Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cƣ, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng. Luật Đất đai năm 2013 tại Mục 4, Điều 22 quy định: Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong 15 nội dung quản lý Nhà nƣớc về đất đai [2]. Việc quy định nội dung lập kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện làm cơ sở thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất gắn với nhu cầu sử dụng đất trong năm của các ngành, lĩnh vực, của các cấp, phù hợp với khả năng đầu tƣ và huy động nguồn lực, khắc phục lãng phí trong việc giao đất cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tƣ. Ngoài ra, Luật còn quy định trong nội dung kế hoạch sử dụng đất phải đồng thời xác định vị trí, diện tích đất thu hồi trong vùng phụ cận đối với dự án hạ tầng kỹ thuật, xây dựng, chỉnh trang khu đô thị, khu dân cƣ nông thôn để đấu giá quyền sử dụng đất thực hiện dự án nhà ở, thƣơng mại, dịch vụ, sản xuất, kinh doanh nhằm tạo sự bình đẳng hơn, công bằng hơn trong sử dụng đất nói chung, trong vấn đề hƣởng lợi từ quy hoạch sử dụng đất đem lại nói riêng.
Năm 2015 là năm đầu tiên tổ chức lập kế hoạch sử dụng đất cấp huyện theo Luật Đất đai 2013. Do vậy, việc triển khai lập và thực hiện kế hoạch sử dụng đất tại cấp huyện còn nhiều bất cập, chƣa đồng bộ và chậm tiến độ. Từ thực tiễn nêu trên, dƣới sự hƣớng dẫn của Thầy giáo Ths. Nguyễn Ngọc Anh, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác thực hiện kế n 2 hoạch sử dụng đất năm 2015 và đề xuất lập kế hoạch sử dụng đất năm 2016 tại huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An”.
Mục tiêu đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá thực trạng để có kế hoạch và phƣơng án đầu tƣ, sử dụng hợp lý các loại đất cho các năm tiếp theo trong giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của huyện; làm cơ sở để quản lý sử dụng thống nhất quỹ đất đai theo quy định của pháp luật, bảo vệ tài nguyên đất, bảo vệ, cải thiện môi trƣờng và phát triển bền vững. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất năm 2015 của huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. - Phân tích những ƣu điểm, hạn chế trong kỳ kế hoạch năm 2015.
- Lập kế hoạch sử dụng đất năm 2016 cấp huyện tại huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lập kế hoạch sử dụng đất cấp huyện 2. Cơ sở khoa học 2.
Khái niệm về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Quy hoạch là việc xác định một trật tự nhất định bằng những hoạt động nhƣ: phân bổ, bố trí sắp xếp tổ chức đất đai tạo ra những điều kiện nhất định cho việc sử dụng theo các mục đích khác nhau. Về mặt bản chất, cần xác định dựa trên quan điểm nhận thức: đất đai là đối tƣợng của các mối quan hệ sản xuất. Nhƣ vậy quy hoạch sử dụng đất đai sẽ là một hiện tƣợng kinh tế xã hội thể hiện đồng thời ba tính chất: kinh tế - kỹ thuật - pháp chế. - Tính chất kinh tế: thể hiện bằng hiệu quả sử dụng đất.
- Tính chất kỹ thuật: thể hiện ở các tác nghiệp kỹ thuật nhƣ điều tra, khảo sát, xây dựng bản đồ, khoanh định, xử lý số liệu… - Tính chất pháp chế: xác nhận tính pháp lý về mục đích và quyền sử dụng đất nhằm bảo đảm sử dụng và quản lý đất đai theo pháp luật. Tại luật đất đai 2013 nêu rõ: Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai theo không gian sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trƣờng và thích ứng biến đổi khi hậu trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực đối với từng vùng kinh tế - xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định. Kế hoạch sử dụng đất là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất theo thời gian để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất [2]. Từ đó, đƣa ra định nghĩa nhƣ sau: Quy hoạch sử dụng đất là hệ thống các biện pháp của Nhà nước về tổ chức sử dụng và quản lý đất đai đầy đủ, n 4 hợp lý, khoa học và có hiệu quả cao nhất thông qua việc phân bổ quỹ đất đai và tổ chức sử dụng đất đai như một tư liệu sản xuất, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất đai và môi trường.
Từ những phân tích nêu trên cho thấy việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có ý nghĩa đặc biết quan trọng cho trƣớc mắt và lâu dài. Căn cứ vào đặc điểm điều kiện tự nhiên, phƣơng pháp, nhiệm vụ và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của mỗi vùng lãnh thổ, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đƣợc tiến hành nhằm định hƣớng cho các cấp, các ngành trên địa bàn lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chi tiết cho mình, xác lập sự ổn định về mặt pháp lý cho công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai, làm cơ sở để tiến hành giao đất, thu hồi đất để đầu tƣ phát triển sản xuất, đảm bảo an ninh lƣơng thực, phục vụ các nhu cầu dân sinh, văn hóa xã hội. Mặt khác, quy hoạch đất đai còn là biện pháp hữu hiệu của Nhà nƣớc nhằm tổ chức lại việc sử dụng đất đai, hạn chế sự chồng chéo, gây lãng phí đất đai, tránh tình trạng sử dụng đất đai một cách tùy tiện làm giảm sút nghiêm trọng quỹ đất nông nghiệp, ngăn chặn các hiện tƣợng tiêu cực gây tổn thất cho đất và kìm hãm sản xuất, kìm hãm sự phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn hiện nay. Đặc điểm của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai Quy hoạch sử dụng đất đai thuộc loại quy hoạch có tính lịch sử xã hội, tính khống chế vĩ mô, tính chỉ đạo, tính tổng hợp trung và dài hạn, là bộ phận hợp thành quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển xã hội và kinh tế quốc dân.
- Tính lịch sử xã hội: Lịch sử phát triển của xã hội chính là lịch sử phát triển của quy hoạch sử dụng đất đai. Quy hoạch sử dụng đất thể hiện đồng thời là yếu tố thúc đẩy các mối quan hệ sản xuất, vừa là yếu tố thúc đẩy phát triển lực lƣợng sản n 5 xuất, vì vậy nó luôn là một bộ phận của phƣơng thức sản xuất xã hội. Tuy nhiên trong xã hội có phân chia giai cấp, quy hoạch đất đai mang tính tự phát, hƣớng tới mục tiêu vì lợi nhuận tối đa và nặng về mặt pháp lý. Ở nƣớc ta, quy hoạch sử dụng đất đai phục vụ nhu cầu của ngƣời sử dụng đất mà quyền lợi toàn xã hội.
- Tính tổng hợp: Đối tƣợng quy hoạch đất đai là khai thác, sử dụng, cải tạo, bảo vệ toàn bộ tài nguyên đất cho nhu cầu của nền kinh tế quốc dân. Quy hoạch đất đai đề cập đến nhiều lĩnh vực khoa học, kinh tế - xã hội nhƣ khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, dân số và đất đai, tài sản nông nghiệp, công nghiệp, môi trƣờng sinh thái. Với đặc điểm này, quy hoạch lãnh trách nhiệm tổng hợp toàn bộ nhu cầu sử dụng đất đai. Điều hòa mâu thuẫn về đất đai của các ngành, các lĩnh vực.
Xác định và điều phối phƣơng hƣớng, phƣơng thức phân bổ sử dụng đất đai phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm cho nền kinh tế quốc dân luôn phát triển bền vững, đạt tốc độ cao và ổn định. - Tính dài hạn: Căn cứ vào các dự báo xu thế biến động dài hạn của các yếu tố kinh tế - xã hội (thay đổi nhân khẩu, tiến bộ kỹ thuật, đô thị hóa…), từ đó xác định trung và dài hạn về sử dụng đất đai. Quy hoạch dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu về đất đai để phát triển lâu dài kinh tế - xã hội. Cơ cấu và phƣơng thức sử dụng đất đai đƣợc điều chỉnh từng bƣớc trong thời gian dài cho đến khi đạt đƣợc mục tiêu dự kiến.
Thời hạn của quy hoạch đất đai thƣờng từ 10 đến 20 năm đối với quy hoạch vĩ mô và 10 năm đối với quy hoạch vi mô theo định hƣơng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của vùng. - Tính chiến lƣợc và chỉ đạo vĩ mô: n 6 Với đặc tính trung và dài hạn, quy hoạch sử dụng đất đai chỉ dự kiến trƣớc các xu thế thay đổi phƣơng hƣớng (mục tiêu, cơ cấu và phân bổ đất đai) mà không dự kiến đƣợc các hình thức và nội dung cụ thể, chi tiết của sự thay đổi. Vì vậy, quy hoạch sử dụng đất đai là quy hoạch mang tính chiến lƣợc, các chỉ tiêu của quy hoạch mang tính chỉ đạo vĩ mô, tính phƣơng hƣớng và khái lƣợc về sự dụng của các ngành nhƣ: + Phƣơng hƣớng và mục tiêu trọng điểm chiến lƣợc của việc sử dụng đất đai trong vùng. + Cân đối tổng quát nhu cầu sử dụng đất của các ngành.
+ Điều chỉnh cơ cấu sử dụng đất đai và phân bổ đất đai trong vùng. + Đề xuất các biện pháp, các chính sách để đạt đƣợc mục tiêu của phƣơng hƣớng sử dụng đất đai. Do khoảng thời gian dự báo tƣơng đối dài, chịu ảnh hƣởng của nhiều yếu tố kinh tế - xã hội khó xác định, nên chỉ tiểu quy hoạch càng khái lƣợc hóa, quy hoạch sẽ càng ổn định. - Tính chính sách: Quy hoạch sử dụng đất đai thể hiện rất mạnh các đặc tính chính trị và chính sách xã hội.
Cần quán triệt các chính sách và quy định liên quan đến đất đai của Đảng và Nhà nƣớc, đảm bảo thực hiện cụ thể trên mặt bằng đất đai các mục tiêu phát triển nền kinh tế quốc dân, phát triển ổn định kế hoạch kinh tế - xã hội. Tuân thủ các quy định, các chỉ tiêu khống chế về dân số, đất đai và môi trƣờng.