CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN VẬN TẢI VÀ NGƯỜI GIAO NHẬN 1. Khái niệm về hoạt động giao nhận vận tải và người giao nhận vận tải 1. Khái niệm về hoạt động giao nhận vận tải Trong thương mại quốc tế cũng như nội địa, vấn đề hàng hóa luôn là vấn đề quan trọng và cấp thiết để phục vụ đời sống con người. Để có thể truyền hàng hóa từ nơi này đến nơi khác thì chúng ta phải thông qua dịch vụ vận chuyển hàng.
Tức để người mua nhận được hàng hóa mà mình cần thì phải được vận chuyển từ nơi người bán đi, mà người đứng ra làm nhiệm vụ này chính là các công ty dịch vụ vận tải. Giao nhận vận tải (hay freight forwarding) là dịch vụ vận chuyển hàng hóa từ gửi hàng đến nơi nhận hàng, trong đó người giao nhận (freight forwarder) ký hợp đồng vận chuyển với chủ hàng, đồng thời cũng ký hợp đồng đối ứng với người vận tải để thực hiện dịch vụ.[6] Theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận, dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa. [5] Theo luật thương mại Việt Nam thì giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại. Theo đó, người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác.[6] Trước kia, việc giao nhận có thể do người gửi hàng( nhà xuất khẩu) người nhận hàng (nhà nhập khẩu ) hay do người chuyên chở đảm nhiệm và tiến hành.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của buôn bán quốc tế phân công lao động quốc tế với mức độ và quy mô chuyên môn hoá ngày càng cao, giao nhận cũng dần dần được chuyên môn hóa, do các tổ chức, các nghiệp đoàn giao nhận chuyên nghiệp tiến hành và giao nhận đã chính thức trở thành một Nghề.[6] Nghề giao nhận trên thế giới đã ra đời cách đây khoảng 500 năm. Năm 1552, hãng VANSAI đã ra đời ở BADILAY, Thuỵ Sĩ làm công việc giao nhận và kiêm cả việc vận tải hàng hoá. 1 Tóm tắt : Dịch vụ giao nhận vận tải là một dịch vụ liên quan đến quá trình vận tải nhằm tổ chức việc vận chuyển hàng hoá từ nơi nhận hàng đến nơi giao hàng. Khái niệm về người giao nhận hàng hóa Trong thương mại nói chung cũng như thương mại quốc tế nói riêng thì dịch vụ vận tải rất quan trọng,quyết định nên quá trình lưu thông hàng hóa.
Để hàng hóa được lưu thông từ bên người bán tới bên người mua thì phải trải qua rất nhiều quá trình từ khâu vận chuyển đến khâu làm giấy tờ để xuất nhập khẩu và các thủ tục có liên quan khác. Vì vậy, người giao nhận với nhiệm vụ thu xếp tất cả những vấn đề thủ tục và các phương thức vận tải nhằm dịch chuyển hàng hóa từ quốc gia này đến quốc gia khác một cách hợp lý và giảm thiểu chi phí. Người giao nhận là người thực hiện các dịch vụ giao nhận theo sự uỷ thác của khách hàng hoặc người chuyên chở. Nói cách khác, người kinh doanh các dịch vụ giao nhận gọi là người giao nhận.
Người giao nhận có thể là chủ hàng (khi anh ta tự đứng ra thực hiện các công việc giao nhận cho hàng hoá của mình), là chủ tàu ( khi chủ tàu thay mặt người chủ hàng thực hiện các dịch vụ giao nhận ), công ty xếp dỡ hay kho hàng hoặc người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ một người nào khác thực hiện dịch vụ đó. Theo quy tắc mẫu của FIATA thì “Người giao nhận là người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hoạt động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân anh ta không phải là người chuyên chở”. Theo điều 233 – Mục 4 của Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 viết: Dịch vụ Logistics của Việt Nam thì người giao nhận (thương nhân kinh doanh dịch vụ Logistics) là: “Thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá theo thoả thuận với khách hàng để hưởng thù lao”.[6] Đặc trưng của người giao nhận Người giao nhận hoạt động theo hợp đồng uỷ thác ký với chủ hàng bảo vệ lợi ích của người chủ hàng, thay chủ hàng làm mọi việc xuất nhập khẩu. Người giao nhận lo liệu vận tải nhưng không phải là người chuyên chở.
Anh ta cũng có thể có phương tiện vận tải, có thể tham gia chuyên chở nhưng đối với với hàng hoá, anh ta chỉ là người giao nhận ký hợp đồng uỷ thác giao nhận, không phải là người chuyên chở. 2 Cùng với việc tổ chức vận tải người giao nhận còn làm nhiều việc khác trong phạm vi uỷ thác của chủ hàng để đưa hàng từ nơi này đến nơi khác theo những điều khoản đã cam kết. Vai trò của hoạt động giao nhận vận tải và người giao nhận. Vai trò của hoạt động giao nhận vận tải Trong nền kinh tế ngày càng phát triển hiện nay thì thị trường cũng theo đó mà ngày càng phát triển, nhu cầu tiêu thụ con người tăng cao.
Việc mở rộng giao thương giữa các quốc gia ngày càng được đề cao và chú trọng. Chính vì vậy hoạt động vận tải sẽ là cầu nối trên thị trường của nhiều quốc gia , đóng một vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập và nó được thể hiện rõ ở dưới đây: Giao nhận tạo điều kiện cho hàng hoá lưu thông nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm mà không có sự tham gia hiện diện của người gửi cũng như người nhận vào. Giao nhận giúp cho người chuyên chở đẩy nhanh tốc độ quay vòng của các phương tiện vận tải, tận dụng được một cách tối đa và có hiệu quả dung tích và tải trọng của các phương tiện vận tải, các công cụ vận tải, cũng như các phương tiện hỗ trợ khác Giao nhận giúp đẩy nhanh quá trình hội nhập giao thương của nhiều quốc gia, tăng tình hữu nghị. Giao nhận làm giảm giá thành hàng hoá xuất nhập khẩu.
Giao nhận nhanh chóng và hiệu quả sẽ giúp giá cả hàng hóa cũng được giảm và thị trường cũng sẽ ổn định hơn. Bên cạnh đó, giao nhận cũng giúp các nhà xuất nhập khẩu giảm bớt các chi phí không cần thiết như chi phí xây dựng kho tàng bến bãi của người giao nhận hay do người giao nhận thuê, giảm chi phí đào tạo nhân công. Vai trò của người giao nhận Môi giới hải quan: Trong thị trường hiện nay thì xuất nhập khẩu giữa các nước không còn đơn giản chỉ cần một tờ giấy thông qua là sẽ được nữa mà thay vào đó có rất nhiều thủ tục cần phải được làm, chính vì vậy mà có thêm người giao nhận để giúp nghiệp vụ thông quan một cách nhanh chóng và kịp thời. Mở rộng hoạt động giao thương với các quốc gia trên thế giới cần có người đứng ra làm các thủ tục xuất nhập khẩu này, người gắn kết thay mặt cho các doanh nghiệp, làm tờ khai để thông quan hàng hóa.
3 Đại lý: Khi mới ra đời, vai trò truyền thống của người giao nhận chỉ thể hiện ở trong nước. Hầu hết các hoạt động của người giao nhận đều chỉ diễn ra trong đất nước họ. Tại đó người giao nhận tham gia vào các hoạt động xuất nhập khẩu bằng một việc hoàn tất thủ tục hải quan cho hàng hoá vào nước nhập khẩu với vai trò là một môi giới hải quan. Mặt khác, người giao nhận hoàn tất thủ tục hải quan cho hàng hoá xuất khẩu và dành chỗ cho hàng trong vận tải quốc tế hoặc lưu cước với hãng tàu ( trường hợp chuyển chỗ bằng đường biển) với chi phí cho người xuất khẩu hoặc nhập khẩu chịu tuỳ thuộc vào điều kiện thương mại được chọn trong hợp đồng mua bán.
Tại một số nước như pháp, mỹ hoạt động của người giao nhận yêu cầu phải có giấy phép làm môi giới hải quan. Trước đây người giao nhận không đảm nhận trách nhiệm của người chuyên chở, anh ta chỉ hoạt động như một cầu nối giữa chủ hàng và người chuyên chở hoặc là một chung gian môi giới.[6] Khi người giao nhận đóng vai trò đại lý, nhiệm vụ của anh ta chủ yếu là do khách hàng qui định. Những nhiệm vụ này thường được quy định trong luật tập tục về đại lý hoặc lật dân sự về uỷ quyền tuy nhiên, những quy định này không còn nhấn mạnh vào vấn đề giao nhận nữa và điều kiện hoàn cảnh cũng khác nhau.Người giao nhận sẽ nhận ủy thác từ phía người mua hoặc người bán để đứng ra giúp họ hoàn thành hết các thủ tục và giao thương hàng hóa từ : nhận hàng, giao hàng, làm bộ chứng từ, giấy tờ khai hải quan, lưu kho,… Người gom hàng: Trong ngành vận tải hàng hóa thì dịch vụ gom hàng là dịch vụ không thể thiếu nhằm để giúp gom những lô hàng lẻ thành lô hàng nguyên container để vận chuyển đường biển giảm thiểu chi phí và giảm thiểu chỗ trống. Phải có một bên đứng ra thay mặt các chủ hàng gom các kiện hàng lẻ này lại , và người đó chính là người vận tải.
Người vận tải sẽ giúp cho chủ hàng bớt phải phức tạp về quá trình xuất hay nhập , cũng như chủ động hơn trong việc gửi hàng hóa, và cũng phải lo ngại về chi phí. Người kinh doanh dịch vụ gom hàng gọi là người gom hàng – được tiến hành theo quy trình sau: - Người gom hàng nhận các lô hàng lẻ từ nhiều người gửi hàng tại trạm giao nhận đóng gói hàng lẻ. 4 - Người gom hàng, tập hợp các lô hàng lẻ đó thành các lô hàng nguyên, kiểm tra hải quan và đóng gói hàng lẻ. - Người gom hàng gửi các container này bằng đường biển, đường sắt hoặc đường hàng không … cho đại lý của mình tại nơi đến.
- Đại lý của người gom hàng ở nơi đến nhận các container này, dỡ hàng ra và giao cho những người nhận tại các trạm giao nhận và đóng gói hàng lẻ.