MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Nông nghiệp, nông thôn và nông dân là 3 bộ phận quan trọng nhất trong xã hội Việt Nam. Những năm qua, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách tập trung phát triển kinh tế tại nông thôn như khuyến khích chuyển đổi cơ cấu kinh tế, phát triển nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi, xây dựng cánh đồng 50 triệu. đã có tác động không nhỏ trong quá trình phát triển kinh tế và giúp cơ cấu kinh tế nông thôn có sự chuyển biến tích cực, năng suất lúa hằng năm ổn định, sản xuất nông – lâm – thủy sản có chiều hướng phát triển và góp phần không nhỏ cho sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương và của tỉnh, chất lượng cuộc sống người dân đang dần được cải thiện, bộ mặt nông thôn ngày càng đổi mới, từng bước thu ngắn cách biệt giữa nông thôn với thành thị.
Xây dựng nông thôn mới với nhiệm vụ tạo sự chuyển biến tích cực trong sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông nghiệp, kinh tế nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân trên cơ sở đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, hướng tới phát triển nông nghiệp toàn diện, hiện đại đồng thời phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của Nghị quyết 26-NQ/TƯ Hội nghị lần thứ 7 BCH T.Ư Đảng khóa X về Nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Để thực hiện Nghị quyết này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP kèm theo Chương trình hành động của Chính phủ và Quyết định số 491/QĐ-TTg về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới, làm cơ sở để xây dựng và phát triển nông thôn mới ở Việt Nam. Xã Nậm Ban là một xã vùng cao, biên giới của huyện Nậm Nhùn. trong những năm vừa qua kinh tế xã có nhiều chuyển biến tích cực, kinh tế tăng trưởng với tốc độ đều, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, năng lực sản xuất được cải thiện.
Tuy nhiên, cùng với những thành tựu đạt được vẫn còn một số hạn chế như: Việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất còn chậm, chưa khai thác hết tiềm năng đất đai và sức lao động, chưa chủ động được công tác thủy lợi, công tác quản lý đất đai có lúc, có nơi thiếu sự phối hợp… Để phát triển kinh tế xã hội theo hướng đồng bộ, toàn diện, ổn định lâu dài và bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội địa phương theo các định hướng phát triển kinh tế xã hội của huyện, việc lập Quy hoạch xây dựng nông 1 Mẫu số 03: KLTNĐH thôn mới tại xã Nậm Ban, huyện Nậm Nhùn là việc làm cấp thiết nhằm đảm bảo sự phân bố và phát triển hợp ý góp phần thúc đẩy kinh tế và xã hội của xã phát triển. Đồng thời quy hoạch xây dựng nông thôn mới còn là quá trình đúc kết từ các cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm xây dựng các định hướng phát triển phù hợp với địa phương để khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có trên địa bàn xã tạo thành động lực thúc đẩy các hoạt động kinh tế - xã hội địa phương ngày càng phát triển. Sau hơn 5 năm thực hiện đề án xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2021 xã Nậm Ban có những thay đổi lớn theo hướng đi lên. Được sự quan tâm của Trung ương, của tỉnh, huyện, sự thống nhất trong chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng uỷ, Hội đồng nhân dân, UBND xã cùng với sự nỗ lực vươn lên của toàn thể nhân dân trong xã, tình hình kinh tế - xã hội của xã đã có những bước phát triển khá, kinh tế nông nghiệp chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hoá, năng suất, chất lượng và hiệu quả được nâng cao; các hình thức tổ chức sản xuất tiếp tục được củng cố, kết cấu hạ tầng như điện, đường, trường, trạm được đầu tư xây dựng một cách cơ bản, bộ mặt nông thôn đang dần thay đổi, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được cải thiện, hệ thống Chính trị ngày được củng cố và tăng cường, dân chủ cơ sở được phát huy, an ninh quốc phòng được giữ vững.
Xuất phát từ thực tế trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá kết quả thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại xã Nậm Ban, huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá kết quả thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại Xã Nậm Ban, huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu giai đoạn 2016-2021. Từ đó xác định các mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá kết quả thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại Xã Nậm Ban, huyện Nậm Ban, tỉnh Lai Châu giai đoạn 2016 - 2021. 2 Mẫu số 03: KLTNĐH - Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới và đầu tư xây dựng nông thôn mới tại xã Nậm Ban, huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu. - Xác định các mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025. PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Phạm vi nội dung: Kết quả thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.
- Phạm vi không gian: Xã Nậm Ban, huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu. - Thời gian nghiên cứu: Giai đoạn 2016- 2021. 3 Mẫu số 03: KLTNĐH PHẦN 2. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUY HOẠCH NÔNG THÔN MỚI 2. Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm về nông thôn, nông nghiệp, nông dân - Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Nông thôn có thể được xem xét trên nhiều góc độ: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội.
Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn vừa mang những đặc trưng chung của nền kinh tế về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, về cơ chế kinh tế. vừa có những đặc điểm riêng gắn liền với nông nghiệp, nông thôn. - Nông nghiệp là quá trình sản xuất ra lương thực, thực phẩm cung cấp cho con người và tạo ra của cải cho xã hội.
- Nông dân là những người lao động cư trú ở nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp, sống chủ yếu ruộng đất sau đó đến ngành nghề khác và tư liệu chính là đất đai. Khái niệm về nông thôn mới - Trước tiên nông thôn mới phải là nông thôn chứ không phải thị xã, thị trấn hay thành phố, nông thôn mới khác với nông thôn truyền thống. Mô hình nông thôn mới là tổng thể, những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới đáp ứng nhu cầu mới đặt ra trong nông thôn hiện nay. Nhìn chung mô hình nông thôn mới là mô hình cấp xã, thôn được phát triển toàn diện theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ và văn minh.
- Nông thôn mới là nông thôn hóa trong đời sống vật chất, văn hóa của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân được đào tạo qua tập huấn tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. Khái niệm về xây dựng nông thôn mới - Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, 4 Mẫu số 03: KLTNĐH dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. - Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh.
Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới - Do kết cấu hạ tầng nội thôn (điện, đường, trường, trạm, chợ, thủy lợi, còn nhiều yếu kém, vừa thiếu, vừa không đồng bộ); nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp, tỷ lệ giao thông nông thôn được cứng hoá thấp; giao thông nội đồng ít được quan tâm đầu tư; hệ thống thuỷ lợi cần được đầu tư nâng cấp; chất lượng lưới điện nông thôn chưa thực sự an toàn; cơ sở vật chất về giáo dục, y tế, văn hoá còn rất hạn chế, mạng lưới chợ nông thôn chưa được đầu tư đồng bộ, trụ sở xã nhiều nơi xuống cấp. Mặt bằng để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn đạt chuẩn quốc gia rất khó khăn, dân cư phân bố rải rác, kinh tế hộ kém phát triển. - Do sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, bảo quản chế biến còn hạn chế, chưa gắn chế biến với thị trường tiêu thụ sản phẩm; chất lượng nông sản chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp; cơ giới hoá chưa đồng bộ.
- Do thu nhập của nông dân thấp; số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn còn ít; sự liên kết giữa người sản xuất và các thành phần kinh tế khác ở khu vực nông thôn chưa chặt chẽ. Kinh tế hộ, kinh tế trang trại, hợp tác xã còn nhiều yếu kém. Tỷ lệ lao động nông nghiệp còn cao, cơ hội có việc làm mới tại địa phương không nhiều, tỷ lệ lao động nông lâm nghiệp qua đào tạo thấp; tỷ lệ hộ nghèo còn cao. - Do đời sống tinh thần của nhân dân còn hạn chế, nhiều nét văn hoá truyền thống đang có nguy cơ mai một (tiếng nói, phong tục, trang phục…); nhà ở dân cư nông thôn vẫn còn nhiều nhà tạm, dột nát.
Hiện nay, kinh tế – xã hội khu vực nông thôn chủ yếu phát triển tự phát, chưa theo quy hoạch. - Do yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, cần 3 yếu tố chính: đất đai, vốn và lao động kỹ thuật. Qua việc xây dựng nông thôn 5 Mẫu số 03: KLTNĐH mới sẽ triển khai quy hoạch tổng thể, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa. - Mặt khác, mục tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp.