy trình và bộ công cụ đánh giá đề xuất giúp sinh viên nhận thức rõ chuẩn đầu ra cần đạt, từ đó nâng cao tính tự giác và hiệu quả rèn luyện kỹ năng thực hành cơ khí.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý thuyết về đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực phù hợp với đặc thù đào tạo khối ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí tại các trường cao đẳng.
  • Xác định cấu trúc khung năng lực của sinh viên kỹ thuật cơ khí gồm 5 nhóm năng lực cốt lõi (giao tiếp trong kỹ thuật, tư duy trong kỹ thuật, ngôn ngữ trong kỹ thuật, thích ứng trong kỹ thuật, hành động trong kỹ thuật).
  • Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kết quả học tập tích hợp đa chiều: kết hợp thang nhận thức 6 bậc của Bloom cho kiến thức, thang kỹ năng 5 bậc của Harrow cho kỹ năng thao tác, cùng hệ thống chỉ báo đánh giá thái độ nghề nghiệp.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  • Đánh giá toàn diện thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí tại các trường cao đẳng trên địa bàn TP.HCM, làm rõ nguyên nhân của sự thiếu đồng bộ giữa dạy học và đánh giá.
  • Đề xuất quy trình thiết kế hoàn chỉnh hệ thống công cụ kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực bao gồm: bài thi tự luận, bài thi trắc nghiệm khách quan môn Công nghệ chế tạo máy và bài thi thực hành Phay bậc vuông góc kèm phiếu tiêu chí chấm điểm (rubric) chi tiết.
  • Chứng minh tính khả thi và độ tin cậy của bộ công cụ thông qua 3 đợt khảo nghiệm chuyên gia và thực nghiệm sư phạm trực tiếp trên sinh viên cao đẳng cơ khí.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đối với cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp: Cần rà soát, hoàn thiện quy chế thi và kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực; ban hành khung chuẩn đầu ra chi tiết theo định hướng kỹ năng thực hiện gắn với thị trường lao động.
  • Đối với các trường cao đẳng: Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng định kỳ cho giảng viên về kỹ thuật thiết kế đề thi, ma trận đánh giá năng lực và phương pháp đánh giá thực hành; đầu tư hoàn thiện cơ sở vật chất xưởng thực hành cơ khí.
  • Đối với giảng viên: Chủ động chuyển đổi phương pháp dạy học gắn liền với phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực; tăng cường phối hợp với doanh nghiệp cơ khí để cập nhật các yêu cầu công nghệ thực tế vào nội dung bài tập và đề kiểm tra.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn về nguồn lực và thời gian nghiên cứu (2017 - 2019), các đợt khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm của luận án chủ yếu thực hiện tại một số trường cao đẳng trên địa bàn TP.HCM (Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng, Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM); phạm vi môn học thực nghiệm mới tập trung vào môn lý thuyết Công nghệ chế tạo máy và môn Thực hành Phay cơ bản.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được xác định là:

  • Mở rộng ứng dụng bộ tiêu chí và quy trình thiết kế bài kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực cho toàn bộ các môn học khác trong chương trình đào tạo ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí (như Thực hành Tiện, Thực hành Hàn, Gia công CNC, Thiết kế cơ khí).
  • Mở rộng phạm vi khảo nghiệm và thực nghiệm sư phạm tại các trường cao đẳng kỹ thuật ở các vùng miền khác nhau trên cả nước nhằm tiếp tục kiểm chứng và chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học và các nhà nghiên cứu thuộc chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học kỹ thuật, Quản lý giáo dục và Giáo dục nghề nghiệp: Có thể tham khảo khung lý thuyết, mô hình cấu trúc 5 nhóm năng lực kỹ thuật và quy trình xây dựng công cụ đo lường năng lực.
  • Cán bộ quản lý đào tạo và giảng viên các trường cao đẳng, đại học kỹ thuật công nghệ: Trực tiếp sử dụng ma trận đề thi tự luận, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm và bảng tiêu chuẩn kỹ năng bài thi thực hành Phay bậc vuông góc được xây dựng trong Chương 3 để vận dụng vào công tác giảng dạy và kiểm tra đánh giá thực tế.
  • Các nhà xây dựng chương trình đào tạo nghề nghiệp: Tham khảo phương pháp đối sánh giữa chuẩn đầu ra của trường đào tạo với yêu cầu năng lực thực tế của doanh nghiệp sử dụng lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung năng lực của sinh viên kỹ thuật được xác lập trong luận án gồm những nhóm năng lực nào?
Khung năng lực gồm 5 nhóm: Năng lực giao tiếp trong kỹ thuật, Năng lực tư duy trong kỹ thuật, Năng lực ngôn ngữ trong kỹ thuật, Năng lực thích ứng trong kỹ thuật và Năng lực hành động trong kỹ thuật.

2. Luận án sử dụng những thang đo chuẩn quốc tế nào để xây dựng tiêu chí đánh giá kiến thức và kỹ năng?
Luận án sử dụng thang phân loại mục tiêu giáo dục lĩnh vực nhận thức 6 mức độ của B. S. Bloom (Biết, Hiểu, Vận dụng, Phân tích/Tổng hợp, Đánh giá, Sáng tạo) cho tiêu chí kiến thức; và thang phân loại lĩnh vực kỹ năng tâm vận động 5 mức độ của A. J. Harrow (Bắt chước, Làm được, Làm chính xác, Làm biến hóa, Làm thuần thục/tự động hóa) cho tiêu chí kỹ năng.

3. Địa bàn khảo sát thực trạng và tổ chức thực nghiệm của luận án là những cơ sở giáo dục nào?
Khảo sát và thực nghiệm được tiến hành tại các trường cao đẳng trên địa bàn TP.HCM trong các năm 2017 - 2019, trọng tâm là: Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng TP.HCM, Trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức và Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM.

4. Những môn học cụ thể nào trong ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí được chọn để thiết kế bài thi mẫu và thực nghiệm?
Luận án tập trung thiết kế công cụ và thực nghiệm trên môn học lý thuyết chuyên ngành: Công nghệ chế tạo máy (bài thi tự luận và trắc nghiệm khách quan) và môn học thực hành chuyên ngành: Thực hành Phay cơ bản (bài thi thực hành phay bậc vuông góc).

5. Đối tượng tham gia các đợt khảo nghiệm đánh giá tính khả thi của bộ công cụ gồm những ai?
Quy trình khảo nghiệm gồm 3 đợt, lấy ý kiến từ 4 nhóm đối tượng: Giảng viên các trường cao đẳng, Cán bộ quản lý các trường cao đẳng, Cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp/công ty cơ khí, và Giảng viên/Cán bộ quản lý tại các trường đại học kỹ thuật.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đinh Văn Đệ đã giải quyết một vấn đề cấp thiết trong giáo dục nghề nghiệp khối ngành kỹ thuật là đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực. Công trình đã hoàn thiện cơ sở lý luận về cấu trúc khung 5 năng lực kỹ thuật, đánh giá toàn diện thực trạng tại các trường cao đẳng TP.HCM, đồng thời thiết kế thành công hệ thống bài kiểm tra lý thuyết và thực hành cho môn Công nghệ chế tạo máy và Thực hành Phay cơ bản. Kết quả khảo nghiệm và thực nghiệm sư phạm đã kiểm chứng tính khoa học, độ tin cậy và khả năng ứng dụng thực tiễn của các giải pháp đề xuất, đóng góp tư liệu hữu ích cho quá trình nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí.